Ayon kay Lucas 21:1-38

21  Nang tumingin si Jesus, nakita niya ang mayayaman na naghuhulog ng abuloy nila sa mga kabang-yaman.+  Pagkatapos, nakita niya ang isang mahirap na biyuda na naghulog ng dalawang maliliit na barya na napakaliit ng halaga.+  Sinabi niya: “Sinasabi ko sa inyo, mas malaki ang inihulog ng mahirap na biyudang ito kaysa sa lahat ng iba pa.+  Dahil nag-abuloy silang lahat mula sa kanilang sobra, pero siya, kahit na kapos,* ay naghulog ng buong ikabubuhay niya.”+  Pagkatapos nito, habang may ilang tao na nag-uusap tungkol sa templo, kung gaano kagaganda ang ginamit na mga bato at ang inihandog na mga bagay na naroon,+  sinabi ni Jesus: “Kung tungkol sa mga nakikita ninyo ngayon, darating ang panahon na walang matitirang magkapatong na bato rito. Lahat ay ibabagsak.”+  Kaya tinanong nila siya: “Guro, kailan ba talaga mangyayari ang mga ito, at ano ang magiging tanda kapag magaganap na ang mga ito?”+  Sinabi niya: “Mag-ingat kayo para hindi kayo mailigaw,+ dahil marami ang gagamit sa pangalan ko at magsasabi, ‘Ako siya,’ at, ‘Malapit na ang takdang panahon.’ Huwag kayong sumunod sa kanila.+  Bukod diyan, kapag nakarinig kayo ng mga ulat ng digmaan at kaguluhan, huwag kayong matakot. Dahil kailangan munang mangyari ang mga ito, pero hindi pa darating agad ang wakas.”+ 10  Sinabi pa niya sa kanila: “Maglalabanan ang mga bansa+ at mga kaharian.+ 11  Magkakaroon ng malalakas na lindol, gayundin ng mga epidemya+ at taggutom sa iba’t ibang lugar. Makakakita ang mga tao ng nakakatakot na mga bagay, at magkakaroon ng mga tanda na kitang-kita sa langit. 12  “Pero bago mangyari ang lahat ng ito, aarestuhin kayo ng mga tao at pag-uusigin kayo;+ dadalhin nila kayo sa mga sinagoga at bilangguan. Dadalhin nila kayo sa harap ng mga hari at mga gobernador dahil sa pangalan ko.+ 13  Sa ganitong paraan, makapagpapatotoo kayo sa mga tao. 14  Kaya huwag ninyong pag-isipan* nang patiuna kung paano kayo sasagot,+ 15  dahil bibigyan ko kayo ng karunungan at ipaaalam ko sa inyo ang sasabihin ninyo, na hindi malalabanan o matututulan ng lahat ng kumokontra sa inyo.+ 16  Isa pa, ipaaaresto* kayo maging ng inyong mga magulang, kapatid, kamag-anak, at mga kaibigan, at papatayin ang ilan sa inyo,+ 17  at kapopootan kayo ng lahat ng tao dahil sa pangalan ko.+ 18  Pero walang isa mang buhok ang malalagas sa inyong ulo.+ 19  Dahil sa inyong pagtitiis ay maililigtas ninyo ang inyong buhay.+ 20  “Kapag nakita ninyong napaliligiran ang Jerusalem ng nagkakampong mga hukbo,+ kung gayon, makakatiyak kayong malapit na ang pagtitiwangwang sa kaniya.+ 21  Kaya ang mga nasa Judea ay tumakas na papunta sa mga kabundukan,+ ang mga nasa loob ng Jerusalem ay lumabas na, at ang mga nasa kalapít na mga lugar ay huwag nang pumasok sa kaniya, 22  dahil ito ay mga araw para sa paglalapat ng katarungan, para matupad ang lahat ng nakasulat. 23  Kaawa-awa ang mga nagdadalang-tao at nagpapasuso ng sanggol sa mga araw na iyon!+ Dahil magkakaroon ng matinding paghihirap sa lupain,* at paparusahan ang bayang ito. 24  At papatayin sila sa pamamagitan ng espada at dadalhing bihag sa lahat ng bansa;+ at ang Jerusalem ay tatapak-tapakan ng mga bansa* hanggang sa matapos* ang mga takdang panahon ng mga bansa.+ 25  “Gayundin, magkakaroon ng mga tanda sa araw, buwan, at mga bituin.+ At sa lupa, magdurusa ang mga bansa, na hindi malaman ang gagawin dahil sa pag-ugong at pagngangalit ng dagat. 26  Ang mga tao ay mahihimatay sa takot at sa paghihintay sa mga bagay na mangyayari sa lupa, dahil ang mga kapangyarihan ng langit ay mayayanig.+ 27  Pagkatapos, makikita nila ang Anak ng tao+ na dumarating na nasa ulap na may kapangyarihan at dakilang kaluwalhatian.+ 28  Pero kapag nagsimula nang mangyari ang mga ito, tumayo kayo nang tuwid at itaas ang inyong mga ulo,* dahil nalalapit na ang kaligtasan ninyo.” 29  Kaya sinabi niya sa kanila ang ilustrasyong ito: “Pansinin ninyo ang puno ng igos at lahat ng iba pang puno.+ 30  Kapag nakita ninyong may usbong na ang mga ito, alam ninyo na malapit na ang tag-araw. 31  Sa katulad na paraan, kapag nakita ninyong nangyayari na ang mga ito, makakatiyak kayong malapit na ang Kaharian ng Diyos. 32  Sinasabi ko sa inyo na ang henerasyong ito ay hindi lilipas hanggang sa mangyari ang lahat ng ito.+ 33  Ang langit at lupa ay maglalaho, pero ang mga salita ko ay hindi maglalaho.+ 34  “Pero bigyang-pansin ninyo ang inyong sarili para hindi mapabigatan ang inyong puso ng sobrang pagkain, sobrang pag-inom,+ at mga álalahanín sa buhay,*+ at bigla na lang dumating ang araw na iyon na gaya ng bitag at ikagulat ninyo.+ 35  Dahil darating ito sa lahat ng naninirahan sa buong lupa. 36  Kaya manatili kayong gisíng,+ na nagsusumamo sa lahat ng panahon+ para makaligtas kayo* mula sa lahat ng ito na kailangang maganap at makatayo kayo sa harap ng Anak ng tao.”+ 37  Kaya sa araw ay nagtuturo siya sa templo, pero sa gabi ay umaalis siya sa lunsod at nananatili sa Bundok ng mga Olibo. 38  At lahat ng tao ay maagang pumupunta sa templo para makinig sa kaniya.

Talababa

O “mahirap.”
O “Kaya ipasiya ninyo sa inyong mga puso na huwag magsanay.”
O “tatraidurin.”
Lit., “lupa.”
O “Gentil.”
O “matupad.”
O “lakasan ninyo ang inyong loob at magpakatibay.”
O “sa kabuhayan; sa araw-araw.”
O “para magtagumpay kayo sa pagtakas.”

Study Notes

kabang-yaman: Ayon sa sinaunang mga akdang Judio, ang mga hulugan ng kontribusyon ay kahugis ng trumpeta, o sungay, at lumilitaw na may maliit na butas ito sa ibabaw. Naghuhulog ng pera ang mga tao dito para sa iba’t ibang handog. Ang salitang Griego na ginamit dito ay makikita rin sa Ju 8:20, kung saan isinalin itong “ingatang-yaman.” Lumilitaw na ito ay nasa Looban ng mga Babae. (Tingnan ang study note sa Mat 27:6 at Ap. B11.) Ayon sa mga akda ng mga rabbi, 13 kabang-yaman ang makikita sa paligid ng loobang iyon, malapit sa pader. Sinasabing ang templo ay mayroong pangunahing kabang-yaman at doon dinadala ang perang nakukuha sa iba pang kabang-yaman.

kabang-yaman: Tingnan ang study note sa Mar 12:41.

mahirap: Ang salitang Griego na ginamit dito, pe·ni·khrosʹ, ay puwedeng tumukoy sa isang tao na hirap na hirap sa buhay at kapos kahit sa pangunahing mga pangangailangan. Dito lang ginamit ang salitang ito sa Kristiyanong Griegong Kasulatan.

dalawang maliliit na barya na napakaliit ng halaga: Lit., “dalawang lepton.” Ang salitang Griego na le·ptonʹ ay nangangahulugang “isang bagay na maliit at manipis.” Ang isang lepton ay katumbas ng 1/128 ng isang denario, at lumilitaw na ito ang pinakamaliit na baryang tanso o bronse na ginagamit sa Israel.—Tingnan sa Glosari, “Lepton,” at Ap. B14.

dalawang maliliit na barya na napakaliit ng halaga: Lit., “dalawang lepton.” Ang salitang Griego na le·ptonʹ ay nangangahulugang “isang bagay na maliit at manipis.” Ang isang lepton ay katumbas ng 1/128 ng isang denario, at lumilitaw na ito ang pinakamaliit na baryang tanso o bronse na ginagamit sa Israel.—Tingnan sa Glosari, “Lepton,” at Ap. B14.

buong ikabubuhay niya: Gaya ng makikita sa study note sa Luc 21:2, ang inihulog ng biyuda sa kabang-yaman ay “dalawang lepton,” na katumbas ng 1/64 ng isang-araw na suweldo. Ang lepton ang pinakamaliit na baryang ginagamit noon sa Israel. Ayon sa Mat 10:29, ang isang assarion (katumbas ng walong lepton) ay puwedeng ipambili ng dalawang maya, na isa sa pinakamurang ibon na puwedeng kainin. Kaya ang pera ng biyudang ito ay kalahati lang ng presyo ng isang maya; kulang na kulang ito para makabili ng pagkain.

walang matitirang magkapatong na bato rito: Kahanga-hanga ang katuparan ng hulang ito ni Jesus noong 70 C.E. nang wasakin ng mga Romano ang Jerusalem at ang templo nito. Maliban sa iilang bahagi ng pader, lubusang gumuho ang lunsod.

walang matitirang magkapatong na bato rito: Tingnan ang study note sa Mat 24:2.

Ako siya: Ang Kristo, o Mesiyas.​—Ihambing ang kaparehong ulat sa Mat 24:5.

Ako siya: Tingnan ang study note sa Mar 13:6.

wakas: O “ganap na wakas.” Ang salitang Griego na ginamit dito (teʹlos) ay iba sa salitang Griego na isinaling “katapusan” (syn·teʹlei·a) sa Mat 24:3.​—Tingnan ang study note sa Mat 24:3 at Glosari, “Katapusan ng sistemang ito.”

kaguluhan: O “pag-aaklas.” Ang salitang Griego na a·ka·ta·sta·siʹa ay pangunahin nang tumutukoy sa pagiging magulo, pero puwede rin itong tumukoy sa paglaban sa awtoridad, pagrerebelde, o kaguluhan sa politika. Ginamit din ang terminong ito sa 2Co 6:5 para ilarawan ang marahas na pag-uusig kay Pablo.

wakas: O “ganap na wakas.”​—Tingnan ang study note sa Mat 24:6.

maglalabanan: Lit., “titindig laban sa isa’t isa.” O “magkakagulo.” Dito, ang salitang Griego para sa “titindig” ay nangangahulugang “maglalabanan” at puwede ring isaling “magdidigmaan.”

bansa: Ang salitang Griego na eʹthnos ay may malawak na kahulugan at puwedeng tumukoy sa mga taong nakatira sa isang partikular na lupain o sa teritoryong sakop ng isang gobyerno. Puwede rin itong tumukoy sa isang etnikong grupo.—Tingnan ang study note sa Mat 24:14.

Maglalabanan: Tingnan ang study note sa Mat 24:7.

bansa: Tingnan ang study note sa Mat 24:7.

epidemya: O “salot.” Sa tatlong manunulat ng Ebanghelyo na nag-ulat ng mahalagang hula ni Jesus tungkol sa panahon ng wakas, si Lucas lang ang bumanggit ng bahaging ito ng “tanda.” (Luc 21:7; Mat 24:3, 7; Mar 13:4, 8) Malalaman ang lahat ng bahagi ng tanda kapag binasa ang tatlong ulat. Dalawang beses lang lumitaw sa Bibliya ang salitang Griego na ginamit dito, at ang isa ay makikita sa Gaw 24:5, kung saan tumutukoy ito sa isang tao na itinuturing na “salot,” isa na nagdadala ng problema o pasimuno ng gulo.

nakakatakot na mga bagay: Galing sa pandiwang Griego na pho·beʹo, na nangangahulugang “matakot.” Dito lang lumitaw ang salitang ito sa Kristiyanong Griegong Kasulatan. Lumilitaw na tumutukoy ito sa nakakakilabot na mga pangyayari.

ipaaalam ko sa inyo ang sasabihin ninyo: O “bibigyan ko kayo ng kakayahang magsalita nang mapuwersa.” Ginamit dito ang salitang Griego na stoʹma na literal na nangangahulugang “bibig.” Pero sa konteksto, tumutukoy ito sa kakayahang magsalita.

biláng niya kahit ang mga buhok ninyo sa ulo: Ang bilang ng buhok sa ulo ng isang tao ay karaniwan nang mahigit 100,000. Dahil alam na alam ni Jehova ang napakaliliit na detalyeng gaya nito, masasabi nating interesadong-interesado siya sa bawat tagasunod ni Kristo.

walang isa mang buhok ang malalagas sa inyong ulo: Sa paggamit ng eksaherasyong ito, tinitiyak ni Jesus sa mga tagasunod niya na mapoprotektahan sila kahit ‘kapootan sila ng lahat ng tao.’ (Luc 21:17) Ipinapakita ng konteksto na ang sinabi ni Jesus ay pangunahin nang tumutukoy sa proteksiyon mula sa espirituwal na kapahamakan o pagkapuksa magpakailanman, sa halip na sa proteksiyon mula sa lahat ng pisikal na pinsala. (Luc 21:16) Kaya hindi aasahan ng mga alagad ni Jesus na makahimala silang ililigtas mula sa karahasan o kahit kamatayan. Pero makakapagtiwala sila sa kapangyarihan ni Jehova na buhayin silang muli. (Mat 10:39) Ang paggamit dito ng dalawang negatibong salita sa Griego kasama ng pandiwa ay nagdiriin na talagang matutupad ang pangako ni Jesus. Ganiyan din ang ibig sabihin ni Jesus nang sabihin niya sa mga alagad niya ang tungkol sa malasakit sa kanila ng Diyos: “Biláng niya kahit ang mga buhok ninyo sa ulo.”​—Luc 12:7; tingnan ang study note sa Mat 10:30.

pagtitiis: Ang pangngalang Griego na hy·po·mo·neʹ ay ginagamit sa Kasulatan para tumukoy sa “pagtitiis” na may kasamang lakas ng loob, paninindigan, at pagtitiyaga; hindi ito nawawalan ng pag-asa kahit may mga hadlang, pag-uusig, pagsubok, o tukso. Ang kaugnay na pandiwa na hy·po·meʹno, na isinasaling “magtiis,” ay literal na nangangahulugang “manatili sa ilalim.” Karaniwan na, nangangahulugan itong “pananatili sa halip na pagtakas; paninindigan; pagtitiyaga; pananatiling matatag.”—Mat 10:22; Ro 12:12; Heb 10:32; San 5:11.

maililigtas ninyo ang inyong buhay: Makikita sa konteksto ang kahulugan ng salitang Griego na psy·kheʹ na ginamit dito. (Tingnan sa Glosari, “Nephesh; Psykhe.”) Kadalasan nang tumutukoy ito sa buhay ng isang tao, sa kasalukuyan man o sa hinaharap. Sa kontekstong ito, puwede rin itong isalin na “inyong buhay sa hinaharap” o “inyong tunay na buhay.”

kaniya: Tumutukoy sa lunsod ng Jerusalem. Sa kontekstong ito, ang pangalang Jerusalem sa Griego ay nasa pambabaeng anyo, pero sa ibang konteksto, wala itong kasarian.

kaniya: Tumutukoy sa lunsod ng Jerusalem. Sa kontekstong ito, ang pangalang Jerusalem sa Griego ay nasa pambabaeng anyo, pero sa ibang konteksto, wala itong kasarian.

Judea: Ang Romanong lalawigan ng Judea.

sa mga kabundukan: Ayon sa ikaapat-na-siglong istoryador na si Eusebius, ang mga Kristiyano noon sa Judea at Jerusalem ay tumawid sa Ilog Jordan para tumakas papuntang Pela, isang lunsod sa mabundok na rehiyon ng Decapolis.​—Tingnan ang Ap. B10.

kaniya: Tumutukoy sa lunsod ng Jerusalem.​—Tingnan ang study note sa Luc 21:20.

mga araw para sa paglalapat ng katarungan: O “mga araw ng paghihiganti,” na tumutukoy sa paghihiganti at paghatol ng Diyos. Sa isang naunang pagkakataon, sa sinagoga sa Nazaret, sumipi si Jesus mula sa hula ni Isaias (Isa 61:1, 2) at sinabing sa kaniya ito tumutukoy, pero hindi sinasabi sa ulat na sinipi niya rin ang tungkol sa “araw ng paghihiganti ng ating Diyos.” (Luc 4:16-21) Pero sa pagkakataong ito, binanggit ni Jesus ang tungkol sa “mga araw ng paghihiganti” nang ihula niya na papalibutan ng nagkakampong mga hukbo ang Jerusalem. Ang paghihiganti ng Diyos ay isa sa mga bagay na nakasulat sa Hebreong Kasulatan. Ang salitang Griego na isinalin ditong “paglalapat ng katarungan” o “paghihiganti” ay ginamit sa salin ng Septuagint sa Deu 32:35; Jer 46:10 (26:10, LXX); at Os 9:7. Sa mga tekstong ito, ang mga katumbas na terminong Hebreo ay isinaling “paghihiganti” at “pagtutuos.”

mga takdang panahon ng mga bansa: O “mga panahon ng mga Gentil.” Ang salitang Griego na kai·rosʹ (ang anyong pangmaramihan ay isinalin ditong “mga takdang panahon”) ay puwedeng tumukoy sa isang bahagi ng “panahon” o isang itinakda o espesipikong yugto ng panahon na makikilala dahil sa ilang partikular na tanda. (Mat 13:30; 21:34; Mar 11:13) Ginamit ito para sa “takdang panahon” ng pagsisimula ng ministeryo ni Jesus (Mar 1:15) at sa “takdang panahon” ng kamatayan niya (Mat 26:18). Ang terminong kai·rosʹ ay ginagamit din para tumukoy sa panahon sa hinaharap, na nasa talaorasan o kaayusan ng Diyos, partikular na ang may kaugnayan sa presensiya ni Kristo at sa kaniyang Kaharian. (Gaw 1:7; 3:19; 1Te 5:1) Kung titingnan ang pagkakagamit ng salitang kai·rosʹ sa Bibliya, mauunawaan nating ang ekspresyong “mga takdang panahon ng mga bansa” ay hindi tumutukoy sa isang yugto ng panahon na walang takdang haba, kundi sa isang yugto ng panahon na may itinakdang pasimula at katapusan. Ang terminong “mga bansa” o “mga Gentil” ay ipinanunumbas sa pangmaramihang anyo ng salitang Griego na eʹthnos, na madalas gamitin ng mga manunulat ng Bibliya para tumukoy sa di-Judiong mga bansa.

lupa: Ang salitang Griego para sa “lupa” (oi·kou·meʹne) ay tumutukoy sa mundo na tirahan ng mga tao.​—Luc 4:5; Gaw 17:31; Ro 10:18; Apo 12:9; 16:14.

makikita: Ang pandiwang Griego na isinasaling “makita” ay puwedeng literal na mangahulugang “makita ang isang bagay; tingnan; pagmasdan,” pero puwede rin itong makasagisag, na nangangahulugang “maintindihan; maunawaan.”—Efe 1:18.

Anak ng tao: Lumilitaw ito nang mga 80 beses sa Ebanghelyo. Ginamit ito ni Jesus para tukuyin ang sarili niya, maliwanag na para idiin na isa talaga siyang tao na ipinanganak ng isang babae, at katumbas siya ni Adan, na may kapangyarihang tubusin ang mga tao mula sa kasalanan at kamatayan. (Ro 5:12, 14, 15) Ginamit din ang ekspresyong ito para tukuyin si Jesus bilang Mesiyas, o Kristo.—Dan 7:13, 14; tingnan sa Glosari.

mga ulap sa langit: Karaniwan nang nakakahadlang ang ulap para makita nang malinaw ang isang bagay, pero dito, ‘makakakita’ ang mga nagmamasid sa pamamagitan ng mata ng pang-unawa.—Gaw 1:9.

makikita: Tingnan ang study note sa Mat 24:30.

Anak ng tao: Tingnan ang study note sa Mat 8:20.

nasa ulap: Tingnan ang study note sa Mat 24:30.

ilustrasyon: O “talinghaga.” Ang terminong Griego na pa·ra·bo·leʹ, na literal na nangangahulugang “pagtabihin o pagsamahin,” ay puwedeng tumukoy sa isang talinghaga, kawikaan, o ilustrasyon. Karaniwang ‘pinagtatabi,’ o pinaghahambing, ni Jesus ang dalawang bagay na may pagkakatulad kapag nagpapaliwanag siya. (Mar 4:30) Ang mga ilustrasyon niya ay maikli at karaniwang kathang-isip lang na kapupulutan ng moral at espirituwal na katotohanan.

ilustrasyong: O “talinghagang; aral na.”​—Tingnan ang study note sa Mat 13:3.

Ang langit at lupa ay maglalaho: Ipinapakita ng ibang teksto na mananatili magpakailanman ang langit at lupa. (Gen 9:16; Aw 104:5; Ec 1:4) Kaya posibleng ang pananalitang ito ni Jesus ay isang eksaherasyon, na nangangahulugang kahit pa mangyari ang isang bagay na imposible, gaya ng pagkawala ng langit at lupa, matutupad pa rin ang sinabi ni Jesus. (Ihambing ang Mat 5:18.) Pero posible ring makasagisag ang langit at lupa na binabanggit dito at tumutukoy sa ‘dating langit at dating lupa’ na nasa Apo 21:1.

ang mga salita ko ay hindi maglalaho: O “ang mga salita ko ay hinding-hindi maglalaho.” Ang paggamit dito ng dalawang salitang negatibo sa Griego ay pagdiriin na hindi mangyayari ang isang bagay. Ipinapakita nitong talagang mananatili ang mga salita ni Jesus.

Ang langit at lupa ay maglalaho: Tingnan ang study note sa Mat 24:35.

ang mga salita ko ay hindi maglalaho: Tingnan ang study note sa Mat 24:35.

makatayo: Sa Bibliya, ang terminong ito ay ginagamit kung minsan para ipakita na ang isang indibidwal o grupo ay may magandang katayuan sa harap ng isa na may awtoridad. (Aw 1:5; 5:5; Kaw 22:29; Luc 1:19) Halimbawa, sa Apo 7:9, 15, sinasabing may isang malaking pulutong na “nakatayo sa harap ng trono at sa harap ng Kordero,” na nagpapakitang sinasang-ayunan sila ng Diyos at ni Jesus.

nananatili sa Bundok: Sa huling apat na araw ni Jesus sa lupa, abala siya sa Jerusalem buong araw. Pero sa gabi, umaalis si Jesus sa lunsod kasama ang mga alagad niya at pumupunta sa nayon ng Betania, sa silangang dalisdis ng Bundok ng mga Olibo. Siguradong tumutuloy sila sa bahay nina Marta, Maria, at Lazaro.​—Mat 21:17; Mar 11:11.

Media

Ang Kabang-Yaman at ang Biyuda
Ang Kabang-Yaman at ang Biyuda

Ayon sa akda ng mga rabbi, ang templong itinayo ni Herodes ay may 13 kabang-yaman na tinatawag na kabang shofar. Ang salitang Hebreo na shoh·pharʹ ay nangangahulugang “sungay ng barakong kambing,” na nagpapakitang may bahagi ng kaban na posibleng kahugis ng tambuli, o trumpeta. Posibleng sa pagkalansing ng mga baryang inihuhulog ng mga tao sa hugis-trumpetang kabang-yaman, naaalala ng mga tao ang pagtuligsa ni Jesus sa mga makasagisag na humihihip ng kanilang trumpeta kapag gumagawa ng mabuti sa mahihirap. (Mat 6:2) Malamang na halos hindi kumalansing ang dalawang maliliit na baryang inihulog ng biyuda, pero ipinakita ni Jesus na ang biyuda at ang kontribusyon nito ay parehong mahalaga kay Jehova.

Mga Bato Mula sa Bundok ng Templo
Mga Bato Mula sa Bundok ng Templo

Sinasabing ang mga batong ito na nasa timugang bahagi ng Western Wall ay mula sa mga istraktura sa bundok ng templo noong unang siglo. Iniwan ito para maging paalaala ng malagim na pagkawasak ng Jerusalem at ng templo nito sa kamay ng mga Romano.

Baryang Naglalarawan sa Pagbihag sa Judea
Baryang Naglalarawan sa Pagbihag sa Judea

Sa hula ni Jesus tungkol sa mangyayari sa Jerusalem at sa templo, sinabi niya na ang mga taga-Judea ay “dadalhing bihag sa lahat ng bansa.” (Luc 21:21, 24) Ang baryang makikita dito ay malinaw na patotoo na natupad ang sinabi ni Jesus. Ang ganitong mga barya na nagpapakita sa pagbihag sa Judea ay unang ginawa noong 71 C.E. Sa isang panig ng barya, makikita ang larawan ni Tito, anak ni Emperador Vespasian. Si Tito ang tumapos sa pananakop sa Judea na sinimulan ni Vespasian. Sa kabilang panig naman, makikita sa tabi ng puno ng palma ang isang lalaking taga-Judea na nakatali ang kamay sa likod at isang babaeng Judio na nakaupo at umiiyak. Mababasa dito ang “IVDAEA CAPTA,” na nangangahulugang “Ang Nabihag na Judea.”

Espada ng mga Romano
Espada ng mga Romano

Inihula ni Jesus na ang mga nakatira sa Jerusalem at Judea ay “papatayin . . . sa pamamagitan ng espada.” (Luc 21:24) Ang espadang makikita sa larawan ay mga 2,000 taon na at posibleng pag-aari ng isang Romanong sundalo na nakadestino sa Jerusalem noong 66 C.E. nang mag-aklas ang mga Judio laban sa mga Romano. Mga 60 cm (24 in) ang haba nito, at nakadikit dito ang natirang bahagi ng lalagyan nitong katad. Natagpuan ang espadang ito (noong 2011) noong naghuhukay ang mga arkeologo sa isang lagusan sa pagitan ng Lunsod ni David at ng Archaeological Park malapit sa Western Wall ng Jerusalem. Lumilitaw na ang lagusang ito ay naging taguan ng mga taga-Jerusalem noong nagkakagulo na dito bago ito mawasak noong 70 C.E.