Bana ibacili mwida ibainda ku 50 miliyoni balajaigwa acaali mwaka amwaka—mweelwe iwiinda kumweelwe wabantu bamuzisi zinji.

Sena eeci ciya buyo amuntu mbwalimvwa kuti cililuzi naa pe?

NZYOBAAMBA BANTU

Kuli twaambo tunji tupa kuti bamakaintu kabagwisya mada, mbuli kuba apenzi lyakujana mali, kutamvwana mucilongwe, kuyanda kuba alwaanguluko lwakuzumanana alwiiyo naa mulimo, naa kutayanda kuba muzyali uuli alikke. Nokuba boobo, bamwi babona kuti kugwisya da cililubide—nkunyonyoona cipego ncaapegwa mukaintu uumitide.

NCOLYAAMBA BBAIBBELE

Mumeso aa Leza, buumi—kwaambisya buumi bwamuntu—bulisetekene. (Matalikilo 9:6; Intembauzyo 36:9) Njiisyo eeyi ilabeleka akumwana uucili mwida, busena bukwabilidwe mbwaakabamba Leza kuti kakomenena mumo mwana. Sikulemba Bbaibbele umwi wakaamba kuti: “Wakandisisa mwida lyabaama. Meso aako akandibona nindakacili nsalalila; zizo zyangu zyoonse zyakalilembedwe mubbuku lyako amazuba nozyakabambwa.”—Intembauzyo 139:13, 16.

Leza mbwabubona buumi bwamwana uutanazyalwa alimwi kulitondezyedwe mu Mulawo wakwe ngwaakapede cisi cabana Israyeli alimwi amumanjezyeezya ngaakatupa. Mulawo wa Leza wakali kwaamba kuti muntu iwacisa mukaintu uumitide akujaya mwana uuli mwida, wakeelede kupegwa cisubulo calufwu—sikujaya wakeelede kubbadela buumi bwakwe akaambo kabuumi mbwaakajaya. (Kulonga 21:22, 23) Pele basikubeteka bakeelede kubikkila maano kujatikizya makanze aasikujaya alimwi abukkale.—Myeelwe 35:22-24, 31.

Alimwi bantu bakapegwa manjezyeezya. Ciindi mukaintu naatobela manjezyeezya aakwe, naa jwi lyamukati, kwiinda mukulemeka buumi bwamana uuli mwida, ulalongezyegwa akaambo kamanjezyeezya aakwe. * Ikuti naa waalilwa kwaatobela manjezyeezya aakwe, alakonzya kumukatazya naa kumupa mulandu buya. (Baroma 2:14, 15) Alimwi buvwuntauzi butondezya kuti bamakaintu ibagwisya mada balalangilwa kuba muntenda yakuba apenzi lyakulibilika alimwi akutyompwa.

Pele ino mbuti kuti mukuli wakukomezya mwana kaulibonya kuyoosya, kwaambisya kuti tiimwalibambila kuti mube amwana? Amubone cisyomezyo ca Leza cikkazika moyo kuli baabo bapona kweelana azyeelelo zyakwe: “Kumuntu uusyomeka, yebo ulasyomeka; kumuntu uutakwe kampenda ayebo tokwe kampenda.” (Intembauzyo 18:25) Alimwi tubala kuti: “Jehova uyandisya bululami, aboobo takabalekelezyi pe bantu bakwe basyomeka.”—Intembauzyo 37:28.

Manjezyeezya aabo naapa bumboni antoomwe ambabo, aboobo mumizeezo yabo beni balapegwa mulandu nokuba kutajaninwa mulandu.” Baroma 2:15.

 Ino mbuti kuti mwakagwisya da?

NZYOBAAMBA BANTU

Ba Ruth, imuzyali mukaintu uuli alikke, bakaamba kuti: “Ndakajisi kale bana botatwe aboobo ndakali kulimvwa kuti tandikoocikonzya kulanganya wane. Pele nondakamana kugwisya da, ndakalimvwa kuti ndacita cintu cibyaabi kapati.” * Pele sena bakacita cintu Leza ncatakonzyi kulekelela?

NCOLYAAMBA BBAIBBELE

Jesu Kristo wakatondezya mbwayeeya Leza kujatikizya makani aaya naakaamba kuti: “Ndakaboolela kwiita basizibi kuti beempwe ikutali bantu baluleme.” (Luka 5:32) Inzya, ciindi notwausa ncobeni akaambo kacibi ncotwacita alimwi akweempwa, akulomba Leza kuti atulekelele, ulilibambilide kucita oobo—noziba zibi zipati. (Isaya 1:18) Lugwalo lwa Intembauzyo 51:17 lwaamba kuti: “Moyo uuside alimwi uutyompedwe, O Leza, tokaukaki pe.”

Leza ulakonzya kumupa manjezyeezya aasalala imuntu weempwa alimwi aluumuno lwamumizeezo ikuti naa wapaila kulinguwe cakulicesya. Lugwalo lwa Bafilipi 4:6, 7 lwaamba kuti: “Kwiinda mumupailo akukombelezya antoomwe akulumba, amumuzyibye Leza nzyomulomba; eelyo luumuno lwa Leza oolo lwiinda maano oonse luyookwabilila myoyo yanu amizeezo yanu.” * Nobakamana kwiiya Bbaibbele alimwi akupaila kuli Leza camoyo woonse, ba Ruth bakaba aluumuno lwamumizeezo. Bakaiya kuti Leza “ulalekelela ncobeni.”—Intembauzyo 130:4.

[Leza] kunyina naatucitila kweelana azibi zyesu, naa kutupa cisubulo citweelede kweelana amilandu yesu.” Intembauzyo 103:10.

^ munc. 8 Ntenda iilangilwa kuboola kubuumi bwabanyina naa bwamwana takali kaambo keelede kupa kuti muntu agwisye da. Ikuti aciindi cakutumbuka banabukwetene bayandika kusala akati kabuumi bwabanyina alimwi abuumi bwamwana, banabukwetene beelede kulisalila. Nokuba boobo, mumasi manji aasumpukide, ikuyaambele mumakani aajatikizya misamu kwapa kuti bukkale buli boobu kabutavwuli kucitika.

^ munc. 12 Mazina acincwa.

^ munc. 14 Bulangizi bwabubuke abwalo bulakonzya kupa muntu kuba aluumuno lwamumizeezo. Amubone cibalo cakuti “Mibuzyo Yabasikubala” mumagazini ya Ngazi Yamulindizi yamu April 15, 2009, icibandika njiisyo zyamu Bbaibbele izijatikizya bulangizi bwakubusyigwa kwabana bakafwa kabacili mwida.