เขียนโดยลูกา 5:1-39

5  วัน​หนึ่ง เมื่อ​พระ​เยซู​ยืน​อยู่​ริม​ทะเลสาบ​เยนเนซาเรท+ มี​คน​มาก​มาย​เบียด​เสียด​ท่าน​เพื่อ​ฟัง​คำ​สอน​ของ​พระเจ้า  พอ​ท่าน​เห็น​เรือ 2 ลำ​จอด​อยู่​ริม​ทะเลสาบ​และ​ชาว​ประมง​ขึ้น​จาก​เรือ​เพื่อ​ซัก​อวน+  ท่าน​ก็​ลง​เรือ​ลำ​หนึ่ง​ที่​เป็น​ของ​ซีโมน และ​ขอ​ให้​เขา​เอา​เรือ​ออก​จาก​ฝั่ง​เล็ก​น้อย ท่าน​นั่ง​ลง​และ​เริ่ม​สอน​ประชาชน​จาก​บน​เรือ  พอ​สอน​เสร็จ พระ​เยซู​ก็​บอก​ซีโมน​ว่า “เอา​เรือ​ออก​ไป​ตรง​ที่​น้ำ​ลึก​หน่อย แล้ว​หย่อน​อวน​ลง​จับ​ปลา”  แต่​ซีโมน​บอก​ว่า “อาจารย์​ครับ พวก​เรา​เหนื่อย​มา​ทั้ง​คืน​แต่​ไม่​ได้​ปลา​เลย+ แต่​ผม​จะ​ลอง​หย่อน​อวน​อีก​ที​ตาม​ที่​ท่าน​บอก​ก็​ได้”  พอ​พวก​เขา​หย่อน​อวน​ลง ก็​จับ​ปลา​ได้​มาก​มาย​จน​อวน​เริ่ม​จะ​ขาด+  พวก​เขา​จึง​โบก​มือ​เรียก​เพื่อน ๆ ใน​เรือ​อีก​ลำ​ให้​มา​ช่วย แล้ว​พวก​เขา​ก็​ได้​ปลา​เต็ม​เรือ​ทั้ง​สอง​ลำ​จน​เรือ​แทบ​จะ​จม  เมื่อ​ซีโมน​เปโตร​เห็น​อย่าง​นี้​ก็​ทรุด​ลง​กราบ​ที่​เข่า​ของ​พระ​เยซู​และ​พูด​ว่า “นาย​ครับ อย่า​อยู่​ใกล้​ผม​เลย ผม​เป็น​คน​บาป”  ที่​พูด​อย่าง​นั้น​เพราะ​ตัว​เขา​กับ​เพื่อน ๆ ตกตะลึง​ที่​จับ​ปลา​ได้​มาก​ขนาด​นั้น 10  ยากอบ​กับ​ยอห์น ลูก​ของ​เศเบดี+ที่​เป็น​หุ้น​ส่วน​กับ​ซีโมน​ก็​ตกตะลึง​เหมือน​กัน แต่​พระ​เยซู​บอก​ซีโมน​ว่า “ไม่​ต้อง​กลัว ต่อ​ไป​นี้​คุณ​จะ​ไป​หา​คน​แทน​ที่​จะ​หา​ปลา”+ 11  พอ​เอา​เรือ​กลับ​เข้า​ฝั่ง​แล้ว พวก​เขา​ก็​ทิ้ง​ทุก​อย่าง​และ​ตาม​ท่าน​ไป+ 12  ต่อ​มา ตอน​ที่​พระ​เยซู​อยู่​ใน​เมือง​หนึ่ง ที่​นั่น​มี​ผู้​ชาย​คน​หนึ่ง​ที่​เป็น​โรค​เรื้อน​ทั่ว​ทั้ง​ตัว พอ​เห็น​พระ​เยซู เขา​ก็​เข้า​มา​หมอบ​ลง​และ​ขอร้อง​ว่า “นาย​ท่าน เพียง​แค่​ท่าน​อยาก​ช่วย ท่าน​ก็​จะ​รักษา​ผม​ได้”*+ 13  พระ​เยซู​ก็​ยื่น​มือ​สัมผัส​ตัว​เขา​และ​พูด​ว่า “ผม​อยาก​ช่วย หาย​โรค​เถอะ” แล้ว​เขา​ก็​หาย​จาก​โรค​เรื้อน​ทันที+ 14  ท่าน​สั่ง​เขา​ไม่​ให้​เล่า​เรื่อง​นี้​ให้​ใคร​ฟัง+แต่​บอก​เขา​ว่า “ไป​ให้​ปุโรหิต​ตรวจ​ดู แล้ว​ถวาย​สิ่ง​ของ​ตาม​ที่​กฎหมาย​ของ​โมเสส​สั่ง​ไว้​สำหรับ​คน​ที่​หาย​จาก​โรค​เรื้อน+ พวก​เขา​จะ​ได้​เห็น​หลักฐาน”+ 15  ถึง​แม้​พระ​เยซู​สั่ง​เขา​ไม่​ให้​พูด แต่​ข่าว​เกี่ยว​กับ​ท่าน​ยิ่ง​เลื่อง​ลือ​ไป ทำ​ให้​คน​มาก​มาย​พา​กัน​มา​ฟัง​ท่าน​และ​มา​ให้​ท่าน​รักษา​โรค+ 16  แต่​ท่าน​มัก​จะ​หา​เวลา​ปลีก​ตัว​ไป​ใน​ที่​ห่าง​ไกล​ผู้​คน​เพื่อ​อธิษฐาน 17  วัน​หนึ่ง ตอน​ที่​พระ​เยซู​สอน​อยู่ มี​พวก​ฟาริสี​กับ​ครู​สอน​กฎหมาย​ของ​โมเสส​จาก​ทุก​หมู่​บ้าน​ใน​แคว้น​กาลิลี แคว้น​ยูเดีย และ​กรุง​เยรูซาเล็ม​มา​นั่ง​อยู่​ที่​นั่น​ด้วย และ​พระ​เยซู​รักษา​โรค​ต่าง ๆ ด้วย​พลัง​ของ​พระ​ยะโฮวา+ 18  มี​คน​หาม​ผู้​ชาย​คน​หนึ่ง​ที่​เป็น​อัมพาต​นอน​อยู่​บน​เปล​มา พวก​เขา​พยายาม​พา​คน​นั้น​เข้า​ไป​ใน​บ้าน​เพื่อ​วาง​ไว้​ตรง​หน้า​พระ​เยซู+ 19  เมื่อ​หา​ทาง​เข้า​ไป​ไม่​ได้​เพราะ​คน​แน่น​มาก พวก​เขา​จึง​ปีน​ขึ้น​หลังคา รื้อ​หลังคา​ออก​เป็น​ช่อง แล้ว​หย่อน​เปล​ที่​คน​เป็น​อัมพาต​นอน​อยู่​ลง​มา​กลาง​ฝูง​ชน​ตรง​หน้า​พระ​เยซู 20  เมื่อ​พระ​เยซู​เห็น​ความ​เชื่อ​ของ​พวก​เขา ท่าน​ก็​บอก​คน​ที่​เป็น​อัมพาต​ว่า “บาป​ของ​คุณ​ได้​รับ​การ​อภัย​แล้ว”+ 21  พวก​ครู​สอน​ศาสนา​กับ​พวก​ฟาริสี​จึง​คิด​กัน​ว่า “คน​นี้​เป็น​ใคร​ถึง​มา​พูด​จา​ดูหมิ่น​พระเจ้า​อย่าง​นี้? มี​แต่​พระเจ้า​เท่า​นั้น​ที่​อภัย​บาป​ได้”+ 22  แต่​พระ​เยซู​รู้​ว่า​พวก​เขา​คิด​อะไร​อยู่ จึง​พูด​กับ​พวก​เขา​ว่า “ทำไม​ถึง​คิด​อย่าง​นั้น​ล่ะ? 23  ที่​จะ​พูด​ว่า ‘บาป​ของ​คุณ​ได้​รับ​การ​อภัย​แล้ว’ กับ​พูด​ว่า ‘ลุก​ขึ้น เดิน​ไป​เถอะ’ อย่าง​ไหน​จะ​ง่าย​กว่า​กัน? 24  แต่​ผม​จะ​ทำ​ให้​พวก​คุณ​รู้​ว่า ‘ลูก​มนุษย์’ มี​อำนาจ​จะ​ให้​อภัย​บาป​ใน​โลก​นี้​ได้​จริง” แล้ว​พระ​เยซู​ก็​พูด​กับ​คน​ที่​เป็น​อัมพาต​ว่า “ผม​ขอ​บอก​ให้​คุณ​ลุก​ขึ้น แล้ว​แบก​เปล​กลับ​บ้าน​ไป​เถอะ”+ 25  เขา​ก็​ลุก​ขึ้น​ต่อ​หน้า​ทุก​คน ยก​เปล​เดิน​กลับ​บ้าน และ​สรรเสริญ​พระเจ้า 26  ทุก​คน​ก็​ประหลาด​ใจ​มาก+และ​พา​กัน​สรรเสริญ​พระเจ้า พวก​เขา​รู้สึก​ทึ่ง​และ​พูด​กัน​ว่า “วัน​นี้​เรา​ได้​เห็น​สิ่ง​มหัศจรรย์​จริง ๆ” 27  ต่อ​มา เมื่อ​พระ​เยซู​ออก​จาก​ที่​นั่น​และ​เดิน​ต่อ​ไป​อีก​หน่อย ก็​เห็น​คน​เก็บ​ภาษี​ชื่อ​เลวี​นั่ง​อยู่​ที่​ด่าน​เก็บ​ภาษี ท่าน​บอก​เขา​ว่า “ตาม​ผม​มา​สิ”+ 28  เลวี​ก็​ยอม​ทิ้ง​ทุก​อย่าง และ​ลุก​ขึ้น​ตาม​ท่าน​ไป+ 29  แล้ว​เลวี​ก็​จัด​งาน​เลี้ยง​ใหญ่​ต้อนรับ​พระ​เยซู​ที่​บ้าน​ของ​เขา มี​คน​เก็บ​ภาษี​หลาย​คน​และ​คน​อื่น ๆ มา​ร่วม​งาน​ด้วย+ 30  เมื่อ​พวก​ฟาริสี​และ​ครู​สอน​ศาสนา​ที่​เป็น​ฟาริสี​เห็น​อย่าง​นั้น​ก็​บ่น​ต่อ​ว่า​สาวก​ของ​พระ​เยซู​ว่า “ทำไม​พวก​คุณ​ถึง​กิน​ดื่ม​กับ​พวก​คน​เก็บ​ภาษี​และ​คน​บาป​ล่ะ?”+ 31  พอ​พระ​เยซู​ได้​ยิน​อย่าง​นั้น​ก็​บอก​พวก​เขา​ว่า “คน​ที่​สบาย​ดี​ไม่​ต้อง​ไป​หา​หมอ แต่​คน​ป่วย​ต้อง​ให้​หมอ​รักษา+ 32  ที่​ผม​มา ไม่​ได้​มา​เพื่อ​ช่วย​คน​ดี แต่​มา​ช่วย​คน​บาป​ให้​กลับ​ใจ”+ 33  บาง​คน​มา​พูด​กับ​พระ​เยซู​ว่า “สาวก​ของ​ยอห์น​ถือ​ศีล​อด​อาหาร​และ​อธิษฐาน​บ่อย ๆ ลูก​ศิษย์​ของ​พวก​ฟาริสี​ก็​เหมือน​กัน แต่​สาวก​ของ​ท่าน​กลับ​ทั้ง​กิน​ทั้ง​ดื่ม”+ 34  พระ​เยซู​บอก​พวก​เขา​ว่า “ตอน​ที่​เจ้าบ่าว​ยัง​อยู่ จะ​ให้​เพื่อน​เจ้าบ่าว​ถือ​ศีล​อด​อาหาร​ได้​อย่าง​ไร? 35  แต่​เมื่อ​เจ้าบ่าว+ไป​จาก​พวก​เขา ตอน​นั้น​แหละ​ที่​พวก​เขา​จะ​ถือ​ศีล​อด​อาหาร”+ 36  พระ​เยซู​ยัง​ยก​ตัว​อย่าง​เปรียบ​เทียบ​ให้​พวก​เขา​ฟัง​ด้วย​ว่า “ไม่​มี​ใคร​ตัด​ผ้า​จาก​เสื้อ​ใหม่​มา​ปะ​เสื้อ​เก่า ถ้า​ทำ​อย่าง​นั้น ผ้า​ใหม่​ชิ้น​นั้น​จะ​ดึง​รอย​ปะ​ให้​ขาด แถม​ยัง​ไม่​เข้า​กัน​กับ​เสื้อ​เก่า​ด้วย+ 37  และ​ไม่​มี​ใคร​เอา​เหล้า​องุ่น​ใหม่​ใส่​ถุง​หนัง​เก่า ถ้า​ทำ​อย่าง​นั้น เหล้า​องุ่น​จะ​ทำ​ให้​ถุง​หนัง​แตก เหล้า​องุ่น​จะ​รั่ว และ​ถุง​หนัง​ก็​เสีย 38  เหล้า​องุ่น​ใหม่​ก็​ต้อง​ใส่​ใน​ถุง​หนัง​ใหม่ 39  คน​ที่​เคย​ดื่ม​เหล้า​องุ่น​เก่า​จะ​ไม่​อยาก​ดื่ม​เหล้า​องุ่น​ใหม่ เพราะ​เขา​บอก​ว่า ‘เหล้า​องุ่น​เก่า​มี​รสชาติ​ถูก​ปาก​ดี’”

เชิงอรรถ

หรือ “ทำ​ให้​ผม​สะอาด​ได้”

ข้อมูลสำหรับศึกษา

ทะเลสาบ​กาลิลี​หรือ​ที่​เรียก​กัน​ว่า​ทิเบเรียส: บาง​ครั้ง​มี​การ​เรียก​ทะเลสาบ​กาลิลี​ว่า​ทะเลสาบ​ทิเบเรียส​ตาม​ชื่อ​เมือง​ที่​ตั้ง​อยู่​บน​ชายฝั่ง​ทาง​ตะวัน​ตก​ของ​ทะเลสาบ​นี้ ชื่อ​ของ​เมือง​นี้​ถูก​ตั้ง​ขึ้น​เพื่อ​ยกย่อง​จักรพรรดิ​โรมัน​คน​หนึ่ง​ที่​ชื่อ​ซีซาร์​ทิเบริอัส (ยน 6:23) ชื่อ​ของ​ทะเลสาบ​ทิเบเรียส​มี​อยู่​ใน​ข้อ​นี้​และ​ที่ ยน 21:1—ดูข้อมูล​สำหรับ​ศึกษา​ที่ มธ 4:18

เยนเนซาเรท:ที่​ราบ​ขนาด​เล็ก​ประมาณ 5 x 2.5 กม. ซึ่ง​อยู่​ริม​ชายฝั่ง​ทาง​ตะวัน​ตก​เฉียง​เหนือ​ของ​ทะเลสาบ​กาลิลี บันทึก​ที่ ลก 5:1 เรียก​ทะเลสาบ​กาลิลี​ว่า “ทะเลสาบ​เยนเนซาเรท”

ทะเลสาบ​เยนเนซาเรท: อีก​ชื่อ​หนึ่ง​ของ​ทะเลสาบ​กาลิลี เป็น​ทะเลสาบ​น้ำ​จืด​ที่​อยู่​ทาง​เหนือ​ของ​อิสราเอล (มธ 4:18) บาง​ครั้ง​ก็​เรียก​ทะเลสาบ​นี้​ว่า​ทะเล​คินเนเรท (กดว 34:11) และ​ทะเลสาบ​ทิเบเรียส (ดูข้อมูล​สำหรับ​ศึกษา​ที่ ยน 6:1) ทะเลสาบ​นี้​อยู่​ต่ำ​กว่า​ระดับ​น้ำ​ทะเล​โดย​เฉลี่ย 210 เมตร มี​ความ​ยาว​ตั้ง​แต่​เหนือ​จด​ใต้ 21 กม. และ​มี​ความ​กว้าง​ตั้ง​แต่​ฝั่ง​ตะวัน​ออก​ถึง​ตะวัน​ตก 12 กม. จุด​ที่​ลึก​ที่​สุด​ลึก​ประมาณ 48 เมตร เยนเนซาเรท​เป็น​ชื่อ​ของ​ที่​ราบ​ขนาด​เล็ก​ซึ่ง​อยู่​ริม​ชายฝั่ง​ทาง​ตะวัน​ตก​เฉียง​เหนือ​ของ​ทะเลสาบ​กาลิลี ผู้​เชี่ยวชาญ​บาง​คน​คิด​ว่า​เยนเนซาเรท​อาจ​เป็น​ชื่อ​ภาษา​กรีก​ที่​ก่อน​หน้า​นี้​มี​ชื่อ​ฮีบรู​ว่า​คินเนเรท—ดูข้อมูล​สำหรับ​ศึกษา​ที่ มธ 14:34 และภาค​ผนวก ก​7, แผนที่ 3​ข, “เหตุ​การณ์​ที่​เกิด​ขึ้น​บริเวณ​ทะเลสาบ​กาลิลี”

ริม​ฝั่ง: ริม​ฝั่ง​ทะเลสาบ​กาลิลี​ใกล้​เมือง​คาเปอร์นาอุม​มี​บริเวณ​หนึ่ง​ที่​เว้า​เข้า​ไป​เป็น​ครึ่ง​วง​กลม​ตาม​ธรรมชาติ พื้น​ที่​แบบ​นี้​ช่วย​ขยาย​เสียง​ของ​พระ​เยซู​ให้​ดัง​ขึ้น ผู้​ฟัง​กลุ่ม​ใหญ่​จึง​ได้​ยิน​เสียง​ของ​ท่าน​ที่​พูด​จาก​เรือ​อย่าง​ชัดเจน

สอน​ประชาชน​จาก​บน​เรือ: ดูข้อมูล​สำหรับ​ศึกษา​ที่ มธ 13:2

จับ: แปล​ตรง​ตัว​ว่า “ล้อม” โดย​ใช้​อวน​จับ​ปลา

ป่วย​มี​ไข้​สูง: มัทธิว​กับ​มาระโก​บอก​ว่า​แม่ยาย​ของ​เปโตร “นอน​ป่วย​เป็น​ไข้​อยู่” (มธ 8:14; มก 1:30) แต่​ลูกา​ซึ่ง​เป็น​หมอ​เป็น​คน​เดียว​ที่​อธิบาย​ว่า​อาการ​ของ​เธอ​หนัก​แค่​ไหน​โดย​บอก​ว่า​เธอ “มี​ไข้​สูง”—ดู “บท​นำ​ของ​หนังสือ​ลูกา

ผู้​ชาย​คน​หนึ่ง​ที่​เป็น​โรค​เรื้อน​ทั่ว​ทั้ง​ตัว: โรค​เรื้อน​ใน​พระ​คัมภีร์​หมาย​ถึง​โรค​ผิวหนัง​ร้ายแรง​ชนิด​หนึ่ง แต่​ก็​มี​ความ​หมาย​กว้าง​กว่า​โรค​เรื้อน​ที่​รู้​จัก​กัน​ใน​ปัจจุบัน ใคร​ก็​ตาม​ที่​ถูก​ตรวจ​พบ​ว่า​เป็น​โรค​เรื้อน​จะ​ถูก​ไล่​ออก​จาก​ชุมชน​จน​กว่า​เขา​จะ​หาย​จาก​โรค (ลนต 13:2, เชิงอรรถ, 45, 46; ดู​ส่วน​อธิบาย​ศัพท์​คำ​ว่า “โรค​เรื้อน”) ตอน​ที่​มัทธิว​กับ​มาระโก​บันทึก​เหตุ​การณ์​เดียว​กัน​นี้ พวก​เขา​แค่​เรียก​ผู้​ชาย​คน​นี้​ว่า “คน​โรค​เรื้อน​คน​หนึ่ง” (มธ 8:2; มก 1:40) แต่​ลูกา​ซึ่ง​เป็น​หมอ​รู้​ว่า​โรค​เรื้อน​มี​หลาย​ระดับ (คส 4:14) ดัง​นั้น เขา​จึง​บอก​ชัดเจน​ว่า​ผู้​ชาย​คน​นี้ “เป็น​โรค​เรื้อน​ทั่ว​ทั้ง​ตัว” ซึ่ง​อาจ​หมาย​ความ​ว่า​เป็น​โรค​เรื้อน​ขั้น​รุนแรง​มาก—ดูข้อมูล​สำหรับ​ศึกษา​ที่ ลก 4:38 ซึ่ง​เป็น​อีก​เหตุ​การณ์​หนึ่ง​ที่​ลูกา​พูด​ถึง​ความ​รุนแรง​ของ​โรค

พระ​เยซู . . . สัมผัส​ตัว​เขา: ตาม​กฎหมาย​ของ​โมเสส คน​ที่​เป็น​โรค​เรื้อน​จะ​ถูก​กัก​ตัว​ไว้​เพื่อ​ป้องกัน​ไม่​ให้​คน​อื่น​ติด​โรค (ลนต 13:45, 46; กดว 5:1-4) แต่​พวก​ผู้​นำ​ศาสนา​ชาว​ยิว​เพิ่ม​กฎ​อื่น​ ๆ เข้า​ไป​อีก เช่น ต้อง​อยู่​ห่าง​คน​โรค​เรื้อน​ไม่​น้อย​กว่า 4 ศอก หรือ​ประมาณ 1.8 เมตร และ​ใน​วัน​ที่​ลม​แรง​ต้อง​อยู่​ห่าง​ถึง 100 ศอก​หรือ​ประมาณ 45 เมตร กฎ​แบบ​นี้​ทำ​ให้​ผู้​คน​ทำ​ไม่​ดี​กับ​คน​ที่​เป็น​โรค​เรื้อน ข้อ​เขียน​โบราณ​ของ​ชาว​ยิว​พูด​ใน​แง่​ดี​เกี่ยว​กับ​รับบี​คน​หนึ่ง​ที่​หนี​ไป​ซ่อน​จาก​คน​โรค​เรื้อน​และ​รับบี​อีก​คน​หนึ่ง​ที่​ขว้าง​หิน​ไล่​คน​โรค​เรื้อน ตรง​กัน​ข้าม เมื่อ​พระ​เยซู​เห็น​คน​โรค​เรื้อน​คน​นี้​ท่าน​ก็​รู้สึก​สงสาร​มาก​จน​ทำ​สิ่ง​ที่​คน​ยิว​คน​อื่น​ไม่​มี​ทาง​จะ​ทำ นั่น​คือ​ท่าน​สัมผัส​ตัว​เขา​ทั้ง​ที่​จริง​ ๆ แล้ว​ท่าน​สามารถ​รักษา​เขา​ให้​หาย​ได้​โดย​แค่​สั่ง​เท่า​นั้น—มธ 8:5-13

ผม​อยาก​ช่วย: พระ​เยซู​ไม่​ได้​รับปาก​ว่า​จะ​ช่วย​เท่า​นั้น แต่​บอก​ให้​รู้​ด้วย​ว่า​ท่าน​อยาก​ช่วย​เขา​จริง​ ๆ นี่​แสดง​ให้​เห็น​ว่า​พระ​เยซู​ไม่​ได้​ช่วย​คน​อื่น​เพราะ​เป็น​หน้า​ที่​เท่า​นั้น

พระ​เยซู​ก็​ยื่น​มือ​สัมผัส​ตัว​เขา: ดูข้อมูล​สำหรับ​ศึกษา​ที่ มธ 8:3

ผม​อยาก​ช่วย: ดูข้อมูล​สำหรับ​ศึกษา​ที่ มธ 8:3

ไป​ให้​ปุโรหิต​ตรวจ​ดู: ตาม​กฎหมาย​ของ​โมเสส ปุโรหิต​ต้อง​ตรวจ​ดู​ว่า​คน​ที่​เป็น​โรค​เรื้อน​หาย​จาก​โรค​แล้ว​หรือ​ไม่ คน​ที่​หาย​โรค​ต้อง​ไป​ที่​วิหาร​เพื่อ​ถวาย​เครื่อง​บูชา​ตาม​ที่​กฎหมาย​ของ​โมเสส​สั่ง​ไว้​ใน ลนต 14:2-32

ไป​ให้​ปุโรหิต​ตรวจ​ดู: ดูข้อมูล​สำหรับ​ศึกษา​ที่ มก 1:44

ตอน​ที่​ท่าน​อธิษฐาน​อยู่: ใน​หนังสือ​ข่าว​ดี​ของ​ลูกา เขา​ให้​ความ​สำคัญ​กับ​การ​อธิษฐาน​เป็น​พิเศษ คำ​อธิษฐาน​ของ​พระ​เยซู​หลาย​ครั้ง​มี​อยู่​ใน​หนังสือ​ลูกา​เท่า​นั้น เช่น ใน​ข้อ​นี้​ลูกา​ให้​ราย​ละเอียด​เพิ่ม​เติม​ว่า​พระ​เยซู​อธิษฐาน​ตอน​ที่​ท่าน​รับ​บัพติศมา ดู​เหมือน​ว่า​เปาโล​ได้​บันทึก​คำ​พูด​บาง​ส่วน​ของ​คำ​อธิษฐาน​นี้​ใน​เวลา​ต่อ​มา​ด้วย (ฮบ 10:5-9) คำ​อธิษฐาน​อื่น ๆ ของ​พระ​เยซู​ที่​มี​เฉพาะ​ใน​หนังสือ​ลูกา​มี​อยู่​ที่ ลก 5:16; 6:12; 9:18, 28; 11:1; 23:46

อธิษฐาน: ลูกา​เป็น​คน​เดียว​ที่​ให้​ราย​ละเอียด​เพิ่ม​เติม​เกี่ยว​กับ​การ​อธิษฐาน​ตอน​ที่​พระ​เยซู​เปลี่ยน​รูป​กาย และ​ข้อ​ต่อ​ไป​ก็​บอก​ด้วย​ว่า​พระ​เยซู “อธิษฐาน​อยู่” (ลก 9:29) คำ​อธิษฐาน​อื่น ๆ ของ​พระ​เยซู​ที่​มี​เฉพาะ​ใน​หนังสือ​ลูกา​มี​อยู่​ที่ ลก 3:21; 5:16; 6:12; 9:18; 11:1; 23:46

ท่าน​มัก​จะ​หา​เวลา​ปลีก​ตัว​ไป​ใน​ที่​ห่าง​ไกล​ผู้​คน​เพื่อ​อธิษฐาน: นี่​เป็น​หนึ่ง​ใน​หลาย ๆ ตัว​อย่าง​ที่​มี​แต่​ลูกา​เท่า​นั้น​ที่​บันทึก​ว่า​พระ​เยซู​อธิษฐาน (ดูข้อมูล​สำหรับ​ศึกษา​ที่ ลก 3:21; 9:28) คำ​กริยา​กรีก​ที่​ใช้​ใน​ข้อ​นี้​แสดง​ให้​เห็น​ว่า​พระ​เยซู​มี​นิสัย​ชอบ​อธิษฐาน คำ​กรีก​ที่​แปล​ว่า “ที่​ห่าง​ไกล​ผู้​คน” (เอะเรมอส) มัก​หมาย​ถึง​ทะเล​ทราย​หรือ​ที่​กันดาร แต่​ก็​อาจ​หมาย​ถึง​ที่​ไหน​ก็​ได้​ที่​ห่าง​ไกล​ผู้​คน (มธ 14:13; มก 1:45; 6:31; ลก 4:42; 8:29) พระ​เยซู​ไม่​ใช่​คน​ชอบ​ปลีกวิเวก ท่าน​ชอบ​อยู่​กับ​ผู้​คน (มธ 9:35, 36; ลก 8:1; 19:7-10; ยน 11:5) แต่​หลาย​ครั้ง​ท่าน​พยายาม​หา​เวลา​ส่วน​ตัว​เพราะ​สิ่ง​ที่​ท่าน​ชอบ​มาก​กว่า​ก็​คือ​การ​ได้​อยู่​กับ​พระ​ยะโฮวา ท่าน​อยาก​อยู่​ตาม​ลำพัง​กับ​พระ​ยะโฮวา​เพื่อ​จะ​อธิษฐาน​พูด​คุย​กับ​พระองค์—มธ 14:23; มก 1:35

พลัง​ของ​พระ​ยะโฮวา: แม้​สำเนา​พระ​คัมภีร์​ภาษา​กรีก​จะ​ใช้​คำ​ว่า คูริออส (องค์​พระ​ผู้​เป็น​เจ้า) ใน​ข้อ​นี้ แต่​ก็​มี​เหตุ​ผล​ที่​ดี​หลาย​อย่าง​ที่​พระ​คัมภีร์​ฉบับ​นี้​ใช้​ชื่อ​ของ​พระเจ้า ใน​ท้อง​เรื่อง​แสดง​ให้​เห็น​อย่าง​ชัดเจน​ว่า คูริออส ที่​ใช้​ใน​ข้อ​นี้​หมาย​ถึง​พระเจ้า และ​คำ​กรีก ดูนามิส ที่​อาจ​แปล​ได้​ว่า “พลัง” หรือ “กำลัง” มี​อยู่​ใน​ฉบับ​เซปตัวจินต์ ​ซึ่ง​ใน​ข้อ​ความ​ภาษา​ฮีบรู​เกี่ยว​ข้อง​กับ​พลัง​หรือ​กำลัง​ของ​พระ​ยะโฮวา และ​มี​การ​ใช้​เททรากรัมมาทอน​ใน​ท้อง​เรื่อง​เหล่า​นั้น—สด 21:1, 13; 93:1; 118:15

รื้อ​หลังคา . . . เจาะ​เป็น​ช่อง: หลังคา​บ้าน​ส่วน​ใหญ่​ใน​อิสราเอล​สมัย​ศตวรรษ​แรก​เป็น​หลังคา​แบน​เหมือน​ดาดฟ้า และ​สามารถ​ขึ้น​ไป​บน​นั้น​ได้​โดย​ใช้​บันได​ที่​เป็น​ส่วน​หนึ่ง​ของ​บ้าน​หรือ​ปีน​บันได​ที่​พาด​อยู่​นอก​บ้าน บันทึก​ของ​มาระโก​ไม่​ได้​บอก​ว่า​หลังคา​บ้าน​นี้​ทำ​จาก​อะไร แต่​ตาม​ปกติ​แล้ว​หลังคา​จะ​ทำ​จาก​ดิน​เหนียว​ทับ​อยู่​บน​กิ่ง​ไม้ ไม้​อ้อ และ​ท่อน​ไม้​ซึ่ง​พาด​อยู่​บน​คาน ส่วน​หลังคา​บ้าน​บาง​หลัง​ก็​เป็น​กระเบื้อง บันทึก​ของ​ลูกา​บอก​ว่า​ผู้​ชาย​ที่​เป็น​อัมพาต​ถูก​หย่อน​ลง​มา​ทาง “ช่อง” หลังคา (ดูข้อมูล​สำหรับ​ศึกษา​ที่ ลก 5:19) ดัง​นั้น คง​ไม่​ใช่​เรื่อง​ยาก​ที่​เพื่อน ๆ ของ​เขา​จะ​เจาะ​หลังคา​ให้​เป็น​ช่อง​ที่​กว้าง​พอ แล้ว​หย่อน​เปล​ของ​ผู้​ชาย​คน​นี้​ลง​มา​ใน​ห้อง​ที่​มี​คน​แน่น

รื้อ​หลังคา​ออก​เป็น​ช่อง​แล้ว​หย่อน: บันทึก​เกี่ยว​กับ​การ​ที่​พระ​เยซู​รักษา​ผู้​ชาย​ที่​เป็น​อัมพาต​มี​อยู่​ใน​หนังสือ​ข่าว​ดี​ของ​มัทธิว (9:1-8) มาระโก (2:1-12) และ​ลูกา บันทึก​ที่​อยู่​ใน​หนังสือ​ทั้ง 3 เล่ม​เสริม​กัน​และ​กัน มัทธิว​ไม่​ได้​พูด​ถึง​การ​ที่​ผู้​ชาย​คน​นี้​ถูก​หย่อน​ลง​มา​ทาง​หลังคา​เลย ส่วน​มาระโก​อธิบาย​ว่า​เพื่อน ๆ ของ​ผู้​ชาย​คน​นี้​ช่วย​กัน​รื้อ​หลังคา​ออก เจาะ​เป็น​ช่อง แล้ว​หย่อน​เปล​ของ​เขา​ลง​มา และ​ลูกา​ก็​บันทึก​ว่า​ผู้​ชาย​คน​นี้​ถูก “หย่อน” ลง​มา​จาก​ช่อง​หลังคา (ดูข้อมูล​สำหรับ​ศึกษา​ที่ มก 2:4) คำ​กรีก​ที่​แปล​ว่า “หลังคา” (เคะรามอส) ใน​ข้อ​นี้​อาจ​หมาย​ถึง “ดิน​เหนียว” ที่​ใช้​ทำ​กระเบื้อง​หลังคา แต่​เนื่อง​จาก​ใน​ต้น​ฉบับ​ภาษา​กรีก​คำ​นี้​อยู่​ใน​รูป​พหูพจน์​จึง​ดู​เหมือน​ว่า​ข้อ​นี้​กำลัง​พูด​ถึง​หลังคา​ที่​ทำ​จาก​แผ่น​กระเบื้อง มี​หลักฐาน​แสดง​ว่า​บ้าน​ใน​อิสราเอล​โบราณ​มี​หลังคา​ที่​ปู​ด้วย​แผ่น​กระเบื้อง ถึง​แม้​ไม่​สามารถ​บอก​ได้​ชัดเจน​ว่า​หลังคา​ที่​พูด​ถึง​ใน​บันทึก​ของ​มาระโก​และ​ลูกา​เป็น​แบบ​ไหน แต่​ก็​เป็น​ไป​ได้​ว่า​หลังคา​นี้​อาจ​เป็น​แผ่น​กระเบื้อง​ที่​ปู​ทับ​บน​ดิน​เหนียว​หรือ​ถึง​กับ​ฝัง​อยู่​ใน​ดิน​เหนียว​ก็​ได้ ไม่​ว่า​จะ​เป็น​อย่าง​ไร บันทึก​เหล่า​นี้​ก็​แสดง​ให้​เห็น​ชัดเจน​ว่า​เพื่อน​ของ​ผู้​ชาย​คน​นี้​พยายาม​มาก​จริง ๆ ที่​จะ​พา​เขา​ไป​หา​พระ​เยซู นี่​แสดง​ว่า​พวก​เขา​มี​ความ​เชื่อ​มาก หนังสือ​ข่าว​ดี​ทั้ง 3 เล่ม​จึง​บอก​ว่า​พระ​เยซู “เห็น​ความ​เชื่อ​ของ​พวก​เขา”—ลก 5:20

เห็น​ความ​เชื่อ​ของ​พวก​เขา: การ​ใช้​สรรพนาม​พหูพจน์ “พวก​เขา” แสดง​ว่า​พระ​เยซู​สังเกต​ว่า​คน​ทั้ง​กลุ่ม​นั้น​มี​ความ​เชื่อ​มาก ไม่​ใช่​แค่​ผู้​ชาย​ที่​เป็น​อัมพาต​เท่า​นั้น

เห็น​ความ​เชื่อ​ของ​พวก​เขา: ดูข้อมูล​สำหรับ​ศึกษา​ที่ มธ 9:2

ลูก​มนุษย์: มี​การ​ใช้​คำ​นี้​ประมาณ 80 ครั้ง​ใน​หนังสือ​ข่าว​ดี​ทั้ง 4 เล่ม พระ​เยซู​ใช้​คำ​นี้​เมื่อ​พูด​ถึง​ตัว​ท่าน​เอง ดู​เหมือน​ท่าน​ใช้​คำ​นี้​เพื่อ​เน้น​ว่า​ท่าน​เป็น​มนุษย์​จริง​ ๆ ที่​เกิด​จาก​ผู้​หญิง​และ​มี​ค่า​เท่า​เทียม​กับ​อาดัม ท่าน​จึง​สามารถ​ไถ่​มนุษย์​จาก​บาป​และ​ความ​ตาย​ได้ (รม 5:12, 14, 15) คำ​นี้​ยัง​ทำ​ให้​รู้​ว่า​พระ​เยซู​เป็น​เมสสิยาห์​หรือ​พระ​คริสต์​ด้วย—ดนล 7:13, 14; ดู​ส่วน​อธิบาย​ศัพท์

ให้​อภัย​บาป​ใน​โลก​นี้​ได้​จริง: ใน​ต้น​ฉบับ​ภาษา​กรีก รูป​แบบ​ของ​ประโยค​นี้​ทำ​ให้​รู้​ว่า​พระ​เยซู​หยุด​พูด​กลาง​คัน แล้ว​ก็​หัน​ไป​รักษา​ผู้​ชาย​ที่​เป็น​อัมพาต​ต่อ​หน้า​ทุก​คน​เพื่อ​พิสูจน์​คำ​พูด​ของ​ท่าน

ลูก​มนุษย์: ดูข้อมูล​สำหรับ​ศึกษา​ที่ มธ 8:20

ให้​อภัย​บาป​ใน​โลก​นี้​ได้​จริง: ดูข้อมูล​สำหรับ​ศึกษา​ที่ มธ 9:6

เลวี: ใน​บันทึก​เหตุ​การณ์​เดียว​กัน​ที่ มธ 9:9 สาวก​คน​นี้​มี​ชื่อ​ว่า​มัทธิว เมื่อ​มาระโก​กับ​ลูกา​พูด​ถึง​เขา​ใน​ฐานะ​อดีต​คน​เก็บ​ภาษี ทั้ง​สอง​คน​เรียก​เขา​ว่า​เลวี (ลก 5:27, 29) แต่​เมื่อ​พูด​ถึง​เขา​ใน​ฐานะ​อัครสาวก​คน​หนึ่ง มาระโก​กับ​ลูกา​เรียก​เขา​ว่า​มัทธิว (มก 3:18; ลก 6:15; กจ 1:13) พระ​คัมภีร์​ไม่​ได้​บอก​ว่า​เลวี​มี​อีก​ชื่อ​หนึ่ง​ว่า​มัทธิว​ตั้ง​แต่​ก่อน​มา​เป็น​สาวก​ของ​พระ​เยซู​หรือ​ไม่ มาระโก​เป็น​ผู้​เขียน​หนังสือ​ข่าว​ดี​เพียง​คน​เดียว​ที่​บอก​ว่า​มัทธิว เลวี​เป็น​ลูก​ของ​อัลเฟอัส—ดูข้อมูล​สำหรับ​ศึกษา​ที่ มก 3:18

ด่าน​เก็บ​ภาษี: อาจ​เป็น​อาคาร​เล็ก ๆ ที่​คน​เก็บ​ภาษี​นั่ง​อยู่​เพื่อ​เก็บ​ภาษี​นำ​เข้า​และ​ส่ง​ออก รวม​ทั้ง​ภาษี​ขน​สินค้า​ผ่าน​แดน​จาก​พวก​พ่อค้า เลวี​ที่​มี​อีก​ชื่อ​หนึ่ง​ว่า​มัทธิว​ทำ​งาน​อยู่​ที่​ด่าน​เก็บ​ภาษี​ใน​เมือง​คาเปอร์นาอุม​หรือ​ใกล้ ๆ เมือง​นั้น

ตาม​ผม​มา​สิ: คำ​กริยา​กรีก​ที่​อยู่​ใน​คำ​เชิญ​นี้​มี​ความ​หมาย​หลัก​ว่า “เดิน​ตาม​หลัง, ตาม​มา​ข้าง​หลัง” แต่​ใน​ท้อง​เรื่อง​นี้​หมาย​ถึง “ติด​ตาม​บาง​คน​ใน​ฐานะ​สาวก”

เลวี: ใน​บันทึก​เหตุ​การณ์​เดียว​กัน​ที่ มธ 9:9 สาวก​คน​นี้​มี​ชื่อ​ว่า​มัทธิว เมื่อ​มาระโก​กับ​ลูกา​พูด​ถึง​เขา​ใน​ฐานะ​อดีต​คน​เก็บ​ภาษี ทั้ง​สอง​คน​เรียก​เขา​ว่า​เลวี (มก 2:14) แต่​เมื่อ​พูด​ถึง​เขา​ใน​ฐานะ​อัครสาวก​คน​หนึ่ง มาระโก​กับ​ลูกา​เรียก​เขา​ว่า​มัทธิว (มก 3:18; ลก 6:15; กจ 1:13) พระ​คัมภีร์​ไม่​ได้​บอก​ว่า​เลวี​มี​อีก​ชื่อ​หนึ่ง​ว่า​มัทธิว​ตั้ง​แต่​ก่อน​มา​เป็น​สาวก​ของ​พระ​เยซู​หรือ​ไม่—ดูข้อมูล​สำหรับ​ศึกษา​ที่ มก 2:14

ด่าน​เก็บ​ภาษี: ดูข้อมูล​สำหรับ​ศึกษา​ที่ มก 2:14

ตาม​ผม​มา​สิ: ดูข้อมูล​สำหรับ​ศึกษา​ที่ มก 2:14

คน​เก็บ​ภาษี: ชาว​ยิว​หลาย​คน​เก็บ​ภาษี​ให้​รัฐบาล​โรมัน ผู้​คน​เลย​เกลียด​ชาว​ยิว​ที่​ทำ​งาน​นี้​เพราะ​คน​เหล่า​นี้​ไม่​เพียง​ให้​ความ​ร่วม​มือ​กับ​ชาติ​มหาอำนาจ​ที่​พวก​เขา​เกลียด​เท่า​นั้น แต่​ยัง​เก็บ​ภาษี​เกิน​กำหนด​ด้วย คน​เก็บ​ภาษี​ถูก​เพื่อน​ร่วม​ชาติ​ชาว​ยิว​รังเกียจ และ​ถูก​จัด​อยู่​ใน​ประเภท​เดียว​กับ​คน​บาป​และ​โสเภณี—มธ 11:19; 21:32

กิน​อาหาร: หรือ “นั่ง​เอน​ตัว​ร่วม​โต๊ะ​อาหาร” การ​นั่ง​ร่วม​โต๊ะ​อาหาร​กับ​ใคร​คน​หนึ่ง​หมาย​ถึง​การ​สนิท​กับ​คน​นั้น ปกติ​แล้ว​ชาว​ยิว​ใน​สมัย​พระ​เยซู​จะ​ไม่​ร่วม​โต๊ะ​อาหาร​กับ​คน​ที่​ไม่​ใช่​ชาว​ยิว​เด็ดขาด

คน​เก็บ​ภาษี: ดูข้อมูล​สำหรับ​ศึกษา​ที่ มธ 5:46

ร่วม​งาน: หรือ “ร่วม​โต๊ะ​อาหาร”—ดูข้อมูล​สำหรับ​ศึกษา​ที่ มก 2:15

อด​อาหาร: หมาย​ถึง​งด​เว้น​จาก​การ​กิน​อาหาร​ช่วง​หนึ่ง (ดู​ส่วน​อธิบาย​ศัพท์) พระ​เยซู​ไม่​เคย​สั่ง​พวก​สาวก​ให้​ถือ​ศีล​อด​อาหาร และ​ท่าน​ก็​ไม่​เคย​ห้าม​พวก​เขา​ทำ​ตาม​ธรรมเนียม​นั้น​ด้วย ตาม​กฎหมาย​ของ​โมเสส​ชาว​ยิว​ที่​มี​แรง​กระตุ้น​ที่​ถูก​ต้อง​จะ​ถ่อม​ตัว​ลง​ขอ​ความ​ช่วยเหลือ​จาก​พระ​ยะโฮวา​และ​แสดง​การ​กลับ​ใจ​โดย​การ​ถือ​ศีล​อด​อาหาร—1ซม 7:6; 2พศ 20:3

เพื่อน​เจ้าบ่าว: แปล​ตรง​ตัว​ว่า “ลูก​ของ​ห้อง​เจ้าสาว” เป็น​สำนวน​หมาย​ถึง​แขก​ที่​มา​ร่วม​งาน​แต่งงาน โดย​เฉพาะ​พวก​เพื่อน​ ๆ ของ​เจ้าบ่าว

เพื่อน​เจ้าบ่าว: ดูข้อมูล​สำหรับ​ศึกษา​ที่ มธ 9:15

เหล้า​องุ่น . . . ใส่​ถุง​หนัง: ใน​สมัย​คัมภีร์​ไบเบิล​เป็น​เรื่อง​ปกติ​ที่​จะ​เก็บ​เหล้า​องุ่น​ไว้​ใน​ถุง​หนัง (1​ซม 16:20) ถุง​เหล้า​องุ่น​ทำ​จาก​หนัง​ทั้ง​ตัว​ของ​สัตว์​เลี้ยง เช่น แกะ​หรือ​แพะ ถุง​หนัง​เก่า​จะ​แข็ง​และ​ไม่​ค่อย​ยืดหยุ่น แต่​ถุง​หนัง​ใหม่​จะ​ยืด​และ​ขยาย​ได้​จึง​สามารถ​ทน​กับ​แรง​ดัน​ที่​เกิด​จาก​กระบวนการ​หมัก​เหล้า​องุ่น​ใหม่​ได้—ดู​ส่วน​อธิบาย​ศัพท์​คำ​ว่า “ถุง​หนัง

เหล้า​องุ่น . . . ใส่​ถุง​หนัง: ดูข้อมูล​สำหรับ​ศึกษา​ที่ มธ 9:17

รสชาติ​ถูก​ปาก​ดี: หรือ​อาจ​แปล​ได้​ว่า “รสชาติ​ดี​กว่า” ตาม​สำเนา​พระ​คัมภีร์​บาง​ฉบับ

วีดีโอและรูปภาพ

ซาก​เรือ​หา​ปลา​ของ​ชาว​กาลิลี
ซาก​เรือ​หา​ปลา​ของ​ชาว​กาลิลี

ความ​แห้ง​แล้ง​ที่​เกิด​ขึ้น​ใน​ปี 1985-1986 ทำ​ให้​น้ำ​ใน​ทะเลสาบ​กาลิลี​ลด​ลง​จน​เห็น​ซาก​เรือ​ที่​จม​อยู่​ใน​โคลน ซาก​เรือ​นี้​ยาว 8.2 เมตร กว้าง 2.3 เมตร และ​ท้อง​เรือ​ส่วน​ที่​ลึก​ที่​สุด​มี​ความ​ลึก 1.3 เมตร นัก​โบราณคดี​บอก​ว่า​เรือ​นี้​ถูก​สร้าง​ขึ้น​ระหว่าง​ปี 100 ก่อน ค.ศ. ถึง​ปี ค.ศ. 100 วีดีโอ​นี้​แสดง​ให้​เห็น​แบบ​จำลอง​เรือ​ลำ​นี้​ซึ่ง​ปัจจุบัน​ตั้ง​แสดง​อยู่​ที่​พิพิธภัณฑ์​ใน​อิสราเอล เรือ​น่า​จะ​มี​ลักษณะ​แบบ​นี้​ตอน​ที่​มัน​อยู่​ใน​ทะเลสาบ​กาลิลี​เมื่อ​ประมาณ 2,000 ปี​ที่​แล้ว

ปลา​ใน​ทะเลสาบ​กาลิลี
ปลา​ใน​ทะเลสาบ​กาลิลี

คัมภีร์​ไบเบิล​พูด​ถึง​บ่อย ๆ เกี่ยว​กับ​ปลา การ​จับ​ปลา และ​ชาว​ประมง​ใน​ทะเลสาบ​กาลิลี มี​ปลา​ประมาณ 18 ชนิด​ใน​ทะเลสาบ​นี้ ซึ่ง​ใน​จำนวน​นี้​มี​ประมาณ 10 ชนิด​ที่​ชาว​ประมง​จับ​กัน และ​ใน 10 ชนิด​นี้​สามารถ​แบ่ง​ออก​มา​เป็น 3 กลุ่ม​ใหญ่ ๆ ตาม​การ​ซื้อ​ขาย กลุ่ม​แรก​คือ​ปลา​บิน​นี (binny) ซึ่ง​เป็น​ที่​รู้​จัก​กัน​ด้วย​ว่า​ปลา​บาร์เบล (barbel, Barbus longiceps) (หมาย​เลข 1) ปลา 3 ชนิด​ใน​กลุ่ม​นี้​มี​หนวด​ที่​มุม​ปาก​ทั้ง​สอง​ข้าง จึง​มี​ชื่อ​ใน​ภาษา​เซมิติก​ว่า บีนี ซึ่ง​หมาย​ถึง “ขน” ปลา​กลุ่ม​นี้​กิน​สัตว์​จำพวก​หอย หอย​ทาก และ​ปลา​เล็ก ๆ ปลา​บาร์เบล​หัว​ยาว​มี​ความ​ยาว​ประมาณ 75 ซม. และ​หนัก​มาก​กว่า 7 กก. กลุ่ม​ที่ 2 คือ​ปลา​มุชต์ (musht, Tilapia galilea) (หมาย​เลข 2) ซึ่ง​หมาย​ถึง “หวี” ใน​ภาษา​อาหรับ เพราะ​ปลา 5 ชนิด​ใน​กลุ่ม​นี้​มี​ครีบ​หลัง​ลักษณะ​คล้าย​หวี ปลา​มุชต์​ชนิด​หนึ่ง​มี​ความ​ยาว​ประมาณ 45 ซม. และ​หนัก​ประมาณ 2 กก. กลุ่ม​ที่ 3 คือ​ปลา​ซาร์ดีน​คินเนเรต (Kinneret sardine, Acanthobrama terrae sanctae) (หมาย​เลข 3) ซึ่ง​ดู​คล้าย​กับ​ปลา​เฮอร์ริง​ตัว​เล็ก ๆ ตั้ง​แต่​สมัย​โบราณ​มี​การ​เก็บ​รักษา​ปลา​ซาร์ดีน​ชนิด​นี้​ไว้​ด้วย​การ​หมัก​ดอง

เรือ​หา​ปลา​ใน​ศตวรรษ​แรก
เรือ​หา​ปลา​ใน​ศตวรรษ​แรก

ภาพ​จำลอง​นี้​มี​ต้น​แบบ​มา​จาก​ซาก​เรือ​หา​ปลา​ใน​ศตวรรษ​แรก​ที่​พบ​ใน​โคลน​ใกล้​ชายฝั่ง​ทะเลสาบ​กาลิลี และ​อาศัย​ข้อมูล​จาก​ภาพ​โมเสก​ที่​พบ​ใน​บ้าน​หลัง​หนึ่ง​สมัย​ศตวรรษ​แรก​ใน​เมือง​มิกดัล​ที่​อยู่​ติด​ทะเล เรือ​แบบ​นี้​อาจ​มี​เสา​กระโดง​หนึ่ง​ต้น​และ​ใบ​เรือ อาจ​มี​ชาว​ประมง​อยู่​ใน​เรือ 5 คน มี 4 คน​ทำ​หน้า​ที่​พาย​เรือ และ​อีก 1 คน​คอย​คัดท้าย​เรือ​โดย​ยืน​อยู่​บน​แผ่น​ไม้​เล็ก ๆ ท้าย​เรือ เรือ​นี้​ยาว​ประมาณ 8 เมตร กลาง​เรือ​กว้าง​ประมาณ 2.5 เมตร​และ​ลึก 1.25 เมตร ดู​เหมือน​ว่า​เรือ​แบบ​นี้​สามารถ​จุ​คน​ได้ 13 คน​หรือ​มาก​กว่า​นั้น