Julani

Lutani pa menyu yachiŵi

Lutani pa vo ve mukati

Akaboni aku Yehova

Chitonga (Malawi)

“Mujisungi mu Chanju Chaku Chiuta”

 FUNDU ZAKUKUMALIYA

Tivigaŵa Timanatimana ta Ndopa Ndipuso Nthowa Zakupangiya Upaleshoni

Tivigaŵa Timanatimana ta Ndopa Ndipuso Nthowa Zakupangiya Upaleshoni

Tivigaŵa timanatimana ta ndopa. Tivigaŵa iti ta ndopa tituliya ku vigaŵa vikuluvikulu nge maselu ngayera, ngatuŵa, maselu ngo ngachitiska kuti ndopa zileki kulutirizga kutuwa ndipuso maji nga m’ndopa. Mwakuyeruzgiyapu, ndopa ziyera ze ndi pulotini yo yidanika kuti hemogulobini (hemoglobin). Munkhwala wo upangika kutuliya ku hemogulobini yo yisanirika m’ndopa za ŵanthu pamwenga nyama, ugwiriskikiya nchitu pakovya ŵanthu wo atama matenda ngakumala ndopa ndipuso wo ataya ndopa zinandi.

M’maji nga m’ndopa musanirika muche, tinthu to titovya kuti viŵalu vidu vigwirengi nchitu, to tichitiska kuti vinthu visinthengi m’liŵavu mwidu ndipuso to titovya kuti liŵavu lidu likuwengi, to tichitiska kuti liŵavu lidu lijengi ndi nthazi kweniso shuga. M’maji ngenanga musanirika so tinthu to tichitiska kuti ndopa zileki kulutirizga kutuwa, maselu ngo ngalimbana ndi matenda ndipuso mapulotini nganyaki nga Alubumini (Albumin). Asani munthu wasanirika ndi matenda nganyaki, madokotala ngangamupaska tholola wa gamagulobulini (gamma globulin) yo wapangika kutuliya ku maji ngo ngasanirika m’ndopa za ŵanthu wo alivi matenda ngo. M’maselu ngatuŵa asaniyamu mapulotini (interferons ndi interleukins) ngo apaska ŵanthu wo ŵe ndi matenda nga Kansa ndipuso ngo ngatamba chifukwa cha mavayirasi (virus).

Kumbi Mkhristu watenere kuzomera munkhwala wo upangika kutuliya ku tivigaŵa timanatimana ta ndopa? Bayibolo likamba fundu zosi cha zo titenere kulondo, kweni Mkhristu weyosi watenere kusankha mwakukoliyana ndi njuŵi yaki chifukwa wamumuka yija kwaku Chiuta. Akhristu anyaki angakana tivigaŵa timanatimana ta ndopa chifukwa chakuti Marangu ngo Chiuta wangupaska Ayisraele ngakambanga kuti ndopa za nyama yeyosi ‘zidirikengi pasi.’ (Marangu 12:22-24) Akhristu anyaki angakana kulonde ndopa  kweni angazomera kulonde munkhwala wo upangika kutuliya ku tivigaŵa timanatimana ta ndopa. Yiwu angakamba kuti tivigaŵa teniti tapangika ŵaka kutuliya ku ndopa kweni ndi ndopa chayizu cha, mwaviyo timiya umoyu cha.

Asani tikhumba kusankha pa nkhani ya tivigaŵa timanatimana ta ndopa, titenere kuŵanaŵaniya mafumbu yanga: Kumbi ndiziŵa kuti kukana tivigaŵa timanatimana tosi ta ndopa kung’anamuwa kuti ndilondiyengi cha munkhwala wewosi wo upangika kutuliya ku tivigaŵa teniti, wo uvikiriya ku matenda pamwenga kovya kuti ndopa zileki kutuwa zinandi? Kumbi ndingamukonkhoske dokotala chifukwa cho ndikaniya pamwenga kuzomera kugwiriskiya nchitu tivigaŵa tinyaki ta ndopa?

Nthowa zakuchitiya upaleshoni. Asani munthu wakhumbika kupangika upaleshoni, madokotala nge ndi nthowa zakupambanapambana zakovye munthu kuti waleki kutaya ndopa zinandi. Pe nthowa yinyaki yo asazga munkhwala ndi ndopa (hemodilution). Yiwu apetuska ndopa za munthu yo atimuchita upaleshoni ndi kuzisunga ndipu ndopa zo zaja m’liŵavu atizisazga ndi munkhwala kuti zije zinandi. Asani amalizga kupanga upaleshoni awezgiyamu so ndopa zaki zo angusunga. Pe so nthowa yinyaki yo yidanika kuti selusaveji (Cell Salvage), iyi ndi nthowa yo munthu atimuŵika timapayipi kuti ndopa ziyendengemu pa nyengu yo atimuchita upaleshoni ndi chilatu chakuti waleki kutaya ndopa zinandi. Ndopa zenizi zituliya pamalu ngo acheka, zisukika m’makina ndipu pavuli paki ziwere so m’liŵavu laki. Chifukwa chakuti madokotala ngagwiriskiya nchitu nthowa zenizi mwakupambanapambana, Mkhristu watenere kufumba dokotala yo wamuchitengi upaleshoni kuti waziŵi vo dokotala yo wachitengi.

 Asani mukhumba kusankha nthowa zenizi, mungajifumba kuti: ‘Asani ndopa zangu zinyaki zingasungika kuti andipaski so asani amala kundichita upaleshoni, kumbi ndopa zo ndiziwonengi kuti zeche zangu pamwenga zitenere ‘kudirika pasi’? (Marangu 12:23, 24) Kumbi njuŵi yangu yakusambizika Bayibolo yindisuzgengi asani ndopa zangu zinyaki angazisunga pa nyengu yo atindichita upaleshoni kweniso kuzisazga ndi munkhwala ndipu pavuli paki aziweze so m’liŵavu langu? Kumbi ndiziŵa kuti asani  ndakana nthowa zosi zo angagwiriskiya nchitu ndopa zangu, ndikuti nditenere cha kupimiska ndopa, kusukika ndopa pamwenga kugwiriskiya nchitu makina ngo atingagwiriskiya nchitu kuti muyendengi ndopa asani apanga upaleshoni mtima?

Mkhristu weyosi watenere kusankha yija mo ndopa zaki zitenere kugwiriskikiya nchitu pa nyengu yo atimuchiita upaleshoni. Fundu yeniyi yitenere so kugwiriskikiya nchitu asani Mkhristu atimupima matenda kuchipatala ndipuso asani pakhumbika kuti amuto ndopa kuti akazipimi ndipu pavuli paki aziweze so m’liŵavu laki.