Julani

Lutani pa menyu yachiŵi

Lutani pa vo ve mukati

Akaboni aku Yehova

Chitonga (Malawi)

Chigongwi cha Alinda—Chakusambira  |  October 2016

 MBIRI YA UMOYU WANGU

Ndinguyesesa Kulondo Vakuwoniyapu Vamampha

Ndinguyesesa Kulondo Vakuwoniyapu Vamampha

Zuŵa linyaki nde ku Colorado, mubali Izak Marais wangundimbiya foni kutuliya ku Patterson, New York. Ndingumufumba kuti: “Kumbi uziŵa kuti nde ndi vyaka vilinga?” Iyu wangumuka kuti: “Ee, ndiziŵa.” Ndikukonkhosiyeni vo vinguchitisa kuti wandimbiyi foni.

NDIKUWA pa 10 December, 1936, mutawuni ya Wichita ku Kansas mucharu cha U.S.A., ndini wakwamba mu banja la ŵana anayi. Ada a William ndi ama a Jean ateŵetiyanga Yehova mwakugomezeka. Ada ŵenga mteŵeti wa mpingu, zina lo mubali yo walongozganga mpingu wadanikanga. Ama angusambizika uneneska ndi ama ŵawu a Emma Wagner. A Emma angusambiza Bayibolu ŵanthu anandi nge Gertrude Steele, yo wanguteŵete kwa vyaka vinandi ku Puerto Rico. * Mwaviyo, ndenga ndi vakuwoniyapu vinandi vamampha vakuti ndivilondo.

VAKUWONIYAPU VAMAMPHA VINGUNDIWOVYA

Ada ŵe mumphepeti mwa msewu, agaŵiya magazini ŵanthu wo ajumpha

Zuŵa linyaki pa Chisulu mazulu, ini ndi ada tagaŵiyanga magazini nga Galamukani! (ngo angadananga kuti, Consolation) ndi nga Chigongwi cha Alinda ku ŵanthu wo ajumphanga mumsewu. Pa nyengu iyi, ndenga ndi vyaka vinkhondi kweniso Nkhondu Yachiŵi ya Pacharu Chosi ndipu ye mukati. Dokotala munyaki yo wanguloŵe wanguza po tinguma ndipu wangwamba kunyoza Ada chifukwa chakuti achitangaku cha nkhondu. Iyu wangukamba kuti mbamantha chifukwa chakuti akananga kusere usilikali. Dokotala yo, wanguma pafupi ndi Ada ndipu wanguŵaleresa mumasu ndi kuŵakambiya kuti, “Ndipumi, wa munthu wamantha iwi!” Ndinguchita mantha kweni ndinguŵakhumbira Ada chifukwa chakuti ŵengavi mantha. Yiwu angumuka cha kweni angulutiriza kuŵagaŵiya magazini ŵanthu wo anguma penipo. Pavuli paki, panguza musilikali ndipu dokotala yo wangukamba mwakukweza kuti, “Mungamulekanga cha munthu wamantha uyu!” Musilikali yo wanguziŵa kuti munthu yo waloŵe ndipu wangumukambiya kuti, “Luta kunyumba kagoni!” Wosi ŵaŵi angutuwapu. Asani ndikumbuka vo vinguchitika ndiwonga Yehova chifukwa chakuti wanguwovya ada kuti aleki kuchita mantha. Ada ŵenga ndi mashopu ngaŵi ngakumetesiyamu ku Wichita, ndipu dokotala yo wenga yumoza wa ŵanthu wo azanga kuzimetesa.

Nde ndi apapi ŵangu, tiluta ku unganu wachigaŵa ku Wichita mu vyaka va m’ma 1940

Po ndenga ndi vyaka 8, apapi ŵangu angugulisa nyumba yawu kweniso mashopu, angupanga kanyumba  kakwenda naku ndipu angusamiya ku Colorado ko kwakhumbikanga apharazgi anandi. Tajanga pafupi ndi tawuni ya Grand Junction. Apapi ŵangu achitanga upayiniya kwenuku ndipu mazuŵa nganyaki agwiranga ntchitu pa Famu yo alimangaku ndipuso aŵetangapu viŵetu. Chifukwa cha vitumbiku vakutuliya kwaku Yehova kweniso phamphu lawu, mpingu ungujalikisika. Te kwenuku pa June 20, 1948, ini ndi ŵanthu anyaki wo anguzomera kusambira uneneska tingubatizika mumusinji wo wenga kuphiri. Anyaki mwa ŵanthu ŵenaŵa, ŵenga Billie Nichols ndi muwolu waki ndipu Ada ndiwu angutibatiza. Pavuli paki, Billie Nichols wanguzija wakuwonere dera ndipu wateŵetiyanga ndi muwolu waki nge mo wanguchitiya mwana wawu ndi muwolu waki.

Tayanjanga kucheza ndi ŵanthu anandi wo ayanjanga kupharazga ndipu takambisananga nkhani zo zatiwovyanga kwanja Yehova. Kanandi tachezanga ndi Don ndi muwolu waki Earlene, Dave ndi muwolu waki Julia kweniso Si ndi muwolu waki Martha. Ŵanthu ŵenaŵa ŵenga a mu banja laka Steele ndipu andichiskanga ukongwa. Angundiwovya kuziŵa kuti kudanjiza Ufumu waku Chiuta, kutovya munthu kuja ndi umoyu wamampha ndipuso wakukondwesa.

TINGUSAMA SO

Ndati ndakwanisa vyaka 19, Bud Hasty yo wayanjananga ndi banja lidu, wangundipempha kuti nkhachitengi nayu upayiniya kumwera kwa United States. Wakuwonere dera wangutikambiya kuti tisamiyi ku Ruston, Louisiana ko Akaboni anguleka kuwungana. Wangutikambiya so kuti tikachitengi maunganu ngosi sabata yeyosi, kaya kwamuzanga ŵanthu anandi pamwenga cha. Tingusaniya malu ngamampha ndipu tingunganoza kuti tichitiyengeku maunganu. Tachitanga maunganu ngosi kweni nyengu zinyaki tasanirikangapu taŵaŵi pe. Tagaŵananga, asani yumoza wachitisa chigaŵa chinyaki cha unganu, munyaki wamukanga mafumbu ngosi. Asani nkhani ye ndi chakuyeruzgiyapu tosi tajanga papulatifomu ndipu paŵangavi wakuvwisiya. Pavuli paki, kungwamba kuza muzichi munyaki wakukota. Pakumaliya, ŵanthu wo tasambiranga nawu Bayibolu kweniso abali ndi azichi anyaki angwamba kuwungana ndipu mpingu unguswera cha kukuwa.

Zuŵa linyaki ini ndi Bud tingukumana ndi muliska wa Mpingu waku Yesu yo wangukamba za malemba ngo ndangaziŵanga umampha cha. Venivi vingundichitisa kuti ndiyambi kuŵanaŵaniya ukongwa vo ndagomezanga. Mwaviyo, ndingwamba kufufuza kwamuka kwa mafumbu ngo wangufumba ndipu ndachitanga ivi usiku wewosi kwa sabata yamphumphu. Ivi vingundiwovya kuti ndiwuyanjengi ukongwa uneneska ndipu ndakhumbisisanga kukumana ndi muliska munyaki kuti ndimupharazgiyi.

Pati pajumpha nyengu yimanavi, wakuwonere dera wangundipempha kuti ndiluti ku tawuni ya El Dorado  ku Arkansas, kuti nkhawovyi mpingu. Nde kwenuku, ndalutanga ku Colorado kaŵikaŵi kuti nkhawonekiyengi ku maofesi ngakulembesiyaku usilikali. Zuŵa linyaki, ini ndi apayiniya anyangu talutanga ku Colorado, tichifika ku Texas, galimotu yangu yo tingukwera yinguchita ngozi ndipu yinguphwanyika ukongwa. Tingumbiya foni mubali munyaki ndipu wati waza, wangutitole kunyumba kwaki. Pavuli paki, wanguluta nasi ku maunganu nga mpingu ndipu kwenuku angupharazga kuti tachita ngozi. Abali angutichitiya lisungu ndipu angutipasa ndalama kuti zitiwovyi. Mubali yo wangutito, wangugulisa galimotu yangu yo yinguphwanyika madola 25 nga ku America.

Pavuli paki, tinguluta ku Wichita, ko Mubali McCartney wachitanga upayiniya. Iyu wayanjananga ndi banja lidu. Ŵana ŵaki anthurumi amuwoli Frank ndi Francis ŵenga anyangu ndipu mbanyangu ukongwa mpaka sonu. Yiwu angundigulisa galimotu yawu yakali ndipu ndingulipira madola 25 nga ku America. Ndalama zenizi zinguyanana ndi zo ndingugulisiya galimotu yangu yiya yinguphwanyika. Iyi yenga nyengu yakwamba yo ndinguwona kuti Yehova wandipasa vo ndakhumbikanga chifukwa chakudanjiza vinthu va Ufumu. Ndati ndafika kwenuku, McCartney wangundilongo muzichi wa nkharu yamampha yo wayanjanga Yehova, zina laki Bethel Crane. Ama ŵaki a Ruth, wo apharazganga mwaphamphu mu tawuni ya Wellington ku Kansas, angulutiriza kuchita upayiniya mpaka po ŵenga ndi vyaka va m’ma 90. Ndati ndaziŵana ndi Bethel, pangujumpha chaka cha mbwenu titolana mu 1958. Tinguluta ku El Dorado ko iyu wanguchiyamba upayiniya.

TINGUKONDWA NDI MAUTEŴETI NGO TINGUPASIKA

Tati taŵanaŵaniya za ŵanthu wo ayanjanga kuteŵete Yehova wo taŵawonanga tichikuwa, tingukoliyana kuti tichitengi uteŵeti wewosi wo gulu laku Yehova lingatipasa. Tingwamba upayiniya wapade mu tawuni ya Walnut Ridge ku Arkansas. Mu 1962, tingukondwa ukongwa kulonde kalata yakuti tikasere kilasi ya nambala 37, ya Sukulu ya Giliyadi. Tingukondwa so kuti Don Steele nayu wangudanika. Tati tamaliza sukulu yeniyi, ini ndi Bethel angutikambiya kuti tikateŵetiyengi mu tawuni ya Nairobi ku Kenya. Tenga ndi chitima po tatuwanga ku New York, kweni chingumala tati takumana ndi abali pachiŵaza cha ndegi ku Nairobi!

Te mu uteŵeti ku Nairobi limoza ndi Mary kweniso Chris Kanaiya

Tinguswera cha kuziŵiriyaku ku Kenya ndipu takondwanga ndi uteŵeti widu. Ŵanthu akwamba kusambira nawu Bayibolu ŵenga Chris ndi Mary Kanaiya. Yiwu ŵeche kuchita uteŵeti wanyengu zosi mwakugomezeka ku Kenya. Chaka chakulondopu, angutikambiya kuti tikateŵetiyengi mu tawuni ya Kampala ku Uganda ndipu tenga amishonale akwamba mucharu ichi. Nyengu yeniyi yenga yakukondwesa ukongwa chifukwa anandi angusambira Bayibolu ndipu nawu anguja Akaboni. Kweni pati pajumpha vyaka vitatu ndi myezi 6 te ku Africa, tinguwere ku United States kuti tikaleli ŵana. Tenga ndi chitima ukongwa tichituwaku ku Africa, kuluska cho tenga nachu tichituwa ku New York. Tingwamba kuŵayanja ukongwa ŵanthu a ku Africa ndipu takhumbanga kuti zuŵa linyaki tiziweriyeku so.

TINGWAMBA KULERA ŴANA ŴIDU

Tinguchija kuzambwi kwa Colorado ko kwenga apapi ŵangu. Pati pajumpha nyengu yimanavi, mwana widu munthukazi wakwamba Kimberly wanguwaku. Pati pajumpha chaka ndi myezi yinkhondi, tingubala Stephany. Nge apapi tinguwona kuti ntchitu yakulera ŵana yenga yakukhumbika ukongwa. Mwaviyo, tingwamba kusambiza ŵana ŵidu uneneska. Takhumbanga kuti yiwu asambiri kwaku isi nge mo nasi tingusambiriya kwa apapi ŵidu. Taziŵanga kuti tikhumbika kwanja ukongwa Yehova kuti tiwovyi ŵana ŵidu, kweni taziŵanga cha kuti asankhengi kumuteŵete. Mvurwa wangu ndi mzichi wangu, akuleka uneneska. Ndikayikiya cha kuti nyengu yinyaki, ayambengi  so kulondo vakuwoniyapu vamampha vo nawu anguwona.

Tingukondwa ukongwa kulera ŵana ŵidu anthukazi ndipu nyengu zosi tayesesanga kuchitiya vinthu limoza. Chifukwa chakuti tajanga pafupi ndi tawuni ya Aspen, ku Colorado, tayanjanga kuchita masaza ndi ŵana ŵidu kumalu ngo maji ngawundana. Asani tichita masaza ngenanga, takambisananga ndi ŵana ŵidu. Tayanjanga so kuluta kumalu nganyaki kuchicheza, tagonanga mumatenti ndipu takambisananga mwakufwatuka tichiwotha motu. Chinanga kuti ŵenga anamana, afumbanga mafumbu nge ngakuti: “Kumbi ndazamuchitanji asani ndakuwa?” ndipuso “Kumbi ndingatolana ndi munthurumi wa mijalidu wuli?” Tinguyesesa kusambiza ŵana ŵidu kuti aŵanaŵaniyengi fundu zaku Chiuta ndipuso aziyanjengi. Taŵachiskanga kuti azichiti uteŵeti wanyengu zosi kweniso taŵakambiyanga umampha wakutolana ndi munthu yo wazamuchitanga uteŵeti wa nyengu zosi. Tinguyesesa so kuŵakambiya kuti akhumbika cha kuyirwa liŵi. Taŵakambiyanga kuti, “Kuyirwa liŵi cha mpaka po mwazikwanisa vyaka 23.”

Nge mo apapi ŵidu achitiyanga, tayesesanga kuluta limoza ndi ŵana ŵidu ku maunganu nga mpingu ndipuso kanandi tapharazganga nawu limoza. Tadananga ŵanthu wo achitanga uteŵeti wanyengu zosi kuti azijeku kunyumba kwidu. Kanandi takambanga mo takondwiyanga pa nyengu yo tachitanga umishonale. Asani tikambisana, taŵakambiyanga kuti zuŵa linyaki tosi tanayi tiziluti ku Africa. Ŵana ŵidu akhumbisisanga kulutaku.

Nyengu zosi tachitanga kusopa kwa pabanja ndipu takambisananga vinthu vo vingaŵachitikiya kusukulu. Tayeruzgiyanga kuti ŵana ŵidu mbakaboni ndipu amuka mafumbu. Yiwu akondwanga ukongwa kusambira mu nthowa yeniyi ndipu vaŵawovyanga kuti aleki kuchita mantha. Ŵati akuwaku, nyengu zinyaki akhumbanga cha kuchita kusopa kwa pabanja. Zuŵa linyaki angukana kusopa ndipu ndinguŵakambiya kuti weyosi waluti ku chipinda chaki tichitengi cha kusopa kwa pabanja. Ŵana ŵidu anguzizwa ndipu angwamba kuliya ndi kukamba kuti tichiti kusopa kwa pabanja. Tinguziŵa kuti fundu zaku Chiuta zo taŵasambizanga zingujalikisika mumitima yawu. Yiwu ayanjanga kusambira ndipu taŵakambiyanga kuti akonkhosengi mwakufwatuka vo asambira. Pengavi zuŵa lo angukambapu kuti fundu zinyaki za uneneska akoliyana nazu cha kweni taziŵanga vo venga mumitima yawu. Mwaviyo, asani takambisana nawu, agutisikanga ndi mo Yehova waŵanaŵaniya pa nkhani zo.

VINTHU VINGUSINTHA SO PA UMOYU WIDU

Ntchitu yakulera ŵana yingwenda mwaliŵi ukongwa kuluska mo taŵanaŵaniyanga. Mwakugwirisiya ntchitu chovyu kweniso ulongozgi wagulu laku Yehova, tinguyesesa kulera ŵana ŵidu kuti ayanjengi Yehova. Tingukondwa ukongwa kuti ŵana ŵidu angwamba upayiniya ŵati amaliza sukulu ya sekondale ndipu angusambira ntchitu zo zaŵawovyanga kusaniya vinthu vo akhumbikanga. Yiwu anguchija mu tawuni ya Cleveland ku Tennessee limoza ndi azichi ŵaŵi kuti akateŵetiyengi ko kwakhumbikanga apharazgi anandi. Tinguchita phukwa kweni tingukondwa kuti agwirisiyanga ntchitu umoyu wawu kuti achiti uteŵeti wanyengu zosi. Ini ndi Bethel tingwamba so upayiniya vo vingutiwovya kuti tisaniyi mauteŵeti nganyaki. Ndawovyanga kuwonere dera kweniso ndagwiranga ntchitu zinyaki pa unganu wachigaŵa.

Ŵechendaluti ku Tennessee, ŵana ŵidu anguluta ku London, mucharu cha England kuchiwona ofesi ya nthambi. Stephany, wanguluta we ndi vyaka 19, ndipu wangukumana ndi Paul Norton, munyamata yo wateŵetiyanga pa Beteli. Ŵati aluta so, Kimberly wanguchikumana ndi Brian Llewellyn yo wagwiranga ntchitu ndi Paul. Pavuli paki, Stephany wangutolana ndi Paul we ndi vyaka 23. Chaka chakulondopu, Kimberly wangutolana ndi Brian we ndi vyaka 25. Mwaviyo, anguyirwa ŵati afika vyaka 23. Tinguzomereza nthengwa zawu ndi mtima wosi chifukwa chakuti arumu ŵawu ateŵetiyanga Yehova.

Nde ndi Paul, Stephany, Kimberly ndi Brian ku ofesi ya nthambi ya ku Malawi, mu 2002

Ŵana ŵidu anguwona kuti vo isi ndi ambuyawu tinguchita, vaŵawovya kuvwiya dangu lo Yesu wangukamba lakuti ‘alutirizi kupenja dankha Ufumu’ chinanga mpha nyengu yo akumananga ndi suzgu ya ndalama. (Mat. 6:33) Mu April 1998, Paul ndi Stephany angudanika kuti akasere kilasi ya nambala 105, ya Sukulu ya Giliyadi ndipu ŵati amaliza anguŵakambiya kuti akateŵetiyengi mucharu cha Malawi ku Africa. Pa nyengu yeniyi, Brian ndi Kimberly anguŵakambiya kuti akateŵetiyengi ku Beteli ya ku London ndipu pavuli paki anguchiteŵete ku Beteli ya ku Malawi. Tingukondwa ukongwa chifukwa pengavi chinthu chinyaki cho ŵana ŵidu atingi achitengi pa umoyu wawu kuluska kuteŵete Yehova.

 TINGUKONDWA SO KUPASIKA UTEŴETI UNYAKI

Mu January 2001, mubali Izak Marais wangundimbiya foni nge mo ndakambiya kukwamba kwa nkhani iyi. Mubali Marais, yo wawonere Dipatimenti Yakovya pa Ntchitu Yakufwatuliya, wangundikonkhose kuti panozgeka kuti abali ndi azichi wo agwira ntchitu yakufwatuliya pacharu chosi asambiziki mo angagwiriyanga umampha ntchitu yawu. Iyu wanguti abali aŵanaŵana kuti chinanga kuti ndenga ndi vyaka 64, ndingaja yumoza wa asambizi. Ini ndi Bethel tingurombe nkhani iyi ndipuso tingukambisana ndi ama ŵidu wo ŵenga akukota kuti atiwovyi maŵanaŵanu. Wosi ŵaŵi akhumbanga kuti tiluti chinanga kuti tatingi tikajengi kutali. Ndingumbiya foni mubali Marais ndipu ndingumukambiya kuti, tikhumbisisa kuchigwira ntchitu yo.

Pavuli paki, ama anguŵasaniya ndi nthenda ya kansa. Ndinguŵakambiya kuti tiŵaphweriyengi limoza ndi muzichi wangu Linda. Yiwu anguti: “Awa, ungachitanga viyo cha. Ndiguŵengi ukongwa asani mutondekengi kuluta.” Linda nayu wawonanga viyo. Tinguwonga ukongwa chifukwa cha kujipereka kwawu kweniso chovyu cha anyidu wo ajanga muchigaŵa chidu. Pati pajumpha zuŵa limoza kutuliya po tingufikiya ku Patterson ko kuchitikiya masukulu nga gulu laku Yehova, Linda wangutimbiya foni kuti Ama atayika. Nge mo ama atingi atichiskiyengi, tingujipereka ukongwa pa ntchitu yo tingupasika.

Tingukondwa ukongwa ŵati atikambiya kuti tikayambi kugwira ntchitu yidu ku nthambi ya ku Malawi, ko ŵana ŵidu anthukazi ndi arumu ŵawu ateŵetiyanga. Venga vakukondwesa kukumana ndi ŵana ŵidu! Pavuli paki, tinguchisambiza ku Zimbabwe ndipu tinguluta so ku Zambia. Tati tagwira ntchitu iyi kwa vyaka vitatu ndi hafu, angutikambiya kuti tiwere ku Malawi kuti tikalembi nkhani zakukwaskana ndi vo vinguchitikiya abali ndi azichi wo angutombozgeka chifukwa cha kuleka kuchitaku ndali. *

Tipharazga limoza ndi azuku ŵidu anthukazi

Mu 2005, tingudandawula so ŵati atikambiya kuti tiwere kunyumba ku Colorado mu tawuni ya Basalt, ko ini ndi Bethel tilutiriza kuchita upayiniya. Brian ndi Kimberly akuweku ku Malawi mu 2006, kuti azileri ŵana ŵawu anthukazi, Mackenzie ndi Elizabeth. Yiwu aja pafupi ndi isi. Paul ndi Stephany ŵeche ku Malawi ndipu Paul njumoza wa abali a mu Komiti ya Nthambi. Sonu, nde pafupi kufika vyaka 80 ndipu ndikondwa kuwona achinyamata wo ndateŵete nawu kwa vyaka vinandi achipasika maudindu ngo nani ndenga nangu. Tikondwa ukongwa chifukwa chakuti talondo vakuwoniyapu vamampha kweniso tayesesa kuwovya ŵana ŵidu ndi azuku ŵidu kuti nawu alondo vo isi tachita.

^ ndimi 5 Kuti muziŵi vinandi vakukwaska uteŵeti wa umishonale wo ŵanthu a mu banja laka Steele achitanga, wonani Chigongwi cha Alinda cha Chingelezi cha May 1, 1956, papeji 269 mpaka 272, ndi cha March 15, 1971, papeji 186 mpaka 190.

^ ndimi 30 Mwakuyeruzgiyapu, wonani mbiri ya umoyu wa mubali Trophim Nsomba mu Chigongwi cha Alinda cha April 15, 2015 papeji 14 mpaka 18.