TIMOTEYO wakeenda kuzwa aŋanda musinzo uuli mboubede, kabikkilide maano kuzintu izyakali kuboola kumbele. Aabo mbaakali limwi mbabakali kumbele ciindi nobakali kwiinda mumyuunda Timoteyo njaakalizyi kabotu. Bakaselemuka kuzwa mumunzi wa Lustro walo wakayakidwe atala aamulundu iwakali mukkuti. Timoteyo wakamweta-mweta ciindi naakabona banyina abakaapanyina, balo ibakakkomene kumwi misozi kayiibaiba ciindi nobakali kumulangilila kaunka. Sena wakeelede kuceba akubabbaibbika ciindi camamanino?

Ciindi aciindi mwaapostolo Paulo wakali kuceba kuli Timoteyo akumumwetela cakumuyumya-yumya. Wakalizyi kuti Timoteyo wakacili aansoni, pele wakalikkomene kubona busungu bwamukubusi ooyu. Timoteyo wakacili mwana-mwana, ambweni wakali amyaka yakuma 20, alimwi wakali kumulemeka akumuyanda kapati Paulo. Aciindi eeci, Timoteyo wakali kuccilila mwaalumi ooyu musungu alimwi uusyomeka mulweendo lwakali kulampa myaanda-myaanda yamakkilomita kuzwa kumunzi wabo. Bakali kweenda amaulu alimwi akubelesya bwato munyendo mobakayaanya ntenda zitalivwulili. Timoteyo tanaakalizyi kabotu naa wakali kuyoojokela alimwi kumunzi wabo.

Ncinzi cakapa kuti mukubusi ooyu asale mulimo uuli boobu? Ino nzilongezyo nzi nzyaakali kukonzya kujana akaambo kakulyaaba ooku? Alimwi ino lusyomo lwa Timoteyo inga lwatugwasya buti?

“KUZWA KUBUVWANDA”

Atujokele musyule myaka yobilo naa yotatwe, akweezyeezya naa ku Lustro nkokumunzi nkwaakakomenena ncobeni Timoteyo. Munzi ooyu wakali ulikke alimwi wakalijisi akkuti lyamaanzi. Kuboneka kuti bantu bakali kukonzya kumvwa mwaambo wa Chigiriki, pele bakali kubandika amwaambo wabo wa Chilukaoniya. Buzuba bumwi munzi ooyu iwakali muluumuno, wakaba mumanyongwe. Bamisyinali Banakristo bobilo, mwaapostolo Paulo amweenzinyina Barnaba ngwaakali kubeleka limwi, bakasika kuzwa ku Ikoniyo munzi mupati iwakali afwaafwi. Ciindi nobakali kukambauka kubuleya, Paulo wakabona mwaalumi wakalemene iwakatondezya kuti wakali alusyomo lwini-lwini. Aboobo Paulo wakacita maleele akumuponya mwaalumi ooyo!—Milimo 14:5-10.

Kuboneka kuti bunji bwabantu baku Lustro bakali kusyoma twaano itwakali kwaamba baleza ibakali kulisandula kuba bantu akuboola mucisi cabo kaindi. Aboobo bantu bakatalika kuyeeya kuti Paulo ngu Herme alimwi akuti Barnaba ngu Zusi! Banakristo bobilo aaba ibalicesya cakabayumina kukasya bantu kuti batatuuli zipaizyo kulimbabo.—Milimo 14:11-18.

Pele bantu bamwi basyoonto baku Lustro bakalizyi kuti bakaswaigwa abantu ncobeni ibakajisi mulumbe mubotu ikutali baleza bakuyeeyela buyo ibakali kwaambwa mutwaano. Mucikozyanyo, Yunisi mukaintu mu Juda iwakakwetwe kumwaalumi mu Giriki iwatakali kusyoma, * antoomwe abanyina, ba Loisi, bakabaswiilila ba Paulo a Barnaba caluyandisisyo alimwi cakukondwa. Aaya akali makani ba Juda boonse basyomeka ngobakali kulangila kumvwa aakuti—Mesiya wakaboola akuzuzikizya businsimi bunji bwakalembedwe mu Magwalo kujatikizya nguwe!

Amuyeeye buyo Timoteyo mbwaakajatikizyigwa akuswaya kwa Paulo. Timoteyo wakayiisyigwa “kuzwa kubuvwanda” kuyanda malembe aasalala aa  Magwalo aa Chihebrayo. (2 Timoteyo 3:15) Mbubwenya mbuli banyina abakaapanyina, wakabona kuti ba Paulo a Barnaba bakali kwaamba masimpe kujatikizya Mesiya. Alimwi amuyeeye mwaalumi ngwaakaponya Paulo iwakalilemene. Kayi kuzwa kubwana, Timoteyo wakali kumubona mwaalumi uulya mumigwagwa yaku Lustro ziindi zinji. Lino Timoteyo wakali kukonzya kumubona mwaalumi ooyu keenda ciindi cakusaanguna! Nkakaambo kaako ba Yunisi aba Loisi bakaba Banakristo mbubwenya mbuli Timoteyo. Mazuba aano bamakaapa alimwi abazyali balakonzya kwiiya zinji kuli ba Loisi aba Yunisi. Sena mulakonzya kuba cikozyanyo cibotu kubakubusi?

“KWIINDA MUMAPENZI MANJI”

Aabo ibakaba basikwiiya Banakristo mu Lustro kweelede kuti bakakkomana kapati kwiiya bulangizi mbobakajisi basikutobela Kristo. Pele bakaiya alimwi kuti bakali kuyooba mumapenzi akaambo kakuba basikwiiya. Ba Juda baku Ikoniyo alimwi aku Antiyokeya ibakali kukazya bakasika mudolopo, akuyunga bantu bamu Lustro kuti bacileke kutobela Paulo a Barnaba. Kalitanalampa, nkamu yabantu banyemede yakamuboolela Paulo, akumupwaya mabwe. Akaambo kakuti bakamupwaya cakwiinduluka-induluka, wakawa ansi. Bakamukwelela anze amunzi akumusiya kabayeeya kuti wafwa.—Milimo 14:19.

Nokuba boobo, basikwiiya bamu Lustro bakaunka kuli Paulo akumuzinguluka. Eelo kaka bakakkomana ciindi naakapempenuka akwiimikila, mpoonya cabusicamba wakajokela mu Lustro! Buzuba bwakatobela, walo a Barnaba bakaunka ku Debe kutegwa bazumanane amulimo wabo wakukambauka. Nobakaba abasikwiiya bapya okuya, bakajokela alimwi ku Lustro nokuba kuti bakali kulangilwa kuba muntenda mpati. Ino ncinzi ncobakacita nobakasika ooko? Cibalo citwaambila kuti, “Bakayumya-yumya basikwiiya akubakulwaizya kuzumanana mulusyomo.” Amweezyeezye Timoteyo kaswiilila akulangilila ciindi ba Paulo a Barnaba nobakali kuyiisya Banakristo aabo kuti bulangizi bwabo butaliboteli bwakumbele bwakali aampindu kwiinda mapenzi ngobakajisi. Bakaamba kuti “Tweelede kwiinda mumapenzi manji kutegwa tukanjile mu Bwami bwa Leza.”—Milimo 14:20-22.

Timoteyo wakazibikkila maano nzyaakali kuyiisya mwaapostolo Paulo

Timoteyo wakamubona Paulo kapona kweelana amajwi aali atala aawa, cabusicamba wakaliyumya mumapenzi aaya kutegwa akambaukile bantu makani mabotu. Aboobo Timoteyo wakalizyi kuti, ikuti watobela cikozyanyo ca Paulo, bantu bamu Lustro bakali kuyoomukazya, akuti nobaba bausyi bakali kulangilwa kumukazya. Pele Timoteyo tanaakali kuyakulekela kukazyigwa kuli boobu kumulesya kuzuzikizya mbaakani yakwe yakubelekela Leza. Mazuba aano kuli bakubusi banji bali mbuli Timoteyo. Cabusongo, basala balongwe  bajisi lusyomo luyumu, balo ibakonzya kubakulwaizya akubayumya-yumya. Alimwi tabalekeli kukazyigwa kuti kubalesye kubelekela Leza wakasimpe!

“WAKALI KULUMBAIZYIGWA ABAKWESU”

Mbubwenya mbokwaambwa kale, lweendo lwa Paulo lwakaccilila lwakacitika myaka yobilo naa yotatwe yakatobela. Amuyeeye buyo mbobakakkomana banamukwasyi iba Timoteyo naakasika Paulo, aciindi eeci bakali a Sila. Eeci cakali ciindi cikkomanisya kapati akuli Paulo. Wakabona cakazwa kumbuto yakasimpe njaakasyanga mu Lustro. Kwakali ba Loisi aba Yunisi, mwanaabo, bamakaintu Banakristo basyomeka, ibakajisi lusyomo “lutali lwakuupaupa aameso” oolo Paulo ndwaakali kukkomanina. (2 Timoteyo 1:5) Ino mbuti kujatikizya Timoteyo?

Paulo wakabona kuti mukubusi ooyu wakaluunkide ambele kumuuya kuzwa ciindi nobakaswaide musyule. Timoteyo wakali “kulumbaizyigwa abakwesu,” kutali buyo mu Lustro pele amu Ikoniyo, ikulampa makkilomita aali 32 kunyika lwaajwe. (Milimo 16:2) Ino wakaba buti ampuwo iili boobo?

“Malembe aasalala” ngaakayiisyigwa Timoteyo “kuzwa kubuvwanda” abanyina alimwi abakaapanyina akali kubikkilizya alulayo lugwasya kubakubusi. (2 Timoteyo 3:15) Nceeci cikozyanyo comwe: “Koyeeya Mulengi wako Mupati mumazuba aabukubusi bwako.” (Mukambausi 12:1) Aaya majwi akamugwasya kapati Timoteyo naakaba Munakristo. Wakabona kuti nzila iinda kubota yakuyeeya Mulengi wakwe Mupati, yakali kubikkilizya akukambauka mulumbe mubotu uujatikizya Mwana wa Leza, Kristo. Asyoonto-syoonto nsoni zya Timoteyo zyakali kuyaabumana izyakali kumupa kutalikwaya kukambaukila bantu makani mabotu aajatikizya Jesu Kristo.

Baalumi ibakali kusololela mumbungano bakakubona kuyaambele kwa Timoteyo. Cakutadooneka bakakkomana kubona mukubusi ooyu mbwaakabayaka akubayumya-yumya boonse mbaakali limwi. Ciinda kubota ncakuti Jehova wakamubona Timoteyo. Leza wakasololela businsimi bumwi kuti bulembwe kujatikizya nguwe—ambweni ibwakaliswaangene amulimo ngwaakali kuyoobeleka mumbungano zinji. Ciindi Paulo naakaswaya, wakabona kuti Timoteyo ulakonzya kuba mugwasyi uuli kabotu munyendo zyabumisyinali. Bakwesu bamu Lustro bakazumina. Bakabikka maanza aabo amukubusi ooyu, citondezyo cakuti wasalwa kupegwa mukuli waalubazu wakubelekela Jehova Leza.—1 Timoteyo 1:18; 4:14.

Tulakonzya kuyeeyela, kuti ambweni Timoteyo wakali kulitenga akulibilika akaambo kamukuli ngwaakapegwa. Nokuba boobo, wakalilibambilide kuunka. * Ino mbuti mbobakalimvwa bausyi Timoteyo ibatakali basyomi kujatikizya kusalwa kupya kwamwanaabo kuti abe mulangizi weendeenda Munakristo? Ambweni kuli zintu zimbi nzyobakali kuyanda kuti mwanaabo acite mubuumi. Ino mbuti kujatikizya banyina Timoteyo alimwi abakaapanyina? Sena bakali kutondezya kukkomana nokuba kuti bakali kulibilika kujatikizya mbozyakali kuyoomweendela zintu mukubusi ooyu? Eeco inga tacigambyi.

Ncotuzyi ncakuti, Timoteyo wakaunka. Mbuli mbokwaambwa kale kumatalikilo aacibalo eeci, wakasala buumi bwakweenda amwaapostolo Paulo. Naakazwa mu Lustro, wakazisiya zyoonse zyakubusena ooko akuunka kubusena nkwaatakazyi. Nobakeenda buzuba boonse, baalumi aaba botatwe bakasika ku Ikoniyo. Timoteyo wakali kulangilila ba Paulo a Sila nobakali kwaambila basyominyina malailile mapya kuzwa kukabunga keendelezya mu Jerusalemu alimwi akuyumya lusyomo lwabasyominyina bana Ikoniyo. (Milimo 16:4, 5) Pele aayo akali buyo matalikilo.

Nobakamana kuswaya mbungano zyamu Galatiya, bamisyinali aaba bakaisiya migwagwa mipati yaba Roma akweenda myaanda-myaanda yamakkilomita kukosola muzibanda zya Fuligiya, kabatozya kunyika kumane akunyona kuya kumbo. Kabatobela busolozi bwamuuya uusalala wa Leza lyoonse, bakeenda kuya ku Trowa, bakakkwela bwato akuzabukila ku Makedoniya. (Milimo 16:6-12) Aciindi eeco, Paulo wakamubona Timoteyo mbwaakali kuyandika. Paulo wakamusiya Timoteyo mu Bereya kali a Sila. (Milimo 17:14) Wakamutuma mukubusi ooyu alikke ku Tesalonika. Kali kokuya, Timoteyo wakatobela cikozyanyo ncaakaiya kuli Paulo, alimwi wakabayumya-yumya Banakristo basyomeka okuya.—1 Batesalonika 3:1-3

Kumbele, Paulo wakalemba boobu kujatikizya Timoteyo: “Nkaambo taakwe uumbi ngondikonzya  kutuma uujisi moyo uuli mbuli wakwe uuyoozilanganya bweelede zintu zijatikizya ndinywe.” (Bafilipi 2:20) Bube oobu tiibwakaliboolela bulikke pe. Timoteyo wakaba abube oobu kwiinda mukubeleka canguzu, kubeleka cabubombe, akuliyumya cakusyomeka mumapenzi. Eelo kaka eeci ncikozyanyo cibotu kubakubusi bamazuba aano! Mutalubi kuti mulakonzya kulipangila mpuwo yanu nobeni. Kuti kamuli bakubusi, mulaacoolwe cipati cakuba azina libotu kwiinda mukubikka Jehova mubusena bwakusaanguna mubuumi bwanu akulanganya bamwi calubomba alimwi acabulemu.

“SOLEKA KUSIKILA MPOGOLELA KUBOOLA KOKUNO NKONDIBEDE”

Kacili mwana, Timoteyo wakalyaaba kubeleka mumulimo wa Bunakristo

Kwamyaka iibalilwa ku 14, Timoteyo wakabeleka amwaapostolo Paulo, imulongwe wakwe. Wakayaanya mapenzi manji alukkomano mumulimo ngwaakali kucita Paulo. (2 Bakorinto 11:24-27) Cimwi ciindi, Timoteyo wakaangwa akaambo kalusyomo lwakwe. (Bahebrayo 13:23) Mbubwenya mbuli Paulo, awalo wakatondezya luyando luzwa ansi aamoyo alimwi akubabikkila maano bakwesu abacizyi. Aboobo Paulo wakamulembela kuti: ‘Ndilaiyeeya misozi yako.’ (2 Timoteyo 1:4) Mbubwenya mbuli Paulo, kulibonya kuti Timoteyo wakaiya ‘kulila abaabo balila,’ ikubeetelela kutegwa abakulwaizye kabotu alimwi akubaumbulizya. (Baroma 12:15) Aboobo toonse tweelede kwiiya cikozyanyo eeci!

Tacigambyi kuti mukuya kwaciindi, Timoteyo wakaba mulangizi Munakristo uulibedelede. Paulo wakamupa mukuli, ikutali buyo wakuswaya mbungano kutegwa abayumye-yumye akubakulwaizya, pele alimwi akusala baalumi beelela kuti babeleke mumbungano kabali baalu alimwi abakutausi.—1 Timoteyo 5:22.

Paulo wakali kumuyanda kapati Timoteyo, wakali kumupa lulayo lugwasya mbuli mwanaakwe. Wakamukulwaizya Timoteyo kubikkila maano kuzipego zyakwe zyakumuuya alimwi akuzumanana kuyaambele kumuuya. (1 Timoteyo 4:15, 16) Wakamuyumya-yumya Timoteyo kuti atalekeli bukubusi bwakwe alimwi ansoni kumulesya kubweza ntaamu kwiiminina ciluzi ciindi nokwayandika. (1 Timoteyo 1:3; 4:6, 7, 11, 12) Mane Paulo wakamwaambila mbwaakali kukonzya kucita kupenzi lyakwe lyakuciswa-ciswa, ambweni kuciswa-ciswa mwida.—1 Timoteyo 5:23.

Cakasika ciindi Paulo naakazyiba kuti mamanino aabuumi bwakwe akali afwaafwi; kulibonya kuti lwakali lufwu lwakujaigwa buya. Wakatumina Timoteyo lugwalo lwamamanino lwakasololelwa amuuya. Lwakali kubikkilizya amajwi aasika amoyo aakuti: “Soleka kusikila mpogolela kuboola kokuno nkondibede lino-lino.” (2 Timoteyo 4:9) Paulo wakali kumuyanda kapati Timoteyo; wakali kumwiita kuti “mwanaangu uuyandwa alimwi uusyomeka mu Mwami.” (1 Bakorinto 4:17) Nkakaambo kaako ncaakali kumuyandila mweenzinyina kuti kali afwaafwi anguwe mbobwakali kuyaabuswena buzuba bwalufwu lwakwe. Tulakonzya kulibuzya kuti, ‘Ikuti bantu bajana mapenzi, sena balaboola kulindime kutegwa bajane luumbulizyo?’

Sena Timoteyo wakacikonzya kusika kuli Paulo kakucili ciindi? Tatuzyi pe. Ncotuzyi ncakuti, lyoonse wakali kusolekesya kumukulwaizya akumuumbulizya Paulo alimwi abantu bamwi banji. Wakali kupona kweelana ancolyaamba zina lyakuti Timoteyo, “Ooyo Uulemeka Leza.” Alimwi wakatusiila cikozyanyo cibotu kapati cakusyomeka kuti twiiye, toonse buyo bana alimwi abapati.

^ par. 9 Amubone cibalo cakuti “Sena Mulizyi” mumagazini eeyi.

^ par. 20 Timoteyo wakazumina kupalulwa naakalombwa a Paulo—ikutali kuti ncintu cakali kuyandika ku Banakristo, pele akaambo kakuti Paulo tanaakayanda kuti cibe cilitamizyo kuba Juda mbobakali kuyanda kukambaukila makani mabotu nkaambo bakalizyi kuti bausyi tiibakali ba Juda.—Milimo 16:3.