“Ndiyakwaambilizya zina lya Jehova. . . , Leza uusyomeka, uutaciti zitaluleme.”—DT. 32:3, 4.

NYIMBO: 110, 2

1, 2. (a) Ino nkutalulama kuli buti nkwaakacitilwa Naboti abana bakwe? (b) Ino mbube nzi bobilo mbotutiilange-lange mucibalo eeci?

AMWEEZYEEZYE kujatikizya bukkale oobu. Mwaalumi watamikizyigwa kupanga mulandu mupati. Cintu icabagambya kapati banamukwasyi alimwi abeenzinyina ncakuti, mwaalumi ooyu wajaninwa mulandu uuyeeme aakutamikizyigwa abakamboni ibazyibidwe kuti mbaalumi babuyo. Bantu ibayandisya bululami bausa kapati ciindi mwaalumi ooyo abana bakwe ibatakwe mulandu nobajaigwa. Makani aaya taali aakuyeeyela buyo pe. Eeci ncecakacitikila mubelesi wa Jehova uusyomeka wazina lya Naboti, iwakali kupona muciindi cabulelo bwa Mwami Ahabu wa Israyeli.—1Bam. 21:11-13; 2Bam. 9:26.

2 Mucibalo eeci, tatukoolanga-langa buyo icakacitikila Naboti, pele aceeco icakacitikila mwaalu uusyomeka mumbungano ya Bunakristo yamumwaanda wamyaka wakusaanguna walo iwakalubizya. Notulanga-langa zikozyanyo zyamu Bbaibbele eezyi, tulaiya kuti kulicesya kulayandika ikuti naa tuyanda kutondezya kuti bululami tububona mbuli mbwabubona Jehova. Alimwi tulaiya  kulekelela ciindi nokwacitika zintu zitaluleme mumbungano mbokutondezya kuti bululami tububona mbuli mbwabubona Jehova.

KUTALULAMA KUTAAMBIKI

3, 4. Ino Naboti wakali muntu uuli buti, alimwi nkaambo nzi ncaakakakila kusambala muunda wakwe wamisaansa ku Mwami Ahabu?

3 Naboti wakali kusyomeka kuli Jehova aciindi bana Israyeli banji nobakali kutobela cikozyanyo cibyaabi ca Mwami Ahabu alimwi amukaintu wakwe mubyaabi, Namalelo Jezebeli. Bakombi ba Baala aaba tiibakali kumulemeka Jehova alimwi tiibakali kuziyanda zyeelelo zyakwe. Kulubazu lumbi, Naboti wakali kucibikkila maano kapati cilongwe ncaakajisi a Jehova kwiinda buumi.

4 Amubale 1 Bami 21:1-3. Ciindi Ahabu naakaambila Naboti kuti uyanda kuula muunda wakwe wamisaansa naa kuubweza akumupa muunda wamisaansa uumbi mubotu mubusena bwamuunda wakwe, Naboti wakakaka. Nkaambo nzi ncaakakakila? Cabulemu wakamwaambila kuti: “Cilatondwa kulindime mumeso aa Jehova kuti ndikupe lukono lwabamatata.” Kukaka kwa Naboti kwakayeeme aakutobela mulawo Jehova ngwaakapa bana Israyeli, ooyo iwakali kukasya muntu kusambalila limwi lukono lwamusyobo wakwe. (Lev. 25:23; My. 36:7) Cilisalede kuti, Naboti zintu wakali kuzibona mbuli mbwazibona Jehova.

5. Ino Jezebeli wakajatikizyigwa buti mukujaigwa kwa Naboti?

5 Cuusisya ncakuti, kukaka Naboti nkwaakakaka kusambala muunda wakwe kwakapa kuti Mwami Ahabu amukaintu wakwe bacite zintu zibi. Kutegwa abweze muunda akuupa mulumaakwe, Jezebeli wakaamba makani akubeja kujatikizya Naboti, calo cakapa kuti Naboti abana bakwe bajaigwe. Ino Jehova wakali kuyoocita nzi kujatikizya kutalulama ooku kuusisya kapati?

LUBETA LWA LEZA LULULEME

6, 7. Ino mbuti Jehova mbwaakatondezya kuti ngu Leza uuyandisya bululami, alimwi nkaambo nzi eeci ncocikonzya kwaambwa kuti cakabawumbulizya bamukwasyi wa Naboti alimwi abeenzinyina?

6 Cakufwambaana, Jehova wakatuma Elija kuli Ahabu. Cakweelela Elija wakaamba Ahabu kuti mujayi akuti mubbi. Ino Jehova wakaakosola buti makani aaya? Ahabu, mukaintu wakwe, alimwi abana bakwe bakali kuyoofwa mbubwenya mbwaakafwa Naboti abana bakwe.—1Bam. 21:17-25.

7 Nokuba kuti bamukwasyi wa Naboti alimwi abeenzinyina bakausa kapati akaambo kabujayi bwa Ahabu, cakutadooneka kuli mbobakawumbulizyigwa ikuzyiba kuti Jehova wakali kubwene kutalulama ooku akuti wakabweza ntaamu yeelede cakufwambaana. Nokuba boobo, kulicesya kwabo alimwi alusyomo lwabo muli Jehova kweelede kuti zyakasunkwa ciindi zintu nozyakacitika mbobatakali kuziyeeyela.

8. Mbuti mbwaakalimvwa Ahabu kumulumbe walubeta lwa Jehova, alimwi ncinzi cakacitika?

8 Ciindi Ahabu naakamvwa lubeta lupati lwa Jehova ilwakali kuboola, “wakazapula zisani zyakwe akusama zisani zyamasaka; mpoonya wakali kuliimya kulya alimwi wakali kulala ansi kasamide zisani zyamasaka akweenda cakuusa.” Ahabu wakalibombya! Ino ncinzi cakacitika? Jehova alimwi wakamutuma Elija kuti atole mulumbe aumbi walubeta kuzwa kulinguwe. Lino aciindi eeci, wakali mulumbe wakuti akaambo kakuti Ahabu wakalibombya kuli Leza, Jehova tanaakali kuyooleta lubeta ilwakasinsimwa muciindi ncaakali kupona. (1Bam. 21:27-29) Jehova ‘uulingula myoyo,’ wakamufwida luse Ahabu.—Tus. 17:3.

KULICESYA KULATUKWABILILA

9. Nkaambo nzi ncotunga twaamba kuti kulicesya kwakabagwasya bamukwasyi wa Naboti alimwi abeenzinyina?

9 Ino kusala ooku kwakabajatikizya buti aabo ibakauzyi mulandu mupati ngwaakapanga Ahabu?  Kusala ooku ambweni kwakasunka lusyomo lwamukwasyi wa Naboti alimwi abeenzinyina. Ikuti naa mbocakabede oobo, kulicesya nokwakabapa kuzumanana kukomba Jehova cakusyomeka, kabali masimpe kuti wakali kukonzya kululamika zintu zitaluleme. (Amubale Deuteronomo 32:3, 4.) Naboti, bana bakwe, alimwi amikwasyi yabo bayookkomana abululami bulondokede ciindi Jehova aakubusya baluleme. (Job. 14:14, 15; Joh. 5:28, 29) Kuyungizya waawo, muntu uulicesya ulizyi kabotu kuti “Leza mwini-mwini uyoobeteka milimo yoonse, kubikkilizya acintu cili coonse cisisidwe, kufwumbwa naa ncibi naa ncibotu.” (Muk. 12:14) Masimpe, ciindi Jehova nabeteka, ulatulanga-langa twaambo toonse swebo ntotutazyi. Aboobo, kulicesya kulabakwabilila bantu babombe kuntenda zyakumuuya.

10, 11. (a) Ino muubukkale buli buti lusyomo lwesu mbolukonzya kusunkwa? (b) Ino muunzila nzi kulicesya mbokukonzya kutukwabilila?

10 Ino inga mwacita buti ikuti naa baalu basala cintu cimwi ncomutamvwisyi naa ambweni ncomutazumini? Mucikozyanyo, ino inga mwacita buti ikuti naa nywebo naa umwi ngomumvwana limwi wanyangwa mukuli ngwaali kuyandisisya kapati? Ino mbuti kuti naa ngomukwetene limwi, mwanaanu, naa mulongwe wanu wagusyigwa mumbungano pele tiimwasalalilwa ambwaakosolwa makani? Ino mbuti kuti naa muyeeya  kuti bakalubizya kumulekelela sizibi? Bukkale buli boobu bulakonzya kusunka lusyomo lwesu muli Jehova alimwi anzila mbozicitwa zintu mumbunga yakwe. Ino mbuti kulicesya mbokukonzya kumukwabilila ikuti naa mwasunkwa munzila eeyo? Atulange nzila zyobilo.

Ino inga mwacita buti ikuti baalu baambilizya cintu ncomutazumini? (Amubone muncali 10 a 11)

11 Nzila yakusaanguna, kulicesya kuyootugwasya kuzumina kuti tatutuzyi twaambo toonse tujatikizyidwe. Tacikwe makani naa kuli ncotuzyi kujatikizya bukkale bumwi, alikke Jehova nguukonzya kuzyiba zili mumoyo wamuntu wacikozyanyo. (1Sam. 16:7) Ikukayeeya lyoonse kaambo aaka kamasimpe kuyootugwasya kuba bantu balicesya, ibazumina kulezya kwesu, alimwi ibalibambilide kucinca kujatikizya mbotukabona kaambo kamwi. Nzila yabili, kulicesya kuyootugwasya kulibombya alimwi akukkazika moyo ciindi notulindila Jehova kuti alulamike kutalulama kuli koonse. Cili buyo mbuli mbwaakaamba mwaalumi musongo iwakati: “Ziyoobeendela kabotu aabo bayoowa Leza mwini-mwini . . . , pele muntu mubi zintu tazikamweendeli kabotu pe, alimwi takavwuzyi mazuba aabuumi bwakwe.” (Muk. 8:12, 13) Masimpe, kucita zintu cakulicesya ncecikonzya kubagwasya kapati kumuuya boonse ibajatikizyidwe.—Amubale 1 Petro 5:5.

CIKOZYANYO CIJATIKIZYA KUUPA-UPA AMESO

12. Ino tulalanga-langa cibalo nzi, alimwi nkaambo nzi?

12 Banakristo bamumwaanda wamyaka wakusaanguna ku Antiyokeya yaku Siriya, bakajanika mubukkale ibwakasunka kulicesya kwabo alimwi akulekelela bamwi. Atucilange-lange cibalo eeco kutegwa tubone mbocikonzya kutugwasya ikulingula mbotukubona kulekelela bamwi. Eeco cilatugwasya kubona kulekelela mbokuswaangene abululami mbwabubona Jehova.

13, 14. Ino mwaapostolo Petro wakajisi mikuli nzi, alimwi mbuti mbwaakatondezya busicamba?

13 Mwaapostolo Petro wakali mwaalu iwakazyibidwe kapati mumbungano ya Bunakristo. Wakali mulongwe wa Jesu alimwi wakapedwe mikuli mipati. (Mt. 16:19) Mucikozyanyo, mu 36 C.E., Petro wakaba acoolwe cakukambauka makani mabotu kuli Korneliyo amukwasyi wakwe. Eeci cakali cintu caalubazu mbwaanga Korneliyo wakali muntu Wamasi iwatakapaludwe. Ciindi Korneliyo amukwasyi wakwe nobakatambula muuya uusalala, Petro wakati: “Sena kuli muntu uukonzya kwaakasya maanzi kuti batabbapatizyigwi bantu aaba ibatambula muuya uusalala mbubonya mbuli ndiswe?”—Mil. 10:47.

14 Mu 49 C.E., baapostolo alimwi abaalu mu Jerusalemu bakaswaangana kutegwa babandike naa cakali kuyandika kuti Bamasi ibakasanduka kuba Banakristo kabapalulwa. Kumuswaangano ooyu, Petro wakabandika cabusicamba, akubayeezya bakwesu kuti myaka misyoonto musyule, Bamasi batapaludwe bakatambula cipego camuuya uusalala. Bumboni Petro mbwaakapa oobo mbwaakalibonena ameso bwakagwasya kapati kukabunga keendelezya kamumwaanda wamyaka wakusaanguna kutegwa kasale cakucita. (Mil. 15:6-11, 13, 14, 28, 29) Tacidoonekwi kuti Banakristo Bahebrayo alimwi a Bamasi bakagwasyigwa kapati abusicamba bwa Petro kujatikizya mbwaakatupandulula twaambo. Elo kaka ceelede kuti cakali cuuba-uba kumusyoma muntu uusimide boobu kumuuya!—Heb. 13:7.

15. Ino nkulubizya kuli buti Petro nkwaakacita ciindi naakali ku Antiyokeya yaku Siriya? (Amubone cifwanikiso icili kumatalikilo aacibalo.)

15 Nokwakainda ciindi cisyoonto kuzwa muswaangano nowakamana mu 49 C.E, Petro wakaunka ku Antiyokeya yaku Siriya. Kali kokuya, cakulikwaya wakayanzana abakwesu Bamasi. Cakutadooneka, bakagwasyigwa akaambo kaluzyibo ndwaakajisi Petro. Pele inga tweezyeezya mbobakagambwa akutyompwa ciindi Petro cakutayeeyelwa naakacileka kulya ambabo. Bakwesu bamwi ba Juda, kubikkilizya a Barnaba,  bakayungwa a Petro kucita mbubwenya. Ino ncinzi cakapa kuti mwaalu Munakristo uusimide alubizye munzila iili boobu, yalo yakali kukonzya kwaandanya bantu mumbungano? Ino ncinzi ncotukonzya kwiiya kukulubizya kwa Petro calo icikonzya kutugwasya ikuti naa mwaalu wakaamba naa kucita cintu cimwi icakatucisa?

16. Ino Petro wakalulamikwa buti, alimwi mibuzyo nzi iikonzya kubuzyigwa?

16 Amubale Bagalatiya 2:11-14. Petro wakacegwa mukakole kakuyoowa bantu. (Tus. 29:25) Nokuba kuti wakatondezyegwa cacigaminina kujatikizya Jehova mbwaakali kuyeeya mumakani aaya, Petro wakayoowa ncobakali kukonzya kwaamba ba Juda bamumbungano yaku Jerusalemu balo ibakapaludwe. Mwaapostolo Paulo, walo iwakaliko kumuswaangano waku Jerusalemu mu 49 C.E., wakamusikila Petro ku Antiyokeya akukuyubununa kuupaupa ameso kwakwe. (Mil. 15:12; Gal. 2:13, bupanduluzi buyungizyidwe) Ino bakali kuyoolimvwa buti Banakristo Bamasi balo ibakajatikizyigwa akutalulama nkwaakatondezya Petro? Sena bakali kuyoolekela kuti balebwe akaambo kaceeci? Sena Petro wakali kuyoonyangwa mikuli njaakajisi akaambo kakulubizya kuli boobu?

KAMULEKELELA

17. Mbuti Petro mbwaakagwasyigwa kukulekelela kwa Jehova?

17 Cakutadooneka, Petro cakulibombya wakalutobela lulayo lwakumululamika ilwakazwa kuli Paulo. Kunyina Magwalo mpaatondezya kuti wakanyangwa mikuli yakwe. Alimwi buya kumbele wakasololelwa amuuya kulemba magwalo obilo aakaba cibeela ca Bbaibbele. Cikkomanisya ncakuti, mulugwalo lwakwe lwabili, Petro wakaamba Paulo kuti “mukwesu uuyandwa.” (2Pet. 3:15) Nokuba kuti kulubizya kwa Petro kweelede kuti kwakabacisa kapati Bamasi ibakali cibeela cambungano, Jesu, silutwe wambungano wakazumanana kumubelesya. (Ef. 1:22) Aboobo basimbungano bakalijisi coolwe cakwiiya Jesu a Bausyi kwiinda mukutondezya muuya wakulekelela. Tulijisi lusyomo lwakuti, kunyina wakalilekela kuti alebwe akaambo kakulubizya kwamuntu uutalondokede.

18. Ino muubukkale buli buti motweelede kubona bululami mbuli mbwabubona Jehova?

18 Mbubonya mbocakabede mumwaanda wamyaka wakusaanguna, kunyina baalu balondokede mumbungano ya Bunakristo mazuba aano, “nkaambo toonse tulalubizya ziindi zinji.” (Jak. 3:2) Tulakonzya kukazumina kaambo aaka kamasimpe, pele ibuyumu-yumu buboola ciindi notujatikizyigwa cacigaminina akulezya kwamukwesu. Mubukkale buli boobo, sena andiswe tuyoobutondezya bululami bwa Jehova mbubwenya mbwacita walo? Mucikozyanyo, ino inga mwacita buti ikuti mwaalu waamba kaambo kamwi ikatondezya muuya wakusalulula? Sena muyoomfwumpulwa ikuti mwaalu cakutayeeya waamba cintu cimwi icamunyemya naa kumucisa? Muciindi cakufwambaana kwaamba kuti mukwesu ooyo taceeleli kuba mwaalu, sena cakukkazika moyo muyoolindila kuti Jesu, silutwe wambungano aalanganye makani aayo? Sena muyoosoleka canguzu ikubona bubotu mbwajisi mukwesu, ambweni kuyeeya myaka minji njaabelekela Leza cakusyomeka? Ikuti mukwesu iwakamulubizyila wazumanana kuba mwaalu naa buya akupegwa mikuli aimbi, sena muyookkomana? Kuti mwalyaaba kumulekelela, muyootondezya kuti bululami mububona mbuli mbwabubona Jehova.—Amubale Matayo 6:14, 15.

19. Ino tweelede kukanza kucita nzi?

19 Bantu ibayandisya bululami balangila ciindi Jehova nayoogusya kutalulama cakumaninina kwalo ikwaletwa a Saatani alimwi abweende bwakwe bwazintu oobu bubyaabi. (Is. 65:17) Kusikila leelyo eeci nociyoocitika, umwi aumwi wesu weelede kukanza kubona bululami mbuli mbwabubona Jehova kwiinda mukuzumina kuti andiswe tulalezya alimwi akuti tweelede kulekelela baabo batulubizyila.