เขียนโดยยอห์น 13:1-38

13  ก่อน​ถึง​เทศกาล​ปัสกา พระ​เยซู​รู้​ว่า​ถึง​เวลา​แล้ว+ที่​ท่าน​จะ​จาก​โลก​นี้​ไป​หา​พระเจ้า​ผู้​เป็น​พ่อ+ พระ​เยซู​รัก​คน​ของ​ท่าน​ที่​อยู่​ใน​โลก​นี้ และ​ท่าน​รัก​พวก​เขา​ต่อ​ไป​จน​ถึง​ที่​สุด+  แล้ว​อาหาร​มื้อ​เย็น​ก็​มา​ถึง* ก่อน​หน้า​นี้ มาร​ได้​ดล​ใจ​ยูดาส​อิสคาริโอท+ลูก​ซีโมน​ให้​ทรยศ​พระ​เยซู+  พระ​เยซู​รู้​ว่า​พระเจ้า​ผู้​เป็น​พ่อ​ได้​มอบ​ทุก​อย่าง​ไว้​ให้​ท่าน​แล้ว ท่าน​รู้​ว่า​ท่าน​มา​จาก​พระเจ้า​และ​กำลัง​จะ​กลับ​ไป​หา​พระองค์+  พระ​เยซู​ลุก​จาก​โต๊ะ​อาหาร ถอด​เสื้อ​คลุม​วาง​ไว้ และ​หยิบ​ผ้า​เช็ด​ตัว​มา​คาด​เอว+  จาก​นั้น พระ​เยซู​ก็​เอา​น้ำ​ใส่​อ่าง แล้ว​เริ่ม​ล้าง​เท้า​ให้​พวก​สาวก และ​ใช้​ผ้า​ที่​คาด​เอว​อยู่​มา​เช็ด​ให้​แห้ง+  เมื่อ​มา​ถึง​ซีโมน​เปโตร เขา​ถาม​พระ​เยซู​ว่า “นาย​ครับ ท่าน​จะ​ล้าง​เท้า​ให้​ผม​หรือ?”  พระ​เยซู​ตอบ​ว่า “ตอน​นี้​คุณ​ยัง​ไม่​เข้าใจ​ว่า​ทำไม​ผม​ทำ​อย่าง​นี้ แต่​อีก​หน่อย​คุณ​จะ​เข้าใจ​เอง”  เปโตร​บอก​ว่า “ท่าน​จะ​มา​ล้าง​เท้า​ให้​ผม​ไม่​ได้​หรอก​ครับ” พระ​เยซู​บอก​เขา​ว่า “ถ้า​ไม่​ให้​ผม​ล้าง​ให้+ คุณ​ก็​มี​ส่วน​ร่วม​กับ​ผม​ไม่​ได้”  ซีโมน​เปโตร​บอก​ว่า “นาย​ครับ ถ้า​อย่าง​นั้น​อย่า​ล้าง​แค่​เท้า​เลย ล้าง​มือ​กับ​หัว​ให้​ผม​ด้วย” 10  พระ​เยซู​บอก​เขา​ว่า “คน​ที่​อาบ​น้ำ​แล้ว​ก็​สะอาด​ทั้ง​ตัว+ ล้าง​แค่​เท้า​ก็​พอ พวก​คุณ​สะอาด แต่​ไม่​ใช่​ทุก​คน” 11  ที่​พระ​เยซู​พูด​ว่า “พวก​คุณ​สะอาด แต่​ไม่​ใช่​ทุก​คน” เพราะ​ท่าน​รู้​ว่า​คน​ไหน​จะ​ทรยศ​ท่าน+ 12  เมื่อ​พระ​เยซู​ล้าง​เท้า​พวก​สาวก​แล้ว ท่าน​ก็​ใส่​เสื้อ​คลุม และ​กลับ​ไป​นั่ง​เอน​ตัว​ที่​โต๊ะ​อาหาร ท่าน​ถาม​พวก​เขา​ว่า “เข้าใจ​ไหม​ว่า ทำไม​ผม​ทำ​อย่าง​นี้​ให้​พวก​คุณ? 13  พวก​คุณ​เรียก​ผม​ว่า ‘อาจารย์’+ และ ‘นาย’ และ​ที่​พวก​คุณ​เรียก​แบบ​นั้น​ก็​ถูก​แล้ว เพราะ​ผม​เป็น​อย่าง​นั้น​จริง ๆ+ 14  ดัง​นั้น ถ้า​ผม​ที่​เป็น​นาย​และ​อาจารย์​ยัง​ล้าง​เท้า​ให้​พวก​คุณ+ พวก​คุณ​ก็​ควร​จะ​ล้าง​เท้า​ให้​กัน​และ​กัน​ด้วย+ 15  ผม​ทำ​เป็น​ตัว​อย่าง​ให้​ดู​แล้ว พวก​คุณ​ก็​ควร​ทำ​ตาม+ 16  ผม​จะ​บอก​ให้​รู้​ว่า ทาส​ไม่​ใหญ่​กว่า​นาย และ​คน​ที่​ถูก​ใช้​ไป​ก็​ไม่​ใหญ่​กว่า​คน​ที่​ใช้​เขา+ 17  ถ้า​พวก​คุณ​รู้​เรื่อง​นี้​แล้ว​ทำ​ตาม พวก​คุณ​จะ​มี​ความ​สุข+ 18  ผม​ไม่​ได้​พูด​ถึง​พวก​คุณ​ทุก​คน ผม​รู้​จัก​คน​ที่​ผม​เลือก​ไว้ แต่​เรื่อง​ที่​พระ​คัมภีร์​บอก​ไว้​จะ​ต้อง​เป็น​จริง+ที่​ว่า ‘คน​ที่​กิน​อาหาร​ของ​ผม​ได้​ตั้ง​ตัว​เป็น​ศัตรู​กับ​ผม’+ 19  ผม​บอก​พวก​คุณ​ไว้​ก่อน​ที่​เรื่อง​นี้​จะ​เกิด​ขึ้น และ​เมื่อ​มัน​เกิด​ขึ้น​จริง พวก​คุณ​จะ​รู้​ว่า​ผม​คือ​คน​ที่​พระ​คัมภีร์​พูด​ถึง+ 20  ผม​จะ​บอก​ให้​รู้​ว่า ใคร​ที่​ต้อนรับ​คน​ที่​ผม​ใช้​ไป​ก็​ต้อนรับ​ผม+ และ​ใคร​ที่​ต้อนรับ​ผม​ก็​ต้อนรับ​พระองค์​ผู้​ใช้​ผม​มา”+ 21  เมื่อ​พูด​ถึง​ตรง​นี้ พระ​เยซู​ก็​สะเทือน​ใจ​มาก​และ​พูด​ออก​มา​ว่า “ผม​จะ​บอก​ให้​รู้​ว่า คน​หนึ่ง​ใน​พวก​คุณ​จะ​ทรยศ​ผม”+ 22  พวก​สาวก​ก็​มอง​หน้า​กัน และ​สงสัย​ว่า​ท่าน​กำลัง​พูด​ถึง​ใคร+ 23  สาวก​คน​หนึ่ง​ที่​พระ​เยซู​รัก+นั่ง​เอน​ตัว​อยู่​ข้าง ๆ ท่าน 24  ซีโมน​เปโตร​จึง​พยัก​หน้า​ให้​คน​นั้น​และ​ถาม​เขา​ว่า “รู้​ไหม ท่าน​หมาย​ถึง​ใคร?” 25  สาวก​คน​นั้น​จึง​เอน​ตัว​มา​ใกล้​อก​ของ​พระ​เยซู​แล้ว​ถาม​ว่า “ท่าน​หมาย​ถึง​ใคร​ครับ?”+ 26  พระ​เยซู​ตอบ​ว่า “คน​นั้น​คือ​คน​ที่​ผม​จะ​เอา​ขนมปัง​จิ้ม​ใน​ชาม​และ​ยื่น​ให้​เขา”+ แล้ว​ท่าน​ก็​เอา​ขนมปัง​จิ้ม​ใน​ชาม​และ​ยื่น​ให้​ยูดาส​ลูก​ซีโมน​อิสคาริโอท 27  เมื่อ​ยูดาส​รับ​ขนมปัง​ชิ้น​นั้น​แล้ว ซาตาน​ก็​ดล​ใจ​เขา+ พระ​เยซู​จึง​พูด​กับ​เขา​ว่า “คุณ​จะ​ทำ​อะไร​ก็​รีบ​ทำ​เถอะ” 28  แต่​สาวก​คน​อื่น​ที่​นั่ง​ร่วม​โต๊ะ​อยู่​ไม่​รู้​ว่า​ทำไม​ท่าน​พูด​กับ​ยูดาส​อย่าง​นั้น 29  บาง​คน​คิด​ว่า​พระ​เยซู​กำลัง​บอก​เขา​ว่า “ไป​ซื้อ​ของ​ที่​ต้อง​ใช้​ใน​เทศกาล” เพราะ​ยูดาส​เป็น​คน​ถือ​กล่อง​เก็บ​เงิน+ หรือ​ไม่​ก็​บอก​เขา​ให้​ไป​แจก​ทาน​ให้​คน​จน 30  เมื่อ​เขา​รับ​ขนมปัง​ชิ้น​นั้น​แล้ว​ก็​ออก​ไป​ทันที ตอน​นั้น​เป็น​ตอน​กลางคืน+ 31  เมื่อ​ยูดาส​ออก​ไป​แล้ว พระ​เยซู​พูด​ว่า “ถึง​เวลา​แล้ว​ที่ ‘ลูก​มนุษย์’ จะ​ได้​รับ​การ​ยกย่อง+ และ​พระเจ้า​ก็​จะ​ได้​รับ​การ​ยกย่อง​เพราะ​เหตุ​การณ์​ที่​จะ​เกิด​ขึ้น​กับ​ท่าน* 32  พระเจ้า​เอง​จะ​เป็น​ผู้​ยกย่อง​ท่าน+ และ​พระองค์​จะ​ทำ​ทันที 33  ลูก ๆ ที่​รัก ผม​จะ​อยู่​กับ​พวก​คุณ​ได้​อีก​ไม่​นาน พวก​คุณ​จะ​ตาม​หา​ผม และ​อย่าง​ที่​ผม​เคย​บอก​พวก​ยิว​ว่า ‘ที่​ที่​ผม​จะ​ไป​นั้น พวก​คุณ​จะ​ไป​ไม่​ได้’+ ตอน​นี้​ผม​ก็​จะ​บอก​พวก​คุณ​อย่าง​นั้น​ด้วย 34  ผม​ให้​กฎหมาย​ใหม่​กับ​พวก​คุณ คือ ให้​พวก​คุณ​รัก​กัน ผม​รัก​พวก​คุณ​อย่าง​ไร+ ก็​ให้​พวก​คุณ​รัก​กัน​อย่าง​นั้น​ด้วย+ 35  ทุก​คน​จะ​รู้​ว่า​พวก​คุณ​เป็น​สาวก​ของ​ผม เมื่อ​พวก​คุณ​รัก​กัน”+ 36  ซีโมน​เปโตร​ถาม​พระ​เยซู​ว่า “ท่าน​จะ​ไป​ไหน​หรือ​ครับ?” ท่าน​ตอบ​ว่า “ที่​ที่​ผม​จะ​ไป​นั้น ตอน​นี้​คุณ​ยัง​ตาม​ไป​ไม่​ได้ แต่​คุณ​จะ​ตาม​ผม​ไป​ที​หลัง”+ 37  เปโตร​ถาม​ท่าน​ว่า “นาย​ครับ ทำไม​ผม​ถึง​ตาม​ไป​ตอน​นี้​ไม่​ได้​ล่ะ? ผม​พร้อม​จะ​สละ​ชีวิต​เพื่อ​ท่าน”+ 38  พระ​เยซู​ตอบ​ว่า “คุณ​พร้อม​จะ​สละ​ชีวิต​เพื่อ​ผม​หรือ? ผม​จะ​บอก​ให้​รู้​ว่า ก่อน​ไก่​ขัน คุณ​จะ​ปฏิเสธ​ผม​ถึง 3 ครั้ง”+

เชิงอรรถ

หรือ​อาจ​แปล​ได้​ว่า “แล้ว​ก็​มี​การ​เตรียม​อาหาร​มื้อ​เย็น”
หรือ “เพราะ​ท่าน”

ข้อมูลสำหรับศึกษา

เทศกาล​ปัสกา: พระ​เยซู​เริ่ม​ทำ​งาน​ประกาศ​หลัง​จาก​ท่าน​รับ​บัพติศมา​ใน​ฤดู​ใบ​ไม้​ร่วง​ปี ค.ศ. 29 ดัง​นั้น ใน​ข้อ​นี้​จึง​ต้อง​พูด​ถึง​เทศกาล​ปัสกา​ที่​พระ​เยซู​ฉลอง​หลัง​จาก​นั้น​ไม่​นาน​ซึ่ง​เกิด​ขึ้น​ใน​ฤดู​ใบ​ไม้​ผลิ​ปี ค.ศ. 30 (ดูข้อมูล​สำหรับ​ศึกษา​ที่ ลก 3:1 และภาค​ผนวก ก​7) การ​เปรียบ​เทียบ​บันทึก​ใน​หนังสือ​ข่าว​ดี​ทั้ง 4 เล่ม​ทำ​ให้​รู้​ว่า​ช่วง​ที่​พระ​เยซู​ทำ​งาน​รับใช้​บน​โลก ท่าน​ได้​ฉลอง​ปัสกา 4 ครั้ง และ​ทำ​ให้​ได้​ข้อ​สรุป​ว่า​งาน​รับใช้​ของ​ท่าน​กิน​เวลา 3 ปี​ครึ่ง หนังสือ​ข่าว​ดี 3 เล่ม​คือ มัทธิว มาระโก และ​ลูกา พูด​ถึง​เทศกาล​ปัสกา​แค่​ครั้ง​เดียว​คือ​ครั้ง​สุด​ท้าย​ที่​พระ​เยซู​ฉลอง​ก่อน​จะ​เสีย​ชีวิต แต่​ยอห์น​พูด​ถึง​เทศกาล​ปัสกา 4 ครั้ง โดย 3 ครั้ง​เขา​ใช้​คำ​ว่า​ปัสกา (ยน 2:13; 6:4; 11:55) และ​อีก​ครั้ง​หนึ่ง​ซึ่ง​อยู่​ใน ยน 5:1 เขา​ใช้​คำ​ว่า “เทศกาล​ของ​ชาว​ยิว” ตัว​อย่าง​นี้​ทำ​ให้​เห็น​ว่า​การ​เปรียบ​เทียบ​บันทึก​ใน​หนังสือ​ข่าว​ดี​ทั้ง 4 เล่ม​ช่วย​ให้​เรา​เห็น​ภาพ​ชีวิต​ของ​พระ​เยซู​ได้​ครบ​ถ้วน​มาก​ขึ้น—ดูข้อมูล​สำหรับ​ศึกษา​ที่ ยน 5:1; 6:4; 11:55

เทศกาล​ปัสกา: คือ​เทศกาล​ปัสกา​ปี ค.ศ. 33—ดูข้อมูล​สำหรับ​ศึกษา​ที่ ยน 2:13

รัก: ความ​รัก​เป็น​เรื่อง​เด่น​ที่​มี​การ​พูด​ถึง​บ่อย​ ๆ ​ใน​หนังสือ​ยอห์น​ตั้ง​แต่​บท​นี้​เป็น​ต้น​ไป ใน​ยอห์น 12 บท​แรก​มี​การ​ใช้​คำ​กรีก อากาเพโอ (รัก) และ​คำ​นาม​กรีก อากาเพ (ความ​รัก) รวม​กัน​ทั้ง​หมด 8 ครั้ง แต่​ใน​ยอห์น​บท 13 ถึง 21 มี​การ​ใช้​คำ​เหล่า​นี้​ทั้ง​หมด 36 ครั้ง ที่​จริง บท​ท้าย​ ๆ ​ของ​หนังสือ​ยอห์น​พูด​ถึง​ความ​รัก​อัน​ลึกซึ้ง​ที่​พระ​เยซู​มี​ต่อ​พระ​ยะโฮวา​และ​ต่อ​สาวก​ของ​ท่าน​มาก​กว่า​ที่​อื่น​ ๆ ​ใน​คัมภีร์​ไบเบิล เช่น ใน​หนังสือ​ข่าว​ดี​ทั้ง 4 เล่ม​พูด​ถึง​ความ​รัก​ที่​พระ​เยซู​มี​ต่อ​พระ​ยะโฮวา แต่​เฉพาะ​ใน​หนังสือ​ข่าว​ดี​ของ​ยอห์น​เท่า​นั้น​ที่​พระ​เยซู​บอก​ตรง​ ๆ ​ว่า “ผม​รัก​พระองค์” (ยน 14:31) และ​ตอน​ที่​พระ​เยซู​ให้​คำ​แนะ​นำ​สุด​ท้าย​กับ​พวก​สาวก ท่าน​ไม่​ได้​บอก​แค่​ว่า​พระ​ยะโฮวา​รัก​ท่าน แต่​บอก​ด้วย​ว่า​ทำไม​พระองค์​ถึง​รัก​ท่าน—ยน 15:9, 10

รัก​พวก​เขา​ต่อ​ไป​จน​ถึง​ที่​สุด: สำนวน​กรีก​นี้​อาจ​หมาย​ความ​ว่า​พระ​เยซู​รัก​สาวก​ของ​ท่าน​จน​ถึง​ที่​สุด​ของ​ชีวิต​ท่าน แต่​บาง​คน​ก็​เข้าใจ​ว่า​สำนวน​กรีก​ที่​ใช้​ใน​ท้อง​เรื่อง​นี้​หมาย​ถึง “รัก​พวก​เขา​อย่าง​สุด​หัวใจ, รัก​พวก​เขา​ต่อ​ ๆ ​ไป”

หยิบ​ผ้า​เช็ด​ตัว​มา​คาด​เอว: ปกติ​แล้ว​การ​ล้าง​และ​เช็ด​เท้า​ให้​คน​อื่น​เป็น​งาน​ของ​ทาส (ยน 13:12-17) พระ​เยซู​ทำ​งาน​ที่​ต่ำต้อย​นี้​เพื่อ​สอน​บทเรียน​สำคัญ​ให้​กับ​สาวก​ว่า​พระ​ยะโฮวา​ต้องการ​ให้​ผู้​รับใช้​ของ​พระองค์​มอง​ตัว​เอง​อย่าง​ไร อัครสาวก​เปโตร​เป็น​คน​หนึ่ง​ที่​อยู่​ใน​เหตุ​การณ์​คืน​นั้น​และ​อาจ​คิด​ถึง​สิ่ง​ที่​พระ​เยซู​ทำ​ตอน​ที่​เขา​แนะ​นำ​เพื่อน​ร่วม​ความ​เชื่อ​ว่า “ให้​พวก​คุณ​ทุก​คน​แสดง [หรือ “คาด​เอว​ด้วย”] ความ​อ่อนน้อม​ถ่อม​ตน”—1​ปต 5:5; เชิงอรรถ

หยิบ​ผ้า​เช็ด​ตัว​มา​คาด​เอว: ปกติ​แล้ว​การ​ล้าง​และ​เช็ด​เท้า​ให้​คน​อื่น​เป็น​งาน​ของ​ทาส (ยน 13:12-17) พระ​เยซู​ทำ​งาน​ที่​ต่ำต้อย​นี้​เพื่อ​สอน​บทเรียน​สำคัญ​ให้​กับ​สาวก​ว่า​พระ​ยะโฮวา​ต้องการ​ให้​ผู้​รับใช้​ของ​พระองค์​มอง​ตัว​เอง​อย่าง​ไร อัครสาวก​เปโตร​เป็น​คน​หนึ่ง​ที่​อยู่​ใน​เหตุ​การณ์​คืน​นั้น​และ​อาจ​คิด​ถึง​สิ่ง​ที่​พระ​เยซู​ทำ​ตอน​ที่​เขา​แนะ​นำ​เพื่อน​ร่วม​ความ​เชื่อ​ว่า “ให้​พวก​คุณ​ทุก​คน​แสดง [หรือ “คาด​เอว​ด้วย”] ความ​อ่อนน้อม​ถ่อม​ตน”—1​ปต 5:5; เชิงอรรถ

ล้าง​เท้า​ให้​พวก​สาวก: ใน​สมัย​อิสราเอล​โบราณ ส่วน​ใหญ่​แล้ว​ผู้​คน​จะ​ใส่​รอง​เท้า​ที่​มี​แค่​พื้น​รอง​เท้า​กับ​สาย​ที่​รัด​เท้า​และ​ข้อ​เท้า เท้า​ของ​คน​เดิน​ทาง​จึง​มัก​จะ​เปื้อน​ฝุ่น​หรือ​โคลน​ตาม​ทาง จึง​เป็น​ธรรมเนียม​ที่​จะ​ต้อง​ถอด​รอง​เท้า​ก่อน​เข้า​บ้าน และ​เจ้า​ของ​บ้าน​ที่​มี​น้ำใจ​ต้อนรับ​ก็​จะ​ให้​แขก​ได้​ล้าง​เท้า คัมภีร์​ไบเบิล​พูด​ถึง​ธรรมเนียม​นี้​หลาย​ครั้ง (ปฐก 18:4, 5; 24:32; 1​ซม 25:41; ลก 7:37, 38, 44) ตอน​ที่​พระ​เยซู​ล้าง​เท้า​ให้​สาวก ท่าน​ใช้​ธรรมเนียม​นี้​เพื่อ​สอน​บทเรียน​ที่​สำคัญ​เรื่อง​ความ​ถ่อม​และ​การ​รับใช้​คน​อื่น

ที่​คาด​เอว​อยู่: ดูข้อมูล​สำหรับ​ศึกษา​ที่ ยน 13:4

พวก​คุณ​สะอาด: พระ​เยซู​ผู้​เป็น​นาย​เพิ่ง​ล้าง​เท้า​ให้​พวก​สาวก​และ​พวก​เขา​ก็​สะอาด​ทั้ง​ตัว​แล้ว แต่​มี​คน​หนึ่ง​ใน​ที่​จิตใจ​ไม่​สะอาด​คือ​ยูดาส​อิสคาริโอท เขา​สะอาด​ทาง​ร่าง​กาย​แต่​จิตใจ​สกปรก​เหมือน​พวก​ฟาริสี​ที่​เสแสร้ง​ซึ่ง​เป็น​เหมือน​ถ้วย​ชาม​ที่​ล้าง​แค่​ภาย​นอก แต่​ข้าง​ใน​มี​แต่​ความ​สกปรก—มธ 23:25, 26

พระ​เยซู . . . รู้​ก่อน​แล้ว​ว่า . . . คน​ไหน​จะ​ทรยศ​ท่าน: พระ​เยซู​กำลัง​พูด​ถึง​ยูดาส​อิสคาริโอท ก่อน​พระ​เยซู​จะ​เลือก​อัครสาวก 12 คน ท่าน​อธิษฐาน​ถึง​พ่อ​ของ​ท่าน​ตลอด​ทั้ง​คืน (ลก 6:12-16) ดัง​นั้น ใน​ตอน​แรก​ยูดาส​ต้อง​เป็น​คน​ที่​ซื่อ​สัตย์​ต่อ​พระเจ้า แต่​พระ​เยซู​รู้​จาก​คำ​พยากรณ์​ใน​พระ​คัมภีร์​ภาค​ภาษา​ฮีบรู​ว่า​ท่าน​จะ​ถูก​คน​ใกล้​ชิด​ทรยศ (สด 41:9; 109:8; ยน 13:18, 19) พระ​เยซู​อ่าน​ใจ​และ​ความ​คิด​ได้ ดัง​นั้น เมื่อ​ยูดาส​เริ่ม​คิด​ชั่ว ท่าน​ก็​รู้​ว่า​เขา​เปลี่ยน​ไป (มธ 9:4) เนื่อง​จาก​พระเจ้า​ใช้​ความ​สามารถ​ใน​การ​รู้​ล่วง​หน้า พระองค์​จึง​รู้​ว่า​เพื่อน​คน​หนึ่ง​ที่​พระ​เยซู​ไว้​ใจ​จะ​ทรยศ​ท่าน แต่​การ​สรุป​ว่า​พระเจ้า​กำหนด​ไว้​ก่อน​แล้ว​ว่า​ยูดาส​จะ​ทรยศ​พระ​เยซู​ไม่​สอดคล้อง​กัน​เลย​กับ​คุณลักษณะ​ของ​พระเจ้า​และ​สิ่ง​ที่​พระองค์​ทำ​มา​ตลอด

ผู้​หมิ่น​ประมาท: หรือ “มาร” คำ​กรีก เดียบอล็อส หมาย​ถึง “ผู้​หมิ่น​ประมาท” มัก​มี​การ​ใช้​คำ​นี้​กับ​มาร​ซาตาน ส่วน​ใน​ท้อง​เรื่อง​อื่น​ ๆ ​ที่​ไม่​ได้​พูด​ถึง​ซาตาน​ซึ่ง​มี​อยู่​ไม่​กี่​ครั้ง​ก็​มี​การ​แปล​คำ​นี้​ว่า “ใส่​ร้าย” (1ทธ 3:11; 2​ทธ 3:3; ทต 2:3) ใน​ภาษา​กรีก เมื่อ​ใช้​คำ​นี้​กับ​ซาตาน​ก็​มัก​จะ​มี​คำนำ​หน้า​นาม​ที่​เฉพาะ​เจาะจง (ดูข้อมูล​สำหรับ​ศึกษา​ที่ มธ 4:1 และ​ส่วน​อธิบาย​ศัพท์​คำ​ว่า “คำนำ​หน้า​นาม​ที่​เฉพาะ​เจาะจง”) แต่​ใน​ข้อ​นี้​คำ​นี้​ใช้​กับ​ยูดาส​อิสคาริโอท​ที่​เริ่ม​กลาย​เป็น​คน​ไม่​ดี เป็น​ไป​ได้​ว่า​ตอน​ที่​พระ​เยซู​พูด​ประโยค​นี้​ท่าน​รู้​แล้ว​ว่า​ยูดาส​เริ่ม​หลง​ผิด​และ​ใน​ที่​สุด​เขา​จะ​กลาย​เป็น​เครื่อง​มือ​ที่​ซาตาน​ใช้​เพื่อ​ฆ่า​ท่าน—ยน 13:2, 11

ท่าน​รู้: เนื่อง​จาก​พระ​เยซู​สามารถ​อ่าน​ใจ​และ​ความ​คิด​ของ​คน​อื่น​ได้ แสดง​ว่า​ตอน​ที่​ยูดาส​ถูก​เลือก​ให้​เป็น​อัครสาวก เขา​ยัง​ไม่​มี​ความ​คิด​ที่​จะ​ทรยศ​พระ​เยซู (มธ 9:4; มก 2:8; ยน 2:24, 25) แต่​เมื่อ​ยูดาส​เริ่ม​คิด​ชั่ว พระ​เยซู​ก็​สังเกต​เห็น​และ​รู้​ว่า​เขา​คือ​คน​ที่​จะ​ทรยศ​ท่าน ถึง​อย่าง​นั้น พระ​เยซู​ก็​ยัง​ล้าง​เท้า​ให้​เขา—ดูข้อมูล​สำหรับ​ศึกษา​ที่ ยน 6:64; 6:70

ควร​จะ: หรือ “มี​พันธะ​ที่​จะ” คำ​กริยา​กรีก​ที่​ใช้​ใน​ข้อ​นี้​มัก​ใช้​ใน​ความ​หมาย​เกี่ยว​กับ​การ​เงิน ซึ่ง​แปล​ว่า “เป็น​หนี้​ใคร​บาง​คน” (มธ 18:28, 30, 34; ลก 16:5, 7) แต่​ใน​ข้อ​นี้​และ​ใน​ท้อง​เรื่อง​อื่น​ ๆ ​คำ​นี้​มัก​ใช้​ใน​ความ​หมาย​ที่​กว้าง​กว่า ซึ่ง​หมาย​ถึง​การ​มี​พันธะ​ที่​จะ​ทำ​อะไร​บาง​อย่าง—1​ยน 3:16; 4:11; 3​ยน 8

ล้าง​เท้า​ให้​กัน​และ​กัน: ท้อง​เรื่อง​ของ​คำ​พูด​นี้​แสดง​ให้​เห็น​ว่า​พระ​เยซู​กำลัง​สอน​สาวก​ให้​ถ่อม​ตัว​และ​เป็น​ห่วง​พี่​น้อง​ไม่​ใช่​แค่​ใน​ด้าน​ร่าง​กาย​เท่า​นั้น แต่​ใน​ด้าน​ความ​เชื่อ​ด้วย พระ​เยซู​นาย​ของ​พวก​เขา​เพิ่ง​สอน​บทเรียน​เรื่อง​ความ​ถ่อม​ตัว​และ​การ​รับใช้​คน​อื่น​โดย​การ​ล้าง​เท้า​ให้​พวก​เขา แล้ว​ท่าน​ก็​บอก​ว่า “พวก​คุณ​สะอาด แต่​ไม่​ใช่​ทุก​คน” นี่​แสดง​ว่า​พระ​เยซู​ไม่​ได้​พูด​ถึง​ความ​สะอาด​ทาง​ร่าง​กาย​เท่า​นั้น (ยน 13:10) ที่ อฟ 5:25, 26 มี​การ​พูด​ถึง​พระ​เยซู​ว่า​ท่าน “ชำระ​ประชาคม​ให้​บริสุทธิ์​สะอาด​ด้วย​น้ำ ซึ่ง​ก็​คือ​คำ​สอน​ของ​พระเจ้า” พวก​สาวก​เลียน​แบบ​ตัว​อย่าง​ของ​พระ​เยซู​ได้​โดย​การ​ช่วย​กัน​รักษา​ตัว​ให้​สะอาด​ทาง​ความ​เชื่อ คือ​ไม่​ตก​เป็น​เหยื่อ​ของ​การ​ล่อ​ใจ​และ​ไม่​เข้า​ไป​ยุ่ง​เกี่ยว​กับ​โลก​นี้​ที่​อาจ​ทำ​ให้​พวก​เขา​แปดเปื้อน—กท 6:1; ฮบ 10:22; 12:13

อัครสาวก: หรือ “ผู้​ถูก​ส่ง​ออก​ไป” คำ​กรีก อาพอสทอล็อส มา​จาก​คำ​กริยา อาพอสเทลโล ซึ่ง​มี​ความ​หมาย​ว่า “ส่ง​ออก​ไป” (มธ 10:5; ลก 11:49; 14:32) ความ​หมาย​หลัก​ของ​คำ​นี้​เห็น​ได้​ชัด​จาก​คำ​พูด​ของ​พระ​เยซู​ที่ ยน 13:16 ซึ่ง​แปล​คำ​นี้​ว่า “คน​ที่​ถูก​ใช้​ไป”

อัครสาวก: หรือ “ผู้​ถูก​ส่ง​ออก​ไป” คำ​กรีก อาพอสทอล็อส มา​จาก​คำ​กริยา อา​พอ​ส​เทล​โล ซึ่ง​อยู่​ตอน​ท้าย​ของ​ข้อ​นี้​และ​มี​การ​แปล​ว่า ‘ส่ง​ออก​ไป’—ดูข้อมูล​สำหรับ​ศึกษา​ที่ มธ 10:2

คน​ที่​ถูก​ใช้​ไป: หรือ “ผู้​ส่ง​ข่าว (ตัว​แทน), อัครสาวก” คำ​กรีก อาพอสทอล็อส (มา​จาก​คำ​กริยา อาพอสเทลโล หมาย​ถึง “ส่ง​ออก​ไป”) มี​อยู่​ใน​พระ​คัมภีร์​คริสเตียน​ภาค​ภาษา​กรีก 80 ครั้ง และ​มี​การ​แปล​ว่า “อัครสาวก” ถึง 78 ครั้ง (ที่ ฟป 2:25 แปล​คำ​กรีก​นี้​ว่า “ตัว​แทน”) ใน​หนังสือ​ข่าว​ดี​ของ​ยอห์น​มี​คำ​กรีก อาพอสทอล็อส แค่​ครั้ง​เดียว​คือ​ใน​ข้อ​นี้—มธ 10:5; ลก 11:49; 14:32; ดูข้อมูล​สำหรับ​ศึกษา​ที่ มธ 10:2; มก 3:14 และ​ส่วน​อธิบาย​ศัพท์​คำ​ว่า “อัครสาวก

กิน​อาหาร​ของ​ผม: การ​กิน​อาหาร​กับ​ใคร​คน​หนึ่ง​หมาย​ถึง​การ​เป็น​เพื่อน​กับ​คน​นั้น และ​แสดง​ว่า​แขก​ที่​ได้​รับ​เชิญ​ให้​มา​กิน​อาหาร​มี​ความ​สัมพันธ์​ที่​ดี​กับ​เจ้า​ของ​บ้าน (ปฐก 31:54) คน​ที่​กิน​อาหาร​กับ​เจ้า​ของ​บ้าน​แล้ว​หลัง​จาก​นั้น​ก็​ทำ​ร้าย​เขา​ถือ​เป็น​การ​ทรยศ​ที่​เลว​ร้าย​ที่​สุด—สด 41:9

ตั้ง​ตัว​เป็น​ศัตรู​กับ​ผม: แปล​ตรง​ตัว​ว่า “ยก​ส้น​เท้า​ใส่​ผม” ใน​ข้อ​นี้​พระ​เยซู​ยก​คำ​พยากรณ์​ที่ สด 41:9 (เชิงอรรถ) ที่​นั่น​ดาวิด​พูด​ถึง​เพื่อน​ที่​ทรยศ​ซึ่ง​ก็​อาจ​เป็น​อาหิโธเฟล “ที่​ปรึกษา​ของ​ดาวิด” (2​ซม 15:12) พระ​เยซู​ใช้​คำ​พยากรณ์​นี้​กับ​ยูดาส​อิสคาริโอท ใน​ท้อง​เรื่อง​นี้ สำนวน​นี้​จึง​หมาย​ถึง​การ​ทรยศ​หัก​หลัง​ใคร​คน​หนึ่ง

ยอห์น: ตรง​กับ​ชื่อ​ภาษา​ฮีบรู​เยโฮฮานัน หรือ​โยฮานัน ซึ่ง​หมาย​ความ​ว่า “พระ​ยะโฮวา​แสดง​ความ​โปรดปราน, พระ​ยะโฮวา​กรุณา” ผู้​เขียน​หนังสือ​ข่าว​ดี​นี้​ไม่​ได้​บอก​ว่า​เขา​ชื่อ​อะไร แต่​พอ​ถึง​ศตวรรษ​ที่ 2 หรือ 3 คน​ทั่ว​ไป​ก็​เชื่อ​กัน​ว่า​อัครสาวก​ยอห์น​เป็น​ผู้​เขียน ทุก​ครั้ง​ที่​มี​การ​พูด​ถึง​ชื่อ​ยอห์น​ใน​หนังสือ​ข่าว​ดี​นี้​ก็​จะ​หมาย​ถึง​ยอห์น​ผู้​ให้​บัพติศมา ถึง​แม้​ไม่​มี​การ​พูด​ถึง​ชื่อ​ของ​อัครสาวก​ยอห์น แต่​มี​การ​พูด​ถึง​เขา​และ​ยากอบ​พี่​น้อง​ของ​เขา​ว่า​เป็น ‘ลูก​ของ​เศเบดี’ (ยน 21:2; มธ 4:21; มก 1:19; ลก 5:10; ดูข้อมูล​สำหรับ​ศึกษา​ที่ ยน 1:6) ใน​ตอน​ท้าย​ ๆ ​ของ​หนังสือ​ข่าว​ดี​นี้ ผู้​เขียน​พูด​ถึง​ตัว​เอง​ว่า​เป็น “สาวก​คน​ที่​พระ​เยซู​รัก” (ยน 21:20-24) และ​มี​เหตุ​ผล​หลาย​อย่าง​ที่​จะ​สรุป​ว่า​คำ​พูด​นี้​หมาย​ถึง​อัครสาวก​ยอห์น—ดูข้อมูล​สำหรับ​ศึกษา​ที่ ยน 13:23

ยอห์น: คือ​ยอห์น​ผู้​ให้​บัพติศมา ใน​ต้น​ฉบับ​ภาษา​กรีก ผู้​เขียน​หนังสือ​ข่าว​ดี​เล่ม​นี้​ซึ่ง​ก็​คือ​อัครสาวก​ยอห์น​พูด​ถึง​ยอห์น​ผู้​ให้​บัพติศมา 19 ครั้ง แต่​ไม่​เคย​ใช้​คำ​ว่า “ยอห์น​ผู้​ให้​บัพติศมา” เหมือน​ที่​ผู้​เขียน​หนังสือ​ข่าว​ดี​คน​อื่น​ ๆ ​ใช้ (ดูข้อมูล​สำหรับ​ศึกษา​ที่ มธ 3:1; มก 1:4) เมื่อ​พูด​ถึง​มารีย์ อัครสาวก​ยอห์น​ก็​แยก​ให้​เห็น​ว่า​มี​มารีย์ 3 คน (ยน 11:1, 2; 19:25; 20:1) แต่​เมื่อ​พูด​ถึง​ยอห์น​ผู้​ให้​บัพติศมา อัครสาวก​ยอห์น​ไม่​ต้อง​แยก​ให้​เห็น​ความ​แตกต่าง​แบบ​นั้น​เพราะ​เขา​ไม่​เคย​พูด​ชื่อ​ตัว​เอง​ใน​หนังสือ​ของ​เขา​เลย ทำ​ให้​ไม่​มี​ใคร​สับสน​ว่า​เขา​กำลัง​พูด​ถึง​ยอห์น​คน​ไหน นี่​เป็น​อีก​หลักฐาน​หนึ่ง​ที่​ยืน​ยัน​ว่า​อัครสาวก​ยอห์น​เป็น​คน​เขียน​หนังสือ​ข่าว​ดี​เล่ม​นี้—ดู “บท​นำ​ของ​หนังสือ​ยอห์น” และ​ข้อมูล​สำหรับ​ศึกษา​ที่​ชื่อ​หนังสือ​ยอห์น

สาวก​คน​ที่​พระ​เยซู​รัก: คือ​สาวก​ที่​พระ​เยซู​รัก​เป็น​พิเศษ นี่​เป็น​ครั้ง​สุด​ท้าย​ใน​ทั้ง​หมด 5 ครั้ง​ที่​พระ​คัมภีร์​พูด​ถึง​สาวก​คน​นี้ ซึ่ง​ครั้ง​อื่น​ก็​พูด​ถึง​เขา​ว่า “สาวก​คน​หนึ่ง​ที่​พระ​เยซู​รัก” “สาวก​ที่​ท่าน [หรือ “พระ​เยซู”] รัก” หรือ “สาวก​คน​นั้น​ที่​พระ​เยซู​รัก” (ยน 13:23; 19:26; 20:2; 21:7, 20) เชื่อ​กัน​ว่า​สาวก​คน​นี้​คือ​อัครสาวก​ยอห์น​ลูก​ของ​เศเบดี และ​เป็น​พี่​น้อง​กับ​ยากอบ (มธ 4:21; มก 1:19; ลก 5:10; ยน 21:2) ท้อง​เรื่อง​ของ ยน 21:20-24 แสดง​ให้​เห็น​ว่า “สาวก​คน​ที่​พระ​เยซู​รัก” เป็น​คน​เดียว​กับ ‘สาวก​คน​นี้​ที่​เขียน’ หนังสือ​ข่าว​ดี​ของ​ยอห์น—ดูข้อมูล​สำหรับ​ศึกษา​ที่​ชื่อ​หนังสือ​ยอห์น; 1:6; 13:23

อยู่​กับ​อับราฮัม: แปล​ตรง​ตัว​ว่า “อยู่​ที่​อก​ของ​อับราฮัม” การ​อยู่​ที่​อก​ของ​ใคร​คน​หนึ่ง​หมาย​ถึง​การ​ได้​รับ​ความ​โปรดปราน​เป็น​พิเศษ​และ​มี​ความ​ใกล้​ชิด​สนิทสนม​กัน (ดูข้อมูล​สำหรับ​ศึกษา​ที่ ยน 1:18) ภาพ​เปรียบ​เทียบ​นี้​มา​จาก​ธรรมเนียม​การ​นั่ง​เอน​ตัว​ที่​โต๊ะ​อาหาร ซึ่ง​ท่า​ทาง​แบบ​นี้​ทำ​ให้​บาง​คน​อาจ​เอน​ตัว​อยู่​ใกล้​อก​ของ​เพื่อน​สนิท—ยน 13:23-25

อยู่​ข้าง ๆ อับราฮัม: แปล​ตรง​ตัว​ว่า “อยู่​ที่​อก​เขา”—ดูข้อมูล​สำหรับ​ศึกษา​ที่ ลก 16:22

อยู่​เคียง​ข้าง​พระเจ้า​ผู้​เป็น​พ่อ: แปล​ตรง​ตัว​ว่า “อยู่​ใน​อก​ของ​พ่อ” สำนวน​นี้​หมาย​ถึง​การ​ได้​รับ​ความ​โปรดปราน​เป็น​พิเศษ​และ​มี​ความ​ใกล้​ชิด​สนิทสนม​กัน ภาพ​เปรียบ​เทียบ​นี้​มา​จาก​ธรรมเนียม​การ​นั่ง​เอน​ตัว​ที่​โต๊ะ​อาหาร การ​นั่ง​แบบ​นี้​จะ​ทำ​ให้​แขก​บาง​คน​เอน​ตัว​อยู่​ที่​อก​ของ​เพื่อน​สนิท (ยน 13:23-25) ข้อ​ความ​นี้​ทำ​ให้​รู้​ว่า​พระ​เยซู​เป็น​เพื่อน​สนิท​ที่​สุด​ของ​พระ​ยะโฮวา ท่าน​จึง​เป็น​คน​ที่​สามารถ​อธิบาย​เรื่อง​พระองค์​ได้​อย่าง​ละเอียด​และ​ครบ​ถ้วน​ที่​สุด—มธ 11:27

สาวก​คน​หนึ่ง​ที่​พระ​เยซู​รัก: คือ​สาวก​ที่​พระ​เยซู​รัก​เป็น​พิเศษ นี่​เป็น​ครั้ง​แรก​ใน​ทั้ง​หมด 5 ครั้ง​ที่​พระ​คัมภีร์​พูด​ถึง​สาวก​คน​นี้ ซึ่ง​ครั้ง​อื่น​ก็​พูด​ถึง​เขา​ว่า “สาวก​ที่​ท่าน [หรือ “พระ​เยซู”] รัก” “สาวก​คน​ที่​พระ​เยซู​รัก” หรือ “สาวก​คน​นั้น​ที่​พระ​เยซู​รัก” (ยน 19:26; 20:2; 21:7, 20) เชื่อ​กัน​ว่า​สาวก​คน​นี้​คือ​อัครสาวก​ยอห์น​ลูก​ของ​เศเบดี และ​เป็น​พี่​น้อง​กับ​ยากอบ (มธ 4:21; มก 1:19; ลก 5:10) เหตุ​ผล​หนึ่ง​ที่​เชื่อ​อย่าง​นั้น​คือ อัครสาวก​ยอห์น​ไม่​เคย​พูด​ถึง​ชื่อ​ตัว​เอง​ใน​หนังสือ​ข่าว​ดี​ที่​เขา​เขียน และ​ที่ ยน 21:2 เขา​เรียก​ตัว​เอง​ว่า “ลูก​ของ​เศเบดี” อีก​เหตุ​ผล​หนึ่ง​อยู่​ที่ ยน 21:20-24 ซึ่ง​ใน​ข้อ​นั้น​พูด​ถึง “สาวก​คน​ที่​พระ​เยซู​รัก” ว่า​เป็น​คน​เขียน​หนังสือ​ข่าว​ดี​เล่ม​นี้ นอก​จาก​นั้น พระ​เยซู​ยัง​พูด​ถึง​อัครสาวก​คน​นั้น​ว่า “ถ้า​ผม​อยาก​ให้​เขา​อยู่​จน​ถึง​ตอน​ที่​ผม​มา นั่น​ก็​ไม่​เกี่ยว​กับ​คุณ” ข้อ​นี้​ทำ​ให้​รู้​ว่า​อัครสาวก​คน​นั้น​จะ​อายุ​ยืน​กว่า​เปโตร​และ​อัครสาวก​คน​อื่น​ ๆ ซึ่ง​จะ​เป็น​ใคร​ไป​ไม่​ได้​นอก​จาก​อัครสาวก​ยอห์น—ดูข้อมูล​สำหรับ​ศึกษา​ที่​ชื่อ​หนังสือ​ยอห์น และ ยน 1:6; 21:20

ข้าง​ ๆ: แปล​ตรง​ตัว​ว่า “ที่​อก” คำ​นี้​เกี่ยว​ข้อง​กับ​ตำแหน่ง​การ​นั่ง​ที่​โต๊ะ​อาหาร​ของ​คน​ใน​สมัย​พระ​เยซู แขก​ทุก​คน​จะ​นั่ง​เอน​ตัว​ไป​ทาง​ซ้าย​โดย​มี​หมอน​อิง​รอง​ข้อ​ศอก​ซ้าย บาง​ครั้ง​แขก​อาจ​จะ​เอน​ตัว​อยู่​ที่​อก​ของ​เพื่อน​ที่​นั่ง​ข้าง​ ๆ ​เพื่อ​จะ​คุย​เรื่อง​ที่​เป็น​ความ​ลับ (ยน 13:25) ดัง​นั้น การ​อยู่ “ข้าง​ ๆ” หรือ​อยู่ “ที่​อก” ของ​ใคร​คน​หนึ่ง​จึง​หมาย​ถึง​การ​สนิทสนม​กับ​คน​นั้น​หรือ​ได้​รับ​ความ​โปรดปราน​เป็น​พิเศษ การ​ใช้​คำ​นี้​ใน​ลูกา​และ​ยอห์น​ก็​น่า​จะ​มา​จาก​ธรรมเนียม​นี้—ดูข้อมูล​สำหรับ​ศึกษา​ที่ ลก 16:22, 23; ยน 1:18

ที่​ต้อง​ใช้​ใน​เทศกาล: น่า​จะ​เป็น​เทศกาล​ขนมปัง​ไม่​ใส่​เชื้อ​ซึ่ง​ต่อ​จาก​วัน​ปัสกา

ลูก​ ๆ ​ที่​รัก: แปล​ตรง​ตัว​ว่า “ลูก​เล็ก​ ๆ” ใน​หนังสือ​ข่าว​ดี​ทั้ง​หมด ไม่​มี​ที่​ไหน​เลย​ก่อน​หน้า​นี้​ที่​พระ​เยซู​จะ​เรียก​สาวก​ด้วย​คำ​ที่​แสดง​ถึง​ความ​รัก​แบบ​นี้ คำ​กรีก​ที่​แปล​ว่า “ลูก​ ๆ ​ที่​รัก” มา​จาก​คำ​ว่า เท็คนีออน ซึ่ง​เป็น​รูป​คำ​ที่​สื่อ​ถึง​ขนาด​เล็ก​ของ​คำ​ว่า เท็คนอน (ลูก) ใน​พระ​คัมภีร์​คริสเตียน​ภาค​ภาษา​กรีก​มัก​มี​การ​ใช้​รูป​คำ​ที่​สื่อ​ถึง​ขนาด​เล็ก​เพื่อ​แสดง​ถึง​ความ​รักใคร่​เอ็นดู​และ​ความ​สนิทสนม​คุ้น​เคย (ดู​ส่วน​อธิบาย​ศัพท์​คำ​ว่า “รูป​คำ​ที่​สื่อ​ถึง​ขนาด​เล็ก”) คำ​นี้​จึง​อาจ​แปล​ได้​ด้วย​ว่า “ลูก​ ๆ ​ที่​รัก” ใน​พระ​คัมภีร์​คริสเตียน​ภาค​ภาษา​กรีก​มี​การ​ใช้​คำ​นี้ 9 ครั้ง​และ​ทุก​ครั้ง​เป็น​คำ​ที่​ใช้​เรียก​พวก​สาวก—กท 4:19; 1​ยน 2:1, 12, 28; 3:7, 18; 4:4; 5:21

กฎหมาย​ใหม่: กฎหมาย​ของ​โมเสส​เรียก​ร้อง​ให้​รัก​คน​อื่น​เหมือน​รัก​ตัว​เอง (ลนต 19:18) นี่​หมาย​ถึง​การ​แสดง​ความ​รัก​แบบ​เพื่อน​มนุษย์ แต่​อาจ​ไม่​ใช่​ความ​รัก​แบบ​เสีย​สละ​ตัว​เอง​จน​ถึง​ขั้น​ยอม​ตาย​แทน​กัน​ได้ กฎหมาย​ที่​พระ​เยซู​ให้​เป็น​กฎหมาย “ใหม่” เพราะ​ยัง​ไม่​เคย​มี​กฎหมาย​แบบ​นี้​มา​ก่อน คำ​พูด​ของ​พระ​เยซู​ที่​บอก​ว่า​ผม​รัก​พวก​คุณ​อย่าง​ไร แสดง​ว่า​ท่าน​ได้​วาง​ตัว​อย่าง​ที่​สมบูรณ์​แบบ​ให้​สาวก​เกี่ยว​กับ​วิธี​แสดง​ความ​รัก​และ​ใช้​ชีวิต​เพื่อ​คน​อื่น​อย่าง​ไม่​เห็น​แก่​ตัว ความ​รัก​แบบ​นี้​จะ​กระตุ้น​ให้​คน​เรา​ยอม​ตาย​แทน​คน​อื่น​ได้ ซึ่ง​ชีวิต​และ​การ​ตาย​ของ​พระ​เยซู​ก็​เป็น​ตัว​อย่าง​ของ​การ​แสดง​ความ​รัก​ตาม​กฎหมาย​ใหม่​นี้—ยน 15:13

ชีวิต: มา​จาก​คำ​กรีก พะซูเฆ ซึ่ง​มี​ความ​หมาย​หลาย​อย่าง​ตาม​ท้อง​เรื่อง ใน​ข้อ​นี้​หมาย​ถึง​ชีวิต​ของ​เปโตร​ที่​พร้อม​จะ​สละ​เพื่อ​พระ​เยซู

ชีวิต: มา​จาก​คำ​กรีก พะซูเฆ ซึ่ง​มี​ความ​หมาย​หลาย​อย่าง​ตาม​ท้อง​เรื่อง ใน​ข้อ​นี้​หมาย​ถึง​ชีวิต​ของ​เปโตร​ที่​พร้อม​จะ​สละ​เพื่อ​พระ​เยซู

ชีวิต: มา​จาก​คำ​กรีก พะซูเฆ ซึ่ง​มี​ความ​หมาย​หลาย​อย่าง​ตาม​ท้อง​เรื่อง ใน​ข้อ​นี้​หมาย​ถึง​ชีวิต​ของ​เปโตร—ดูข้อมูล​สำหรับ​ศึกษา​ที่ ยน 13:37

ไก่: หนังสือ​ข่าว​ดี​ทั้ง 4 เล่ม​บอก​ว่า​ไก่​ขัน แต่​เฉพาะ​เรื่อง​ราว​ใน​มาระโก​เพิ่ม​ราย​ละเอียด​ว่า​ไก่​ขัน 2 ครั้ง (มธ 26:74, 75; มก 14:30, 72; ลก 22:34, 60, 61; ยน 13:38; 18:27) หนังสือ​มิชนาห์​บอก​ว่า​มี​การ​เลี้ยง​ไก่​ใน​กรุง​เยรูซาเล็ม​สมัย​พระ​เยซู​ซึ่ง​เป็น​การ​สนับสนุน​บันทึก​นี้​ใน​คัมภีร์​ไบเบิล ไก่​ที่​พูด​ถึง​ใน​ข้อ​นี้​น่า​จะ​ขัน​ก่อน​เช้า​มืด

วีดีโอและรูปภาพ