“Vinthu venivi usambizi ŵanthu akugomezeka wo nawu azamuja akwenere kusambiza anyawu.”—2 TIM. 2:2.

SUMU: 42, 53

1, 2. Kumbi ŵanthu anandi atiyiwona wuli ntchitu yo agwira?

KANANDI asani munthu wakhumba kuti ŵanthu amuziŵi, watiŵakambiya ntchitu yo wagwira. Anandi agomeza kuti munthu watumbikika chifukwa cha ntchitu pamwenga udindu wo wenawu. Muvyaru vinyaki, asani munthu wakhumba kukuziŵa, watamba kufumba kuti: “Kumbi ugwira ntchitu wuli?”

2 Munkhani zinyaki, Bayibolu likonkhosa ŵanthu mwakukoliyana ndi ntchitu zo agwiranga. Mwakuyeruzgiyapu, lilongo kuti ‘Mateyu wenga wakukhomesa msonkhu,’ ‘Simoni wenga wakufufuta vikumba’ ndipu ‘Luka wenga dokotala wakwanjiwa.’ (Mat. 10:3; Mac. 10:6; Ŵakol. 4:14) Munthu waziŵika so ndi udindu pamwenga uteŵeti wo wapasika. M’Bayibolu, mwe nkhani ya Fumu Davidi, mchimi Eliya ndi wakutumika Paulo. Yiwu atumbikanga ntchitu zo Chiuta wanguŵapasa. Asani nasi tapasika uteŵeti, tikhumbika kuwutumbika.

3. Ntchifukwa wuli akukota akhumbika kusambiza achinyamata? (Wonani chithuzi cho che pachanya.)

3 Tanandi titanja uteŵeti wo tichita ndipu tikhumbisisa kulutiriza uteŵeti widu mpaka muyaya. Ntchakupasa chitima kuti kwambiya mu nyengu yaku Adamu, anyaki akota ndipu anamana asere m’malu  mwawu. (Wak. 1:4) Venivi vachitisa kuti paŵi masuzgu nganyaki pakati pa Akhristu auneneska. Ntchitu ya ŵanthu aku Yehova yakuwa ukongwa ndipu vachitisa kuti vinthu vinandi visinthi. Po tikhumba kugwira ntchitu zinyaki, patuŵa so nthowa zasonu zo tikhumbika kuzigwirisiya ntchitu ndipu kanandi, zisintha mwakukoliyana ndi kusintha kwa vipangizu va mazuŵa nganu. Akhristu anyaki akukota angasuzgika kusambira mo angagwirisiya ntchitu nthowa zenizi. (Luka 5:39) Chinanga kuti anyaki angasuzgika cha kweni achinyamata * ŵe ndi nthazi kuluska yiwu. (Nthanthi 20:29) Mwaviyo, asani akukota asambizengi achinyamata kuti kunthazi azije ndi maudindu ngakulungakulu, alongo kuti atiŵayanja kweniso akhumba kuŵawovya.—Ŵerengani Sumu 71:18.

4. Ntchifukwa wuli anyaki atondeka kusiliya anyawu maudindu? (Wonani bokosi lakuti, “ Vifukwa vo Anyaki Atondeke Kusiliya Anyawu Udindu.”)

4 Abali anyaki wo ŵe ndi maudindu atondeka kusiliya achinyamata. Anyaki atopa kusiliya anyawu udindu chifukwa chakuti atiwuyanja ukongwa. Anyaki afipa mtima kuti aŵengevi mazaza ndipu aŵanaŵana kuti achinyamata achitengi umampha cha vinthu. Penipo anyaki aŵanaŵana kuti alivi nyengu yakusambiziya munthu munyaki. Chinanga kuti ve viyo, achinyamata akhumbika kuzizipizga asani apasika cha ntchitu zinyaki.

5. Kumbi tikambisanengi mafumbu nanga munkhani iyi?

5 Tiyeni tikambisani nkhani yeniyi mu vigaŵa viŵi. Chakwamba, kumbi akukota angaŵawovya wuli achinyamata kuti aje ndi maudindu, nanga ntchifukwa wuli akukota akhumbika kuchita viyo? (2 Tim. 2:2) Chachiŵi, ntchifukwa wuli achinyamata wo atovya abali akukota akhumbika kuja ndi nkharu yamampha kuti asambiri kwa abali ŵenaŵa wo aziŵa vinandi? Tiyeni tiwoni mo Fumu Davidi yinguwovye mwana waki kuti wagwiri ntchitu yakukhumbika ukongwa.

DAVIDI WANGUNOZGEKE KWENISO WANGUWOVYA SOLOMONI

6. Kumbi Fumu Davidi yakhumbanga kuchitanji, nanga Yehova wangukambanji?

6 Kwa vyaka vinandi, Davidi wajanga malu  ngakupambanapambana chifukwa amudikisanga kweni pavuli paki wanguŵikika pa ufumu ndipu wajanga munyumba yamampha. Iyu wadandawulanga chifukwa pengavi nyumba yakusopiyamu yo anguyipatuliya kwaku Yehova ndipu wakhumbanga kumuzenge nyumba. Mwaviyo, Davidi wangukambiya mchimi Natani kuti: “Ini ndija munyumba yakuzengeka ndi vimiti va milanji kweni bokosi la phanganu laku Yehova le muhema.” Natani wanguti: “Chita chechosi cho che mumtima waku, chifukwa Chiuta wauneneska we nawi.” Kweni Yehova wangupereka ulongozgi wakupambana ndi wenuwu. Iyu wangutuma Natani kuti wakakambiyi Davidi kuti: “Ndiwi cha uzengengi nyumba yakujamu ini.” Chinanga kuti Yehova wangulayizga Davidi kuti walutirizengi kumutumbika, wangukamba kuti mwana waki Solomoni ndiyu wamuzengiyengi nyumba. Kumbi Davidi wanguchita wuli?—1 Mik. 17:1-4, 8, 11, 12; 29:1.

7. Kumbi Davidi wanguchita wuli ndi ulongozgi wo Yehova wangumukambiya?

7 Davidi wanguleka cha kovya Solomoni chifukwa chakuguŵa kuti waziŵikengi cha kuti ndiyu wanguzenga nyumba yakusopiyamu. Nyumba yo yinguzengeka nadi ndipu yaziŵikanga kuti yinguzengeka ndi Solomoni, Davidi cha. Chinanga kuti panyaki Davidi wanguguŵa kuti wangufiska cha vo wakhumbanga kweni wanguwovya ndi mtima wosi pakuzenga nyumba yeniyi. Iyu wangunozga kuti ŵanthu akugwira ntchitu aje mumagulu ndipu wanguwunganisa visulu, mkuŵa, siliva, golidi kweniso mathabwa nga milanji. Kusazgiyapu yapa, wanguchiska Solomoni kuti: “Sonu wamwana wangu, Yehova waŵi nawi, vinthu vikuyende umampha ndipu uzengi nyumba yaku Yehova Chiuta waku, nge mo wakambiya zaku iwi.”—1 Mik. 22:11, 14-16.

8. Kumbi ndi vinthu nivi vo vatingi vichitisengi Davidi kuŵanaŵana kuti Solomoni wangafiska cha kugwira ntchitu yo wangupasika?

8 Ŵerengani 1 Mikoka 22:5. Davidi watingi waŵanaŵanengi kuti Solomoni wafiskengi cha kugwira ntchitu yikulu yeniyi. Nyumba yakusopiyamu yakhumbikanga kuja “yikulu ukongwa” ndipu pa nyengu iyi Solomoni wenga “munamana ndipuso waziŵanga vinandi cha.” Chinanga kuti venga viyo, Davidi wanguziŵa kuti Yehova wawovyengi Solomoni kugwira ntchitu yo wangumupasa. Mwaviyo, Davidi waŵanaŵaniyanga vo wangachita kuti wawovyi pa ntchitu yeniyi ndipu wanguwunganisa vinthu vinandi ukongwa.

MUKONDWENGI ASANI MUSAMBIZA ANYINU

Vakukondwesa kuwona kuti abali achinyamata apasika maudindu ngakulungakulu (Wonani ndimi 9)

9. Kumbi akukota angalongo wuli kuti akondwa asani asiliya achinyamata maudindu? Konkhosani chakuyeruzgiyapu.

9 Abali akukota atenere cha kudandawula asani akhumbika kusiliya achinyamata maudindu ngo ŵe nangu. M’malu mwaki, ntchitu yingayenda umampha asani anamana asambizika mo angayigwiriya. Ŵara atenere kukondwa asani awona kuti achinyamata wo aŵasambizanga, apasika udindu. Mwakuyeruzgiyapu, ŵanaŵaniyani za ada wo asambiza mwana wawu kwendesa galimotu. Pa nyengu yo weche munamana, wawona ŵaka mo awisi atendese. Asani wakuwa, awisi atimukonkhose mo atendese galimotu. Asani  wafika pa msinkhu wakuzomerezeka, watamba kwendesa ndipu awisi alutiriza kumupasa ulongozgi. Nyengu zinyaki angalondiyana kwendesa kweni pavuli paki asani akota, mwana yo ndiyu kanandi wangayendesa pamwenga angamusiliya kuti ndiyu wayendesengi. Asani ada mbazeru, akondwa kuti mwana wawu walutiriza kuchita vo yiwu achitanga, ndipu aŵanaŵanapu cha kuti waŵalonda udindu. Mwakuyanana ŵaka, abali akukota akondwa asani achinyamata wo aŵasambizanga apasika maudindu mugulu laku Yehova.

10. Kumbi Mosese wawuwonanga wuli udindu ndipuso kupasika ulemu?

10 Abali akukota akhumbika cha kuchita sanji. Wonani vo Mosese wangumuka, ŵanthu anyaki ŵati ayamba kuchita vinthu nge achimi mumusasa wa Ayisraele. (Ŵerengani Maŵerengedu 11:24-29.) Yoswa yo wawovyanga Mosese wakhumbanga kuŵalekesa. Iyu waŵanaŵananga kuti ŵanthu wo akhumbanga kutchuka ndipuso kulonda udindu waku Mosese. Mosese wangukamba kuti: “Kumbi uchita sanji chifukwa chaku ini? Ungachitanga sanji cha, ndatingi ndikondwengi asani ŵanthu wosi aku Yehova ŵenga achimi ndipuso asani Yehova wanguŵapaska mzimu waki!” Mosese wanguwona kuti Yehova ndiyu wanguchitisa venivi. Iyu wangukana kujipenje ulemu ndipu wangukamba kuti watingi wakondwengi asani mphasu yo wenga nayu, yingupasika kwa ateŵeti wosi aku Yehova. Nge Mosese, kumbi tikondwa asani anyidu alonde maudindu ngo tiwona kuti ngatenere isi?

11. Kumbi Peter wangukambanji udindu wo wenga nawu wati wapasika ku mubali munyaki?

11 Mazuŵa nganu, te ndi abali anandi wo agwira ntchitu mwakujipereka kwa vyaka vinandi ndipu asambiza anyawu kuti kunthazi azije ndi maudindu. Mwakuyeruzgiyapu, mubali Peter wachita uteŵeti wa nyengu zosi kwa vyaka vakujumpha 74 ndipu vyaka 35 mwa vyaka venivi, wateŵete pa ofesi ya nthambi ku Europe. Iyu wawoneriyanga Dipatimenti ya Uteŵeti ndipu waleka pambula kuswera yapa. Paul yo wanguteŵete limoza ndi Peter kwa vyaka vinandi ndiyu sonu we pa udindu wenuwu. Peter wati wafumbika mo wavwiya chifukwa cha kusintha kwa uteŵeti waki wangumuka kuti: “Ndikondwa ukongwa kuti pe abali wo akusambizika kuti afiski kuja ndi maudindu ngakulungakulu ndipu abali ŵenaŵa agwira umampha ukongwa ntchitu yawu.”

TIKHUMBIKA KUTUMBIKA AKUKOTA

12. Kumbi tisambiranji pa nkhani yaku Rehoboamu?

12 Solomoni wati wafwa, mwana waki Rehoboamu wanguja fumu. Rehoboamu wapenjanga ulongozgi wa mo wangayendese umampha ufumu waki. Pakwamba wangufumba akukota kweni wanguwugwirisiya ntchitu cha ulongozgi wo angumupasa. Iyu wangugwirisiya ntchitu ulongozgi wo angumupasa anyamata wo wangukuwa nawu, wo amuteŵetiyanga pa nyengu yo. Ivi vinguchitisa kuti vinthu vileki kumuyende umampha. (2 Mik. 10:6-11, 19) Kumbi tisambiranjipu? Mbumampha kupenja ulongozgi kwa abali akukota wo aziŵa vinandi kweniso kuwuŵanaŵaniya. Achinyamata atenere cha kuwona kuti achichizgika kuti achitengi vinthu mu nthowa zakali kweni akhumbika cha kukana ulongozgi wa abali akukota.

13. Kumbi achinyamata angachita wuli kuti akoliyanengi ndi abali akukota?

13 Achinyamata anyaki alongozga abali pa ntchitu zinyaki ndipu anyaki mwa abali ŵenaŵa mbakukota. Asani achinyamata apasika udindu, angachita umampha kuyanduwa ndi zeru za akukota kweniso vo aziŵa ndipu atenere kuvigwirisiya ntchitu ŵechendasankhi vinthu. Paul yo tamuzumbuwa kali, yo wakusere m’malu mwa mubali Peter nge wakuwonere, wangukamba kuti, “Nyengu zinyaki ndipempha ulongozgi kwa mubali Peter ndipu ndichiska anyangu mudipatimenti yidu kuti achitengi viyo.”

14. Kumbi tisambiranji pa kukoliyana ko kwengapu pakati paku Timote ndi wakutumika Paulo?

14 Timote, yo wenga wachinyamata wangugwira  ntchitu limoza ndi wakutumika Paulo kwa vyaka vinandi. (Ŵerengani Ŵafilipi 2:20-22.) Paulo wangulembe Akhristu a ku Korinte kuti: “Nditikutumiyani Timote, chifukwa ndi mwana wangu wakwanjiwa ndi wakugomezeka mwa Ambuya. Iyu wazakukukumbusani nthowa zo ndigwirisiya ntchitu pakuteŵete Khristu Yesu nge mo ini ndisambiziya kwekosi mumpingu wewosi.” (1 Ŵakor. 4:17) Fundu yeniyi yilongo kuti Paulo ndi Timote akoliyananga ukongwa. Paulo wangusaniya nyengu yakusambiziya Timote ‘nthowa zo wagwirisiyanga ntchitu pakuteŵete Khristu.’ Timote waŵikangapu mtima pakusambira ndipu vinguchitisa kuti Paulo wamuyanjengi. Iyu wenga ndi chigomezu kuti Timote wakuŵasambiza umampha Akhristu a ku Korinte. Abali akukota mazuŵa nganu, atenere kuchita vo Paulo wachitanga. Yiwu atenere kusambiza achinyamata kuti azije akwenere kulongozga mpingu.

TOSI TE NDI NTCHITU YO TINGAGWIRAKU

15. Kumbi ulongozgi wo Paulo wangukambiya Akhristu a ku Roma, ungatiwovya wuli asani vinthu vo vasintha vatikwaska?

15 Tija munyengu yakukondwesa ukongwa. Chigaŵa cha pacharu chapasi cha gulu laku Yehova chiluta panthazi mu nthowa zinandi ndipu venivi vachitisa kuti vinthu vinandi visinthi. Vinthu vinyaki vo vasintha vingatikwaska. Mwaviyo, tikhumbika kuja akujiyuyuwa ndipu titenere kuŵika maŵanaŵanu ngidu pa vo vingakondwesa Yehova m’malu mwa vo vingakondwesa isi. Kuchita viyo, kuchitisa kuti tikoliyanengi. Paulo wangulembe Akhristu a ku Roma kuti: “Ndikambiya weyosi waku imwi kuti wangajiŵanaŵaniyanga kwakuluska mo watenere kujiŵanaŵaniya cha kweni waŵanaŵanengi umampha, weyosi nge mo Chiuta wamupasiya chivwanu. Nge mo liŵavu liliri ndi viŵalu vinandi kweni viŵalu vosi vigwira ntchitu zakuyanana cha, nasiso chinanga kuti te anandi ndisi liŵavu limoza mwakukoliyana ndi Khristu.”—Ŵar. 12:3-5.

16. Kumbi abali akukota, achinyamata ndipuso awolu ŵawu angachita wuli kuti awovyi ŵanthu aku Yehova kuti aje mwakukoliyana mugulu laki?

16 Kaya vinthu vingaŵa wuli pa umoyu widu, tiyeni tichitengi vosi vo Yehova watipempha kuti tiwovyi Ufumu waki. Akukota, muwovyengi achinyamata kuti achitengi vo imwi muchita. Achinyamata, muzomerengi udindu wo mungapasika, mujengi akujiyuyuwa ndipu lutirizani kutumbika akukota. Anthukazi akuyirwa, muchitengi vinthu nge Priskila, muwolu waku Akula, yo wachitiyanga vinthu limoza ndi murumu waki ndipuso kumuwovya pa nyengu yo vinthu vingusintha pa umoyu wawu.—Mac. 18:2.

17. Kumbi Yesu wenga ndi chigomezu kuti akusambira ŵaki achitengenji, nanga wanguŵasambiza ntchitu wuli?

17 Yesu ntchakuwoniyapu chamampha ukongwa pa nkhani yakusambiza anyaki kuti aje ndi maudindu ngakulungakulu. Iyu waziŵanga kuti uteŵeti waki pacharu chapasi umalengi ndipu anyaki ndiwu azamugwira ntchitu yo wagwiranga. Chinanga kuti akusambira ŵaki ŵenga ambula kufikapu, iyu wanguŵagomeza ndipu wanguŵakambiya kuti achitengi vinthu vikulu kuluska vo iyu wanguchita. (Yoh. 14:12) Yesu wanguŵasambiza mwakukwana ndipu angupharazga uthenga wamampha kosi ko kwenga ŵanthu pa nyengu yo.—Ŵakol. 1:23.

 18. Kumbi tilindizanji kunthazi, nanga tikhumbika kuchitanji sonu?

18 Yesu wati wafwa, wanguyuskika ndipu wanguluta kuchanya. Iyu wangupasika ntchitu zinyaki ndipuso mazaza ‘kuluska boma lelosi, ulamuliru, nthazi ndi umbuya.’ (Ŵaef. 1:19-21) Asani tingafwa akugomezeka nkhondu ya Aramagedoni yechendachitiki, tazamuyuskika kuti tizije mucharu chifya mo tazamugwiranga ntchitu zinandi zakukondwesa. Chinanga kuti ve viyo, sonu te ndi ntchitu yakukhumbika ukongwa yakupharazga uthenga wamampha ndi kusambiza ŵanthu, yo tosi tikhumbika kugwiraku. Mwaviyo, tosi kaya ndisi akukota pamwenga anamana, tilutirizi “kuchita vinandi mu ntchitu ya Ambuya.”—1 Ŵakor. 15:58.

^ ndimi 3 Mazu ngakuti achinyamata ngo tagwirisiya ntchitu munkhani iyi ngamiya anamana pe cha kweni ngamiya so abali ambula kukota.