Skip to content

Skip to table of contents

Ol Witnes Bilong Jehova

Makim tokples Tok Pisin

 OL MAN BILONG BIPO

Ignaz Semmelweis

Ignaz Semmelweis

ATING Ignaz Semmelweis em nem planti man i no save harim, tasol ol famili long nau i kisim helpim long wok em i bin mekim. Em i bon long Buda (nau ol i kolim Budapest), long Hangari, na em i kisim digri long wok dokta long University of Vienna long 1844. Long 1846, em i mekim wok olsem helpim bilong wanpela profesa long First Maternity Clinic of Vienna’s General Hospital. Long dispela haus sik, Semmelweis i kirap nogut long save olsem winim 13 pesen bilong ol meri i karim pikinini i save dai long sik ol i kolim childbed fever.

Planti man i kamapim tingting bilong ol long risen na dispela sik i kamap, tasol i nogat wanpela inap tokaut long risen tru bilong en. Ol man i traim kain kain rot bilong daunim namba bilong ol meri i dai long taim ol i karim pikinini, tasol ol i no inap long mekim olsem. Semmelweis i bel hevi taim em i tingim ol meri husat i kisim bikpela pen long dispela sik na ol i dai, olsem na em i tingting strong long painim risen na dispela sik i kamap, na tu, rot bilong pasim dispela sik.

Dispela haus sik Semmelweis i wok long en i gat 2-pela klinik bilong ol meri long karim pikinini, tasol namba bilong ol meri i dai long fes klinik i go antap tru winim seken klinik, ating yu kirap nogut long save long dispela. Long fes klinik ol i save skulim ol sumatin long kamap dokta, na long seken klinik ol i skulim lain husat bai mekim wok bilong helpim ol meri long karim pikinini. Tasol wai na namba bilong ol meri i dai long fes klinik i winim bilong seken klinik? Bilong kisim bekim bilong dispela askim, Semmelweis i mekim wok painimaut long sampela risen bilong dispela sik, tasol em i luksave olsem i nogat wanpela risen tru.

Long kirap bilong yia 1847, wanpela narakain samting i kamap na dispela i helpim Semmelweis long painim bekim bilong em. Jakob Kolletschka em wanwok na pren bilong Semmelweis i bin dai taim ol binatang nogut i go insait long blut bilong em na em i sik. Em i kisim dispela sik taim em i mekim operesen bilong painimaut sik bilong wanpela daiman, na long dispela taim em i traim long pasim ol bagarap i kamap long bodi bilong dispela  man. Taim Semmelweis i ritim ripot ol i raitim long operesen ol i mekim long Kolletschka long taim em i dai, em i luksave olsem sampela wok painimaut long dai bilong em i wankain long ol ripot long ol meri i save kisim childbed fever. Semmelweis i ting olsem ol binatang long bodi bilong man i dai pinis i mekim na ol meri i gat bel i dai long sik childbed fever. Ol dokta na ol sumatin i skul long kamap dokta, planti taim ol i mekim operesen long ol daiman paslain long ol i go long klinik bilong ol meri i kisim bel. Olsem na taim ol i helpim mama long kisim bebi o long taim ol i sekim ol bebi long bel bilong mama, ol binatang i pas long ol i givim sik long ol dispela meri! Em risen na i nogat planti meri i dai long seken klinik bikos ol sumatin husat i lain long helpim ol mama long karim bebi i no save mekim ol operesen bilong ol daiman.

Kwiktaim Semmelweis i putim strongpela lo long pasin bilong wasim han, dispela i makim tu olsem ol i mas putim han bilong ol i go insait long wara i gat marasin (chlorinated lime) paslain long ol i sekim ol bebi long bel bilong mama. Bikpela senis i kamap taim ol i bihainim dispela lo: namba bilong ol meri i dai i bin stap long 18.27 pesen long mun Epril, tasol namba i go daun long 0.19 pesen long pinis bilong yia.

“Ol lo mi kamapim i bilong daunim hevi bilong ol haus sik bilong ol meri, long helpim ol meri bilong ol man na mama bilong pikinini long i stap laip.”—Ignaz Semmelweis

Tasol sampela i no amamas long ol wok painimaut bilong Semmelweis. Bosman bilong em i belhat, long wanem, ol wok painimaut bilong Semmelweis i daunim ol tingting em i bin kamapim long risen na ol meri i gat bel i dai long sik childbed fever. I no longtaim na ol i rausim Semmelweis long wok bilong em long Vienna na em i go bek long Hangari. Long dispela hap em i go pas long lukautim haus sik bilong ol mama long St. Rochus Hospital long Pest. Long dispela haus sik ol i bihainim ol lo em i kamapim, olsem na namba bilong ol meri i dai long childbed fever i go daun aninit long 1 pesen.

Long 1861, Semmelweis i raitim buk The Cause, Concept, and Prophylaxis of Childbed Fever. Tasol sori tru olsem ol man i no luksave long ol bikpela wok painimaut bilong en inap sampela yia bihain. Insait long dispela haptaim planti meri i dai.

Semmelweis i strong long ol dokta i mas wasim han bilong ol paslain long ol i helpim ol sikman.—Painting by Robert Thom

Bihain ol man i luksave olsem Semmelweis em wanpela bilong ol man i kamapim ol rot bilong kilim ol binatang, na long nau ol man i mekim wok long dispela save. Wok painimaut bilong em i soim olsem ol liklik binatang yumi no inap lukim long ai inap kamapim sik. Semmelweis em wanpela bilong ol man husat i raitim ol wok painimaut long ol sik em ol binatang i save kamapim, olsem na “wok painimaut bilong en em wanpela bilong ol bikpela wok painimaut na i helpim wok bilong ol saientis na ol dokta long nau.” Tasol yumi no kirap nogut olsem winim 3,000 yia paslain, Lo Bilong Moses i bin kamapim ol tok lukaut long pasin ol i mas bihainim long taim ol i holim bodi bilong man i dai pinis. Na bihain ol i raitim dispela tok long Baibel.