Julani

Lutani pa menyu yachiŵi

Lutani pa vo ve mukati

Akaboni aku Yehova

Chitonga (Malawi)

Chigongwi cha Alinda  |  Na. 5 2016

Dambu la Ela

Davidi Wangupumana Ndi Goliati—Kumbi Vinguchitika Nadi?

Davidi Wangupumana Ndi Goliati—Kumbi Vinguchitika Nadi?

Ŵanthu anyaki akayikiya asani nkhani yaku Davidi ndi Goliati yikuchitika nadi pamwenga ndi nthanu waka. Kumbi namwi mwakayikiyanga po mwaŵerenganga nkhani yajumpha? Asani ndi viyo, ŵanaŵaniyani mafumbu ngatatu yanga.

1 | Kumbi vingachitika kuti munthu waje mtali mamita pafupifupi 2.9?

Bayibolu likamba kuti Goliati wenga mtali “mikonu 6 ndi sipani yimoza.” (1 Samuele 17:4) Mukonu umoza uyanana ndi masentimita 44.5, ndipu sipani yimoza yiyanana ndi masentimita 22.2. Kusazga pamoza, tisaniya mamita pafupifupi 2.9. Ŵanthu anyaki asuska kuti Goliati wenga mtali viyo. Kweni ŵanaŵaniyani fundu iyi: Kafukufuku munyaki walongo kuti munthu mutali ukongwa yo wangusanirika munyengu yidu yinu wajumphanga mamita 2.7. Kumbi mbuneneska kuti vingachitika cha kuti Goliati wenga mtali kujumpha munthu mwenuyu ndi masentimita pafupifupi 20? Goliati wenga wa fuku la Refaimu, ŵanthu wo ŵenga atali ukongwa. Buku linyaki la ku Egypt lo lingulembeka cha m’ma 1200 B.C.E., likamba za asilikali anyaki akuchitisa mantha wo ajanga mu charu cha Kanani kuti ŵenga atali mamita kujumpha 2.4. Mwaviyo, tingakamba kuti Goliati wenga nadi mtali viyo.

2 | Kumbi Davidi wengaku nadi?

Ŵanthu anyaki akhumbanga kulemba kuti nkhani ya Fumu Davidi ndi nthanu waka, kweni akutondeka chifukwa ŵengavi ukaboni. Akufufuza vinthu vakali angusaniya chinthu chinyaki cho chingulembeka kuti “nyumba yaku Davidi.” Yesu Khristu nayu, wangulongo kuti Davidi wengaku nadi. (Mateyu 12:3; 22:43-45) Yesu waziŵika kuti ndi Mesiya chifukwa cha mkoka wo ukonkhoseka umampha pa malemba ngaŵi. Mkoka wenuwu ulongo kuti iyu wenga mphapu yaku Davidi. (Mateyu 1:6-16; Luka 3:23-31) Uwu mbukaboni wakuti Davidi wengaku nadi.

3 | Kumbi malu ngo Davidi ndi Goliati apumiyananga ngaliku nadi?

Bayibolu likamba kuti nkhondu iyi yinguchitikiya mu Dambu la Ela. Kweni lizumbuwa so malu chayingu ko nkhondu yeniyi yinguchitikiya. Lititi Afilisti anguzenga msasa paphiri pafupi ndi tawuni ya Soko ndi Azeka. Ndipu Ayisraele nawu ŵenga paphiri sirya linyaki la dambu. Kumbi malu ngenanga ngaliku nadi?

Munthu munyaki yo wanguluta kuchiwona malu ngenanga wangukamba kuti: “Munthu yo watiwonesanga malu wangutitole ku Dambu la Ela. Iyu wapemphera cha. Tingukwera pachanya paphiri. Tati tayamba kuleresa dambu lenili, wangutikambiya kuti tiŵerengi 1 Samuele 17:1-3. Pavuli paki, wangulongo sirya linyaki la dambu ndipu wangukamba kuti: ‘Sirya liya, kumazge kwinu, ndiku kwe mahami nga Soko.’ Wati wang’anamuka wangukamba kuti, ‘Sirya liya, kumaryi kwinu, ndiku kwe mahami nga Azeka. Afilisti anguzenga msasa wawu pakati pa matawuni ngenanga, sirya liya la phiri lo taleresana nalu. Ndikuti po tama isi ndipu Ayisraele anguzenga msasa.’ Ndinguyeruzgiya kuti Sauli ndi Davidi ŵama po ini ndinguma. Pavuli paki, tingusika phiri ndipu tingwamba kwenda mudambu. Dambu ili lenga lakumila kweniso mwenga mya yinandi. Ndinguyeruzgiya kuti ndiwona Davidi wakotama ndipu watondo mya 5 yakusilirika, umoza wo ungubaya Goliati.” Munthu uyu ndipuso ŵanthu anyaki anandi wo aluta kuchiwona malu ngenanga akondwa ukongwa kuwona mo Bayibolu likonkhose umampha nkhani yeniyi.

Palivi chifukwa chakukayikiya kuti nkhani yaku Davidi ndi Goliati yikuchitika nadi. Ŵanthu yaŵa ŵengaku nadi. Kweniso yikamba za malu chayingu ko yinguchitikiya. Kuphara vosi, ntchigaŵa cha Mazu Ngaku Chiuta. Mwaviyo, nkhani iyi yituliya kwaku Chiuta waunenesa, yo ‘wapusika cha.’—Tito 1:2; 2 Timote 3:16.