Julani

Lutani pa menyu yachiŵi

Lutani pa vo ve mukati

Akaboni aku Yehova

Chitonga (Malawi)

Chigongwi cha Alinda  |  Na. 5 2017

 YEZGANI CHIVWANU CHAWU | SARA

Chiuta Wangumudana Kuti “Nyinawu wa Mafumu”

Chiuta Wangumudana Kuti “Nyinawu wa Mafumu”

ZUŴA linyaki Sara wachigwira ntchitu, wanguyunuka kuti wapumuwepu. Pavuli paki, wangung’anamuka ndi kuleresa chapatali. Pa nyengu iyi, antchitu wo wenga nawu agwiranga ntchitu mwakukondwa kweniso mwaphamphu chifukwa cha ulongozgi waki wazeru. Sara waŵawoneriyanga ŵaka cha, kweni nayu wagwirangaku ntchitu chifukwa wenga waphamphu. Yeruzgiyani kuti mutimuwona waphata m’manja ndipuso wanyuluruka. Panyaki wangutangwanika ndi kusona chigamba pa hema lo agonangamu. Hema ili lo lenga la salu yo yingupangika kutuliya ku weya wa mbuzi, lingutuŵa chifukwa cha lumwi ndi vuwa. Ivi vakumbusanga Sara kuti waja umoyu wakusamasama kwa nyengu yitali. Pa nyengu iyi, lumwi lenga pafupi kusere. Ndi mulenji pa zuŵa ili, Sara wanguwona Abrahamu * wachituwapu ndipu pa nyengu iyi walereskanga ko murumu waki wanguselere. Iyu wangumwemwete wati wawona murumu waki pachanya paphiri lo lenga pafupi ndi ko ajanga wachiwe ko wanguluta.

Pangujumpha vyaka 10 kutuliya po Abrahamu ndi banja laki likulu anguyambukiya Msinji wa Efrate kuluta ku Kanani. Sara wawovyanga murumu waki ndi mtima wosi pa ulendu uwu wo akanga kumalu ngo aziŵangaku cha. Wanguchita viyo chifukwa wanguziŵa kuti wenga ndi udindu ukulu pakuwovya kuti chilatu chaku Yehova chakupanga mtundu ndi mphapu yapade chifiskiki. Kumbi Sara wenga ndi udindu wuli pa nkhani iyi? Iyu wabalanga cha ndipu pa nyengu iyi wenga ndi vyaka 75. Mwaviyo, Sara watenere kuti wajifumbanga kuti, ‘Kumbi chilatu chaku Yehova chifiskikengi wuli asani Abrahamu walekengi kuto munthukazi munyaki?’ Mphakuvwika asani ndimu waŵanaŵaniyanga ndipu panyaki wangutondeka kuzizipizga.

Panyaki nyengu zinyaki nasi tingajifumba kuti, Kumbi malayizgu ngaku Chiuta ngafiskikengi zukwanji? Tisuzgika kuzizipizga, ndipu kanandi vititisuzga ukongwa asani tilindiza chinthu cho titichikhumbisisa. Kumbi tingasambiranji kwaku Sara?

“YEHOVA WANDIKANIZGA”

Pa nyengu iyi, Banja ili ndipu lawere ŵaka ku Kanani kutuwa ku Egipiti ko anguluta. (Chiyambo 13:1-4) Anguzenga mahema ngawu kuvuma kwa Betele. Malu yanga Akanani angadananga kuti Luzi. Kutuliya pamalu ngakukwera yanga, Sara wawonanga chigaŵa chikulu cha Charu Chakulayizgika. Mucharu ichi, mwenga mizi ya Akanani ndi misewu yo yalutanga ku vyaru vakutali. Malu ngosi ngo Sara wawonanga pengavi ngo ngayanananga ndi tawuni yakwaki. Iyu wangukuliya ku Uru, msumba wa ku Mesopotamia wo wenga pamtunda wa makilomita 1,900. Ku Uru, Sara wanguleka abali ŵaki anandi kweniso vinthu vamampha vo visanirika mumsumba wakukhupuka nge misika, masitolu ndi nyumba zamampha zo zenga ndi vimati vakulama, panyaki ndi maji nga mipopi! Asani tiŵanaŵana kuti Sara walereskanga kuvuma mwachitima, kukhumbira kwawu ko wangukuliya, ndikwesa titimuziŵa umampha cha munthukazi wakopa Chiuta mwenuyu.

Wonani vo Chiuta wangukambiya wakutumika Paulo kuti walembi pati pajumpha vyaka 2,000. Pakukamba za chivwanu chaku Sara ndi Abrahamu, Paulo wangulemba kuti: “Asani . . . nyengu zosi akumbukanga malu ngo angutuwaku, atingi aŵengi ndi mwaŵi wakuti aweriyeku.” (Ŵahebere 11:8, 11, 15) Sara ndi Abrahamu akumbukanga vakuvuli cha chifukwa asani angukumbuka  vakuvuli atingi aweriyengi kwawu. Asani anguwere ku Uru, atingi atayengi mwaŵi wo Yehova wanguŵapasa. Ndipu taŵanthu tatingi tiŵaluwengi m’malu mwakuti tiŵakumbukengi nge chakuwoniyapu chamampha pa nkhani yakuja ndi chivwanu.

M’malu mwakuŵanaŵaniya vo wangusiya, Sara waŵanaŵaniyanga vamunthazi. Mwaviyo, wangulutirizga kuwovya murumu waki po ajanga umoyu wakusamasama. Iyu wamuwovyanga kujinthuwa mahema, kukhwema viŵetu ndi kuzenga so misasa. Sara wangukunthiyapu masuzgu nganyaki ndi vinthu vinyaki vo vingusintha pa umoyu waki. Yehova wanguwerezgapu so layizgu laki lo wangukambiya Abrahamu. Kweni pa nyengu iyi, Sara wangumuzumbuwa so cha.—Chiyambo 13:14-17; 15:5-7.

Pakumaliya, Sara wanguŵanaŵana kuti wakambiyi Abrahamu vo venga mumtima waki. Yeruzgiyani kuti mutimuwona wakambiya murumu waki mwakudandawula kuti: “Wona sonu! Yehova wandijala mphapu.” Pavuli paki wangupempha Abrahamu kuti wato kapolu waki munthukazi Hagara kuti wabaliyepu ŵana. Kumbi muŵanaŵana kuti Sara wanguvwa wuli mumtima po wakambiyanga murumu waki fundu iyi? Vo Sara wangukambiya Abrahamu, mazuŵa nganu vingaŵa vakuziziswa ukongwa. Kweni munyengu yakali, venga vakuziziswa cha asani munthurumi wato munthukazi wachiŵi, pamwenga mbiliya kuti wabaliyepu mwana kuti wazije wakuhala. * Kumbi Sara waŵanaŵananga kuti chilatu chaku Chiuta chakupanga mtundu kuziya mwaku Abrahamu chifiskikengi munthowa yeniyi? Tiziŵa cha, kweni Sara wenga wakunozgeka kupereka murumu waki. Kumbi Abrahamu wanguchita wuli? Bayibolu likamba kuti “wanguvwiya vo [Sara] wangukamba.”—Chiyambo 16:1-3.

Kumbi Yehova ndiyu wanguchitisa kuti Sara wapemphi murumu waki nkhani iyi? Awa. Vo Sara wanguchita vilongole limu kuti wawonanga vinthu mwakuliŵavu. Iyu waŵanaŵananga kuti Chiuta ndiyu wanguchitisa masuzgu ngo wakumananga nangu. Ndipu waziŵanga cha kuti Yehova wenga ndi nthowa yinyaki yakumalisiya masuzgu yanga. Kweni nthowa yaku Sara ndiyu yinguzisa masuzgu. Chinanga kuti venga viyo, vo wangupempha murumu waki vilongo kuti waŵanaŵaniyanga vakukhumba vaki pe cha. Kanandi ŵanthu adanjizga vakukhumba vawu kuluska vinyaki vosi. Mwaviyo, vo Sara wanguchita vakuziziswa ukongwa. Asani tikhumbisiska kudanjizga khumbu laku Chiuta, tiyezgengi chivwanu chaku Sara.

“UNGUSEKA”

Pangujumpha nyengu yitali cha kuti Hagara wame nthumbu. Panyaki chifukwa cha nthumbu iyi, Hagara wangwamba kujiwona kuti ngwakukhumbika ukongwa kuluska Sara. Mwaviyo, wangwamba kumuyuyuwa Sara. Ivi vingumupweteka ukongwa Sara chifukwa wenga chumba. Abrahamu wati wamuzomerezga kweniso Chiuta wati wakoliyana navu, Sara wangumulanga Hagara. Iyu wangubala mwana munthurumi zina laki Yishumaele ndipu wati wawaku pangujumpha vyaka vinandi.  (Chiyambo 16:4-9, 16) Uthenga unyaki wakutuwa kwaku Yehova unguza pa nyengu yo Sara wenga ndi vyaka 89 ndipu murumu waki wenga ndi vyaka 99. Uthenga uwu wenga wakuziziswa ukongwa!

Yehova wangumulayizga so mubwezi waki Abrahamu kuti wayandaniskengi mphapu yaki. Kweniso Chiuta wangumusintha zina. Kufika pa nyengu iyi, wadanikanga kuti Abramu. Kweni Yehova wangumudana kuti Abrahamu, kung’anamuwa “Wisi wa Wumba.” Kwa nyengu yakwamba, Yehova wangulongo udindu waku Sara pakufiska chilatu chaki. Iyu wangusintha zina laku Sara. Pakwamba wenga Sarai, kung’anamuwa “Mphindanu,” ndipu wangumudana kuti Sara, zina lo tosi tiziŵa. Kumbi zina lakuti Sara ling’anamuwanji? Zina ili ling’anamuwa kuti “Nyinawu wa Mafumu.” Ntchifukwa wuli Yehova wangumupasa zina ili? Iyu wangukamba kuti: “Ndimutumbikengi, ndipu iwi ndikupaskengi mwana munthurumi kutuwa mwaku iyu. Ndimutumbikengi ndipu waŵengi nyinawu wa mitundu, mafumu nga ŵanthu ngazamutuwa mwaku iyu.”—Chiyambo 17:5, 15, 16.

Pa nyengu iyi Yehova wangulongo kuti phanganu laki lakuti kuzengi mphapu yo yazamuchitisa kuti mitundu yosi yitumbikiki, lazamufiskika kuziya mwa mwana waku Sara. Zina lakuti Yisaki lo Chiuta wangukamba kuti apasi mwana waku Sara, ling’anamuwa kuti “Kuseka.” Abrahamu wati wavwa kuti Sara wabalengi mwana, “Wanguwa kavunama ndi kwamba kuseka.” (Chiyambo 17:17) Iyu wanguzizwa kweniso wangukondwa ukongwa. (Ŵaroma 4:19, 20) Nanga Sara wanguchita wuli wati wavwa uthenga uwu?

Pati pajumpha nyengu yimanavi, anthurumi atatu achilendu anguza ku hema laku Abrahamu. Wenga musana pakati ndipu kunguwotcha ukongwa, kweni Abrahamu ndi Sara anguchita vinthu mwaliŵiliŵi kuti alondere alendu yaŵa chinanga kuti ŵenga akukota. Abrahamu wangukambiya Sara kuti: “Yendanga! To ufwa wamampha wakukwana miyesu yitatu, ukasi ndi kubika viŵandi.” Kali kulonde alendu yenga ntchitu yikulu ukongwa. Abrahamu wanguleke muwolu waki cha ntchitu yosi. Iyu wangutchimbiya kuchibaya tholi lakututuŵa ndipu wangunozga vakurya ndi vakumwa vinyaki. (Chiyambo 18:1-8) “Anthurumi” yaŵa ŵenga angelu aku Yehova. Wakutumika Paulo watenere kuti wakambanga chakuchitika chenichi po wangulemba kuti: “Mungaluwanga cha kulonde alendu, pakuti mwakuchita viyo, anyaki angulonde angelu mwambula kuziŵa.” (Ŵahebere 13:2) Kumbi namwi mulondere alendu nge mo Abrahamu ndi Sara anguchitiya?

Sara wayanjanga kulonde alendu

Mungelu munyaki wati wawerezgapu layizgu laku Chiuta kwaku Abrahamu lakuti Sara wabalengi mwana munthurumi, Sara wenga mukati mwa hema ndipu wavwisiyanga. Fundu yakuti wangabala mwana pa msinkhu waki yenga yakuziziswa ukongwa kwaku iyu mwakuti wangutondeka kujiko. Iyu wanguseka ndi kulongoro yija kuti, “Sonu po ndamaliya yapa ndipu ambuya nawu akota, ndingaŵa nadi ndi likondwa laviyo?” Mungelu wangumuwovya kuti wasinthi maŵanaŵanu ngaki, wanguti: “Kumbi chilipu cho chingamutonda Yehova?” Sara wangumuka mwamantha kweniso mwakujivikiliya nge mo munthu weyosi wangachitiya. Wangudaniriza mwamantha kuti: “Ndasekapu cha ini!” Mungelu wangumumuka kuti: “Hinya, unguseka.”—Chiyambo 18:9-15.

Kumbi Sara wengavi chivwanu chifukwa chakuti wanguseka? Awa. Bayibolu likamba kuti: “Chifukwa cha chivwanu, Sara wangulonde nthazi yakume nthumbu, chinanga kuti nyengu yaki ndipu yajumphapu, pakuti wanguwona kuti Mweniyo wangulayizga ngwakugomezgeka.” (Ŵahebere 11:11) Sara wamuziŵanga Yehova. Waziŵanga kuti Chiuta wafiska layizgu lelosi lo wakamba. Tosi tikhumbika kuja ndi chivwanu chikulu nge chaku Sara. Tingachita umampha kusambira Bayibolu kuti timuziŵi umampha Chiuta. Asani tichitengi viyo, tiwonengi kuti Sara wangunangisa cha kuja ndi chivwanu chaviyo. Yehova ngwakugomezgeka nadi. Iyu wafiska layizgu losi lo wakamba ndipu nyengu zinyaki wachita viyo munthowa zo zingachitisa kuti tiseki chifukwa cha kuzizwa.

“VWIYA MAZU NGAKI”

Yehova wangumutumbika Sara chifukwa cha chivwanu chaki

Pa nyengu yo Sara wenga ndi vyaka 90 wangukondwa ukongwa chifukwa vo wapenjanga kwa umoyu waki wosi vinguchitika. Iyu wangubaliya Abrahamu mwana munthurumi. Pa nyengu iyi, Abrahamu wenga ndi vyaka 100. Abrahamu wangumudana zina lakuti Yisaki, pamwenga kuti “Kuseka,” nge mo Chiuta wangukambiya. Sara wenga wakufoka, kweni watenere kuti wamwemwetiyanga po wakambanga mazu yanga: “Chiuta  wandisekesa ini; weyosi yo wavwengi wasekengi nani.” (Chiyambo 21:6) Tikayika cha kuti Sara wangukondwa kwa umoyu waki wosi ndi mphasu yo Yehova wangumupasa mwakuziziswa. Kweni mphasu iyi yinguchitisa kuti waje ndi udindu ukulu.

Yisaki wati wafika vyaka vinkhondi, apapi ŵaki anguchita phwandu pa zuŵa lo angumulumuriya. Kweni chinthu chinyaki chenga umampha cha. Bayibolu likamba kuti Sara “wawonanga” chinthu chinyaki cho chamusuzganga. Yishumaele mwana waku Hagara yo wenga ndi vyaka 19, wanyozanga Yisaki. Vo Yishumaele wachitanga kwenga kuseŵe ŵaka cha. Chiuta wangukambiya wakutumika Paulo kulemba kuti vo Yishumaele wachitanga kwenga kutombozga. Sara wanguwona kuti vo Yishumaele wachitanga vatingi viŵikengi umoyu wa mwana waki pangozi. Chinanga kuti Yisaki wenga mwana waki, kweni Sara wanguziŵa kuti mwana uyu wenga ndi udindu ukulu wakuwovya kuti chilatu chaku Yehova chifiskiki. Mwaviyo wanguchita chiganga ndipu wangukambisana ndi Abrahamu. Iyu wangumupempha kuti wamudikiski Hagara ndi Yishumaele.—Chiyambo 21:8-10; Ŵagalatia 4:22, 23, 29.

Kumbi Abrahamu wanguchita wuli? Bayibolu likamba kuti: “Kweni vo [Sara] wangukamba vakukwaskana ndi mwana waki vingumukwiyiska ukongwa Abrahamu.” Iyu wamuyanjanga ukongwa Yishumaele ndipu wangutondeka kujiko pa nkhani iyi. Kweni Yehova wawonanga vosi vo vachitikanga ndipu wanguseleriyapu. Bayibolu likamba kuti: “Kweni Chiuta wangukambiya Abrahamu kuti: ‘Leka kukwiya chifukwa cha vo Sara wakamba vakukwaskana ndi munyamata yo pamoza ndi kapolu waku munthukazi. Vwiya mazu ngaki, pakuti yo yazamudanika mphapu yaku yazamutuwa mwaku Yisaki.’” Yehova wangusimikiziya Abrahamu kuti Hagara ndi Yishumaele waŵaphweriyengi. Abrahamu wanguvwiya.—Chiyambo 21:11-14.

Sara wenga nadi munthukazi wakovya kwaku Abrahamu. Iyu wamukambiyanga vo vingamukondwesa pe cha. Asani wawona suzgu lo lingatimbanyizga banja lawu, wachitanga mantha cha kukambiya murumu waki. Ivi ving’anamuwa kuti wamudeleranga cha murumu waki. Wakutumika Petro yo wenga wakuto, wakukamba kuti Sara ntchakuwoniyapu chamampha kwa anthukazi pa nkhani yakutumbika arumu ŵawu. (1 Ŵakorinte 9:5; 1 Petro 3:5, 6) Asani Sara wanguja ŵaka cheti pa nkhani iyi, watingi wamutumbikengi cha Abrahamu, chifukwa Abrahamu ndi banja laki losi atingi atayengi vinthu vamampha ukongwa. Sara wangukamba vo venga vakwenere kukamba.

Anthukazi anandi wo akuyirwa aluwa cha chakuwoniyapu chaku Sara. Vo Sara wanguchita, vitiŵawovya kuti akambisanengi mwaulemu kweniso mwambula kubisa kanthu ndi arumu ŵawu. Anthukazi anyaki angayanja kuti nyengu zinyaki Yehova waseleriyengepu pa nkhani zawu nge mo wanguchitiya ndi Sara. Chinanga kuti ve viyo, yiwu ayezga chivwanu, chanju ndi kuzizipizga kwaku Sara.

Yehova wangumudana kuti “Nyinawu wa Mafumu,” kweni iyu wakhazganga kuti ŵanthu amuwonengi nge fumukazi cha

Chinanga kuti Chiuta wangumudana kuti “Nyinawu wa Mafumu,” kweni Sara wenga wakujiyuyuwa ndipu wakhazganga kuti ŵanthu amuwonengi nge fumukazi cha. Mwaviyo, tizizwa cha kuti Abrahamu “wangwamba kutenje ndi kuliya “ Sara wati wafwa pa nyengu yo wenga ndi vyaka 127. * (Chiyambo 23:1, 2) Iyu wanguchita phukwa ukongwa Sara wati wafwa. Tikayika cha kuti Yehova Chiuta nayu wakhumbisiska kuti wazimuwoni so munthukazi wakugomezgeka mwenuyu. Iyu wazakumuyuska kuti wazije so ndi umoyu mu paradayisu pacharu chapasi. Sara kweniso ŵanthu wosi wo ayezga chivwanu chaki, azamuja ndi umoyu wakukondweska kweniso wambula kumara.—Yohane 5:28, 29.

^ ndimi 3 Pakwamba mazina ngawu ngenga Abramu ndi Sarai, kweni pavuli paki Chiuta wangusintha mazina ngawu. Mu nkhani iyi, tigwirisiyengi ntchitu mazina ngo aziŵika nangu ukongwa.

^ ndimi 10 Pa nyengu iyi, Yehova wazomerezganga muta, kweni pavuli paki wangupereka mazaza kwaku Yesu Khristu kuti wawezgiyepu ndondomeku yo wanguyambisa mu Edene yakuti munthu watongi munthukazi yumoza.—Chiyambo 2:24; Mateyu 19:3-9.

^ ndimi 25 Pa anthukazi wosi wo akulembeka m’Bayibolu, ndi Sara pe yo wakulembeka vyaka vo wangufwiya.