TOKONI KI HE FĀMILÍ | ʻOHAKE ʻA E FĀNAÚ
Fānaú mo e Telefoni Toʻotoʻó—Konga 1: ʻOku Totonu ke Maʻu ʻe Heʻeku Kiʻi Tamá Haʻane Telefoni Toʻotoʻo?
Ko e fānau tokolahi ʻi he ʻahó ni ʻoku ʻi ai ʻenau telefoni toʻotoʻo, a pea ko e tokolahi ʻo kinautolu ʻoku nau ngāueʻaki ʻenau telefoní ke hū ai ki he ʻInitanetí ʻi honau loki mohé tonu. Ko e hā ʻa e ngaahi fakatuʻutāmaki ʻo hono fakangofua hoʻo kiʻi tamá ke ne maʻu ha telefoni toʻotoʻó? Ko e hā hono ngaahi ʻaongá? Ko e hā ʻa e lahi ʻo e taimi ʻi he ʻahó ʻoku totonu ke ke fakangofua ai ke ne ngāueʻaki ʻa e telefoní?
Meʻa ʻoku totonu ke ke ʻiló
Ko Hono ʻAongá
Maluʻanga ki he fānaú, maʻu ʻe he mātuʻá ʻa e nonga ʻo e ʻatamaí. “ʻOku tau moʻui ʻi ha māmani fakatuʻutāmaki,” ko e fakamatala ia ʻa Bethany, ko ha faʻē ʻo ha ongo kiʻi tamaiki taʻu hongofulu tupu. “ʻOku mātuʻaki mahuʻinga ke malava ʻa e fānaú ʻo fetuʻutaki ki heʻenau ngaahi mātuʻá.”
Ko ha faʻē ko Catherine ʻokú ne lave ki ha toe meʻa ʻe taha. “ʻOku ʻi ai ʻa e ngaahi app ʻe niʻihi ʻe lava ke ke ngāueʻaki ke ne muimuiʻi ʻa e telefoni hoʻo kiʻi tamá ʻo ʻiloʻi ʻa e feituʻu ʻokú ne ʻi aí. Kapau ʻokú ne fakaʻuli, ʻe lava ke ke ʻiloʻi foki mo e oma ʻene lele he halá.”
Tokoni ki he ngāue fakaakó. “ʻOku maʻu ʻe he fānaú ʻenau homueká ʻi he ʻīmeilí pe pōpoaki ʻi he telefoní, pea ʻoku lava ke nau fetuʻutaki ai mo ʻenau faiakó,” ko e lea ia ʻo ha faʻē ko Marie.
Ko Hono Fakatuʻutāmakí
Fuʻu lahi ʻa e taimi ʻoku fakamoleki aí. Ko e toʻutupú ʻoku nau fakamoleki ʻa e ngaahi houa lahi ʻi he ʻahó ʻi heʻenau telefoní. Ko hono moʻoní, ko e ngaahi mātuʻa ʻe niʻihi ʻoku lahi ange ʻa e taimi ia ʻoku nau fakamoleki ʻi heʻenau meʻangāue fakaʻilekitulōniká ʻi he taimi ʻoku nau talanoa ai mo ʻenau fānaú. Fakatatau ki ha tokotaha faleʻi ʻe taha, ko e ngaahi fāmili ʻe niʻihi “ʻoku nau hangē ko ha kau sola ʻoku nau nofo fakataha pē ka ʻoku nau taki taha femoʻuekina ʻi heʻenau meʻangāue fakaʻilekitulōniká.” b
ʻAta fakalieliá. Fakatatau ki ha maʻuʻanga fakamatala ʻe taha, ʻoku laka hake ʻi he vaeua ʻo e toʻutupú kotoa ʻoku nau fekumi ki he ʻata fakalieliá ʻi he māhina taki taha—pea ʻoku ʻikai ke tau ofo heni, koeʻuhí ʻoku faingofua ʻaupito pē hono maʻu iá ʻi he telefoni toʻotoʻó. “ʻI hono fakaʻatā ʻe he mātuʻá ke maʻu ʻe heʻenau kiʻi tamá ha telefoni toʻotoʻó, ʻoku ʻikai ke nau teitei laveʻiloa ʻoku nau ʻoatu ai kiate ia ʻa e faingamālie ke ne ala maʻu ʻa e ʻata fakalieliá ʻi he taimi kotoa pē ʻokú ne ngāueʻaki ai ʻene telefoní,” ko e lau ia ʻa William, ko e tamai ʻo ha ongo tamaiki taʻu hongofulu tupu.
Maʻunimā. Ko e kakai tokolahi ʻoku nau mātuʻaki pipiki fakaeongo ki heʻenau telefoní. Ka mole ʻa e telefoní, ʻoku nau ongoʻi hohaʻa, feifeingavale pea aʻu ʻo lava pē ke nau puke ai. ʻOku fakatokangaʻi ʻe he mātuʻa ʻe niʻihi ʻoku anga-kovi ʻenau fānaú ʻi he taimi ʻoku nau ngāueʻaki ai ʻenau telefoní. “ʻI he taimi ʻe niʻihi ʻoku ou lea atu ai ki heʻeku kiʻi tamasiʻí, ʻokú ne fingoʻi mai hono matá pe lea taʻefakaʻapaʻapa mai koeʻuhí ʻokú ne ʻita ʻi hono fakahohaʻasi iá,” ko e lea ia ʻa Carmen.
Fakatuʻutāmaki kehe. Ko hono ngāueʻaki ʻa e telefoni toʻotoʻó ʻoku toe fakatuʻutāmaki koeʻuhí ʻoku lava ke hoko ai ʻa e houtamaki ʻi he ʻinitanetí, feʻaveʻaki pōpoaki taʻetāú pea ʻe lava foki ke fakatupu mahamahaki tupu mei he hanoku ʻa e tuʻá ʻi he lahi e lomi telefoní mo e ʻikai maʻu ha mālōlō feʻungá. Ko e toʻutupu ʻe niʻihi ʻoku nau ngāueʻaki ʻa e fanga kiʻi polokalama hā ngali lelei ʻoku ui ko e “ghost app.” ʻOku lava ke ʻasi hake ia ʻi he telefoní ʻi he fōtunga ʻo ha kiʻi kalakuleita—ʻo malava ke ne fakapuliki ʻa e meʻa ʻoku ʻikai te nau loto ke sio ai ʻenau ngaahi mātuʻá.
Ko Daniel, ko e tamai ʻo ha kiʻi taʻahine taʻu hongofulu tupu, ʻoku ne fakamulitukuʻaki ʻo pehē: “Ko e telefoni toʻotoʻó ʻokú ne fakaava ʻa e hala ki hono maʻu ʻa e ngaahi meʻa kotoa pē ʻoku tuʻuaki mai ʻi he ʻInitanetí—ʻa e ngaahi meʻa ʻoku lelei mo kovi.”
Meʻa ʻoku totonu ke ke ʻeké
‘ʻOku fiemaʻu ke u ʻoange ki heʻeku kiʻi tamá haʻane telefoni toʻotoʻo?’
ʻOku pehē ʻi he Tohi Tapú: “Ko e tokotaha fakapotopotó ʻokú ne fakakaukauʻi ʻene laka taki taha.” (Palōveepi 14:15) ʻI he fakakaukau atu ki aí, ʻeke hifo:
‘ʻOku fakapotopoto nai ke ʻoange ki heʻeku kiʻi tamá ha telefoni toʻotoʻo koeʻuhí ko hono tuʻunga malú pe ngaahi alā meʻa peheé? Kuó u fuatautau nai hono ngaahi ʻaongá mo e fakatuʻutāmakí? ʻOku toe ʻi ai ha fili kehe ke fili mei ai kae ʻikai ko hono ʻoange pē ʻa e telefoni toʻotoʻó?’
Ko ha tamai ko Todd ʻokú ne pehē: “ʻOku kei ala maʻu pē ʻa e fanga kiʻi telefoni lomilomí ʻi he ʻahó ni pea ʻoku lava ke ke fetuʻutaki ai ki hoʻo kiʻi tamá fakafou ʻi he text pe tā telefoni. ʻE toe fakahaofi foki ai ha paʻanga lahi ange koeʻuhí ʻoku maʻamaʻa ange ia ʻi he telefoni toʻotoʻó.”
‘ʻOku mateuteu nai ʻeku kiʻi tamá ki he fatongia ko ení?’
ʻOku pehē ʻi he Tohi Tapú: “Ko e loto ʻo e tokotaha potó ʻokú ne taki ia ʻi he ʻalunga totonú.” (Tangata Malanga 10:2) ʻI he fakakaukau atu ki aí, ʻeke hifo:
‘Ko e hā ʻokú ne fakatuipauʻi au ʻoku alafalalaʻanga ʻeku kiʻi tamá? Kuó ma faʻa talanoa tauʻatāina maʻu pē? ʻOkú ne angaʻaki ʻa e meʻa ko e loi, ʻo ne fūfuuʻi nai hono ngaahi kaungāmeʻá meiate au? Kuó ne ʻosi fakahāhā nai ʻa e mapuleʻi-kitá ʻi hono ngāueʻaki ʻa e ngaahi meʻangāue fakaʻilekitulōnika kehé, hangē ko e TV, tepiletí pe lepitopú?’ Ko ha faʻē ko Serena ʻokú ne pehē: “Ko e telefoni toʻotoʻó ʻoku lahi hono ʻaongá ka ko ha meʻangāue fakatuʻutāmaki ia. Ko ia sioloto atu ki he fatongia lahi ʻoku teu ke ke ʻoange ki hoʻo kiʻi tamá ʻi heʻene kei taʻu siʻi peheé.”
‘ʻOku ou mateuteu ki he fatongia ko iá?’
ʻOku pehē ʻi he Tohi Tapú: “Akoʻi ha kiʻi tama ʻi he hala ʻoku totonu ke ne ʻalu aí.” (Palōveepi 22:6, fakamatala ʻi lalo) ʻI he fakakaukau atu ki aí, ʻeke hifo:
‘ʻOku ou ʻiloʻi lelei hono ngāueʻaki ʻa e telefoní ke u malava ʻo tokoniʻi ʻeku kiʻi tamá ke ne mahinoʻi ʻa e fakatuʻutāmaki ʻe ala hokó pea fakaʻehiʻehi mei ai? ʻOku ou ʻiloʻi ʻa e founga ke fakapolokalamaʻi ai ʻa e telefoní ke fakangatangata pē ʻene ngāueʻaki iá? ʻE anga-fēfē haʻaku tokoniʻi ʻeku kiʻi tamá ke ne fai ha fakafuofua lelei ʻi hono ngāueʻaki ʻa e telefoní?’ “Kuó u sio ki he ngaahi mātuʻa tokolahi ʻoku nau ʻoange ʻa e telefoní ki heʻenau kiʻi tamá ke nau hanganoa ai,” ko e lea ia ʻa Daniel, ko ha tamai naʻe lave ki ai ki muʻá.
Ko e meʻa mahuʻinga tahá: ʻOku fiemaʻu ke akoʻi ʻa e fānaú ki hono ngāuefakapotopotoʻaki ʻa e telefoni toʻotoʻó. “Heʻikai malava ʻa e fānaú ʻo talitekeʻi ʻa e fakatauele ke ngāueʻaki tōtuʻa ʻa e ngaahi meʻangāue fakaʻilekitulōnika ko ení, tautefito ʻi he ʻikai ʻi ai ʻa e ngaahi mātuʻá,” ko e fakamatala ia ʻa e tohi Indistractable.

