Skip to content

Skip to table of contents

 CHAANDANO 13

Lemeka Chipo Chabuumi

Lemeka Chipo Chabuumi

1. Ngwani wakatupa buumi?

JEHOVA “nguLeza muumi.” (Jeremiya 10:10) NguuMulengi wesu. Alimwi wakatupa buumi. IBbayibbele litubuzya kuti: “Nkaambo nduwe wakalenga zintu zyoonse, nkaambo kabukanze bwako nkizibeda, ankizyakalengelwa.” (Ciyubunuzyo 4:11) Nisimpe, Jehova wakali kuyanda kuti tube abuumi. Buumi nchipo chiyandikana loko chizwa kuli nguwe.Bala Intembauzyo 36:9.

2. Nga tulazwidilila biyeni mubuumi?

2 Jehova utupa zintu nzituyanda kutegwa tupone, zili mbuli chakulya amaanzi. (Incito 17:28) Pesi kwiinda eezi, uyanda kuti tubotelwe mubuumi. (Incito 14:15-17) Kutegwa tuzwidilile mubuumi, tweelede kuswiilila milawu yaLeza.Isaya 48:17, 18.

LEZA MBWALIMVWA ATALA ABUUMI

3. Niinzi Jehova nchaakachita chiindi Kaini naakajeya Abelo?

3 IBbayibbele lituyiisya kuti buumi bwesu abuumi bwabamwi bantu bulayandikana kapati kuli Jehova. Muchikozyano, chiindi Kaini—mwana waAdamu aEva—naakanyemena mwanikaakwe Abelo, Jehova wakachenjezya Kaini kuti wakeelede kuleka bukali bwakwe. Pesi Kaini taakaswiilila pe, pesi wakiindilila kunyema zyakuti “wakanyampukila Abelo munyina, wamujaya.” (Matalikilo 4:3-8) Jehova wakamusubula Kaini akaambo kakujeya Abelo. (Matalikilo 4:9-11) Aboobo, kunyema akusulayika tazili kabotu pe nkaambo zilakonzya kutupa kuba basilunya akuyandisya zyankondo. Muntu uuli boobo takabujani pe buumi butamani.  (Bala 1 Johane 3:15.) Kuti tubotezye Jehova, tweelede kuyanda bantu boonse.1 Johane 3:11, 12.

4. Mulawu waLeza ngwaakapede maIsrayeli utuyiisyaanzi atala achipo chabuumi?

4 Nikwakiinda zyuulu zyaminyaka, Jehova wakatondeezya kuti buumi nchintu chiyandikana aawo naakapa Musa Milawu iili Kkumi. Umwi mulawu wakali wakuti: “Utajayi.” (Deuteronomo 5:17) Kweendelana amulawu ooyu, muntu wakali kujeya muntunyina wakeelede kujayigwa alakwe.

5. Leza ulimvwa biyeni atala akugwisya da?

5 Jehova ulimvwa biyeni atala akugwisya da? Alabo buumi bwamwana uutanazyalwa bulayandikana kuli Jehova. Mumulawu Jehova ngwaakapede maIsrayeli wakaambide kuti, ikuti umwi wachisa mwanakazi uulaada kusikila wasowa, muntu ooyo wakeelede kujayigwa. (Bala Kulonga 21:22, 23; Intembauzyo 127:3.) Eezi zituyiisya kuti kugwisya da nkubi.—Langa Makani Aakumamanino 28.

6, 7. Kujana twamutondeezya biyeni Jehova kuti buumi tububona kabuli chintu chiyandikana?

6 Kujana twamutondeezya biyeni Jehova kuti buumi bwesu abwabamwi tububona kabuyandikana kapati? Kwiinda mukutachita zimwi zintu zikonzya kutuchisa naa kuchisa buumi bwabamwi. Aboobo, tatukafwepi polya naa kubelesya misamu iikola nkaambo kakuti zijeya mibili yesu.

7 Leza wakatupa buumi amibili, alimwi tweelede kuzibelesya kabotu mbuli mbwayanda. Aboobo tweelede kulijata kabotu. Ikuti teetwachita oobo, tatukonzyi pe kusalala mumeso aaLeza. (BaRoma 6:19; 12:1; 2 BaKorinto 7:1) Tachikonzeki pe kukomba Jehova sikutupa buumi kuti teetwabubona mbuli mbwabubona. Nikuba kuti chilakonzya kutuyumina kuleka michito iili boobo,  Jehova uyootugwasya kuti katweezya changuzu kuleka nkaambo buumi ububona kabuyandikana loko.

8. Niinzi nzitutayoochite kutegwa tutachisi buumi bwesu abwabamwi?

8 Twayiiya kuti buumi nchipo chiyandikana loko. Jehova usyoma kuti tuyoochita nzitukonzya kutegwa tutakachisi buumi bwesu abwabamwi. Eezi tulazitondeezya munzila njitweenzyaayo myoota, midududu, naa zimwi zyeenzyo. Tweelede kutantamuka zisobano zilaangozi azyakulwana. (Intembauzyo 11:5) Alubo tuyoochita kabotu kuyaka myuunzi yesu munzila iitapi ngozi. Jehova wakalayilila maIsrayeli kuti: “Na wayaka ing’anda impya, bikila lululi citabililo, kuti utaleteli ing’anda yako mulandu wabulowa na muntu waloka.”Deuteronomo 22:8.

9. Tweelede kubajata biyeni banyama?

9 Nikuba nzila njitujataayo banyama naa zivuubwa zyesu ilayandikana kuli Jehova. Ulatuzumizya kuti tujaye banyama kutegwa tulye nikuba kulungisya zisamo naa zyakuzwaata, alimwi utuzumizya kujaya munyama kuti wayanda kutuchisa. (Matalikilo 3:21; 9:3; Kulonga 21:28) Pesi tatweelede kuba basilunya kubanyama nikuba kubajaya akaambo kakusobana biyo.Tusimpi 12:10.

LEMEKA BUSALALI BWABUUMI

10. Tuzi biyeni kuti bulowa bwiiminina buumi?

10 Bulowa bulayandikana, naa kuti bulasalala kuli Jehova nkaambo bulowa bwiiminina buumi. Kaini naakazwaa kujaya Abelo, Jehova wakamubuzya kuti: “Ijwi lyabulowa bwamwanike wako lilandikwiilila kuzwa muvu.” (Matalikilo 4:10) Bulowa bwaAbelo bwakali kwiiminina buumi bwakwe, alimwi Jehova wakasubula Kaini akaambo kakujeya Abelo. Nilyakamana Zambangulwe mumazubaa Nowa, alubo Jehova wakatondeezya kuti bulowa bwiiminina buumi. Jehova wakazumizya Nowa  ampuli yakwe kulya banyama. Wakati: “[Banyama] baumi boonse bayavula ansi bayoomubeda zilyo. Mbubonya mbuli zisyu zisia-sia, zyoonse biyo ndamupa nzizyo.” Nikuba boobo, kuli chintu chimwi Jehova nchaakababuzya kuti batachilyi: “Tamweelede kulya nyama antoomwe abuumi bwayo—nkokuti bulowa bwayo.”Matalikilo 1:29; 9:3, 4.

11. Mulawuunzi uuli atala abulowa Leza ngwaakapa chisi chamaIsrayeli?

11 Kakuli kwiinda minyaka iisika ku800 Jehova kabuzizye Nowa kuti taakeelede kulya bulowa, wakazoolayilila bantu bakwe kuti: “Kufumbwa muntu wabana ba-Israyeli, nanka mweenzu, uukala-kala akati kabo, uuvwima akujaya munyama na muyuni uuligwa, uleelede kutila bulowa ansi akubuvumba abulongo.” Mpawo wakayungizya kati: “Mutalyi bulowa.” (Levitiko 17:13, 14) Jehova uchiyanda kuti bantu bakwe kababona bulowa mbuli chintu chisalala. Beelede kulya nyama kutali bulowa pe. Chiindi nibajeya munyama kutegwa balye, beelede kuvwikkila bulowa bwamunyama ooyo munyika.

12. MaKristu babubona biyeni bulowa?

12 Nikwakiinda minyaka kuzwa lufu lwaJesu, baapostolo abaalu bamumbungano yamuJerusalemu bakaswaanana kutegwa basale kuti njiili milawu yakapedwe maIsrayeli yakachili kubeleka kumaKristu. (Bala Incito 15:28, 29; 21:25.) Jehova wakabagwasya kumvwisisisya kuti bulowa bwakachili kuyandikana kuli nguwe akuti kwakachili kuyandikana kuti kababubona mbuli kuti bulasalala. MaKristu aakusaanguna teebakeelede kulya pe nikuba kunywa bulowa naa kulya nyama yakatagwisigwa kabotu bulowa. Kulya naa kunywa bulowa, kwakali kubi mbuli kukomba mituni naa kuchita bwaamu. Kuzwaawo, maKristu bakasimpe bakali kukaka kulya naa kunywa bulowa. Kutegwani mazuba aano?  Jehova uchiyanda kuti bulowa katububona mbuli chintu chisalala.

13. Nkaamboonzi maKristu nibakaka kubikkilwa bulowa?

13 Eezi zyaamba kuti maKristu abalabo beelede kukaka kubikkilwa bulowa na? Nisimpe kweelede kuba oobo. Jehova wakatulayilila kuti tutalyi nikuba kunywa bulowa. Ikuti dokotela wakubuzya kuti utachinoonywi bukande, kujana wabelesya nsunda na kuti bunjile mumubili? Peepe! Munzila iili boobu, mulawu wakutalya naa kunywa bulowa waamba kuti tweelede kukaka kubikkilwa bulowa.—Langa Makani Aakumamanino 29.

14, 15. Kuyandikana biyeni kumuKristu kulemeka buumi akuswiilila Jehova?

14 Niinzi nchitweelede kuchita kuti dokotela watubuzya kuti tulafwa ikuti teetwabikkilwa bulowa? Umwi awumwi weelede kulisalila kuswiilila mulawu waLeza uuli atala abulowa. MaKristu bachilemeka loko chipo chabuumi Leza nchaakabapa, alimwi tulooyanduula zimwi nzila zyabusilisi kuchitila kuti tupone, pesi tatukazumini pe kubikkilwa bulowa.

15 Tulachita nzitukonzya kutegwa mibili yesu ikkale kayili kabotu, kwiinda kuti tuzumine kubikkilwa bulowa, nkaambo buumi nchipo chizwa kuli Leza. Nikuba boobo, kuswiilila Jehova kuyandikana loko kwiinda kutamuswiilila kutegwa tuliyungizizye buumi. Jesu wakati: “Umwi aumwi uuyanda kuliyobweda buumi bwakwe uzoobusweekelwa, pele umwi aumwi uusweekelwa buumi bwakwe nkaambo kandime uzoobujana.” (Matayo 16:25) Tuyanda kuswiilila Jehova nkaambo ulizi zintu zibotu nzituyanda alimwi nkaambo buumi tububona kabusalala mbuli mbabubona Jehova.BaHebrayo 11:6.

16. Nkaamboonzi babelesi baLeza nibamuswiilila?

16 Babelesi baJehova basyomeka balakuyanda  kulemeka milawu yakwe iili atala abulowa. Taakwe nibayoobulya nikuba kubunywa, alimwi tabakazumini pe kusilikwa kakubelesegwa bulowa. * Pesi balazumina kusilikwa kumwi kuchitila kuti bakapone. Balaa choonzyo chakuti Mulengi wabuumi ulizi nzibayanda mubuumi bwabo. Ulasyoma na kuti Leza ulizi ziyandikana mubuumi bwako?

INZILA IIMWI JEHOVA NJAAKAZUMIZYA KUBELESYA BULOWA

17. KumaIsrayeli, njiili nzila yakubelesya bulowa Jehova njaakabazumizya?

17 Mumulawu Leza ngwaakapa Musa, Jehova wakabuzya maIsrayeli kuti: “Nkaambo mubulowa mobubede buumi bwanyama, alimwi mbombubo mbondimupede acipaililo kuti bumanye milandu yanu, nkaambo bulowa mbobumanya milandu nkaambo kabuumi.” (Levitiko 17:11) MaIsrayeli nibakali kubisya, bakali kukumbila kulekelelwa kuli Jehova kwiinda mukutuula munyama alimwi bakali kukumbila mupayizi kuti atile bulowa aachipayililo chamutempele. Eeyi njiyakali nzila Jehova njaakali kuzumizya maIsrayeli kubelesya bulowa.

18. Chinunuzyo chaJesu chitugwasya biyeni?

18 Chiindi Jesu naakazaa nyika, wakabambulula mulawu atalaa zituuzyo zyabanyama kwiinda mukupa buumi bwakwe, naa bulowa kutegwa tulekelelwe zibi zyesu. (Matayo 20:28; BaHebrayo 10:1) Buumi bwaJesu bwakalaa chindemezi [kuyandikana] zyakuti chiindi Jehova naakamubusizya kuya kujulu, wakapa bantu boonse choolwe chakupona kukabe kutamani.Johane 3:16; BaHebrayo 9:11, 12; 1 Petro 1:18, 19.

Kujana watondeezya biyeni kuti ulabulemeka buumi abulowa?

19. Niinzi nzitweelede kuchita kutegwa “tusalale kubulowa bwabantu boonse”?

 19 Tulabotelwa kuli Jehova akaambo kachipo chabuumi chigambya! Alimwi tuyanda kubuzya bantu kuti, ikuti babaa lusyomo muli Jesu, bayoopona kukabe kutamani. Tulabayanda bantu, alimwi tuyoochita zyoonse nzitukonzya kutegwa tubayiisye mbubanga bayoojana buumi. (Ezekiele 3:17-21) Mbubonya mbuli mwaapostolo Paulo, tuyookonzya kwaamba kuti: “Ndasalala kubulowa bwabantu boonse, nkaambo nsikasiside cintu pe, ndakamwaambila luyando loonse lwa-Leza.” (Incito 20:26, 27) Nisimpe, tutondeezya kulemeka buumi abulowa chiindi nitubuzya bamwi atala aJehova akuti buumi buyandikana biyeni kuli nguwe.

^ par 16 Kuti ujane zyiingi atala akusilikwa kutabelesyi bulowa bwakubikkilwa, langa mapeji 77-79 aabbuku litegwa ‘Amukkale Kamuli Muluyando lwaLeza lyakapupululwaa Bakamboni baJehova.