Julani

Lutani pa menyu yachiŵi

Lutani pa vo ve mukati

Akaboni aku Yehova

Chitonga (Malawi)

Chigongwi cha Alinda—Chakusambira  |  January 2015

Kumbi Vingachitika Kuja Ndi Chanju Chauneneska?

Kumbi Vingachitika Kuja Ndi Chanju Chauneneska?

‘Kung’anima kwa chanju nkhung’anima kwa motu,’ kung’anima kwaku Yehova.SUMU YA. 8:6.

1, 2. Kumbi mbayani wo angayanduwa ndi buku la Sumu ya Zisumu, nanga nchifukwa wuli? (Wonani chithuzi cho che pachanya.)

MURA munyaki wati wamala kukamba nkhani ya nthengwa, wanguwona mo munthurumi ndi muwolu waki alereskiyananga ndipuso mo aviniyanga mwachanju pa zowala zawu. Mwaviyo, iyu wangujifumba kuti, ‘Kumbi ŵanthu yaŵa azamuleka kwanjana? Kumbi azamuyanjananga ukongwa pamwenga azamuleka kwanjana asani pajumpha vyaka?’ Asani ŵanthu akutorana alutirizga kwanjana ndipuso akunthiyapu masuzgu, ndikuti chanju chawu nchauneneska. Chifukwa chakuti nthengwa zinandi zimala, mphakuvwika kujifumba kuti, ‘Kumbi vingachitika kuja ndi chanju chauneneska’?

2 M’nyengu yaku Solomoni yo wenga Fumu ya Ayisraele, chanju chauneneska chenga chakusoŵa. Pakukamba za mo vinthu venge m’nyengu yaki, Solomoni wangulemba kuti: “Pa ŵanthu 1000, ndasaniyapu munthurumi yumoza murunji. Kweni pa ŵanthu wosi yaŵa ndamusaniyapu cha munthukazi murunji. Vo ndasaniya ndi ivi: Chiuta wauneneska wakulenga ŵanthu arunji, kweni ŵanthu akusankha nthowa zawu.” (Wak. 7:26-29, NW) Kukamba uneneska, ŵanthu angwamba kuchita mijalidu yiheni m’nyengu yaku Solomoni chifukwa cha anthukazi achilendu wo asopanga angoza. Ndichu chifukwa chaki venga vakusuzga kuti Solomoni  wasaniyi munthurumi pamwenga munthukazi wankharu yamampha. * Kweni kweche vyaka 20, Solomoni wangulemba ndakatulu yo yidanika kuti Sumu ya Zisumu ndipu yilongo kuti munthurumi ndi munthukazi angaja ndi chanju chauneneska. Yilongo so mo chanju chenichi chiliri ndipuso mo weyosi wangachilongore. Ateŵeti wosi aku Yehova, kaya ŵe pa nthengwa pamwenga cha, angayanduwa ukongwa ndi nkhani ya m’Bayibolo yeniyi.

VINGACHITIKA KUJA NDI CHANJU CHAUNENESKA

3. Nchifukwa wuli tingakamba kuti munthurumi ndi munthukazi angaja ndi chanju chauneneska?

3 Ŵerengani Sumu ya Zisumu 8:6. Fundu yakuti, “kung’anima” kwaku Yehova ying’anamuwa vinandi. “Kung’anima” kwaku Yehova kumiya chanju chauneneska chifukwa Yehova ndiyu Wakwambisa chanju. Iyu wakulenga munthu muchikozgu chaki kuti waje ndi chanju. (Chiy. 1:26, 27) Adamu wangukamba ndakatulu Chiuta wati wamupaska Eva. Vakukayikiska cha kuti Eva wangumwanja ukongwa Adamu chifukwa “wangutoleka” kwaku iyu. (Chiy. 2:21-23) Chifukwa chakuti Yehova wakupaska mwaŵi ŵanthu wakulongo chanju, vingachitika kuti munthurumi ndi munthukazi alongorani chanju chauneneska.

4, 5. Konkhoskani mwakudumuwa vo ve m’buku la Sumu ya Zisumu.

4 Chanju chapakati pa munthurumi ndi munthukazi chisazgapu vinandi. Fundu zinyaki zakonkhoskeka umampha m’buku la Sumu ya Zisumu. Buku lenili likamba za chanju chapakati pa munthukazi wa m’muzi wa Shunemu ndipuso chibwezi chaki yo wenga mliska wa viŵetu. Solomoni wajanga pafupi ndi munda wa mphereska wo msungwana uyu walindanga ndipu wangumudaniya kunyumba kwaki chifukwa chakuti wenga wakutowa ukongwa. Kweni wangumukana chifukwa chakuti wenga pa chibwezi kali ndi mliska wa viŵetu ndipu wakhumbanga cha kumuleka. (Sumu ya. 1:4-14) Mliska wangwamba kupenja chibwezi chaki ndipu wanguluta ko Solomoni wajanga. Iyu wati wamusaniya, wangwamba kukambiskana nayu mwachanju.Sumu ya. 1:15-17.

5 Solomoni wanguwere ku Yerusalemu pamoza ndi msungwana uyu ndipu mliska wangwamba kulondo chibwezi chaki. (Sumu ya. 4:1-5, 8, 9) Solomoni wangutondeka kumuto chinanga kuti wanguyesesa. (Sumu ya. 6:4-7; 7:1-10) Pakumaliya, fumu yingumuzomerezga kuti wawere kwaki. Buku la Sumu ya Zisumu limaliza ndi mazu ngakuti msungwana uyu wakhumbanga kuti chibwezi chaki chimutchimbiriyi mwaliŵi nge “mphoyu” pamwenga kuti mbaŵa.Sumu ya. 8:14.

6. Nchifukwa wuli nkhwakusuzga kuziŵa wo alongoro m’nkhani iyi?

6 Chinanga kuti buku la “sumu ya zisumu” likulembeka umampha, kweni nkhwakusuzga kuziŵa ŵanthu wo alongoro m’buku ili. (Sumu ya. 1:1) Buku ili lakhumbikanga kuti lije nge sumu ndipuso ndakatulu. Ndichu chifukwa chaki mazina nga ŵanthu wo alongoronga ngakulembeka cha. Kweni ŵanthu ŵenaŵa aziŵika mbwenu chifukwa cha vo alongoronga.

CHANJU CHAKU NCHAMAMPHA “KURUSKA VINYU”

7, 8. Kumbi tingakambanji pa mazu ngachanju ngo nge m’buku la Sumu ya Zisumu? Kambani vakuyeruzgiyapu.

7 Buku la Sumu ya Zisumu likonkhoska ukongwa chanju chapakati pa msungwana ndi mliska wa viŵetu. Chinanga kuti mazu ngachanju yanga ngakonkhoska vinthu vo vinguchitika ku Asia vyaka 3,000 vo vajumpha,  kweniso chinanga kuti vingawoneka vachilendu kwaku isi, tisambirapu vinthu vakukhumbika ukongwa ndipuso fundu zaki zachilendu cha. Mwakuyeruzgiyapu, mliska uyu wanguyeruzgiya kutowa kwa masu nga chibwezi chaki ndi masu “nga nkhunda.” (Sumu ya. 1:15) Kweni msungwana nayu wanguyeruzgiya masu nga chibwezi chaki ndi “nkhunda” chayiyu. (Sumu ya Zisumu 5:12, NW) Kamboni ka m’jisu kawonekanga kakutowa nge nkhunda yo yisamba mumukaka.

8 Ndi mazu ngosi cha ngachanju ngo ngakokhoskeka m’buku ili ngo ngakamba zakutowa kwakuliŵavu. Mwakuyeruzgiyapu, ŵanaŵaniyani mo mliska wangulumbiya msungwana chifukwa cha kukamba mwaulemu ndi ŵanthu. (Ŵerengani Sumu ya Zisumu 4:7, 11.) Milomu yaki yikambika kuti “yinthonya uchi” wamuchisa. Chifukwa wuli? Nchifukwa chakuti uchi wamuchisa unowa ukongwa kuluska uchi wo waputiyapu mphepu. Mazu ngo munthurumi wangukamba ngakuti: “Uchi ndi mkaka ve pasi pa lilimi laku,” ngang’anamuwanga kuti mazu nga chibwezi chaki ngakukondwesa ndipuso ngamampha nge uchi ndipuso mkaka. Viwoneke limu kuti po mliska wakambiyanga msungwana kuti ‘ukutowa, . . . mwaku iwi mulivi kalema,’ watenere kuti wakambanga kutowa kwakuliŵavu pe cha.

9. (a) Kumbi chanju cha ŵanthu akutorana chisazganjipu? (b) Nchifukwa wuli ŵanthu akutorana akhumbika kwanjana?

9 Ateŵeti aku Yehova atenere cha kuwona nthengwa nge phanganu ŵaka kweni akhumbika kwanjana. Nthengwa ya Akhristu yiziŵika chifukwa cha kwanjana kutuliya pasi pamtima. Kumbi atenere kwanjana wuli? Kumbi chanju chenichi nchakutuliya m’Bayibolo? (1 Yoh. 4:8) Kumbi nchanju cho ŵanthu a m’banja limoza atuŵa nachu? Kumbi mbubwezi wapakati pa ŵanthu ŵaŵi wo atanjana ukongwa? (Yoh. 11:3) Kumbi nchanju chapakati pa munthurumi ndi munthukazi? (Nthanthi 5:15-20) Kukamba uneneska, chanju cha ŵanthu akutorana chisazgapu vosi venivi. Vakukamba ndipuso vakuchita va ŵanthu akutorana vingalongo kuti atanjana nadi kutuliya pasi pamtima. Mwaviyo, ŵanthu akutorana akhumbika kulongo kuti atanjana m’mwalu mwakutangwanika ndi nchitu za zuŵa ndi zuŵa. Kulongorana chanju munthowa iyi kungavikiliya nthengwa yawu ndipuso kungawovya kuti akondwengi. M’vigaŵa vinyaki asankhiyana munthu wakutorana nayu ndipu kanandi munthurumi ndi munthukazi ataziwonana pa zuŵa la zowala zawu. Asani ve viyo, ŵanthu wo ŵe pa chibwezi akhumbika kukambiskana mwachanju pafoni. Ivi vingawovya kuti chanju chawu chikuwi ndipuso kuti nthengwa yawu yiziyendengi umampha.

10. Kumbi kukumbuka chanju chaku yo tikutorana nayu kungatiwovya wuli?

10 Kwanjana kwa pakati pa ŵanthu akutorana nkhwamampha so munthowa yinyaki. Fumu Solomoni yingujipereka kupangiya Shulama vinthu vakutowa “va golidi, vakumatirika ndi siliva.” Kweniso, wangumulumba msungwana kuti “wakutowa nge ndi mwezi, wakuŵala nge ndi lumwi.” (Sumu ya. 1:9-11; 6:10) Kweni msungwana wangulutirizga kwanja mliska. Kumbi ndi vinthu wuli vo vingumuwovya pa nyengu yo munthurumi wenga kunyaki? Iyu wangukamba vo vingumuwovya. (Ŵerengani Sumu ya Zisumu 1:2, 3.) Msungwana uyu wakumbukanga chanju cho mliska uyu wamulongonga. Iyu wawonanga kuti chanju chaviyo nchamampha ukongwa “kuruska vinyu,” yo wakondwesa mtima wa munthu. Kweniso wakondwanga ukongwa asani wakumbuka zina la mliska chifukwa lenga nge “mafuta” ngakununkhira ngo munthu wapakika pamutu. (Sumu 23:5; 104:15) Kukamba  uneneska, asani ŵanthu akutorana akumbuka chanju cho munyawu watiŵalongo, vingawovya kuti aje ndi chanju chauneneska. Mwaviyo, ŵanthu akutorana akhumbika kulongorana chanju nyengu zosi.

LEKANI KUYUSKA CHANJU ‘MPAKA PO CHAKHUMBIYA’

11. Kumbi Akhristu ambula kuto pamwenga kuyirwa angasambiranji kwaku Shulama yo wangukambiya anyaki kuti aleki kuyuska chanju chaki?

11 Buku la Sumu ya Zisumu le ndi ulongozgi wamampha kwa Akhristu wo apenja munthu yo angatorana nayu. Msungwana wangumwanja cha Solomoni. Iyu wangukambiya anthukazi anyaki a ku Yerusalemu kuti: ‘Muleki kusukunya nanga nkhuyuska chanju mwaku ini mpaka penipo chakhumbiya.’ (Sumu ya. 2:7; 3:5) Chifukwa wuli? Chifukwa mbumampha cha kukopeka ndi munthu weyosi yo mwawona. Mwaviyo, asani Mkhristu wakhumba kuto pamwenga kuyirwa, wangachita umampha kulindizga munthu yo wangamuyanja nadi.

12. Nchifukwa wuli Shulama wangwanja mliska?

12 Nchifukwa wuli Shulama wangwanja mliska? Kukamba uneneska, iyu wenga wakutowa ndipu wayanananga ndi “mwana wa mbaŵa.” Manja ngaki ngenga nganthazi nge “golidi,” malundi ngaki ngenga ngakutowa ndipuso nganthazi nge “mya yakuzirwa yakuwurungikana.” Kweni iyu wenga wakutowa ndipuso wanthazi pe cha. Msungwana waziŵanga kuti mliska uyu wayanjanga Yehova kweniso wenga ndi mijalidu yamampha ukongwa. Ndichu chifukwa chaki wangumuwona kuti ngwapade ukongwa “nge ndi muti wa mbuwa mukati mu miti ya mulisuwa.”Sumu ya. 2:3, 9; 5:14, 15.

13. Nchifukwa wuli mliska wangwanja Shulama?

13 Nchifukwa wuli mliska wangwanja Shulama? Chenga chifukwa chakuti wenga wakutowa ndipu fumu yingungukopeka nayu chinanga kuti pa nyengu iyi yenga ndi “mafumukazi machumi ngankhondi ndi limoza (60), ndi mbiliŵa machumi ngankhondi ndi ngatatu (80).” Kweniso, fumu iyi yenga ndi amwali ambula “maŵerengeka.” Chinanga kuti venga viyo, msungwana uyu wajiwonanga nge “luŵa” lakunyozeka la m’mphepeti mwa nyanja. Iyu wenga wakufwasa ndipuso wakujiyuyuwa. Ndichu chifukwa chaki mliska wamuwonanga nge “luŵa lakuŵara mukati muminga.” Kweniso, msungwana uyu wenga wakugomezgeka kwaku Yehova.Sumu ya. 2:1, 2; 6:8.

14. Kumbi Akhristu wo apenja munthu wakutorana nayu asambiranji pa nkhani ya chanju ya m’buku la Sumu ya Zisumu?

 14 M’Malemba mwe ulongozgi wanthazi wakuti Akhristu akhumbika kuto pamwenga kuyirwa mwa “Ambuya” pe. (1 Ŵakor. 7:39) Mkhristu wambula kuto pamwenga kuyirwa wakhumbika cha kuja pa chibwezi ndi munthu yo ndi Kaboni cha. Kweni asani wapenja munthu yo wangatorana nayu, wakhumbika kusaniya Mkhristu munyaki yo wateŵete Yehova mwakugomezgeka. Kweniso, wakhumbika kugomezga ukongwa Yehova kuti ndiyu wamuwovyi pa nyengu yo wakumana ndi masuzgu. Mijalidu iyi njakukhumbika ukongwa ndipu munthu yo tikhumba kutorana nayu wakhumbika kuja ndi mijalidu yeniyi. Mijalidu yeniyi ndiyu mliska kweniso Shulama ŵenga nayu.

Akhristu atenere cha kuchita chibwezi ndi munthu yo ndi Kaboni cha (Wonani ndimi 14)

BWEZI LANGU LE NGE “MUNDA WAKUKHOZGEKA”

15. Kumbi chakuwoniyapu chaku Shulama chingawovya wuli Akhristu akopa Chiuta wo ŵechendato pamwenga kuyirwa?

15 Ŵerengani Sumu ya Zisumu 4:12. Nchifukwa wuli mliska wangukamba kuti chibwezi chaki chenga nge “munda wakukhozgeka”? Ivi ve viyo chifukwa chakuti ŵanthu angasere cha mumunda wo we ndi mpanda ndipuso geti lo lajalika ndi loku. Ŵanthu angasere pijapija asani geti lo lajulika. Shulama nayu wenga nge munda waviyo chifukwa wakhumbanga kuti mliska pe ndiyu wazije murumu waki. Chifukwa chakuti wangukana fumu, iyu wanguja nge “khomu” lakujala, ndipuso nge “chiliŵa.” (Sumu ya. 8:8-10) Mwakuyana ŵaka, Mkhristu wakopa Chiuta yo we pa chibwezi watenere kugomezgeka ku munthu yo wazamutorana nayu.

16. Kumbi buku la Sumu ya Zisumu lititisambizanji pa nkhani ya chibwezi?

16 Mliska wati wapempha Shulama kuti aluti kumalu nganyaki, azichi ŵaki angumukaniya. M’malu mwaki, angumupaska nchitu yakuti walindengi munda wamphereska. Chifukwa wuli? Kumbi amukayikiyanga? Kumbi aŵanaŵananga kuti wamuchita ureŵi? Yiwu anguchita vinthu mwazeru kuti mzichi wawu wangachikumana ndi mayeseru. (Sumu ya. 1:6; 2:10-15) Nkhani iyi, yitovya ukongwa Akhristu wo ŵe pa chibwezi kuti achitengi vinthu mwazeru kweniso kuti aleki kuchita ureŵi. Yiwu atenere cha kuja pamalu ngakuŵija po ŵanthu angaleka kuŵawona. Chinanga kuti angalongo kuti atanjana, kweni atenere kuphwere ukongwa kuti angayeseka.

17, 18. Kumbi mwasambiranji m’buku la Sumu ya Zisumu?

17 Kanandi Akhristu atanjana ukongwa asani atorana. Yehova ndiyu wakwambisa nthengwa ndipu wakhumba kuti yingamalanga cha. Mwaviyo, akutorana akhumbika kwanjana ukongwa ndipuso kuchita vinthu vo vingawovya kuti alutirizgi kwanjana.Marko 10:6-9.

18 Asani mupenja munthu yo mungatorana nayu, mukhumbika kusaniya yo mungamuyanja kutuliya pasi pamtima nge mo tasambiriya m’buku la Sumu ya Zisumu. Kweniso, asani mukutorana kali, yesesani kulongorana chanju chauneneska nge kung’anima kwaku Yehova.Sumu ya. 8:6.

^ ndimi 2 Wonani Chigongwi cha Alinda cha Chichewa cha January 15, 2007, peji 31.