ข้ามไปยังเนื้อหา

ข้ามไปยังสารบัญ

ผู้เชี่ยวชาญด้านเครื่องกลแห่งยุคกลาง

ผู้เชี่ยวชาญด้านเครื่องกลแห่งยุคกลาง

มี​การ​ใช้​เครื่องจักร​อัตโนมัติ​อย่าง​แพร่​หลาย​ใน​วงการ​อุตสาหกรรม​ต่าง ๆ โดย​เฉพาะ​งาน​ที่​ต้อง​ทำ​ซ้ำ ๆ เป็น​ประจำ. แต่​เครื่องจักร​อัตโนมัติ​ที่​ตั้ง​โปรแกรม​ได้​นี้​เผย​โฉม​ครั้ง​แรก​เมื่อ​ไร? ใน​ช่วง​การ​ปฏิวัติ​อุตสาหกรรม​ใน​ยุโรป​เมื่อ​สอง​สาม​ร้อย​ปี​ที่​แล้ว​ไหม? คุณ​อาจ​แปลก​ใจ​ที่​รู้​ว่า​มี​การ​ประดิษฐ์​เครื่องจักร​อัตโนมัติ​เหล่า​นี้​นาน​ก่อน​หน้า​นั้น​มาก​นัก.

ปั๊ม​แบบ​สอง​ลูก​สูบ​ของ​อัล-จาซารี

ใน​ระหว่าง​ช่วง​แรก​ของ​ยุค​ที่​เรียก​กัน​ว่า​ยุค​ทอง​ทาง​วิทยาศาสตร์​ของ​โลก​อิสลาม จาก​ศตวรรษ​ที่ 8 ถึง​ศตวรรษ​ที่ 13 สากล​ศักราช​และ​ตั้ง​แต่​นั้น​เป็น​ต้น​ไป ผู้​เชี่ยวชาญ​ชาว​ตะวัน​ออก​กลาง​ได้​แปล​บทความ​ทาง​วิทยาศาสตร์​และ​ปรัชญา​ของ​ชาว​กรีก​ที่​มี​ชื่อเสียง เช่น อาร์คิมีดิส อาริสโตเติล เทสซิบิอุส ฮิโร​แห่ง​อะเล็กซานเดรีย และ​ฟิโล​แห่ง​ไบแซนทิอุม จาก​ภาษา​กรีก​มา​เป็น​ภาษา​อาหรับ. * ข้อมูล​เหล่า​นี้​และ​ข้อมูล​อื่น ๆ ให้​ความ​รู้​ใน​การ​สร้าง​เครื่องจักร​อัตโนมัติ​แก่​จักรวรรดิ​อิสลาม ซึ่ง​มี​อาณา​เขต​กว้าง​ใหญ่​ตั้ง​แต่​สเปน แอฟริกา​เหนือ และ​ตะวัน​ออก​กลาง​ไป​จน​ถึง​อัฟกานิสถาน.

หนังสือ​ของ​อัล-จาซารี​ใน​ศตวรรษ​ที่ 13 ซึ่ง​มี​รูป​นาฬิกา​ช้าง

นัก​ประวัติศาสตร์​ด้าน​เทคโนโลยี​โดนัลด์ ฮิลล์​กล่าว​ว่า เครื่อง​กล​เหล่า​นั้น​สามารถ “ทำ​งาน​ได้​อย่าง​ต่อ​เนื่อง​เป็น​เวลา​นาน​หลาย​ชั่วโมง หลาย​วัน​หรือ​กระทั่ง​นาน​กว่า​นั้น​อีก​โดย​ที่​มนุษย์​ไม่​ต้อง​เข้า​ไป​ขัด​จังหวะ.” เพราะ​อะไร? เนื่อง​จาก​วิศวกร​ได้​ประดิษฐ์​เครื่องจักร​ที่​มี​ประสิทธิภาพ​ใน​การ​ควบคุม​ให้​เครื่อง​ทำ​งาน​ได้​เอง​โดย​อัตโนมัติ. เครื่อง​กล​ใช้​น้ำ​ที่​ไหล​ลง​มา​จาก​แท็งก์​ซึ่ง​อยู่​ใน​ระดับ​ที่​สูง​กว่า​เพื่อ​ทำ​ให้​เกิด​พลัง​งาน เพื่อ​ทำ​ให้​วาล์ว​เปิด​ปิด​ได้​เอง หรือ​เพื่อ​เปลี่ยน​ทิศ​ทาง​การ​ไหล​ของ​น้ำ และ​เพื่อ​ทำ​ให้​มี​ระบบ​ส่ง​น้ำ​ให้​ไหล​กลับ​ไป​ยัง​แท็งก์. ฮิลล์​เรียก​สิ่ง​ประดิษฐ์​นี้​ว่า “อุปกรณ์​รักษา​เครื่อง​ชิ้น​แรก ๆ.” ขอ​พิจารณา​บาง​ตัว​อย่าง.

 เรื่อง​ราว​ความ​ชาญ​ฉลาด​ของ​มนุษย์​เป็น​เรื่อง​ที่​น่า​ทึ่ง​จริง ๆ! ทั้ง​ยัง​เป็น​มาก​กว่า​เรื่อง​ราว​ทาง​ประวัติศาสตร์​ที่​น่า​สนใจ. เรื่อง​นี้​ช่วย​ให้​เรา​รู้​จัก​ตัว​เอง​ดี​ขึ้น. ใน​ปัจจุบัน​เมื่อ​หลาย​คน​บอก​ว่า​เรา​มี​เทคโนโลยี​สมัย​ใหม่​มาก​มาย นี่​เตือน​เรา​ให้​ระลึก​ว่า​เรา​เป็น​หนี้​บุญคุณ​ความ​คิด​อัน​เปรื่องปราด​และ​สร้าง​สรรค์​ของ​บรรพบุรุษ​ของ​เรา.

บานู มูสา สาม​พี่​น้อง​ผู้​ชาญ​ฉลาด

สาม​พี่​น้อง​บานู มูสา ซึ่ง​คำ​ภาษา​อาหรับ​แปล​ว่า “บุตร​ของ​มูสา” มี​ชีวิต​อยู่​ใน​ศตวรรษ​ที่​เก้า ณ กรุง​แบกแดด. พวก​เขา​อาศัย​งาน​เขียน​ของ​ชาว​กรีก​ใน​ยุค​ก่อน​ที่​ชื่อ​ฟิโล​และ​ฮิโร รวม​ถึง​งาน​เขียน​ของ​วิศวกร​ชาว​จีน อินเดีย และ​เปอร์เซีย​ด้วย เพื่อ​ออก​แบบ​อุปกรณ์​ต่าง ๆ มาก​กว่า 100 ชิ้น. ตาม​ที่​นัก​เขียน​เชิง​วิทยาศาสตร์​ชื่อ​เอซาน มา​ซูด​เขียน​ไว้ อุปกรณ์​ต่าง ๆ ที่​พวก​เขา​ออก​แบบ​รวม​ถึง​น้ำพุ​ที่​เปลี่ยน​รูป​ร่าง​ไป​ตาม​เวลา นาฬิกา​ที่​ใช้​กลไก​การ​เคลื่อน​ไหว​เพื่อ​ส่ง​สัญญาณ​บอก​เวลา และ​เหยือก​ที่​เท​และ​เติม​เครื่อง​ดื่ม​ได้​เอง​โดย​อัตโนมัติ​เมื่อ​เครื่อง​ดื่ม​หมด​แล้ว​โดย​อาศัย​กลไก​ที่​ใช้​ลูก​ลอย วาล์ว​เปิด​ปิด​น้ำ และ​กาลักน้ำ​ร่วม​กัน​ได้​อย่าง​ชาญ​ฉลาด. ตาม​ที่​นัก​ประวัติศาสตร์​ด้าน​วิทยาศาสตร์​ที่​ชื่อ​จิม อัล-คาลิลิ​เขียน​ไว้ บุตร​ของ​มูสา​ได้​สร้าง​มนุษย์​หุ่น​ยนต์​ที่​มี​กลไก​ไม่​ซับซ้อน​ซึ่ง​มี​ขนาด​เท่า​คน ทั้ง “สาว​เสิร์ฟ​ชา” ซึ่ง​เสิร์ฟ​ชา​ได้​จริง และ​นัก​เป่า​ปี่​ซึ่ง “อาจ​เป็น​หุ่น​ยนต์​ตั้ง​โปรแกรม​ต้น​แบบ​ตัว​แรก ๆ.”

วิธี​การ​ทำ​งาน​ของ​อุปกรณ์​อัตโนมัติ​เหล่า​นี้​ใช้​กลไก​ที่​คล้าย​กับ​เครื่องจักร​สมัย​ใหม่​ใน​ทุก​วัน​นี้. แต่​เอซาน มาซูด นัก​เขียน​เชิง​วิทยาศาสตร์​กล่าว​ว่า “อุปกรณ์​เหล่า​นี้​ส่วน​ใหญ่​ใช้​น้ำ​ใน​การ​ขับ​เคลื่อน​กลไก ซึ่ง​ต่าง​จาก​ปัจจุบัน​ที่​ใช้​ระบบ​อิเล็กทรอนิกส์ ถึง​อย่าง​นั้น​หลักการ​ทำ​งาน​อื่น ๆ ก็​เหมือน​กัน.”

อัล-จาซารี “บิดา​แห่ง​เครื่อง​กล”

ใน​ปี 1206 อิบัน อัล-รัซซาซ อัล-จาซารี​ได้​เขียน​หนังสือ​ชุด (ซึ่ง​บาง​ครั้ง​เป็น​ที่​รู้​จัก​กัน​ว่า Compendium on the Theory and Practice of the Mechanical Arts) ของ​เขา​เสร็จ. หนังสือ​ชุด​นี้​เป็น​หนังสือ​เกี่ยว​กับ “การ​ศึกษา​การ​ออก​แบบ​ระบบ​เครื่อง​ยนต์.” เทคโนโลยี​บาง​อย่าง​ที่​อัล-จาซารี​ใช้​ก้าว​หน้า​กว่า​เทคโนโลยี​ที่​มี​อยู่​ใน​หนังสือ​ของ​สาม​พี่​น้อง​บานู มูสา ที่​มี​คำ​อธิบาย​และ​รูป​ภาพ​อย่าง​ละเอียด​จน​ทำ​ให้​วิศวกร​สมัย​นี้​สามารถ​สร้าง​อุปกรณ์​เหล่า​นั้น​ขึ้น​มา​ใหม่​ได้.

ใน​หนังสือ​ของ​อัล-จาซารี​มี​ภาพ​เครื่อง​กล​ที่​ใช้​น้ำ​ใน​การ​ขับ​เคลื่อน นาฬิกา​น้ำ นาฬิกา​เทียน เครื่อง​จ่าย​น้ำ หุ่น​กล​เล่น​ดนตรี และ​ปั๊ม​น้ำ​ที่​เปลี่ยน​การ​เคลื่อน​ที่​ของ​ลูก​สูบ​จาก​แบบ​หมุน​ให้​เป็น​การ​เคลื่อน​ที่​แบบ​กลับ​ไป​กลับ​มา​เพื่อ​จะ​มี​พลัง​ใน​การ​เพิ่ม​แรง​ดัน​น้ำ​มาก​ขึ้น. นัก​ประวัติศาสตร์​ยกย่อง​อัล-จาซารี​ที่​ได้​ออก​แบบ​ปั๊ม​น้ำ​ไฮดรอลิก​ตั้ง​แต่​สาม​ร้อย​ปี​ก่อน​จะ​มี​การ​ออก​แบบ​ปั๊ม​น้ำ​เช่น​นี้​ใน​แถบ​ตะวัน​ตก.

อัล-จาซารี​ได้​สร้าง​นาฬิกา​ที่​มี​รูป​ลักษณ์​แปลก​ตา แต่​ใช้​งาน​ได้​จริง. นาฬิกา​ที่​เห็น​ใน​ภาพ​นี้​ถูก​สร้าง​ขึ้น​มา​ใหม่​อีก​ครั้ง​และ​นำ​มา​ตั้ง​ไว้​ที่​ห้าง​สรรพ​สินค้า​ใน​ดูไบ. สิ่ง​ที่​ควบคุม​กลไก​การ​ทำ​งาน​ของ​เครื่องจักร​บอก​เวลา​นี้​คือ​ชาม​ที่​มี​รู​ซึ่ง​อยู่​ใน​แท็งก์​เก็บ​น้ำ​ใน​ท้อง​ของ​ช้าง. น้ำ​จะ​ไหล​เข้า​ไป​ใน​ชาม​จน​เต็ม​โดย​ใช้​เวลา 30 นาที จาก​นั้น​ชาม​จะ​จม​ลง​เพื่อ​เริ่ม​ต้น​กลไก​การ​ทำ​งาน​โดย​เชือก​จะ​ทำ​ให้​ลูก​บอล​ถูก​ปล่อย​จาก “กูบ​รูป​ทรง​คล้าย​ปราสาท” ซึ่ง​อยู่​บน​หลัง​ช้าง. เมื่อ​ครบ​ครึ่ง​ชั่วโมง ชาม​ที่​เต็ม​ไป​ด้วย​น้ำ​ก็​จะ​ลอย​ขึ้น​มา​โดย​อัตโนมัติ และ​เริ่ม​ต้น​กระบวนการ​เดิม​อีก. นาฬิกา​นี้​และ​เครื่องจักร​อัตโนมัติ​อื่น ๆ ที่​อัล-จาซารี​คิด​ประดิษฐ์​ขึ้น​มา​ทำ​ให้​เขา​ถูก​ขนาน​นาม​ว่า “บิดา​แห่ง​เครื่อง​กล.”

^ วรรค 3 เกี่ยว​กับ​งาน​แปล​ของ​ผู้​เชี่ยวชาญ​ภาษา​อาหรับ โปรด​ดู​บทความ “ภาษา​อาหรับ​กลาย​มา​เป็น​ภาษา​ของ​ปัญญาชน​โดย​วิธี​ใด?” ใน​ตื่นเถิด! ฉบับ​กุมภาพันธ์ 2012.

Pump: © Gianni Dagli Orti/The Art Archive at Art Resource NY; clock: © The Metropolitan Museum of Art/Art Resource NY