Julani

Lutani pa menyu yachiŵi

Lutani pa vo ve mukati

Akaboni aku Yehova

Chitonga (Malawi)

Ufumu Waku Chiuta Uwusa!

 MUTU 14

Kuja Akugomezgeka ku Boma Laku Chiuta Pe

Kuja Akugomezgeka ku Boma Laku Chiuta Pe

FUNDU YIKULU YA MUTU UWU

Ŵanthu aku Chiuta akana kuchitaku vacharu chifukwa mbakugomezgeka ku Ufumu

1, 2. (a) Kumbi Akhristu auneneska alutirizga kulondo fundu niyi mpaka mazuŵa nganu? (b) Kumbi arwani ŵidu achita vinthu wuli kuti atitimbanyizgi, nanga afiska chilatu chawu?

YESU wati wama pa masu paku Pilato yo wenga wakweruzga wa nthazi ukongwa wa Ayuda, wangukamba mazu ngo Akhristu auneneska atingagwiriskiya nchitu mpaka mazuŵa nganu. Iyu wanguti: “Ufumu wangu kuti ngwa charu chinu cha; asani Ufumu wangu wenga wa charu chinu mphanyi ŵamirizi [ateŵeti] ŵangu ŵarwa [achita nkhondu], mwakuti ndileki kuperekeka ku Ayuda kweni Ufumu wangu kuti ngwakutuliya kucharu cha.” (Yoh. 18:36) Pilato wanguzomerezga kuti Yesu wapayikiki kweni uwu wenga umaliru waku Yesu cha chifukwa wanguyuskika. Mafumu nganthazi nga mu Ufumu wa Roma nganguyesesa kulimbana ndi Akhristu kweni ngangutondeka. Yiwu angupharazga uthenga wa Ufumu kosi ko kwasanirikanga ŵanthu.Ŵakol. 1:23.

2 Ufumu wati wajalikiskika mu 1914, maboma nganyaki ngo ngawusikanga ndi asilikali nganguyesesa kuti ngamaliski gulu la ŵanthu aku Chiuta. Kweni palivi boma lo lapunda. Maboma kweniso magulu nganandi ngandali ngatichichizganga kuti nasi tichitengeku vivulupi, kweni ngangutondeka kutitimbanyizga. Mazuŵa nganu, ŵanthu wo awusika ndi Ufumu asanirika pafufupi m’charu chechosi. Chinanga kuti ve viyo, tichita vinthu mwakukoliyana nge abali a pacharu chosi ndipuso tichitaku cha ndali za charu. Kukoliyana kwidu mbukaboni wambula kususkika wakuti Ufumu waku Chiuta uwusa ndipuso wakuti Yesu Khristu yo ndi Fumu yidu walutirizga kutilongozga, kutitowesa kweniso kutivikiriya. Wonani mo iyu wachitiya venivi, ndipuso mo milandu yinyaki yo tapunda yatiwovye kuti tije ndi chivwanu chakukho kweniso kuti tileki kuja a “charu.”Yoh. 17:14.

Nkhani yo Yinguzija Yakukhumbika Ukongwa

3, 4. (a) Kumbi ndi vinthu wuli vo vinguchitika Ufumu wati wayamba ŵaka kuwusa? (b) Kumbi ŵanthu aku Chiuta ayivwisanga umampha nkhani ya kuleka kuserere m’vacharu? Konkhoskani.

3 Ufumu wati wayamba kuwusa, kuchanya kunguchitika nkhondu ndipu Satana wanguponyeka pacharu chapasi. (Ŵerengani Chivumbuzi 12:7-10, 12.) Pacharu chapasi napu panguchitika nkhondu yo yinguyesa chivwanu cha ŵanthu aku Chiuta. Yiwu ŵenga akunozgeka kulondo chakuwoniyapu chaku Yesu cha kuleka kuserere m’va charu. Kweni pakwamba aziŵanga umampha cha vo akhumbikanga kuchita kuti aleki kukwaskika ndi vakuchitika va ndali.

 4 Mwakuyeruzgiyapu, buku la nambala 6 la Millennial Dawn, * lo lingutuzgika mu 1904, linguchiska Akhristu kuti aleki kuchitaku nkhondu. Kweni lingukamba kuti asani Mkhristu wachichizgika kuti wasere usilikali, watenere kupempha kuti wagwiri nchitu zinyaki kupatuwaku kubaya ŵanthu. Asani ivi vatondeka ndipu watumika kunkhondu, wakhumbika kuchiwonesesa kuti wabaya munthu cha. Pakukonkhoska vo vachitikanga pa nyengu iyi, Herbert Senior yo wajanga ku Britain ndipu wangubatizika mu 1905, wangukamba kuti: “Abali atimbanyizgikanga ukongwa chifukwa pengavi ulongozgi wakuvwika umampha wakulongo asani mphakwenere kuti Mkhristu wangasere usilikali ndi kuchigwira nchitu zinyaki kupatuwaku kubaya ŵanthu.”

5. Kumbi Chigongwi cha Alinda cha September 1, 1915 chingutingweruwa wuli?

5 Kweni Chigongwi cha Alinda cha September 1, 1915 chingwamba kutingweruwa pa nkhani iyi. Magazini iyi yingukambapu pa vo vingulembeka m’buku lo tazumbuwa m’ndimi 4, ndipu yingufumba kuti: “Kumbi kusere usilikali ndi kuchigwira nchitu zinyaki kupatuwaku kubaya ŵanthu kususkana cha ndi fundu zachikhristu?” Kweni kumbi Mkhristu watingi wachitengi wuli asani wawofyezgeka kuti wabayikengi asani wakana kuvwala yunifomu kweniso kugwira nchitu ya usilikali? Magazini iyi yingufumba so kuti: “Kumbi chingaŵa chinthu chamampha cha kubayika chifukwa chakuja wakugomezgeka kwa Karonga Wachimangu ndi kukana kuswa dangu Laki m’malu mwa kubayika uchigwiriya nchitu mafumu nga charu chapasi ndipuso kungawovya vo vikoliyana cha ndi vo Fumu Yakuchanya yisambiza? Pa nyifwa ziŵi izi tingasankha kufwa chifukwa chakuja akugomezgeka kwa Fumu yidu Yakuchanya.” Chinanga kuti nkhani iyi yenga ndi fundu yanthazi yeniyi, kweni yingumaliza ndi mazu ngakuti: “Titikuchichizgani cha. Ndi sachizgu ŵaka.”

6. Kumbi mwasambiranji pa chakuwoniyapu cha M’bali Herbert Senior?

6 Abali anyaki anguyivwisa fundu yakuti kusere usilikali nkhunanga, ndipu ŵenga akunozgeka kukumana ndi masuzgu. Herbert Senior yo tamuzumbuwa kali wangukamba kuti: “Ini ndawonangapu mphambanu cha pakati pa kusisa mphoropolu musitima [nchitu yo munthu wagwiranga asani wakana kuluta ku nkhondu] ndi kuserezga mpholopolu mufuti kuti abayiyi ŵanthu.” (Luka 16:10) M’bali Senior wangumangika ndi kuŵikika mujeri chifukwa njuŵi yaki yamuzomerezganga cha kugwira nchitu ya usilikali. Iyu ndi abali anyaki anayi, ŵenga m’gulu la ŵanthu 16 wo angumangika chifukwa njuŵi yawu yaŵazomerezganga cha kugwira nchitu ya usilikali. Ŵanthu anyaki pagulu ili ŵenga avisopa vinyaki ndipu anguŵikika mujeri la ku Richmond ku Britain, pavuli paki anguŵakwezga zina lakuti Richmond 16. Nyengu yinyaki, Herbert ndi anyaki anguŵatumizga mwachisisi ku nkhondu yo yachitikanga ku France. Anguyeruzgika kuti akabayiki ku nkhondu yeniyi. Iyu ndi anyaki anguŵikika kunthazi kwa gulu la asilikali kweni angubayika cha. M’malu mwaki cheruzgu chawu chingusinthika ndipu anguŵakambiya kuti aje vyaka 10 mujeri.

“Ndingusambira kuti ŵanthu aku Chiuta atenere kuja mwachimangu ndi munthu weyosi chinanga mphanyengu ya nkhondu.”—Simon Kraker (Wonani ndimi 7)

7. Kumbi ŵanthu aku Chiuta aziŵanganji Nkhondu Yachiŵi ya Pacharu Chosi yichiyamba?

 7 Nkhondu Yachiŵi ya Pacharu Chosi yichiyamba, gulu losi la ŵanthu aku Yehova laziŵanga umampha vo kuleka kuchitaku vacharu kung’anamuwa, kweniso vo akhumbikanga kuchita kuti alondo chakuwoniyapu chaku Yesu. (Mat. 26:51-53; Yoh. 17:14-16; 1 Pet. 2:21) Mwakuyeruzgiyapu, mu Chigongwi cha Alinda cha November 1, 1939 mwenga nkhani yakukhumbika ukongwa yamutu wakuti, “Kuleka Kuchitaku Vacharu,” yo yingukamba kuti: “Dangu lo ŵanthu akujipereka kwaku Yehova atenere kulondo ndakuti, atenere cha kuchitaku chechosi chakukwaskana ndi vyaru vo vichita nkhondu.” Simon Kraker yo pavuli paki wanguteŵete kulikulu ku Brooklyn, New York, wangukamba vakukwaskana ndi nkhani iyi kuti: “Ndingusambira kuti ŵanthu aku Chiuta atenere kuja mwachimangu ndi munthu weyosi chinanga mphanyengu ya nkhondu.” Chakurya chauzimu chenichi chenga cha pa nyengu yaki, chifukwa chinguwovya ŵanthu aku Chiuta kunozgeke masuzgu ngo nganguyesa kugomezgeka kwawu.

Kuwofyezgeka ndi “Msinji” wa Masuzgu

8, 9. Kumbi uchimi waku Yohane ungufiskika wuli?

8 Wakutumika Yohane wangukambiya limu kuti asani Ufumu waku Chiuta wayamba kuwusa mu 1914, Satana Diabolo yo waziŵika kuti njoka wazamuwukuwa masuzgu ngange msinji  kuti watuzgiyepu limu ŵanthu wosi akugomezgeka ku Ufumu waku Chiuta. * (Ŵerengani Chivumbuzi 12:9, 15.) Kumbi uchimi uwu ungufiskika wuli? Kutuliya m’vyaka va m’ma 1920, ŵanthu aku Chiuta angwamba kukumana ndi masuzgu nganandi. M’bali Kraker wanguponyeka mujeri chifukwa chakuti wenga wakugomezgeka ku Ufumu waku Chiuta ndipu venivi ndivu vinguchitikiya so abali anandi ku North America pa nkhondu yachiŵi ya pacharu chosi. Pa nyengu iyi, akayidi ŵaŵi pa akayidi ŵatatu wo angumangika ku United States chifukwa chakuti njuŵi yawu yaŵakanizganga kuchita nkhondu, ŵenga Akaboni aku Yehova.

9 Diabolo ndi ŵanthu ŵaki akhumbanga kuti ŵanthu aku Chiuta aleki kugomezgeka ku Ufumu. M’vyaru vosi va ku Africa, Europe, ndi ku United States, ŵanthu aku Chiuta anguluta nawu kumakhoti kweniso mawupu nganyaki ngo ngawonanga asani mphakwenere kuti ŵanthu anyaki afwatuliki. Chifukwa chakuti ŵanthu yaŵa akhumbanga cha kuchitaku vinthu vacharu, amangikanga, apumikanga kweniso apundulikanga. Ŵanthu aku Chiuta ku Germany, angukumana ndi masuzgu ngakulu chifukwa chakukana kukamba kuti utaski utuliya kwaku Hitler pamwenga kuchitaku nkhondu. Ŵanthu pafufupi 6,000, angumangika mu nyengu ya muwusu wa chipani cha Nazi, ndipu Akaboni a ku German kweniso vyaru vinyaki akujumpha 1,600 angubayika ndi arwani ŵawu. Chinanga kuti Diabolo wanguchita vosi ivi, iyu wangutondeka kutimbanyizgiya limu ŵanthu aku Chiuta.Marko 8:34, 35.

“Charu” Chimeza “Msinji”

10. Kumbi “charu” chimiyanji, nanga chaŵawovya wuli ŵanthu aku Chiuta?

10 Uchimi waku Yohane ungulongo kuti “charu” cho chimiya ŵanthu azeru am’nyengu yinu, chazamuwovya ŵanthu aku Chiuta mwa kumeza “msinji” wa masuzgu. Kumbi chigaŵa chenichi cha uchimi chafiskika wuli? Pavuli pa Nkhondu Yachiŵi ya Pacharu Chosi, “charu” chaja chichiwovya ŵanthu akugomezgeka wo awusika ndi Ufumu waku Mesiya. (Ŵerengani Chivumbuzi 12:16.) Mwakuyeruzgiyapu, makhoti nganandi ngavikiriya wanangwa wa Akaboni aku Yehova wakuleka kusere usilikali kweniso kuchitaku vinthu vakulongo kuti atanja ukongwa charu chawu. Chakwamba, tiyeni tiwoni milandu yikuluyikulu yo Yehova wawovya ŵanthu ŵaki kuti apundi pa nkhani yakuleka kusere usilikali.Sumu 68:20.

11, 12. Kumbi M’bali Sicurella ndi M’bali Thlimmenos ŵenga ndi milandu wuli, nanga yingumala wuli?

11 United States. Anthony Sicurella wanguwiya m’banja la Akaboni aku Yehova laŵana 6. Wangubatizika pa nyengu yo wenga ndi vyaka 15. Wati wafika vyaka 21 wangulembeska ku wupu wo walembanga asilikali kuti iyu ndi mteŵeti wachisopa. Pati pajumpha vyaka viŵi, mu 1950, wangupempha kuti walembeki m’gulu la ŵanthu wo njuŵi yawu yaŵakanizganga kuchitaku nkhondu. Dipatimenti yakuwona va urunji yingumukaniya pemphu laki chinanga kuti wupu wakufufuza (Federal Bureau  of Investigation) ungusaniya kuti pengavi chakusuzga chechosi. Mlandu wa M’bali Sicurella wati wayeruzgikapu kananandi ŵaka mumakhoti ngamanangamana, Khoti Likulu Ukongwa linguyeruzga so mlandu uwu ndipu lingukamba kuti walivi mlandu. Cheruzgu ichi chinguwovya pa milandu ya ŵanthu anyaki a ku United States wo njuŵi yawu yaŵakanizganga kusere usilikali.

12 Greece. Mu 1983, Iakovos Thlimmenos wangumangika chifukwa chakukana kuvwala yunifomu ya asilikali. Wati watuwa mujeri wangulemba kalata kuti wayambi nchitu ya kuŵerengese ndalama kweni angumukaniya chifukwa wangumangikapu. Iyu wangutole nkhani iyi kukhoti lakuwona va wanangwa wa ŵanthu ku Europe la European Court of Human Rights (ECHR) chifukwa makhoti nga ku Greece nganguyeruzga kuti iyu we ndi mlandu. M’chaka cha 2000, khoti la ECHR linguyeruzga kuti m’bali uyu walivi mlandu ndipu lingumaliska sankhu. Cheruzgu ichi chechendaperekeki, abali akujumpha 3,500 ku Greece angulembeka m’mabuku nga boma kuti angumangikapu chifukwa cha kukana kuchitaku vinthu vacharu. Cheruzgu ichi chati chaperekeka, boma la Greece lingujalikiska dangu lakuti asisiti mazina nga abali wosi wo angumangikapu. Kweniso dangu lo lapaskanga wanangwa ŵanthu wosi a ku Greece wakugwira nchitu zinyaki asani aleka kukhumba kusere usilikali lingwamba so kugwira nchitu ŵati anozga so marangu nga charu ichi.

“Ndechendasere mukhoti, ndinguromba kwaku Yehova mwakutuliya pasi pa mtima, pavuli paki ndinguwona mo iyu wangujalikiskiya mtima wangu pasi.”—Ivailo Stefanov (Wonani ndimi 13)

13, 14. Kumbi muŵanaŵana kuti tingasambiranji pa mlandu waku Ivailo Stefanov ndi waku Vahan Bayatyan?

13 Bulgaria. Mu 1994, M’bali Ivailo Stefanov wangulembeka usilikali we ndi vyaka 19. Iyu wangukana kusere usilikali pamwenga kugwira nchitu yinyaki yeyosi yakukwaskana ndi usilikali. Wanguyeruzgika kuti wakaje mujeri myezi 18 kweni iyu wangupempha kuti mlandu waki uyeruzgiki so chifukwa wenga ndi wanangwa wakusankha kusere usilikali pamwenga cha. Nkhani yaki yingutoleke kukhoti la ECHR. Mlandu uwu wechendayeruzgiki, boma lingumaliska nkhani iyi mwa kukambiskana ŵaka ndi M’bali Stefanov mu 2001. Boma la Bulgaria lingugowoke M’bali Stefanov pe cha kweni ŵanthu wosi a ku Bulgaria wo akhumbanga kugwira nchitu zinyaki m’malu mwa usilikali. *

14 Armenia. Vahan Bayatyan wanguchichizgika kusere usilikali mu 2001. * Chinanga kuti njuŵi yaki yamukanizganga kusere usilikali kweni makhoti nganguyeruzga kuti iyu ngwakunanga. Mu September 2002, angumuyeruzga kuti wakaje mujeri vyaka viŵi ndi hafu, kweni wangutuzgika wati wajamu kwa myezi 10 ndi hafu. Pa nyengu yeniyi iyu wangutole nkhani yaki kukhoti la ECHR, lo linguyeruzga so mlandu uwu. Kweni pa 27 October 2009, Khoti ili linguyeruzga so kuti iyu ngwakunanga. Cheruzgu ichi chinguŵasuzga ukongwa abali a ku Armenia wo akumananga ndi nkhani ya mtundu uwu. Kweni Ŵeruzgi Ŵara a Khoti ili angusankha kuti ayiwoni so umampha nkhani iyi. Pa 7 July 2011, Khoti ili linguyeruzga kuti Vahan Bayatyan wengavi mlandu. Yaka kenga kakwamba kuti khoti la ECHR liyeruzgi kuti kukana kusere usilikali mwakukoliyana ndi njuŵi ya  munthu kweniso chisopa kutenere kuvikilirika chifukwa kutende limoza ndi wanangwa wakusopa. Cheruzgu ichi chinguvikiriya wanangwa wa Akaboni pe cha, kweni chinguvikiriya so wanangwa wa ŵanthu mamiliyoni nganandi a m’vyaru va ku Europe. *

Abali ku Armenia atuzika mujeri khoti la ECHR lati layeruzga kuti alivi mlandu

Vakuchitika vo Vilongo Kuti Munthu Watanja Ukongwa Charu Chaki

15. Nchifukwa wuli ŵanthu aku Yehova akana kuchitaku vinthu vakulongo kuti atanja ukongwa charu chawu?

15 Kuti alutirizgi kuja akugomezgeka ku Ufumu waku Mesiya, ŵanthu aku Yehova akana kusere usilikali pe cha, kweni akana so mwaulemu kuchitaku vinthu vo vilongo kuti munthu watanja ukongwa charu chaki. Kutuliya po Nkhondu Yachiŵi ya Pacharu Chosi yikuchitikiya, ŵanthu atanja ukongwa charu chawu. Ŵanthu a m’vyaru vakupambanapambana akambirika kuti alayizgi kuti ajengi akugomezgeka kucharu chawu ndipuso kuti akambengi mwakuwerezgawerezga layizgu lenili, ambengi sumu ya fuku, kweniso aperekengi ulemu ku mbendera. Kweni isi tisopa Yehova pe. (Chit. 20:4, 5) Ivi vachitiska kuti tikumani ndi masuzgu nganandi. Chinanga kuti ve viyo, Yehova wagwiriskiya so  nchitu “charu” kuti chimezi masuzgu ngidu nganyaki. Wonani milandu yikuluyikulu yo Yehova watiwovya kuti tipundi mwakugwiriskiya nchitu Khristu.Sumu 3:8.

16, 17. Kumbi nchinthu wuli cho chinguchitikiya Lillian ndi William Gobitas, nanga imwi mwasambiranjipu pa mlandu wawu?

16 United States. Mu 1940, pa ŵanthu 9 wo ayeruzganga mu Khoti Likulu Ukongwa la ku United States 8, anguyeruzga kuti Akaboni aku Yehova mbakunanga pa mlandu wa pakati pa Sukulu ya ku Minersville ndi ŵana ŵa M’bali Gobitas. (Minersville School District v. Gobitis) Lillian Gobitas, * wavyaka 12 ndi mzichi waki William wavyaka 10, angukana kupereka ulemu ku mbendera kweniso kukamba layizgu lakuti ajengi akugomezgeka ku charu chawu chifukwa akhumbanga kulutirizga kuja akugomezgeka kwaku Yehova. Ivi vinguchitiska kuti aŵadikiski ku sukulu. Khoti ili lingukamba kuti vo sukulu iyi yinguchita venga vakukoliyana ndi marangu chifukwa vachiskanga “chimangu m’charu.” Cheruzgu ichi chinguchitiska kuti paje masuzgu nganandi. Ŵana anandi ŵa Akaboni angudikiskika ku sukulu, Akaboni ŵaraŵara nchitu zinguŵamaliya ndipu Akaboni anandi atombozgekanga ndi ŵanthu aviwawa. Buku linyaki lingukamba kuti “masuzgu ngo Akaboni akumananga nangu kutuliya mu 1914 mpaka mu 1943, ndingu ngenga ngakulu ukongwa ngakukwaskana ndi chisopa ku America m’vyaka va m’ma 1900.”The Lustre of Our Country.

17 Cheruzgu ichi chingugwira nchitu kwa nyengu yitali cha. Mu 1943, Khoti Likulu Ukongwa linguyeruzga so mlandu unyaki wakuyanana ndi wa ŵana a M’bali Gobitas. Uwu wenga mlandu wa pakati pa wupu wakuwonere masambiru kuzambwi kwa Virginia ndi ŵana a M’bali Barnette. (West Virginia State Board of Education v. Barnette) Pa nyengu iyi Khoti ili linguyeruzga kuti Akaboni aku Yehova alivi mlandu. Yaka kenga kakwamba kuti m’kanyengu kamanavi Khoti Likulu Ukongwa ku America lipereki cheruzgu chakupambana ndi cho lingupereka pakwamba. Cheruzgu ichi chati chaperekeka, ŵanthu angwamba kuleka kutombozga Akaboni aku Yehova. Ivi vinguchitiska so kuti wanangwa wa ŵanthu wosi ku America uyambi kuvikilirika.

18, 19. Kumbi Pablo Barros wangukamba kuti nchinthu wuli cho chingumuwovya kuti wachiti vinthu mwakugomezgeka, nanga ateŵeti anyaki a ku Yehova angamuyezga wuli?

18 Argentina. Pablo Barros wavyaka 8 ndi Hugo Barros wavyaka 7, angudikiskika ku sukulu mu 1976, chifukwa chakukana kuchitaku mwambu wa kukweza mbendera. Nyengu yinyaki munthukazi munyaki yo wenga musambizi mura pa sukulu wanguzukuwa Pablo kweniso kumukhonyo nkhonyu. Munthukazi mwenuyu wangukambiya Pablo ndi Hugo kuti ajaliyi vuli kwa ora limoza kuti achiti vinthu vo vilongo kuti atanja charu chawu. Pakukonkhoska vo vinguchitika, Pablo wangukamba kuti: “Yehova wangundiwovya chifukwa ndinguja kamanavi kuchita vinthu mwambula kugomezgeka.”

19 Nkhani iyi yati yaluta kukhoti, ŵeruzgi angukamba kuti sukulu yinguchita umampha kudikiska Pablo ndi Hugo. Kweni  mlandu uwu anguluta nawu ku Khoti Likulu Ukongwa la ku Argentina. Mu 1979, Khoti ili linguyeruzga mwakupambana ndi vo khoti limana linguyeruzga, ndipu lingukamba kuti: “Chilangu [kudikiska] cho chaperekeka chipambana ndi wanangwa wa masambiru wo marangu nga boma ngapereka (Chigaŵa 14 cha marangu) kweniso udindu wa boma wakupereka masambiru ku ŵana (Chigaŵa 5 cha marangu).” Cheruzgu ichi chinguwovya ŵana ŵa Akaboni pafufupi 1,000. Anyaki wo anguja kamanavi kudikiskika anguŵadikiska cha ndipu anyaki nge Pablo ndi Hugo angwamba so kusambira masukulu ngaboma.

Ŵana anandi ŵa Akaboni alongo kuti mbakugomezgeka chinanga mphanyengu yo akumana ndi masuzgu

20, 21. Kumbi mlandu waku Roel ndi Emily Embralinag utikuwovyani wuli kuti muje ndi chivwanu chakukho?

20 Philippines. Mu 1990, Roel Embralinag, * wavyaka 9, ndi mku waki Emily, wavyaka 10, kweniso ŵana anyaki ŵa Akaboni pafufupi 66, angudikiskika ku sukulu chifukwa cha kukana kugwadiya mbendera. M’bali Leonardo Embralinag, mpapi waku Roel ndi Emily, wanguyesesa kukambiskana ndi alongozgi asukulu kweni palivi cho chinguchitika. Nkhani iyi yati yasuzga ukongwa, Leonardo wanguchimangala ku Khoti Likulu Ukongwa. Iyu wengavi ndalama kweniso loya wakuti wakamumiyi.  Banja ili lingupempha Yehova mwakutuliya pasi pa mtima kuti walilongozgi. Kweni pa nyengu yosi iyi, ŵana a m’banja ili anyozekanga kweniso kutombozgeka. Leonardo wawonanga nge kuti vimuyendiyengi umampha cha pa mlandu uwu chifukwa va marangu waviziŵanga cha.

21 Felino Ganal ndiyu wanguchimiya banja ili m’khoti, iyu wenga loya yo wangulembekapu nchitu ndi kampani yakutchuka pa nkhani ya marangu m’charu chawu. Pa nyengu ya mlandu uwu, M’bali Ganal wenga yumoza wa Akaboni aku Yehova kweniso ndipu waleka nchitu kukampani iyi. Khoti Likulu Ukongwa linguyeruzga kuti Akaboni ŵengavi mlandu kweniso lingukanizga kudikiska ŵana ku sukulu. Yapa, wo akhumbanga kuti ŵanthu aku Chiuta aleki kuja akugomezgeka angutondeka.

Abali Aja Mwachimangu Chifukwa Chakukana Kuchitaku Vacharu

22, 23. (a) Nchifukwa wuli tapunda pa milandu yinandi yikuluyikulu? (b) Kumbi ubali widu wa pacharu chosi ulongonji?

22 Kumbi nchifukwa wuli ŵanthu aku Yehova apunda pa milandu yinandi yikuluyikulu? Isi tilivi nthazi pa vakuchitika vacharu ichi. Kweni m’vyaru vakupambanapambana ndi m’makhoti nganandi ŵeruzgi amaŵanaŵanu ngamampha atitivikiriya ku ukali wa arwani ŵidu ndipuso apereka vyeruzgu vo vawovya pa nkhani zinandi. Tikayika cha kuti Khristu ndiyu watiwovya kuti tipundi pa milandu yeniyi. (Ŵerengani Chivumbuzi 6:2.) Nchifukwa wuli titole nkhani zidu kumakhoti? Isi tikhumba kusintha marangu cha. Kweni chilatu chidu nkhuwonesesa kuti palivi chinthu cho chingatitondekeska kulutirizga kuteŵete Fumu yidu Yesu Khristu.Mac. 4:29.

23 Yesu Khristu yo ndi Fumu yidu, wayesesa kuwovya ŵanthu ŵaki kuti aleki kuchitaku vacharu chinanga kuti aja m’charu cho ŵanthu mbakugaŵikana chifukwa cha ndali ndipuso atinkhana ukongwa. Satana watondeka kutigaŵaniska kweniso kutitimbanyizga. Ufumu wawunganiska ŵanthu mamiliyoni nganandi wo akana ‘kusambira so nkhondu.’ Ubali widu wa pacharu chosi ngwakuziziswa ukongwa ndipu upereka ukaboni wambula kususkika wakuti Ufumu waku Chiuta uwusa!Yes. 2:4.

^ ndimi 4 Buku ili liziŵika so ndi mutu wakuti The New Creation. Pavuli paki mabuku nga Millennial Dawn ngangwamba kuziŵika kuti Studies in the Scriptures.

^ ndimi 8 Kuti muziŵi vinandi vakukwaskana ndi uchimi uwu wonani buku la Chichewa la Mapeto Osangalatsa a Masomphenya a M’buku la Chivumbulutso Ayandikira, Mutu 27 peji 184 mpaka 186.

^ ndimi 13 Boma la Bulgaria lingulayizga so kuti lipaskengi ŵanthu wosi wo njuŵi yawu yaŵakanizganga kusere usilikali mwaŵi wa nchitu zinyaki.

^ ndimi 14 Kuti muziŵi vinandi pa nkhani iyi wonani Chigongwi cha Alinda cha Chichewa cha November 1, 2012, peji 29-31.

^ ndimi 14 M’vyaka 20, boma la Armenia lingumanga Akaboni ampupuka akujumpha 450. Gulu lakumaliya la abali yaŵa lingufwatulika mu November 2013.

^ ndimi 16 Akhoti angunangiska pakulemba zina ili.

^ ndimi 20 Akhoti angunangiska pakulemba chiwongu ichi ndipu angulemba kuti Ebralinag.