Nghena endzeni

Hundzela eka leswi nga endzeni

Masingita Lawa U Ma Voneke!

Masingita Lawa U Ma Voneke!

 Masingita Lawa U Ma Voneke!

RITO leri nge “singita” ri ni nhlamuselo ya vumbirhi leyi vulaka “xiendlakalo, nchumu kumbe xilo xo karhi lexi munhu a xi endleke lexi hlamarisaka swinene kumbe lexi nga tolovelekangiki.” Hinkwerhu hi tshame hi ma vona masingita ya muxaka lowu, lama nga humiki eka Xikwembu.

Vanhu va swi kotile ku endla swilo leswi hi ntolovelo a swi nga koteki hileswi va yaka va va ni vutivi lebyikulu hi milawu ya ntumbuluko. Hi xikombiso, eka dzana ra malembe lama hundzeke, kumbexana vanhu vo tala a va anakanya leswaku swilo leswi namuntlha swi endliwaka hi tikhompyuta, thelevhixini, thekinoloji ya le mpfhukeni ni minhluvuko yin’wana ya manguva lawa, a swi nge koteki.

Leswi se va swi xiyaka leswaku a va tivi swo tala hi sayense ya ntumbuluko wa Xikwembu,  van’wasayense van’wana va pfumela leswaku a va nge he vuli hi ku tiyiseka leswaku nchumu wo karhi a wu nge endleki. Loko swi tikile, va nga ha vula ntsena leswaku swi nga ha endleka swi nga koteki. Xisweswo, va swi tshikela nkarhi lowu taka loko ko tshuka ku endleka “masingita” yo karhi.

Hambileswi hi tirhisaka nhlamuselo leyi kongomeke ya rito “singita,” ku nga “swilo leswi endliwaka hi xivumbiwa xa moya,” hi nga vula leswaku un’wana ni un’wana wa hina u tshame a vona masingita. Hi xikombiso, hi vona dyambu, n’weti ni tinyeleti—hinkwaswo swi endliwe hi “munhu wa moya,” ku nga Muvumbi hi byakwe. Tlhandlakambirhi, i mani loyi a nga hlamuselaka hi vuxokoxoko ndlela leyi miri wa munhu wu tirhaka ha yona? ndlela leyi byongo byi tirhaka ha yona? kumbe ndlela leyi xitumbulukwa xi akekaka ha yona? Buku leyi nge The Body Machine yi ri: “Miri wa munhu, tanihi leswi wu lawuriwaka hi fambiselo ra misiha yo twa, i muchini lowu rharhanganeke lowu nga ni switwi, njhini leyi tilawulaka, khompyuta leyi tipfuxelelaka—i nchumu lowunene naswona wu hlamarisaka hi tindlela to tala.” Xikwembu lexi vumbeke “munhu” xi endle singita hakunene, singita leri tshamelaka ku hi hlamarisa. Nakambe ku ni masingita man’wana lawa u tshameke u ma vona, hambileswi swi nga ha endlekaka u nga ma tekelangiki enhlokweni.

Xana Buku Yi Nga Va Singita?

A yi kona buku leyi teleke ku fana ni Bibele. Xana u yi teka yi ri singita? Xana hi nga vula leswaku yi endliwe hi “xivumbiwa xa moya”? I ntiyiso leswaku Bibele i buku leyi tsariweke hi vanhu, kambe va vula leswaku va tsale leswi humaka eka Xikwembu, ku nga ri swa vona. (2 Samuwele 23:1, 2; 2 Petro 1:20, 21) Yi kambisise. Yi tsariwe hi vanhu va 40, lava hanyeke enkarhini lowu hlanganisaka malembe ya 1 600. A va huma eka swiyimo swo hambana-hambana, van’wana a va ri varisi, masocha, vaphasi va tinhlampfi, vatirhela-mfumo, madokodela, vaprista ni tihosi. Kambe, va swi kotile ku hundzisela rungula leri twananaka leri nga ni ntshembo naswona ri nga ntiyiso ri tlhela ri pakanisa.

Hi ku yi kambisisa hi vukheta, Timbhoni ta Yehovha ti teka Bibele, ‘ku nga ri kukotisa rito ra vanhu, kambe, ti yi amukela hilaha yi nga hakona hakunene rito ra Xikwembu,’ hilaha muapostola Pawulo a tsaleke hakona. (1 Vatesalonika 2:13) Se i nkarhi wo leha tibuku ta tona ti ri karhi ti kombisa leswaku leswi vanhu va swi tekaka ku ri ku tikaneta ka Bibele swa twanana loko ku kambisisiwa rungula hinkwaro ra yona. Ku twanana ka yona i vumbhoni bya leswaku yi tsariwe hi nkongomiso wa Xikwembu. *

Ku hava buku yin’wana leyi ku endliweke matshalatshala lamakulu yo yi herisa ku fana ni Bibele. Kambe, ya ha ri kona, naswona xiphemu xa yona xi kumeka hi tindzimi to tlula 2 000. Ku va yi sirheleriwile tanihi buku swin’we ni leswi nga endzeni ka yona, swi kombisa leswaku yi huma eka Xikwembu. Bibele i singita hakunene!

Singita Leri ‘Hanyaka Naswona Ri Nga Ni Matimba’

Masingita ya khale—yo tshungula ni ya ku pfuxiwa ka vanhu eku feni—a ma ha humeleli. Kambe hi ni xivangelo xo tiyiseka leswaku emisaveni ya Xikwembu leyintshwa leyi taka, masingita yo tano ma ta tlhela ma humelela, enkarhini wolowo ma ta endleka emisaveni hinkwayo. Ma ta hi tisela ntshunxeko lowu nga heriki naswona man’wana lama nga ta humelela a hi swi koti ni ku ma ehleketa sweswi.

Singita ra Bibele ri nga ha swi kota ninamuntlha  ku endla leswi nga ha tekiwaka tanihi masingita hi ku khutaza vanhu leswaku va cinca vumunhu bya vona byi va lebyinene. (Vona xikombiso ebokisini leri nge “Matimba Ya Rito Ra Xikwembu,” eka tluka 8.) Vaheveru 4:12 yi ri: “Rito ra Xikwembu ra hanya naswona ri ni matimba, ri kariha ku tlula banga rihi ni rihi leri tsemaka hi matlhelo mambirhi, ri tlhava hambi ku ri ku ya fika emaaveni ya moya-xiviri ni moya, ni ya mahlangano swin’we ni mongo wa wona, naswona ra swi kota ku twisisa miehleketo ni makungu ya mbilu.” Ina, Bibele yi pfunile eku hundzuleni ka vutomi bya vanhu va timiliyoni ta tsevu emisaveni hinkwayo, yi va endla leswaku va hanya vutomi lebyi nga ni xikongomelo ni ku va nyika ntshembo lowunene hi vumundzuku.

Ha yini u nga pfumeleli Bibele leswaku yi endla singita evuton’wini bya wena?

[Nhlamuselo ya le hansi]

^ par. 8 Loko u lava ku kambisisa swo tala leswi yi swi vulaka leswi vanhu va ehleketaka leswaku ya tikaneta eka swona, ku nyikeriwe swikombiso swo tala ebukwini leyi nge Bibele—I Rito Ra Xikwembu Kumbe I Ra Munhu? ndzima 7, leyi kandziyisiweke hi Timbhoni ta Yehovha.

[Bokisi/Xifaniso lexi nga eka tluka 7]

XANA SE A A FILE KUMBE A A HA HANYA?

Hi ku ya hi Yohane 19:33, 34, Yesu ana se a a file loko “un’wana wa masocha a n’wi tlhava tsheve hi fumu, kutani xikan’we-kan’we ku huma ngati ni mati.” Hambiswiritano, Matewu 27:49, 50 yi kombisa leswaku Yesu a a ha hanya loko leswi swi humelela. Ha yini ku ri ni ku hambana?

Nawu wa Muxe a wu nga pfumeli leswaku mudyohi a hayekiwa emhandzini vusiku hinkwabyo. (Deteronoma 21:22, 23) Hikwalaho, enkarhini wa Yesu, loko mudyohi la beleriweke a va a ha hanya loko dyambu se ri rhengile, a ku ri ni mukhuva wa leswaku a tshoviwa milenge leswaku a ta hatla a fa. Yesu a a nga ha swi koti ku tlakusa nhloko leswaku a ta hefemula kahle. Leswi masocha ma tshoveke milenge ya vadyohi vambirhi lava a va beleriwe ematlhelo ya Yesu kambe va nga yi tshovangiki yakwe, swi kombisa leswaku a va ehleketa leswaku u file. Swi nga ha endleka socha ri n’wi tlhave etsheveni leswaku ri tiyiseka leswaku u file nileswaku a nga tshuki a sisimuka hi ku famba ka nkarhi, leswaku vanhu va nga swi teki onge hiloko a pfuxiwile eku feni.

Matewu 27:49, 50 yi hlamusela ndlela leyi swi endlekeke ha yona hi ndlela yin’wana. Yi ri: “Wanuna un’wana a teka fumu a n’wi tlhava tsheve, kutani ku huma ngati ni mati. Nakambe Yesu a huwelela hi rito lerikulu, ivi a nyikela moya wakwe.” Hambiswiritano, xiga lexi marito ya xona ma voyamisiweke a xi humeleli ematsalweni hinkwawo ya khale ya Bibele lama tsariweke hi voko. Vativi vo tala va tshemba leswaku marito lawa ma nghenisiwe endzhaku, ivi ma cinciwanyana ku suka eka Evhangeli ya Yohane, kambe ma nghenisiwa endhawini leyi hoxeke. Xisweswo, vuhundzuluxeri byo tala byi nghenisa marito lawa endzeni ka swiangi, byi nyikela nhlamuselo ya le hansi kumbe byi susa xiga lexi hi ku helela.

Tsalwa ra Westcott na Hort, leri tirhisiweke ngopfu loko ku hundzuluxeriwa Vuhundzuluxeri Bya Misava Leyintshwa, ri veke xiga lexi endzeni ka swiangi swimbirhi. Tsalwa ra vona ri vula leswaku xiga lexi “swi nga ha endleka xi nghenisiwe hi vatsari.”

Vumbhoni byo tala byi kombisa leswaku Yohane 19:33, 34 hi yona yi vulaka ntiyiso nileswaku Yesu se a a file loko socha ra Murhoma ri n’wi tlhava hi fumu.

 [Bokisi/Xifaniso lexi nga eka tluka 8]

MATIMBA YA RITO RA XIKWEMBU

Loko a ri n’wana wa malembe ya kondlo-a-ndzi-dyi loyi vatswari vakwe va dlayeke vukati, Detlef u sungule ku tirhisa swidzidzirisi, byala ni ku yingisela vuyimbeleri bya rhok. * U sungule ku va xirho xa ntlawa wa vantshwa lava endlaka swilo swo biha, naswona mahanyelo yakwe ma n’wi vitanele maphorisa.

Hi 1992, swirho swa 60 swa ntlawa wa vona swi sungule ku lwa ni swirho swa 35 swa ntlawa wa lunya ekhefini le n’walungu-vuxa bya Jarimani. Un’wana wa ntlawa lowu wa lunya la vuriwaka Thomas, u biwe ngopfu lerova a hetelela a file. Varhangeri vo hlayanyana, ku katsa na Detlef, va gweviwe ku tshama ejele endzhaku ka ku tengiwa ka nandzu wa vona lowu hangalasiweke ngopfu hi vahaxi va mahungu.

Endzhakunyana ka loko Detlef a ntshunxiwile ekhotsweni, Timbhoni ta Yehovha ti n’wi nyike xiphephana. Xiphephana xa kona a xi ri ni xihloko lexi nge “Ha Yini Ku Ri Ni Swiphiqo Swo Tala Swonghasi eVuton’wini?” Hi ku hatlisa Detlef u swi vonile leswaku leswi xi swi vulaka i ntiyiso, kutani u sungule ku dyondza Bibele ni Timbhoni. Leswi swi hundzule vutomi byakwe hi ku helela. U ve Mbhoni leyi hisekaka ya Yehovha ku sukela hi 1996.

Siegfriend, loyi na yena a a ri xirho xa ntlawa lowu nga ni lunya, a a ri munghana lonkulu wa Thomas, jaha leri dlayiweke; na yena u ve Mbhoni hi ku famba ka nkarhi naswona sweswi i nkulu wa vandlha. Loko Siegfriend a endzele vandlha ra ka va Detlef a ya nyikela nkulumo leyi sekeriweke eBibeleni (u kume leswaku mana wa Thomas na yena a a pfa a ta eminhlanganweni kwalaho), Detlef u n’wi rhambile leswaku va ya dya swin’we. Emalembeni ya khume lama hundzeke, a va vengane bya mbyana ni ximanga. Namuntlha swi lo dla, leswaku va rhandzana.

Detlef na Siegfriend va swi langutele hi mahlo-ngati ku amukela Thomas loko a pfuxiwa emisaveni leyi nga paradeyisi. Detlef u ri: “Loko ndzi ehleketa hi swona swa ndzi ririsa. Ndza tisola swinene hi leswi ndzi swi endleke.” Havumbirhi va navela ku pfuna Thomas hi nkarhi wolowo, hilaha va pfunaka van’wana hakona namuntlha, leswaku a tiva Yehovha ni ku tsaka hi ntshembo lowu Bibele yi wu nyikaka.

Ina, lawa i matimba ya Rito ra Xikwembu!

[Nhlamuselo ya le hansi]

^ par. 25 Mavito ma cinciwile.

[Xifaniso lexi nga eka tluka 6]

Miri wa munhu i nchumu lowu hlamarisaka lowu vumbiweke

[Xihlovo Xa Kona]

Anatomy Improved and Illustrated, London, 1723, Bernardino Genga