ข้ามไปยังเนื้อหา

ข้ามไปยังสารบัญ

 จาก​อดีต

อัลฮาเซน

อัลฮาเซน

คุณ​อาจ​ไม่​เคย​ได้​ยิน​ชื่อ​อา​บู อาลี อัลฮาซาน อิบนฺ อัล ฮัยษัม ใน​โลก​ตะวัน​ตก​เขา​เป็น​ที่​รู้​จัก​ใน​ชื่อ​อัลฮาเซน ซึ่ง​เป็น​วิธี​สะกด​ชื่อ​แรก​ของ​เขา​ใน​ภาษา​ละติน แน่นอน​ว่า​คุณ​คง​ได้​รับ​ประโยชน์​จาก​ผล​งาน​ของ​เขา อัลฮาเซน​ได้​รับ​การ​พรรณนา​ว่า​เป็น “หนึ่ง​ใน​บุคคล​สำคัญ​และ​มี​อิทธิพล​มาก​ที่​สุด​ใน​ประวัติศาสตร์​วิทยาศาสตร์”

อัลฮาเซน​เกิด​ประมาณ​ปี ค.ศ. 965 ใน​เมือง​บัส​รา​ซึ่ง​ปัจจุบัน​อยู่​ใน​ประเทศ​อิรัก เขา​สนใจ​เกี่ยว​กับ​ดาราศาสตร์ เคมี คณิตศาสตร์ เวชศาสตร์ ดนตรี ทัศนศาสตร์ ฟิสิกส์ และ​บท​กวี จริง ๆ แล้ว​เรา​ควร​ขอบคุณ​เขา​ใน​เรื่อง​อะไร​บ้าง?

เขื่อน​ที่​แม่น้ำ​ไนล์

เรื่อง​ราว​ของ​อัลฮาเซน​ถูก​พูด​ถึง​มา​อย่าง​ยาว​นาน​เนื่อง​จาก​แผนการ​ที่​เขา​อยาก​จะ​ควบคุม​การไหล​ของ​น้ำ​ใน​แม่น้ำ​ไนล์ แต่​กว่า​โครงการ​นี้​จะ​เกิด​ขึ้น​จริง​ก็​เกือบ 1,000 ปี​หลัง​จาก​นั้น ที่​เมือง​อัสวาน​ใน​ปี ค.ศ. 1902

เรื่อง​มี​อยู่​ว่า อัลฮาเซน​คิด​แผนการ​ที่​ยิ่ง​ใหญ่​เพื่อ​จะ​ลด​ปัญหา​เรื่อง​น้ำ​ท่วม​และ​ภัย​แล้ง​ใน​อียิปต์​โดย​การ​สร้าง​เขื่อน​ที่​แม่น้ำ​ไนล์ เมื่อ​กาหลิบ อัล​กา​คิม​ผู้​ปกครอง​กรุง​ไคโร​ได้​ยิน​เรื่อง​นี้ เขา​จึง​เชิญ​อัลฮาเซน​มา​ที่​อียิปต์​เพื่อ​สร้าง​เขื่อน แต่​พอ​อัลฮาเซน​เห็น​แม่น้ำ​ไนล์​ด้วย​ตา​ตัว​เอง เขา​ก็​รู้​ว่า​โครงการ​นี้​ยิ่ง​ใหญ่​เกิน​กำลัง​ของ​เขา และ​เนื่อง​จาก​กาหลิบ​เป็น​ผู้​ปกครอง​ที่​เดา​ใจ​ไม่​ได้ เขา​จึง​กลัว​ว่า​จะ​ถูก​ลง​โทษ อัลฮาเซน​จึง​แกล้ง​เป็น​บ้า​เพื่อ​จะ​รักษา​ชีวิต​ตัว​เอง​จน​กว่า​กาหลิบ​จะ​ตาย​ซึ่ง​ก็​คือ​อีก 11 ปี​ต่อ​มา​ใน​ปี ค.ศ. 1021 ระหว่าง​นั้น​เขา​ใช้​เวลา​ว่าง​ที่​มี​เหลือ​เฟือ​ทำ​ใน​สิ่ง​ที่​ตัว​เอง​สนใจ​ขณะ​ที่​ถูก​กัก​ตัว​ตอน​แกล้ง​เป็น​บ้า

ตำรา​ทัศนศาสตร์

เมื่อ​ถึง​ตอน​ที่​เขา​ถูก​ปล่อย​ตัว อัลฮาเซน​ก็​เขียน​หนังสือ​ของ​เขา​ที่​มี​ทั้ง​หมด 7 เล่ม​เกือบ​จะ​เสร็จ​ซึ่ง​ก็​คือ​ตำรา​ทัศนศาสตร์ ตำรา​นี้​ถือ​ว่า​เป็น “หนึ่ง​ใน​หนังสือ​ที่​สำคัญ​ที่​สุด​ใน​ประวัติศาสตร์​ฟิสิกส์” ใน​หนังสือ​เล่ม​นั้น เขา​พูด​ถึง​การ​ทดลอง​ต่าง ๆ เกี่ยว​กับ​ธรรมชาติ​ของ​แสง ซึ่ง​รวม​ถึง​วิธี​ที่​แสง​กระจาย​ออก​เป็น​สี​ต่าง ๆ สะท้อน​จาก​กระจกเงา และ​หักเห​เมื่อ​ผ่าน​ตัว​กลาง​หนึ่ง​ไป​ยัง​อีก​ตัว​กลาง​หนึ่ง นอก​จาก​นั้น เขา​ยัง​ศึกษา​เกี่ยว​กับ​การ​มอง​เห็น และ​การ​ทำ​งาน​ของ​ดวง​ตา​ด้วย

 ใน​ศตวรรษ​ที่ 13 มี​การ​แปล​งาน​เขียน​ของ​อัลฮาเซน​จาก​ภาษา​อาหรับ​เป็น​ภาษา​ละติน และ​ตั้ง​แต่​นั้น​ไป​อีก​หลาย​ศตวรรษ ผู้​เชี่ยวชาญ​ชาว​ยุโรป​หลาย​คน​ได้​อ้าง​ถึง​หนังสือ​ของ​เขา​เพราะ​ถือ​ว่า​เป็น​แหล่ง​ที่​เชื่อถือ​ได้ งาน​เขียน​ของ​อัลฮาเซน​เกี่ยว​กับ​คุณสมบัติ​ของ​เลนส์ วาง​รากฐาน​สำคัญ​ให้​คน​ทำ​แว่นตา​ชาว​ยุโรป​ใน​การ​ผลิต​กล้อง​โทรทรรศน์​และ​กล้อง​จุลทรรศน์ โดย​การ​ถือ​เลนส์​สอง​อัน​เรียง​ต่อ​กัน

กล้อง​ทาบ​เงา​หรือ​กล้อง​รู​เข็ม (camera obscura)

อัลฮาเซน​ได้​ค้น​พบ​หลักการ​พื้น​ฐาน​ของ​การ​ถ่าย​ภาพ​ตอน​ที่​เขา​สร้าง​สิ่ง​ที่​ต่อ​มา​เรียก​ว่า​กล้อง​ทาบ​เงา​หรือ​กล้อง​รู​เข็ม​อัน​แรก​ของ​โลก เขา​สร้าง “ห้อง​มืด” ที่​ปิด​ทุก​ด้าน แต่​เจาะ​รู​ขนาด​เท่า​รู​เข็ม​ไว้​ที่​ด้าน​หนึ่ง​เพื่อ​ให้​แสง​ทะลุ​ผ่าน ทำ​ให้​เกิด​ภาพ​หัว​กลับ​ของ​วัตถุ​ที่​อยู่​ด้าน​นอก​บน​ผนัง​ใน​ห้อง

อัลฮาเซน​สร้าง​สิ่ง​ที่​น่า​จะ​เป็น​กล้อง​รู​เข็ม​ตัว​แรก​ของ​โลก

ใน​ช่วง​ประมาณ​ปี ค.ศ. 1800 มี​การ​ใส่​แผ่น​เพลท​ภาพ​เข้า​มา​ใน​กล้อง​รู​เข็ม​เพื่อ​ให้​ได้​ภาพ​ที่​คงทน กล้อง​ถ่าย​รูป​จึง​ถือ​กำเนิด​ขึ้น กล้อง​ถ่าย​รูป​ทั้ง​หมด​ใน​ทุก​วัน​นี้​ใช้​หลักการ​ทาง​ฟิสิกส์​แบบ​เดียว​กับ​กล้อง​รู​เข็ม * ซึ่ง​ที่​จริง​แล้ว​เป็น​หลักการ​ทำ​งาน​ของ​ดวง​ตา​นั่น​เอง

กระบวนการ​ทาง​วิทยาศาสตร์

ลักษณะ​ที่​โดด​เด่น​ของ​ผล​งาน​ที่​อัลฮาเซน​ทำ​ก็​คือ​การ​ค้นคว้า​อย่าง​ละเอียด​ถี่ถ้วน​และ​เป็น​ระบบ​เกี่ยว​กับ​ปรากฏการณ์​ทาง​ธรรมชาติ วิธี​ที่​เขา​ทำ​ถือ​ว่า​ล้ำ​ยุค​ใน​สมัย​นั้น เขา​เป็น​หนึ่ง​ใน​ผู้​ค้นคว้า​คน​แรก ๆ ที่​พิสูจน์​ทฤษฎี​ต่าง ๆ โดย​การ​ทดลอง และ​เขา​ไม่​กลัว​ที่​จะ​ตั้ง​ข้อ​สงสัย​ความ​รู้​ที่​ผู้​คน​ยอม​รับ​กัน​ถ้า​เรื่อง​นั้น​ไม่​มี​หลักฐาน​สนับสนุน

หลักการ​ของ​วิทยาศาสตร์​สมัย​ใหม่​สรุป​ได้​ด้วย​คำ​กล่าว​ที่​ว่า “พิสูจน์​สิ่ง​ที่​คุณ​เชื่อ!” บาง​คน​ให้​เกียรติ​อัลฮาเซน​ใน​ฐานะ “บิดา​แห่ง​กระบวนการ​ทาง​วิทยาศาสตร์​สมัย​ใหม่” เมื่อ​คิด​ถึง​เรื่อง​นี้ เรา​มี​เหตุ​ผล​มาก​มาย​ที่​จะ​ขอบคุณ​เขา

^ วรรค 13 ผู้​คน​ใน​ซีก​โลก​ตะวัน​ตก​ยัง​ไม่​เข้าใจ​ชัดเจน​เกี่ยว​กับ​ความ​คล้าย​กัน​ของ​การ​ทำ​งาน​ระหว่าง​กล้อง​รู​เข็ม​กับ​ดวง​ตา จน​กระ​ทั่ง​โยฮันเนส เคปเลอร์​ได้​อธิบาย​เรื่อง​นี้​ใน​ปี ค.ศ. 1604