1, 2. ከገድሰና ዘለዎ “ምስጢር” እንታይ እዩ: ስለምንታይከ፧

ምስጢር: ዝማርኽ ወይ ዝስሕብ ብምዃኑ ብዙሓት ሰባት ንኽዕቅብዎ የሸግሮም እዩ። ይኹን እምበር: መጽሓፍ ቅዱስ “ክብሪ እግዚኣብሄርሲ ምስዋር ነገር እዩ” ይብለና። (ምሳሌ 25:2) እወ: የሆዋ ኸም ሉዓላዊ ገዛእን ፈጣርን መጠን ክሳዕ እቲ ንደቅሰብ ኽገልጸሎም ዝመደቦ ግዜ ንገለ ነገራት ምስጢር ገይሩ ንኽሕዞ መሰል ኣለዎ።

2 ይኹን እምበር: የሆዋ ኣብ ቃሉ ዝገለጾ ዝማርኽ ምስጢር ኣሎ። እዚ ድማ ‘ምስጢር ፍቓድ ኣምላኽ’ ተባሂሉ ኣሎ። (ኤፌሶን 1:9) ብዛዕባ እዚ ምስጢር እዚ ምፍላጥ ህንጥዮትካ ዘዕግብ ጥራይ ዘይኰነስ ናብ ድሕነት ክመርሓካን ብዛዕባ እቲ ኣዝዩ ዓሚቝ ዝዀነ ጥበብ የሆዋ ኸኣ ገለ ምስትውዓል ንኽህልወካ ክሕግዝ ዝኽእል እዩ።

በብቝሩብ ተገልጸ

3, 4. ኣብ ዘፍጥረት 3:15 ተመዝጊቡ ዘሎ ትንቢት ብኸመይ እዩ ተስፋ ዝህበና: ከመይ ዝበለ ምስጢርከ እዩ ሒዙ ዘሎ፧

3 ኣዳምን ሄዋንን ምስ ሓጥኡ: እቲ ምልእቲ ምድሪ ብፍጹማት ሰባት ክትመልእ ዝብል ዕላማ ኣምላኽ እተዓናቐፈ መሲሉ ተራእየ። ይኹን እምበር: ኣምላኽ ነቲ እተላዕለ ጸገም ብኡንብኡ ምላሽ ሃበሉ። ከምዚ ኸኣ በለ:- “ኣብ መንጎኻን [እቲ ተመን] ኣብ መንጎ እዛ ሰበይትን: ኣብ መንጎ ዘርእኻን ኣብ መንጎ ዘርኣን ከኣ ጽልኢ እተክል አሎኹ። ንሱ ርእስኻ ኪጭፍልቕ እዩ: ንስኻ ድማ ሸዀናኡ ኽትነክስ ኢኻ።”—ዘፍጥረት 3:15

4 እዚ ንምርድኡ ዘጸግም ምስጢር ዝሓዘለ ቓላት እዩ። እዛ ሰበይቲ እዚኣ መን እያ፧ እቲ ተመን መን እዩ፧ ንርእሲ እቲ ተመን ዝጭፍልቕ “ዘርኢ” መን እዩ፧ ኣዳምን ሄዋንን ክግምቱ ጥራይ እዮም ዝኽእሉ ነይሮም። ይኹን እምበር: ቃላት ኣምላኽ ንዅሎም እሙናት ዘርኢ ናይቶም ዘይእሙናት ሰብኣይን ሰበይትን ተስፋ ዝህባ እየን። ጽድቂ ኽዕወት ዕላማ የሆዋ ኸኣ ክፍጸም እዩ። እዚ ግን ብኸመይ እዩ ዝፍጸም፧ ኣብቲ  ግዜ እቲ ምስጢር እዩ ነይሩ! መጽሓፍ ቅዱስ “ናይ ኣምላኽ ሕቡእ ምስጢር ጥበብ” ይብሎ።—1 ቈረንቶስ 2:7

5. የሆዋ ምስጢሩ በብግዜኡ ዝገለጸሉ ምኽንያት እንታይ ምዃኑ ብምሳሌ ኣረድእ።

5 እቲ “ምስጢራት ዝገልጽ” የሆዋ ነቲ እዚ ምስጢር እዚ ሒዝዎ ዘሎ ሓሳባት ክቐልዖ ነበሮ። (ዳንኤል 2:28) ነዚ ግን በብግዜኡን በብቝሩብን እዩ ዝገልጾ። ንመረዳእታ: ሓደ ንእሽቶ ቘልዓ ነቦኡ “ባባ: ከመይ ኢለ እየ ተወሊደ፧” ኢሉ እንተ ዝሓቶ ነይሩ እቲ ፈቃር ኣቦኡ ዝምልሰሉ መገዲ ኣብ ግምት ከነእትዎ ንኽእል ኢና። ሓደ ጥበበኛ ኣቦ እቲ ንእሽቶ ውላዱ ኽርድኦ ዝኽእል ሓሳባት ጥራይ እዩ ዝነግሮ። እቲ ቘልዓ እናዓበየ ብዝኸደ መጠን እቲ ኣቦ ተወሳኺ ፍልጠት ይህቦ። የሆዋ እውን ብተመሳሳሊ ህዝቡ ብዛዕባ ፍቓዱን ዕላማታቱን ክርድኦም ዝኽእል እዋን መዓስ ምዃኑ ይውስን እዩ።—ምሳሌ 4:18፣ ዳንኤል 12:4

6. (ሀ) ሓደ ኺዳን ወይ ውዕል ንምንታይ ዕላማ እዩ ዘገልግል፧ (ለ) የሆዋ ብተበግሶኡ ምስ ደቅሰብ ኪዳን ምእታዉ ኣገዳስነት ዘለዎ ስለምንታይ እዩ፧

6 የሆዋ ኸምዚ ዝኣመሰለ ምስጢር ንኽገልጾ እተጠቕመሉ ኣገባብ እንታይ እዩ፧ ነዚ ምስጢር እዚ ንምግላጽ እተፈላለየ ኪዳናት ወይ ውዕላት እዩ ተጠቒሙ። ምናልባት ንስኻውን ገዛ ክትዕድግ ወይ ገንዘብ ክትልቃሕ ወይ ከተለቅሕ ከሎኻ ውዕል ዝኣተኻሉ ግዜ ኽህሉ ይኽእል እዩ። ከምዚ ዝኣመሰለ ውዕል ክልቴኹም እተሰማማዕኩምሉ ዅነታት ክፍጸም ምዃኑ ዘረጋግጽ ሕጋዊ ዋሕስ እዩ ዝኸውን። ይኹን እምበር: የሆዋ ምስ ደቅሰብ ወግዓዊ ኺዳን ወይ ውዕል ክኣቱ ዘድለዮ ስለምንታይ እዩ፧ ቃሉ ጥራይ ንባዕሉ ዝኣተዎ መብጽዓ ክፍጽሞ ምዃኑ እኹል መረጋገጺ ኸም ዝኸውን ግሁድ እዩ። ምስናይዚ ግን ኣብ ብዙሕ ኣጋጣሚታት ከም እተራእየ የሆዋ ንቓሉ ብሕጋዊ ውዕላት ገይሩ ኣራጒድዎ እዩ። እዚ ዘተኣማምን ስምምዕ ወይ ውዕል ከኣ ንዓና ንዘይፍጹማት ሰባት ኣብ መብጽዓታት የሆዋ ምትእምማን ንኸነሕድር ዝያዳ ድልዱል መሰረት የንብረልና።—እብራውያን 6:16-18

 ምስ ኣብርሃም ዝኣተዎ ኺዳን

7, 8. (ሀ) የሆዋ ምስ ኣብርሃም ከመይ ዝበለ ኺዳን እዩ ዝኣተወ: እዚኸ ብዛዕባ እቲ ምስጢር እንታይ ብርሃን እዩ ዘብርሃልና፧ (ለ) የሆዋ ነቲ ናብቲ መብጽዓ እተገብረሉ ዘርኢ ዝመርሕ ትውልዲ በብግዜኡ እናኣነጸሮ ዝኸደ ብኸመይ እዩ፧

7 ወድሰብ ካብ ገነት ምስ ተሰጐ ልዕሊ ኽልተ ሽሕ ዝኸውን ዓመታት ጸኒሑ የሆዋ ነቲ እሙን ዝነበረ ኣብርሃም ‘ንዘርእኻ ከም ከዋኽብቲ ሰማይ ኣዝየ ኸብዝሖ እየ። ቃለይ ስለ ዝሰማዕካ ድማ ህዝብታት ኵላ ምድሪ ብዘርእኻ ክባረኹ እዮም’ በሎ። (ዘፍጥረት 22:17, 18) እዚ ካብ መብጽዓ ንላዕሊ እዩ ነይሩ፣ ከመይሲ የሆዋ ነዚ ቓላት እዚ ኸም ሕጋዊ ኺዳን ገይሩ እዩ ኣቚምዎ: በቲ ዘይቅየር ማሕላኡ ገይሩ ኸኣ ኣራጐዶ። (ዘፍጥረት 17:1, 2፣ እብራውያን 6:13-15) እቲ ልዑል ኣምላኽ ንደቅሰብ ንምብራኽ ውዕል ምእታዉስ ኣየ ኽንደይ ዘሐጕስ ኰን እዩ!

“ንዘርእኻ . . . ከም ከዋኽብቲ ሰማይ . . . ኸብዝሖ እየ።”

8 በቲ የሆዋ ምስ ኣብርሃም ዝኣተዎ ኺዳን እቲ መብጽዓ እተገብረሉ ዘርኢ ካብ ዘርኢ ኣብርሃም ምዃኑ ስለ እተገልጸ: ሰብ ኰይኑ ኸም ዝመጽእ ተፈልጠ። እዚ ዘርኢ እዚ ግን መን እዩ ክኸውን ነይርዎ፧ ድሕሪ ገለ ግዜ የሆዋ እቲ ዘርኢ ካብ ደቂ ኣብርሃም ብይስሃቕ ኣቢሉ ኸም ዝመጽእ ገለጸ። ካብ ደቂ ይስሃቕ ከኣ ያእቆብ ተመርጸ። (ዘፍጥረት 21:12፣ 28:13, 14) ያእቆብ ድማ ድሕሪ ገለ ግዜ ንሓደ ኻብቶም 12 ደቁ “ሺሎ [በዓል መሰል] ኽሳዕ ዚመጽእ: ካብ ይሁዳ በትሪ: ዘንጊ ገዛኢ ኸኣ ካብ ማእከል ኣእጋሩ ኣይዝምብልን። ህዝብታት ይእዘዝዎ” ዝብል ትንቢታዊ ቓላት ተዛረቦ። (ዘፍጥረት 49:10) ኣብዚ ደረጃ እዚ እቲ ዘርኢ ካብ ይሁዳ ዝመጽእ ንጉስ ከም ዝኸውን ተፈልጠ።

ምስ እስራኤል ዝኣተዎ ኺዳን

9, 10. (ሀ) የሆዋ ምስ ህዝቢ እስራኤል እንታይ ኪዳን እዩ ዝኣተወ: እቲ ኺዳን እቲኸ ኸመይ ዝበለ ዕቝባ እዩ ዝዀኖም፧ (ለ) እቲ ሕጊ ወድሰብ በጅነት ከም ዘድልዮ ዝገለጸ ብኸመይ እዩ፧

9 የሆዋ ብ1513 ቅ.ኣ.ዘ. ምስቶም ዘርኢ ኣብርሃም ዝዀኑ ህዝቢ እስራኤል ኪዳን ብምእታው: ነቲ ቕዱስ ምስጢር ብዝበለጸ ክገልጽ ዝኽእል ምድላዋት ገበረ። እቲ ብሙሴ ኣቢሉ እተዋህበ ሕጊ ኺዳን ኣብዚ ግዜ እዚ ዘይዓዪ እኳ እንተዀነ ኣብቲ የሆዋ ነቲ ተስፋ እተገብረሉ  ዘርኢ ንምምጻእ ዝገበሮ ዕላማ ግን ዓብዪ ግደ ነይርዎ እዩ። ብኸመይ፧ ሰለስተ መገድታት ንርአ። ቀዳማይ: እቲ ሕጊ ኸም ከልካሊ ቐጽሪ እዩ ነይሩ። (ኤፌሶን 2:14) እቲ ጽድቃዊ ሕግታቱ ኣብ መንጎ ኣይሁድን ኣህዛብን ከም ቀጽሪ ዀይኑ እዩ ዓይዩ። በዚ ኸኣ ንወለዶ ናይቲ መብጽዓ እተገብረሉ ዘርኢ ኸም ዝዕቀብ ገበረ። ሳላ እዚ ኸምዚ ዝኣመሰለ ዕቝባ ኸኣ እቲ መሲሕ ካብ ነገድ ይሁዳ ንኽውለድ ኣምላኽ ዝመደቦ ግዜ ኣብ ዝኣኸለሉ እዋን እቲ ህዝቢ ብደረጃ ሃገር ይነብር ነይሩ እዩ።

10 ካልኣይ: እቲ ሕጊ ወድሰብ በጃ ኸም ዘድልዮ ኣጸቢቑ ገሊጹ እዩ። ፍጹም ሕጊ ስለ ዝዀነ ሓጥኣን ደቅሰብ ምሉእ ብምሉእ ከማልእዎ ኸም ዘይክእሉ ኣቃሊዑ እዩ። ስለዚ “እቲ ተስፋ እተዋህቦ ዘርኢ ክሳዕ ዚመጽእ፥ ኃጢኣት እንታይ ከም ዝኾነ ኪገልጽ” ከኣለ። (ገላትያ 3:19 ትርጕም 1990) እቲ ሕጊ ብመሰረት መስዋእቲ እንስሳታት ንሓጢኣት መተዓረቒ ይኸውን ነበረ። ይኹን እምበር: ከምቲ ጳውሎስ ዝበሎ ‘ደም ኣብዑርን ድቤላታትን ሓጢኣት ኬርሕቕ ስለ ዘይክኣሎ’ እዚ መስዋእትታት እዚ ናይቲ በጅነታዊ መስዋእቲ የሱስ ጽላሎት ጥራይ እዩ ነይሩ። (እብራውያን 10:1-4) ስለዚ ኸኣ እቲ ኺዳን ነቶም እሙናት ኣይሁድ ‘ናብ ክርስቶስ ዘብጽሕ ቀጻዒ’ እዩ ነይሩ።—ገላትያ 3:24

11. እቲ ሕጊ ኺዳን ንእስራኤላውያን ከመይ ዝኣመሰለ ክቡር ተስፋ እዩ ሂብዎም: ይኹን እምበር: እቲ ህዝቢ ብደረጃ ሃገር ነዚ ኽቡር መሰል እዚ ክረኽቦ ዘይክኣለ ስለምንታይ እዩ፧

11 ሳልሳይ: እቲ ኺዳን ንእስራኤላውያን ክቡር ተስፋ ሂብዎም እዩ። ኣብ ኪዳኖም እንተ ጸኒዖም “መንግስቲ ኻህናትን ቅዱስ ህዝብን” ከም ዝዀኑ ነጊርዎም እዩ። (ዘጸኣት 19:5, 6) እቶም ቀዳሞት ኣባላት ናይቶም ኣብ ሰማይ ዘመሓድሩ “መንግስቲ ኻህናት” ስጋውያን እስራኤል እዮም ነይሮም። ይኹን እምበር: እስራኤላውያን ብደረጃ ሃገር ኻብቲ ሕጊ ኺዳን ስለ ዝዓለዉ: ነቲ መሲሓዊ ዘርኢ ኸኣ ስለ ዝነጸግዎ ነቲ ካህናትን ነገስታትን ናይ ምዃን መሰል ክረኽብዎ ኣይክኣሉን። ንቝጽሪ ናይቶም “መንግስቲ ኻህናት” ደኣ እሞ መን እዩ ኽመልኦ፧ እቲ እተባረኸ ህዝቢ ምስቲ መብጽዓ እተገብረሉ ዘርኢ ኽዛመድ ዝኽእል ደኣ ብኸመይ እዩ፧ እዚ ምስቲ ቕዱስ ምስጢር እተተሓሓዘ ዅነታት ኣብቲ ኣምላኽ ዝመደቦ ግዜ ኽግለጽ ነበሮ።

 ምስ ዳዊት እተገብረ ኺዳን መንግስቲ

12. የሆዋ ምስ ዳዊት ከመይ ዝኣመሰለ ኺዳን እዩ ዝኣተወ: እዚ ኺዳን እዚ ኣብቲ ቕዱስ ምስጢር ኣምላኽ ከመይ ዝበለ ብርሃን እዩ ዘብርሀ፧

12 የሆዋ ኣብ መበል 11 ዘመን ቅ.ኣ.ዘ. ካልእ ኪዳን ምስ ኣተወ ብዛዕባ እቲ ቕዱስ ምስጢር ተወሳኺ ብርሃን ኣብርሀ። ነቲ እሙን ንጉስ ዳዊት “ነቲ ኻብ ከርስኻ ዚወጽእ ዘርእኻ ልዕል ከብሎ እየ: ነታ መንግስቱውን ከጽንዓ እየ። . . . ኣነ ኸኣ ዝፋን መንግስቱ ንዘለኣለም ከጽንዓሉ እየ” ብምባል ተመባጽዓሉ። (2 ሳሙኤል 7:12, 13፣ መዝሙር 89:3) ስለዚ ወለዶ ናይቲ መብጽዓ እተገብረሉ ዘርኢ ኣብ ቤት ዳዊት ተሓጽረ። ይኹን እምበር: ሓደ ተራ ሰብሲ “ንዘለኣለም” ክገዝእ ይኽእልዶ፧ (መዝሙር 89:20, 29, 34-36) ከምዚ ዝኣመሰለ ሰብኣዊ ንጉስ ንደቅሰብ ካብ ሓጢኣትን ሞትን ከድሕኖም ይኽእልዶ፧

13, 14. (ሀ) ብመሰረት መዝሙር 110 የሆዋ ነቲ ዝቐብኦ ንጉስ እንታይ መብጽዓ እዩ ኣትዩሉ፧ (ለ) ነብያት የሆዋ ብዛዕባ እቲ ዝመጽእ ዘርኢ እንታይ ተወሳኺ መግለጺታት እዮም ዝሃቡ፧

13 ዳዊት ብመንፈስ ተደሪኹ ኸምዚ ኢሉ ጸሓፈ:- “እግዚኣብሔር ንጐይታይ ‘ንጸ[ላ]እትኻ መርገጽ እግርኻ ኽሳዕ ዝገብሮም፥ ኣብ የማነይ ተቐመጥ’ በሎ። እግዚኣብሔር ‘ንስኻ ኸም ሥርዓት መልከ ጼዴቅ ንዘለዓለም ካህን ኢኻ’ ኢሉ መሓለ፥ ኣይጠዓስን ከኣ እዩ።” (መዝሙር 110:1, 4 ትርጕም 1990) ቃላት ዳዊት ብቐጥታ ነቲ መብጽዓ እተገብረሉ ዘርኢ ወይ መሲሕ ዘመልክት እዩ ነይሩ። (ግብሪ ሃዋርያት 2:35, 36) እቲ ንጉስ ኣብ የሩሳሌም ኰይኑ ዘይኰነስ ኣብ ሰማይ ኣብ ‘የማን’ ኣምላኽ ኰይኑ: ኣብ ልዕሊ ምድሪ እስራኤል ጥራይ ዘይኰነስ ኣብ ልዕሊ ዅላ ምድሪ ኽገዝእ ነበሮ። (መዝሙር 2:6-8) ኣብዚ ትንቢት እዚ ተወሳኺ ነገር እውን ተገሊጹ ኣሎ። የሆዋ ነቲ መሲሕ “ኸም ስርዓት መልከጼዴቅ . . . ካህን” ንኽገብሮ ጽኑዕ ማሕላ ከም ዝመሓለ ነስተብህል። እቲ ዝመጽእ ዘርኢ ልክዕ ከምቲ ንጉስን ካህንን ኰይኑ ኣብ ግዜ ኣብርሃም ዘገልግል ዝነበረ መልከጼዴቅ: ነቲ ንጉስን ካህንን ናይ ምዃን ሽመቱ ዝረኸቦ ካብ ኣምላኽ እዩ።—ዘፍጥረት 14:17-20

14 የሆዋ ኣብቲ ዝሓለፈ ዓመታት: ንነብያቱ ብዛዕባ እቲ ቕዱስ ምስጢሩ ተወሳኺ መግለጺታት ክህቡ ተጠቒሙሎም እዩ። ንኣብነት: ኢሳይያስ እቲ ዘርኢ መስዋእታዊ ሞት ክመውት ምዃኑ ገሊጹ ኣሎ። (ኢሳይያስ  53:3-12) ሚክያስ እቲ መሲሕ ኣበይ ከም ዝውለድ ነጊሩ እዩ። (ሚክያስ 5:2) ዳንኤል እቲ ዘርኢ ዝቕልቀለሉን ዝሞተሉን ግዜ መዓስ ምዃኑ እውን ከይተረፈ ብልክዕ ተነብዩ እዩ።—ዳንኤል 9:24-27

እቲ ቕዱስ ምስጢር ተገልጸ

15, 16. (ሀ) ወዲ የሆዋ “ካብ ሰበይቲ” እተወልደ ብኸመይ እዩ፧ (ለ) የሱስ ካብ ሰብኣውያን ወለዱ እንታይ እዩ ዝወረሰ: መብጽዓ እተገብረሉ ዘርኢ ዀይኑ ዝመጸኸ መዓስ እዩ፧

15 እዚ ትንቢታት እዚ ዝፍጸመሉ መገዲ እቲ ዘርኢ ኽሳዕ ዝቕልቀል ምስጢር ኰይኑ ክቕጽል ነበሮ። ገላትያ 4:4 “ምልኣት ዘመን ምስ መጸ ግና: . . . ኣምላኽ ነዚ ኻብ ሰበይቲ እተወልደ . . . ወዱ ለአኾ።” ኣብ ካልኣይ ዓመት ቅ.ኣ.ዘ. ሓደ መልኣኽ ንሓንቲ ማርያም ዝስማ ኣይሁዳዊት ድንግል ከምዚ በላ:- “እንሆ: ክትጠንሲ ወዲውን ክትወልዲ: ስሙ ኸኣ የሱስ ክትሰምይዮ ኢኺ። ንሱ ዓብዪ ኪኸውን: ወዲ ልዑልውን ኪብሀል እዩ: እግዚኣብሄር ኣምላኽ ድማ ዝፋን ኣቦኡ ዳዊት ኪህቦ እዩ። . . . መንፈስ ቅዱስ ኪወርደኪ ሓይሊ ልዑልውን ኬጽልለኪ እዩ። ስለዚ ኸኣ እቲ ዚውለድ ቅዱስ: ወዲ ኣምላኽ ኪብሀል እዩ።”—ሉቃስ 1:31, 32, 35

16 ጸኒሑ የሆዋ ንህይወት ወዱ ካብ ሰማይ ናብ ማሕጸን ማርያም ስለ ዘመሓላለፎ ካብ ሰበይቲ ተወልደ። ማርያም ዘይፍጽምቲ እያ ነይራ። ይኹን እምበር: የሱስ “ወዲ ኣምላኽ” ስለ ዝዀነ ካብኣ ዘይፍጽምና ኣይወረሰን። ምስናይዚ እውን እቶም ካብ ዘርኢ ዳዊት ዝዀኑ ምድራውያን ወለዱ ብወለዶ ይኹን ብሕጋዊ መገዲ ወራሲ ዳዊት ከም ዝኸውን ገይሮምዎ እዮም። (ግብሪ ሃዋርያት 13:22, 23) የሱስ ብ29 ከ.ኣ.ዘ. ክጥመቕ ከሎ የሆዋ ብመንፈስ ቅዱሱ ገይሩ ቐቢእዎ እዩ: ብዛዕባኡ ኸኣ “ብእኡ ዝሰመርኩ ፍትዊ ወደይ እዚ እዩ” በለ። (ማቴዎስ 3:16, 17) ኣብ መወዳእታ እቲ ዘርኢ ተቐልቀለ። (ገላትያ 3:16) እቲ ቕዱስ ምስጢር ብዝያዳ ዝግለጸሉ ግዜ ኸኣ በጽሐ።—2 ጢሞቴዎስ 1:10

17. ብዛዕባ ትርጕም ዘፍጥረት 3:15 እንታይ ብርሃን እዩ ዝበርሀ፧

17 የሱስ ኣብ ግዜ ምድራዊ ኣገልግሎቱ: እቲ ኣብ ዘፍጥረት 3:15 ተጠቒሱ ዘሎ ተመን ሰይጣን ምዃኑ: ዘርኢ ናይቲ ተመን ከኣ ሰዓብቲ ሰይጣን ምዃኖም ኣብርሆ። (ማቴዎስ 23:33፣ ዮሃንስ 8:44)  ጸኒሑ ኸኣ ሰይጣንን ዘርኡን ንዘለኣለም ዝጠፍእሉ መገዲ ተገልጸ። (ራእይ 20:1-3, 10, 15) እታ ሰበይቲ ኸኣ “ናይ ላዕሊ የሩሳሌም” ከም ዝዀነት ተጋህደ: ንሳ ኸኣ እታ ብሰበይቲ ተመሲላ ዘላ ብመላእኽቲ ዝቘመት ሰማያዊት ማሕበር እያ። *ገላትያ 4:26፣ ራእይ 12:1-6

እቲ ሓድሽ ኪዳን

18. “እቲ ሓድሽ ኪዳን” ዕላምኡ እንታይ እዩ፧

18 እቲ ቕዱስ ምስጢር: የሱስ ኣብ ድሮ ሞቱ ኣብ ዝነበረት ምሸት ነቶም እሙናት ደቀ መዛሙርቱ ብዛዕባ እቲ “ሓድሽ ኪዳን” ምስ ነገሮም ብዝዓበየ መገዲ ተገልጸ። (ሉቃስ 22:20) እቲ ሓድሽ ኪዳን ልክዕ ከምቲ ቕድሚኡ ዝነበረ ሕጊ ሙሴ “መንግስቲ ኻህናት” ከቕውም ነበሮ። (ዘጸኣት 19:6፣ 1 ጴጥሮስ 2:9) ይኹን እምበር: እዚ ኺዳን እዚ ስጋዊ ህዝቢ ዘይኰነስ መንፈሳዊ ህዝቢ: ማለት ምሉእ ብምሉእ በቶም እሙናት ሰዓብቲ ክርስቶስ ዝቘመ “ናይ ኣምላኽ እስራኤል” ዘቕውም እዩ ነይሩ። (ገላትያ 6:16) እዞም ነቲ ሓድሽ ኪዳን ዘቝሙ ኣባላት እዚኣቶም ንዘርኢ ደቅሰብ ኣብ ምብራኽ ምስ የሱስ ክሓብሩ እዮም።

19. (ሀ) እቲ ሓድሽ ኪዳን “መንግስቲ ኻህናት” ዘቖመ ስለምንታይ እዩ፧ (ለ) ቅቡኣት ክርስትያናት “ሓድሽ ፍጥረት” ተባሂሎም እተጸውዑ ስለምንታይ እዮም: ምስ ክርስቶስ ኰይኖም ኣብ ሰማይ ዝገዝኡኸ ኽንደይ እዮም፧

19 እንተዀነ ግን: እቲ ሓድሽ ኪዳን ንደቅሰብ ንምብራኽ “መንግስቲ ኻህናት” ከቕውም ዝኸኣለ ስለምንታይ እዩ፧ ምኽንያቱ እቲ ኺዳን ንደቀ መዛሙርቲ ክርስቶስ ሓጥኣን ኢሉ ኣብ ክንዲ ዝዅንኖም: ብመስዋእቲ የሱስ ኣቢሉ ሓጢኣቶም ከም ዝሕደገሎም ገይሩ እዩ። (ኤርምያስ 31:31-34) ኣብ ቅድሚ የሆዋ ንጹህ ኣቕዋም ምስ ሓዙ ኸኣ ናብታ ሰማያዊት ስድራቤቱ የሕብሮም ብመንፈስ ቅዱሱ ኸኣ ይቐብኦም። (ሮሜ 8:15-17፣ 2 ቈረንቶስ 1:21) በዚ ኸምዚ ኸኣ ‘ኣብ ሰማያት እተኣርነበሎም ህያው ተስፋ ንምርካብ ብሓድሽ ተወልዱ።’  (1 ጴጥሮስ 1:3, 4) እዚ ኸምዚ ዝኣመሰለ ልዕል ዝበለ መዓርግ ንደቅሰብ ምሉእ ብምሉእ ሓድሽ ስለ ዝዀነ ብመንፈስ እተቐብኡ ክርስትያናት “ሓድሽ ፍጥረት” ተባሂሎም ኣለዉ። (2 ቈረንቶስ 5:17) መጽሓፍ ቅዱስ ኣብ ሰማይ ምስ የሱስ ኰይኖም ኣብ ልዕሊ እቶም በጃ ዝሓለፈሎም ደቅሰብ ዝገዝኡ 144,000 ነገስታት ከም ዝህልዉ ይነግረና።—ራእይ 5:9, 10፣ 14:1-4

20. (ሀ) ብ36 ከ.ኣ.ዘ. ብዛዕባ እቲ ቕዱስ ምስጢር እንታይ መግለጺ እዩ እተዋህበ፧ (ለ) ነቲ ኣምላኽ ንኣብርሃም እተመባጽዓሉ በረኸታት ዝረኽቦ መን እዩ፧

20 እዞም ቅቡኣት እዚኣቶም ምስ የሱስ “ዘርኢ ኣብርሃም” ኰኑ። * (ገላትያ 3:29) እቶም ብመጀመርታ እተመርጹ ስጋውያን ኣይሁድ እዮም ነይሮም። ብ36 ከ.ኣ.ዘ. ግን ካልእ ክፍሊ ናይቲ ቕዱስ ምስጢር ማለት ኣህዛብ ወይ ኣይሁድ ዘይኰኑ ሰባት ሰማያዊ ተስፋ ክረኽቡ ምዃኖም ተገልጸ። (ሮሜ 9:6-8፣ 11:25, 26፣ ኤፌሶን 3:5, 6) ነቲ ኣምላኽ ንኣብርሃም እተመባጽዓሉ ተስፋ ዝረኽብዎ ቅቡኣት ክርስትያናት ጥራይ ድዮም፧ ኣይፋሎምን: ከመይሲ መስዋእቲ የሱስ ንምልእቲ ዓለም እዩ ዝጠቅም። (1 ዮሃንስ 2:2) የሆዋ ጸኒሑ ቝጽሮም ዘይተወሰነ “ዓብዪ ጭፍራ” (NW) ካብ መወዳእታ ናይዚ ሕጂ ዘሎ ኣገባብ ሰይጣን ክድሕኑ ምዃኖም ገሊጹ እዩ። (ራእይ 7:9, 14) ካልኦት ብዙሓት ከኣ ንዘለኣለም ኣብ ገነት ንኽነብሩ ኽትንስኡ እዮም።—ሉቃስ 23:43፣ ዮሃንስ 5:28, 29፣ ራእይ 20:11-15፣ 21:3, 4

ጥበብ ኣምላኽን እቲ ቕዱስ ምስጢርን

21, 22. እቲ ቕዱስ ምስጢር: ንጥበብ የሆዋ ዝገልጽ ብኸመይ እዩ፧

21 እቲ ቕዱስ ምስጢር ዘገርም መግለጺ ናይታ ‘ብዙሕ ዝዓይነታ ጥበብ ኣምላኽ’ እዩ። (ኤፌሶን 3:8-10) የሆዋ ነዚ ቕዱስ ምስጢር እዚ ንኸቕውምን በብቝሩብ ንኽገልጾን ኣየ ኸመይ ዝበለ ጥበብ ኰን እዩ ዘርኣየ! ንዓቕሚ ደቅሰብ ኣብ ግምት ኣእትዩ: ነቲ ናይ ሓቂ ዅነታት ልቦም ንኽገልጹ ብምፍቃድ ጥበብ ኣርእዩ እዩ።—መዝሙር 103:14

22 የሆዋ ንየሱስ ንጉስ ኰይኑ ንኽገዝእ ብምምራጹ እውን ነታ  መወዳድርቲ ዘይብላ ጥበቡ ኣርእዩ እዩ። ኣብ ኣድማስ ካብ ዘለዉ ዅሎም ፍጥረታት እቲ ኣዝዩ እሙን ወዲ የሆዋ እዩ። የሱስ ከም ሰብ ስጋን ደምን ለቢሱ ኽነብር ከሎ ብዙሕ መከራ ኣሕሊፉ እዩ። ንጸገማት ደቅሰብ ምሉእ ብምሉእ ይርድኦ እዩ። (እብራውያን 5:7-9) ብዛዕባ እቶም መጋዝእቲ ክርስቶስከ እንታይ ኢና ኽንብል እንኽእል፧ ኣብ ዝሓለፈ ዘመናት ካብ ኵሎም ዓሌታትን ቋንቋታትን እተፈላለየ መበቈል ካብ ዘለዎምን ሰባት እተመርጹ ሰብኡትን ኣንስትን ተቐቢኦም እዮም። እዞም ሰባት እዚኣቶም ዘየሕለፍዎን ዘይተዋጽእሉን መከራ ዳርጋ የለን። (ኤፌሶን 4:22-24) እዞም ምሕረት ዝመልኦም ነገስታትን ካህናትን ከመሓድሩኻስ ኣየ ኽንደይ ባህ ዘብል ኰን እዩ!

23. ክርስትያናት ምስቲ ቕዱስ ምስጢር የሆዋ እተተሓሓዘ እንታይ ክቡር መሰል እዩ እተዋህቦም፧

23 ሃዋርያ ጳውሎስ “እቲ ኻብ ዘለኣለምን ካብ ውሉድ ወለዶን ተሰዊሩ ዝነበረ ሎሚ ግና ንቕዱሳኑ እተገልጸ ምስጢር” ኢሉ ጸሓፈ። (ቈሎሴ 1:26) እወ: እቶም እተቐብኡ ናይ የሆዋ ቕዱሳት ብዛዕባ እቲ ቕዱስ ምስጢር ብዙሕ ፍልጠት ረኺቦም: ነዚ ፍልጠት እዚ ድማ ንብዙሓት ሚልዮናት ሰባት ኣካፊሎምዎም እዮም። ኵላትና ኣየ ኸመይ ዝበለ ኽቡር መሰል ኰን እዩ ዘሎና! የሆዋ ‘ምስጢር ፍቓዱ ኣፍሊጡና’ እዩ። (ኤፌሶን 1:9) ሃየ እምበኣር: ነዚ ዓሚቝ ዘደንቕ ምስጢር የሆዋ ኣምላኽ ንሰባት እናነገርና ነረድኣዮም!

^ ሕ.ጽ. 17 “እቲ ምስጢር ኣምልኾ” ኣብ የሱስ እውን ተገሊጹ እዩ። (1 ጢሞቴዎስ 3:16) እቲ ‘ንየሆዋ ምሉእ ብምሉእ እሙን ክኸውን ዝኽእል ኣሎ ድዩ፧’ ዝብል ብድሆ ንነዊሕ እዋን ምስጢር ኰይኑ ጸኒሑ ነበረ። የሱስ እቲ መልሲ እንታይ ምዃኑ ኣርኣየ። ሰይጣን ዝዀነ ይኹን ብድሆ እኳ እንተ ኣቕረበሉ ንጽህናኡ ምሉእ ብምሉእ ሓልዩ እዩ።—ማቴዎስ 4:1-11፣ 27:26-50

^ ሕ.ጽ. 20 የሱስ ነዞም ጕጅለ እዚኣቶም ብኺዳኑ ‘መንግስቲ መዲቡሎም’ እዩ። (ሉቃስ 22:29, 30) በዚ ኸምዚ ድማ ነዞም “ሒደት መጓሰ” ከም ካልኣይ ክፍሊ ዘርኢ ኣብርሃም ኰይኖም ምስኡ ኣብ ሰማይ ንኽገዝኡ ውዕል ገበረሎም።—ሉቃስ 12:32