A1

Akaawan a Wasen u Geman Bibilo

Yange i hii ngeren Bibilo ken zwa Heberu man zwa Aram kua zwa Grika. Nyian ne, Bibilo jimin cii shin avegher a i ngi ken ijô i hemban 3,000. Ior kpishi mba ve ôron Bibilo nyian ne ve fa ijô i yange i hii ngeren Bibilo ker la ga, nahan saa a gema Bibilo ve vea ôr a kav ye. Ka akaawan a nyi nahan i gbe u a dondo u geman Bibilo? Man i dondo akaawan ne u geman Icighan Bibilo i Tar u He ne nena?

Alaghga mbagenev vea kure ikyaa ér, aluer i gema Bibilo ishember-sha-ishember, sha gbenda u i gem Bibilo i Interlinear la yô, or u ôron la nana hemba kaven kwagh u yange i ôr ken ijô i i hii ngeren Bibilo ker la wang. Nahan kpa, ka i lu nahan hanma shighe ga. Nenge ase atôakyaa kpuaa:

  • Zwa môm kpa ngu kwaghmôm a zwa ugen vough ga; hanma zwa ngu a gbenda u lamen u, man asember a u, man er i zuan asember i lamen u la. Profesô u zwa Heberu u i yer un ér S. R. Driver yô nger kwagh kaa ér, ijô “kaha sha gbenda u i lamen i man ape ati a ken ijô shon a dugh la, shi i kaha . . . sha gbenda u i zuan asember i ôron kwagh la kpaa.” Gbenda u ior ve henen sha kwagh ken ijô kposo kposo la kaha kpishi je. Shi Profesô Driver kaa ér, “sha nahan yô, igbenda i i zuan asember i lamen ken ijô kposo kposo la ngi kwaghmôm ga.”

  • Zwa môm ainge u asember a u man gbenda u lamen u, u u zough vough a zwa Heberu man zwa Aram kua zwa Grika ngu ga, ka ijô i yange i hii ngeren Bibilo ker je la; nahan aluer i gema Bibilo ishember-sha-ishember yô, kwaghgeman la una wanger ga, shi ashighe agen je yô, una ôr a lu kwagh ugen kposo.

  • Kwagh u i lu ôron van ve i va ter ma ishember shin ishemberkwaghôron la, alaghga una na inja i ishember shin ishemberkwaghôron la una kaha.

Orgemankwagh nana fatyô u geman kwagh jighilii er i nger ken zwa u yange i hii ngeren kwagh shon ker la nahan ajiir agen, kpa ka i gba u a er kwagh ne sha kwaghfan tsung je.

Nenge ase akav agen a tesen er kwaghgeman u ishember-sha-ishember la una na or a kav kwagh ugen kposo yô:

  • Ken Ruamabera yô, ishember i môm i ken zwa u yange i hii ngeren Bibilo ker la, ia fatyô u ôron kwagh u mnyam ma kpôô kpôô man mnyam ma kuum. (Mateu 28:13; Yohane 11:11) Ka a ôron kwagh a vaan maa a va ter asember a a er kwagh u ku la yô, mbageman Bibilo ve er tom a asember er i “kpe” la nahan. Sha nahan yô, kwagh shon a kera tsume or u nan lu ôron Bibilo hen shighe wase ne ga.​—1 Mbakorinte 7:39; 1 Mbatesalonika 4:13; 2 Peteru 3:4.

  • Apostoli Paulu yange ter ishember igen ken Mbaefese 4:14 i a fatyô u geman jighilii ér “u gbidyen ikyo i ior” yô. Injakwagh i sha ayange a tsuaa ne ngi ôron kwagh u ieren i bumen mbagenev a ikyo i gbidyen la. Ken ijô kpishi yô, ka a gema injakwagh ne jighilii nahan yô, i gba iliam tsembelee ga. Nahan aluer i gema ishemberkwaghôron ne ér “atseregh a ior” yô, a hemba duen a kwagh u injakwagh la i lu ôron la wang.

  • Ken Mbaroma 12:11 la, i ter ishemberkwaghôron i ken zwa Grika igen. Inja i ishember ne jighilii yô ér, “jijingi ngu usan.” Kwagh ne pase inja i kwagh u i soo u ôron la ken zwa Tiv ga, nahan ken mgem u Bibilo ne, i gema ér “jijingi a na lu nen mbatseen asema.”

  • MATEU 5:3

    A fatyô u geman ken zwa Tiv nahan ér: “mbaibanave ken jijingi”

    Kpa kwagh u i lu ôron jighilii yô ka: “mba i sar ve tsung u fan Aôndo”

    Shighe u Yesu lu tesen Ityesen na I sha Uwo i i fe wuee la, a ter ishemberkwaghôron i ashighe kpishi ka i gema ér “iveren ngi a mba ve lu mbaibanave ken jijingi” la. (Mateu 5:​3, Bibilo i King James Version) Kpa ken ijô kpishi yô, ka a gema ishemberkwaghôron ne jighilii nahan yô, i wanger ga. Ashighe agen ka a gema kwagh ne jighilii nahan a za due yô, i tese ér kwagh nzughul “mbaibanave ken jijingi” mbara ken ityo shin mba a tahav ga, shi ve kange ishima u eren kwagh kpaa ga. Nahan kpa, Yesu lu tesen ior heen ér msaanyol ve har sha u kuren ugbayol vev ga, kpa har sha u ve fan ér gba u Aôndo una tesen ve kwagh u vea eren yô. (Luka 6:20) Sha nahan yô, ka a gema kwagh ne ér “mba i sar ve tsung u fan Aôndo” shin “mba ve fe ér gba u vea fa Aôndo” la yô, i hemba pasen inja i kwagh u yange i hii ngeren la vough.​—Mateu 5:3; Bibilo i The New Testament in Modern English.

  • Ashighe kpishi ka a ôron kwagh a va ter ishember i ken zwa Heberu i i gem ér “iyuhe” la yô, i ôron i lu kwagh u ior kpishi ve vande fan ken zwa Tiv la, inja na yô, ka u or vihin ishima sha ci u ijende i nan i kôôsôô er kwagh a nan sha mimi ga, shin u or tômon akaa a mbagenev la. (Anzaakaa 6:34; Yesaia 11:13) Nahan kpa, ishember i ken zwa Heberu shon ne i môm ka i ôron kwagh u dedoo kpaa. Ikyav i tesen yô, ka i ter i u ôron kwagh u “gbashima” shin ieren i kuran or a ishima i môm, i Yehova ka a tese sha ci u mbacivir un shin sha ci u a “soo ér i civir un tseegh” la. (Ekesodu 34:14; 2 Utor 19:31; Esekiel 5:13; Sekaria 8:2) Shi a fatyô u teren i u ôron kwagh u “gbashima” u mbacivir Aôndo sha mimi ve lu a mi sha Aôndo man sha kwagh u mcivir na, kua er ve ‘lumun ér i hendan a na ga’ la kpaa.​—Pasalami 69:9; 119:139; Numeri 25:11.

  • Ashighe kpishi ka i gema ishember i ken zwa Heberu i Yadh la ér “uwegh,” kpa kwagh u i lu ôron van la una na yô, a fatyô u geman ishember ne kpaa ér “ngohol” shin ‘na mgbeghaa’ shin “tahav” gayô sha igbenda igen kpishi

    Ishemberkwaghôron i ken zwa Heberu i ashighe kpishi ka i ôron kwagh u uwegh ku or la, ka i er tom a i u ôron akaa agen kpaa. Kwagh u i lu ôron van la una na yô, a fatyô u geman ishemberkwaghôron shon ér “ngohol” shin ‘na mgbeghaa’ gayô “tahav.” (2 Samuel 8:3; 1 Utor 10:13; Anzaakaa 18:21) Jighilii yô, i gema ishember ne sha igbenda kposo kposo ken zwa Tiv ken mgber u Icighan Bibilo i Tar u He ne.

Sha ci u atôakaa ne yô, tom u geman Bibilo la hemba di u tsuan ishember i môm geman ma ishember i ken zwa u yange i hii ngeren Bibilo ker la a mi hanma shighe u ishember shon i dugh cii la. Ka i gba u orgemankwagh nana tsua asember a ken zwa u nan lu geman kwagh ker la sha kwaghfan ve, aa hemba duen a akaa a i er ken zwa u yange i hii ngeren Bibilo ker la tsembelee ye. Heela tseegh ga, ka i gba u a ver asember a kwaghôron sha gbenda u ior ve lamen ken zwa u i lu geman kwagh ker la, sha er kwagh u i gem la una taver u ôron ga yô.

Nahan cii kpa, gba u a palegh u pasen akaa a a lu ken ngeren u i lu geman la za karen ikyaa inya. Orgemankwagh ka nana sav loho u ken Bibilo la sha mkav u nan a za kar ikyaa inya yô, kwagh ne a gema a kwagh u i lu ôron la. Nena yô? Alaghga orgemankwagh la nana nyôr a mhen u nan u vough ga la ken kwaghgeman u nan, a kera lu kwagh u a lu ken zwa u yange i hii ngeren Bibilo ker la ga, shin nana undu akaa a hange hange a a lu ken ngeren shon la. Nahan er ka a sav a sav Bibilo ve i taver u ôron ga nahan kpa, ashighe agen akaa a i dugh kera la nga a na yô, or u ôron la nan kera zua a loho u mimi u u lu ken ngeren shon la ga.

Kwagh u orgemankwagh nan ne jighjigh a mi la una fatyô u ngôôr benden a tom u nan ga. Ikyav i tesen yô, Mateu 7:13 kaa ér: “Gbenda u zan ken mtim la ngu bele bele.” Mbagemankwagh mbagen mba alaghga kwagh u ve ne jighjigh a mi la a bende a ve yô, er tom a ishember i “igyamusu” la, kera ka ishember i “mtim” i i pase inja i ishember i ken zwa Grika la vough la ga.

Shi gba u orgeman Bibilo nana fa ér yange i nger Bibilo ken zwa u ior mba sha kwarkyaa ga lamen ayange ayange la, er mbasulev man mbakuranilev kua mbakôronishu nahan. (Nehemia 8:​8, 12; Aerenakaa 4:13) Sha nahan yô, ka a gema Bibilo a doo yô, i pase loho u u lu ker la sha gbenda u mbaasemaamimi vea kav yô, vea lu unô ior je kpaa. I hemba soon ér i er tom a asember a a wanger shi ior kpishi ve fe a, shi a lu ve ican u kaven ga la, ka asember a ior mba sha kwarkyaa ga ve fe ôron kwagh a mi ga la ze.

Mbageman Bibilo kpishi kar a ishima dugh iti i Aôndo i Yehova la ken mbamgem mba Bibilo vev mba ainge ne kera a ityôkyaa shio, shin er iti la i lu ken ngeren mba Bibilo mba sha ave mba tsev mbara nahan kpaa. (Nenge Ngeren u Seer u A4 la.) Mbamgem mba Bibilo kpishi dugh iti i Aôndo kera, gema wa ititom er “Ter” nahan, shi mbamgem mban mbagen je yô na ka inja er Aôndo ngu a iti ga nahan. Ikyav i tesen yô, ken mbamgem mba Bibilo mbagen yô, i nger msen u Yesu u ken Yohane 17:26 la nahan ér: “M pase ve kwagh wou,” shi i nger ken Yohane 17:6 ér: “M pase mba u nem la kwagh wou.” Nahan kpa, ka kwagh u i lu ôron ken msen u Yesu la je ne, ér: “M pase ve iti you” man “M pase iti you hen ior . . . mba u nem la.”

Er i pase ken mkaanem ma hiin ma mgber u Icighan Bibilo i Tar u He u ken zwa Buter u yange i hii duen a mi la nahan: “Se mba saven a sav ruamabera ga. Iniôngon yase ken tom ne cii yô, ka u geman kwagh jighilii ape i gbe sha mi shi injakwagh i ken zwa Buter u i lamen ainge la i zough sha kwagh u i lu ôron la, man ape aluer i gema kwagh jighilii ve a hingir nzughul nzughul ga, kwagh u i lu ôron la kpa una saa ga yô.” Sha nahan yô, Kômatii u A Gem Icighan Bibilo i Tar u He La nôngo ér una er tom a asember man mkaanem ma ma a due a kwagh u i er ken zwa u yange i hii ngeren Bibilo ker la sha kwaghfan, shi a palegh u ôron kwagh sha asember a aa due ken to dang shin aa na kwagh u i we ishima u ôron la una saa la. Kwagh ne ka a na yô, Bibilo i kera taver or u ôron ga, shi or u nan lu ôron i la kpa nan lu a vangertiôr ér i gema loho u u lu ker la vough er Aôndo yange na i nger la.​—1 Mbatesalonika 2:13.