‘Ubudi ungaŵanga ndi mazaza cha paku imwi chifukwa mwe pasi pa dangu cha, kweni pasi pa lisungu likulu.’—ŴAR. 6:14.

SUMU: 2, 29

1, 2. Ntchifukwa wuli lemba la Ŵaroma 5:12 ndakukhumbika ukongwa kwa Akaboni aku Yehova?

YERUZGIYANI kuti mukhumba kulemba mavesi nga m’Bayibolu ngo Akaboni aku Yehova atingaziŵa umampha kweniso ngo atingagwirisiya ntchitu kaŵikaŵi. Kumbi lemba la Ŵaroma 5:12 liŵengi pakwamba? Ŵanaŵaniyani kuti nkhalinga po mukukambapu mazu ngakuti: “Nge mo ubudi ukuserere mucharu kuziya mu munthu yumoza ndi nyifwa kuziya mu ubudi, nyifwa yo yikusapaliya ku ŵanthu wosi chifukwa wosi akubuda.”

2 Vesi ili ligwirisikiya ntchitu mwakuwerezawereza mubuku lakuti, Kumbi Bayibolo Lisambizanji Weniukongwa? Asani musambira buku ili ndi ŵana ŵinu ndipuso ŵanthu anyaki, mutenere kuti muŵerenga lemba la Ŵaroma 5:12 pa nkhani ya chilatu chaku Chiuta chakukwaskana ndi charu chapasi mu mutu 3, sembi yaku Yesu mu mutu 5 kweniso vo vichitika asani munthu wafwa mu mutu 6. Kumbi mukuŵanaŵaniyapu mo lemba la Ŵaroma 5:12 likwaskiya ubwezi winu ndi Yehova, vakuchita vinu ndipuso vinthu vo mulindiza kunthazi?

3. Kumbi tosi titenere kuzomerezanji?

3 Kukamba uneneska, tosi titenere kuzomereza kuti te akubuda ndipu tinangisa zuŵa lelosi. Chinanga kuti ve viyo, tiziŵa kuti Chiuta wakumbuka  kuti wakutipanga kutuliya ku dongu ndipu ngwakukhumbisisa kutilongo lisungu. (Sumu 103:13, 14) Mu rombu laku Yesu, wangukamba kuti tipemphengi Chiuta kuti: “Mutigowoke maubudi ngidu.” (Luka 11:2-4) Mwaviyo, tikhumbika cha kuti nyengu zosi tikumbukengi maubudi ngo Chiuta wakutigowoke. Kweni tingayanduwa asani tingaŵanaŵaniya vo vingumuchitisa ndipuso vo vitimuchitisa kuti watigowokiyengi.

WATITIGOWOKE CHIFUKWA CHA LISUNGU LAKI LIKULU

4, 5. (a) Ntchinthu wuli cho chititiwovya kuvwisa lemba la Ŵaroma 5:12? (b) Kumbi “lisungu likulu” lo lizumbulika pa lemba la Ŵaroma 3:24 ling’anamuwanji?

4 Tisaniya fundu zakukhumbika mu machaputala ngo nge pafupi ndi vo wakutumika Paulo wakukamba pa Ŵaroma 5:12, ukongwa mu chaputala 6. Fundu zenizi zingatiwovya kuvwisa vo vingachitisa kuti Yehova watigowokiyengi. Mu chaputala 3, tiŵerenga kuti: ‘Wosi mbakubuda . . . , ndipu kuja kwawu nge arunji chifukwa cha lisungu likulu lo wakuŵalongo kuporote mu sembi yaku Khristu Yesu, kwe nge mphasu yawezi.’ (Ŵar. 3:23, 24) Kumbi Paulo wang’anamuwanganji pakukamba kuti, “lisungu likulu”? Iyu wangugwirisiya ntchitu mazu ngachigiriki ngo mwakukoliyana ndi buku linyaki, ngang’anamuwa “kupasika chovyu chambula kukhumbika kuweza.” Munthu yo walonde chovyu chaviyo, wenga wakwenere cha kuchilonde pamwenga kupasika.

5 Munthu munyaki zina laki John Parkhurst wangukamba kuti: “Lisungu likulu laku Chiuta ndi Khristu [m’mazu ngachigiriki] kanandi ling’anamuwa lisungu lo yiwu akulongo ŵanthu pakuŵawovya kweniso kuŵataska, chinanga kuti ŵanthu wo ŵenga ambula kwenere kulongoleka lisungu.” Mwaviyo, mazu ngachigiriki ngo ngang’anamuwa “lisungu likulu” akungafwatuliya mwakwenere m’Bayibolu la New World Translation. Kumbi Chiuta wakulongo wuli lisungu lenili? Nanga likoliyana wuli ndi vo mulindiza kweniso ubwezi winu ndi Chiuta? Tiyeni tiwoni.

6. Kumbi ndi vinthu wuli vo ŵanthu angayanduwa chifukwa cha lisungu likulu laku Chiuta?

6 Kuziya mu “munthu yumoza” Adamu, ubudi ndi nyifwa ‘vikusere mucharu.’ Mwaviyo, “chifukwa cha kubuda kwa munthu yumoza nyifwa yilamuliya nge fumu.” Paulo wakukamba so kuti, ‘lisungu likulu [laku Chiuta]’ likulongoreka “kuziya mu munthu yumoza, Yesu Khristu.” (Ŵar. 5:12, 15, 17) Lisungu lenili, lachitisa kuti ŵanthu azisaniyi vinthu vamampha. “Kuziya mu kuvwiya kwa munthu yumoza [Yesu], anandi aŵengi arunji.” Mbuneneska kuti, lisungu laku Chiuta lingachitisa kuti ŵanthu azilonde “umoyu wambula kumala kuporote mwaku Yesu Khristu.”—Ŵar. 5:19, 21.

7. Ntchifukwa wuli lenga lisungu ndipuso tenga akwenere cha kupasika sembi yaku Yesu?

7 Yehova wakhumbikanga cha kutuma Mwana waki kuti wazi pacharu chapasi kuti wazipereki sembi. Ve viyo, chifukwa chakuti ŵanthu ambula kufikapu kweniso akubuda, ŵenga akwenere cha kupasika sembi yo Chiuta ndi Yesu akupereka yo yikuchitisa kuti agowokereki. Mwaviyo, Yehova wakutilongo nadi lisungu lo wakhumbikanga cha kutilongo chifukwa wakutigowoke ndipuso wakutipasa chilindiza chakuzija ndi umoyu wamuyaya. Tikhumbika kuwonga mphasu yo Chiuta wakutipasa ndipu tikhumbika kulongo venivi pa umoyu widu.

TIWONGENGI KUTI CHIUTA WAKUTILONGO LISUNGU LIKULU

8. Kumbi ŵanthu anyaki ŵe ndi maŵanaŵanu ngaheni nanga pa nkhani ya maubudi ngawu?

8 Chifukwa te ŵanthu ambula kufikapu akutuliya kwaku Adamu, tinangisa, tichita vinthu viheni ndipuso tibuda. Chinanga kuti Chiuta wakutilongo lisungu likulu, kungaŵa kunanga kuja ndi maŵanaŵanu ngakuti: ‘Chinanga ndingachita ubudi palivi kanthu, Yehova wandigowokiyengi.’ Vakuchitisa chitima kuti chinanga mbakhristu  anyaki ŵenga ndi maŵanaŵanu ngenanga pa nyengu yo akutumika ŵenga ŵeche amoyu. (Ŵerengani Yuda 4.) Panyaki tingangakamba cha maŵanaŵanu ngaviyo, kweni vingachitika kuti te nangu pamwenga tingayamba kuja nangu ndipu ngangayamba kukuwa.

9, 10. Kumbi Paulo ndi anyaki angufwatulika wuli ku ubudi ndi nyifwa?

9 Paulo wangukonkhosa mwakuvwika umampha kuti tikhumbika cha kuja ndi maŵanaŵanu ngakuti: ‘Chiuta wavwisa. Wandigowokiyengi vinthu viheni vo ndichita.’ Ntchifukwa wuli tikhumbika kukana maŵanaŵanu ngenanga? Chifukwa chakuti Paulo wangukamba kuti, Akhristu “akufwa ku ubudi.” (Ŵerengani Ŵaroma 6:1, 2.) Chinanga kuti Akhristu ŵenga ŵeche amoyu pacharu chapasi, ntchifukwa wuli Paulo wangukamba kuti ŵenga “akufwa ku ubudi”?

10 Sembi yaku Yesu yo Chiuta wangupereka yinguwovya Paulo ndi ŵanthu anyaki a mu nyengu yaki. Mwaviyo, Yehova wanguŵagowoke maubudi ngawu, wanguŵasankha mwakugwirisiya ntchitu mzimu utuŵa kuti aje ŵana ŵaki. Yiwu alindizanga kuluta kuchanya. Asani atingi ajengi akugomezeka, atingi akalamuliyengi ndi Khristu kuchanya. Paulo wangukamba kuti ŵenga “akufwa ku ubudi” chinanga kuti ŵenga amoyu ndipu ateŵetiyanga Chiuta pacharu chapasi. Iyu wangugwirisiya ntchitu chakuyeruzgiyapu chaku Yesu yo wangufwa nge munthu kweni wakuyuskika nge mungelu ndipu wakupasika umoyu wambula kufwa kuchanya. Nyifwa yengavi so nthazi paku Yesu. Venga so viyo ndi Akhristu akusankhika wo akhumbikanga kujiwona kuti ŵenga “akufwa ku ubudi kweni amoyu kwaku Chiuta kuziya mwaku Khristu Yesu.” (Ŵar. 6:9, 11) Yiwu anguleka kuchita vo achitanga kali. Anguleka kuvwiya maŵanaŵanu ngawu pamwenga kulondo malikhumbira ngaheni nga mtima wawu. Tingakamba kuti angufwa ku umoyu wawu wakali.

11. Kumbi isi tilindiza kuzija ndi umoyu wambula kumala mu Paradayisu “tikufwa ku ubudi” mu nthowa wuli?

11 Nanga isi mazuŵa nganu? Techendaje Akhristu kanandi tabudanga, panyaki chifukwa chakuti taziŵanga cha kuti vo tachitanga venga viheni pa masu paku Chiuta. Tenga nge ‘akapolu ku vinthu vaukazuzi kweniso tavwiyanga cha marangu.’ Tingakamba so kuti tenga “akapolu a ubudi.” (Ŵar. 6:19, 20) Pavuli paki, tinguziŵa uneneska wa m’Bayibolu, tingusintha umoyu widu, tingujipatuliya kwaku Chiuta ndipu tingubatizika. Kutuliya pa nyengu iyi, titesesa “kuvwiya ndi mtima wosi” vo Chiuta watitisambiza kweniso fundu zaki. Chinanga kuti tingaleka kukamba kuti, “tikufwatulika ku ubudi” ndipu ‘tikuja akapolu a urunji’ kweni ndivu nadi vikuchitika. (Ŵar. 6:17, 18) Mwaviyo, nasi tingakamba kuti “tikufwa ku ubudi.”

12. Kumbi weyosi wakhumbika kusankhanji?

12 Ŵanaŵaniyani mo mazu ngaku Paulo ngangakuwovyiyani. Iyu wanguti: “Mungazomerezanga cha kuti ubudi ulutirizi kulamuliya nge fumu mumaliŵavu nginu ngo ngangafwa ndi kukuchitisani kuti muvwiyengi malikhumbira ngaki.” (Ŵar. 6:12) ‘Tingazomereza kuti ubudi ulutirizi kulamuliya’ asani tichita chechosi cho liŵavu lidu lambula kufikapu likhumba kuti tichiti. “Tingazomereza” kuti ubudi utilamuliyi pamwenga cha. Mwaviyo, tikhumbika kuziŵa vo mtima widu ukhumba. Jifumbeni kuti: ‘Kumbi nyengu zinyaki, ndizomereza kuti liŵavu langu pamwenga maŵanaŵanu ngangu vindilongozge ku vinthu viheni ndipu pavuli paki nditivichita nadi? Pamwenga, kumbi nde wakufwa ku ubudi? Kumbi nde wamoyu kwaku Chiuta kuziya mwaku Khristu Yesu?’ Vija vakukondwesa ukongwa asani tiwonga lisungu likulu lo Chiuta wakutilongo pakutigowoke.

TINGANGAPUNDA MAUBUDI

13. Kumbi mbukaboni nuwu wo ulongo kuti tingaleka kuchita ubudi?

13 Ŵanthu anyaki aku Yehova akuleka ‘kubala  vipasu vo abalanga’ kali ŵechendamuziŵi Chiuta, ŵechendayambi kumuyanja kweniso kumuteŵete. Vinthu vo achitanga kali visazgapu ‘vinthu vo sonu achita navu soni’ ndipu vatingi vichitisengi kuti aje akwenere nyifwa. (Ŵar. 6:21) Yiwu akusintha. Venivi ndivu so achitanga Akhristu anandi a ku Korinte wo Paulo wanguŵalembe kalata. Anyaki asopanga angoza, ŵenga achigololu, agonananga ndi anthurumi anyawu pamwenga anthukazi anyawu, ŵenga ankhungu, amwanga moŵa mwakuloŵe ndipuso achitanga vinthu vinyaki viheni. Chinanga kuti venga viyo, ‘angusambisika’ ndipu ‘angutoweseka.’ (1 Ŵakor. 6:9-11) Vitenere kuti venga so viyo ndi Akhristu anyaki mumpingu wa Ŵaroma. Mwakulongozgeka ndi mzimu waku Chiuta, Paulo wanguŵalembe kuti: “Mungaperekanga viŵalu vinu ku ubudi cha kuti vije nge vidya vakuchitiya vinthu vambula urunji, kweni mujipereki kwaku Chiuta nge ŵanthu wo ayuka ku akufwa kweniso viŵalu vinu muvipereki kwaku Chiuta nge vidya vakuchitiya vinthu va urunji.” (Ŵar. 6:13) Paulo wenga ndi chigomezu kuti alutirizengi kuja pa ubwezi wakukho ndi Chiuta ndipu venivi vatingi vichitisengi kuti alutirizi kuyanduwa ndi lisungu laki.

14, 15. Kumbi tingalongo wuli kuti tikhumbisisa ‘kuvwiya ndi mtima wosi’?

14 Venivi ndivu so vichitika mazuŵa nganu. Abali ndi azichi anyaki achitanga vinthu nge Akhristu a ku Korinte kweni akusintha. Akuleka maubudi ngo achitanga kali ndipu ‘akusambisika.’ Kaya mukuchitapu ubudi ukulu wuli, kumbi sonu ubwezi winu ndi Chiuta we wuli? Pakuti Chiuta wakukulongoni lisungu likulu lo likuchitisa kuti wakugowokiyeni, kumbi muyesesengi kuti muleki ‘kupereka liŵavu linu ku ubudi’? Pamwenga, kumbi ‘mujiperekengi kwaku Chiuta nge ŵanthu wo ayuka ku akufwa’?

15 Kuti tichiti venivi, titenere kukana ndi mtima wosi kuchitiya dala maubudi nge ngo Akhristu anyaki a ku Korinte achitanga. Asani tikanengi, tilongongi kuti tiwonga lisungu laku Chiuta ndipu ‘ubudi utilamuliyengi so cha.’ Kumbi tikhumbisisa ‘kuvwiya ndi mtima wosi’ mwakuchita vosi vo tingafiska kuti tikani kuchita maubudi ngo anyaki awona kuti ngamanangamana?—Ŵar. 6:14, 17.

16. Kumbi tiziŵa wuli kuti kuja Mkhristu kung’anamuwa ŵaka kuleka kuchita maubudi ngakulungakulu pe cha?

16 Ŵanaŵaniyani wakutumika Paulo. Tigomeza kuti wachitangaku cha maubudi ngakulungakulu ngo ngazumbulika pa 1 Ŵakorinte 6:9-11. Chinanga kuti venga viyo, wangukamba kuti nayu wajiwonanga kuti ngwakubuda. Iyu wangulemba kuti: “Nde wakubuda, ndikugulisika ku ubudi. Ndiziŵa cha cho ndichita. Cho ndikhumba ndichu ndichita cha kweni ndichita cho nditinkha.” (Ŵar. 7:14, 15) Ivi vilongo kuti penga vinthu vinyaki vo Paulo waviwonanga kuti mbubudi ndipu nayu walimbananga navu. (Ŵerengani Ŵaroma 7:21-23.) Nasi tikhumbika kuchita viyo po titesesa ‘kuvwiya kutuliya pasi pa mtima.’

17. Ntchifukwa wuli mukhumba kuchita vinthu mwauneneska?

17 Mwakuyeruzgiyapu, ŵanaŵaniyani nkhani ya kukamba uneneska. Kuchita vinthu mwauneneska ndi jalidu lakukhumbika ukongwa kwa Akhristu. (Ŵerengani Nthanthi 14:5; Ŵaefesu 4:25.) Satana ndiyu “wisi wa boza.” Hananiya ndi muwolu waki akufwa chifukwa angukamba boza. Tikhumba cha kuja nge ŵanthu ŵenaŵa. Mwaviyo, tikamba cha boza. (Yoh. 8:44; Mac. 5:1-11) Kuchita vinthu mwauneneska kung’anamuwa vinandi kuluska kuleka ŵaka kukamba boza. Asani tikamba uneneska tilongo kuti tiwonga ndi mtima wosi lisungu likulu lo Chiuta wakutilongo.

18, 19. Konkhosani chifukwa cho tikambiya kuti kuchita vinthu mwauneneska kukhumba vinandi kuluska ŵaka kuleka kukamba boza?

18 Kukamba boza kung’anamuwa kuleka kukamba vinthu mwauneneska. Yehova watinkha boza la mtundu wewosi. Iyu wangukambiya Ayisraele kuti: “Mutenere kuja atuŵa chifukwa ini Yehova Chiuta winu, ndini mutuŵa.” Pavuli  paki, wangukamba vakuyeruzgiyapu va mo munthu wangajaliya mutuŵa. Chiuta wanguti: “Mungabanga cha, mungapusikanga cha, ndipu mungachitiyananga vinthu mwachinyengu cha.” (Ŵal. 19:2, 11) Vingaŵa vakuchitisa chitima kuti munthu yo wakamba kuti wapusika cha, wachitengi vinthu vakupusisa anyaki.

Kumbi tiyesesengi kuleka kukamba boza kweniso kupusisa ŵanthu? (Wonani ndimi 19)

19 Mwakuyeruzgiyapu, munthu wangalayila abwana ŵaki pamwenga anyaki ku ntchitu kuti wazengeku cha zuŵa lakulondopu chifukwa wachereriyengi “kuchipatala.” Kuchipatala ko wakengi nadi kweni wamusweraku cha pamwenga wamugula ŵaka munkhwala. Kweni chifukwa cho walayiliya ntchakuti wakhumba kuluta kunyaki. Mbuneneska kuti wanguluta “kuchipatala,” kweni kumbi vo wangukamba venga vauneneska pamwenga wapusisanga abwana ŵaki kweniso anyaki? Pangaŵa vinthu vinyaki vo muziŵa vo ŵanthu achitiya dala kuti apusisi anyawu. Panyaki achita ivi kuti aleki kuŵadumuwaku malipiru pamwenga aryiyi anyawu masuku pamutu. Chinanga kuti akamba boza cha, kumbi vo achita vikoliyana ndi ulongozgi waku Chiuta wakuti: “Mungapusikanga cha”? Ŵanaŵaniyani so lemba la Ŵaroma 6:19 lo likamba kuti: “Chitisani viŵalu vinu kuti vije nge akapolu a urunji kuti muje akutowa.”

20, 21. Kumbi tikhumbika kuchitanji chifukwa cha lisungu likulu lo Chiuta wakutilongo?

20 Kuti tilongo kuti tiwonga lisungu likulu laku Chiuta, tikhumbika cha kuchita chigololu, kumwa moŵa mwakuloŵe, kuchita maubudi ngo Akhristu anyaki a ku Korinte achitanga kweniso titenere kukana mijalidu ya ureŵi ndi kuwonere vinthu vakulawula. Kuchitisa viŵalu vidu kuti vije nge akapolu a urunji, kung’anamuwa kuleka kuloŵe ndipuso kumwa moŵa mpaka pafupi kuloŵe. Tikhumbika kuyesesa kulimbana ndi mijalidu yiheni yeniyi ndipu tingaleka kuyichita.

21 Tikhumbika cha kuchita maubudi ngakulungakulu kweniso ngo ngangawoneka nge kuti ngamanangamana. Tiziŵa kuti tingachita vinthu mwakufikapu cha kweni tikhumbika kuyesesa kuchita viyo nge mo Paulo wanguchitiya. Iyu wanguchiska abali kuti: “Mungazomerezanga cha kuti ubudi ulutirizi kulamuliya nge fumu mumaliŵavu nginu ngo ngangafwa ndi kukuchitisani kuti muvwiyengi malikhumbira ngaki.” (Ŵar. 6:12; 7:18-20) Po titesesa kulimbana ndi ubudi wa mtundu wewosi, tilongo kuti tiwonga ndi mtima wosi lisungu likulu lo Chiuta wakutilongo kuziya mwaku Khristu.

22. Kumbi ŵanthu wo alongo kuti awonga lisungu likulu laku Chiuta azamulondiyanji?

22 Chiuta wakutigowoke maubudi ngidu chifukwa cha lisungu laki likulu ndipu wangalutiriza kutigowoke. Kuti tilongo kuwonga, tiyeni tiyesesi kukana jalidu lelosi lo lingatichitisa kuti tichiti maubudi ngo anyaki angangawona kuti ngamanangamana. Paulo wangukamba mwakuwerezawereza mphotu yo tilindiza. Iyu wanguti: “Sonu mwafwatulika ku ubudi ndipu mwaja akapolu aku Chiuta, mubala vipasu vo ndi jalidu linu lituŵa ndipu pakumaliya paki mwazamulonde umoyu wamuyaya.”—Ŵar. 6:22.