TUNATEGEMEA umeme na mafuta (carburant) ili kutia joto na baridi katika nyumba zetu, kuendesha magari zetu, na kutimiza mambo mengine yenye tunafanya kila siku. Lakini, watu katika dunia wanapambana na magumu makubwa ya umeme na mafuta.

Kwa mufano, Gary, wa Afrika Kusini anasema kwamba “kuongezeka kwa bei ya mafuta” ni tatizo kubwa. Jennifer, wa Ufilipino, anahangaika kuhusu kupata umeme kwa njia yenye kutegemeka, kwa sababu, “kukatika-katika kwa umeme ni tatizo la kila mara.” Fernando, wa Salvador, anasema kwamba “anahangaika kuhusu matokeo ya jambo hilo juu ya mazingira.” Katika maeneo mengi ya dunia, mazingira yanachafuka kwa sababu ya mafuta na vitu vyenye kutokeza umeme.

Ni jambo la kawaida kama unajiuliza, ‘Naweza kufanya nini ili kupambana na matatizo hayo?’

Sisi wote tunaweza kuchagua kutumia umeme na mafuta kwa hekima. Kulinda na kutumia kwa hekima umeme na mafuta kunaleta faida nyingi. Kwa kutumia umeme na mafuta kwa kiasi, tunalinda feza zetu. Tunasaidia pia kulinda mazingira, na hilo linafanya ombi la umeme na mafuta lisiongezeke bila sababu ya maana.

Tuzungumuzie mambo tatu ambamo tunaweza kutumia umeme na mafuta kwa hekima: Nyumbani, usafirishaji, na katika mambo tunafanya kila siku.

NYUMBANI

Tumia kwa kiasi vifaa vya kuleta joto na baridi. Uchunguzi mumoja wenye ulifanywa katika inchi moja ya Ulaya ulionyesha kwamba kushusha termostati digrii mbili tu katika kipindi cha baridi kali ili kutumia joto kwa kiasi ilikuwa jambo nzuri sana ili kulinda umeme katika mwaka. Derek, mwenye anaishi Kanada, anakubaliana na jambo hilo. Anasema hivi: “Kuvaa mavazi ya baridi katika kipindi cha baridi kuliko kuwasha tanuu ya joto kila wakati, kunafanya familia yetu ilinde umeme.”

Kanuni hiyo inafaa pia kuhusu kuleta baridi katika vipindi vya joto. Rodolfo, wa Ufilipino, anapunguza matumizi ya hewa nzuri yake kwa kupanga muzuri sana termostati. Sababu gani? Anasema hivi: “Hilo linafanya tulinde feza na umeme.”

Ufunge milango na madirisha wakati unatia joto ao baridi katika nyumba yako. * Tunaweza kuepuka kupoteza umeme kwa kuzuia hewa yenye imepata joto ao baridi itoke inje. Kwa mufano, kuacha mulango wazi katika kipindi cha baridi kunaweza kuongeza sana kiasi cha umeme chenye kufaa ili kutia joto katika nyumba.

Zaidi ya kufunga madirisha na milango, watu fulani wamelinda sana umeme kwa kutia njia nzuri ya kuchunga joto na madirisha mazuri yenye kuzuia joto isitokee inje.

 Tumia njia ya kutoa mwangaza yenye haitumie nguvu nyingi za umeme. Jennifer mwenye tumekwisha kutaja anasema hivi: “Kuliko kutumia balbu ya kawaida (ampoules à incandescence), tulitumia balbu za sasa zenye hazitumie nguvu nyingi za umeme (ampoules économiques).” Hata kama vifaa vyenye kutoa mwangaza ambavyo havitumie kiasi kikubwa cha umeme vinaweza kuwa na bei kubwa kwanza, havitumie umeme mwingi muda wote wenye vinatumiwa, kwa hiyo vinafanya feza zilindwe.

USAFIRISHAJI

Kama inawezekana, tumia njia ya usafirishaji ya watu wengi. Andrew wa Uingereza anasema hivi: “Najikaza kabisa kutumia treni ao kinga wakati inawezekana.” Kitabu Energy: What Everyone Needs to Know kinatukumbusha kwamba “magari (voitures) yanatumia mafuta karibu mara tatu zaidi kwa kila musafiri kuliko basi (bus) na treni.”

Upange muzuri safari zako. Kwa kupanga muzuri mbele ya wakati, unaweza kupunguza hesabu ya safari zenye unapaswa kufanya, na kwa hiyo, unapunguza matumizi ya mafuta, tena unalinda wakati na feza.

Jethro, wa Ufilipino, anapanga kiasi fulani cha mafuta chenye atatumia kwa ajili ya gari lake kwa kila mwezi. Anasema hivi: “Hilo linanichochea nipange safari zangu kwa uangalifu zaidi.”

MAMBO YENYE TUNAFANYA KILA SIKU

Upunguze kiasi cha maji ya moto yenye unatumia. Kulingana na uchunguzi moja, “vifaa vya kuchemusha maji katika nyumba vinatumia karibu 1.3% ya umeme wote katika miji ya Australia ao 27% ya matumizi yote ya umeme katika nyumba.”

Kwa kuwa kuchemusha maji kunatumia umeme mwingi, kupunguza matumizi ya maji ya moto kunalinda umeme. Victor wa Afrika Kusini iko na sababu nzuri ya kusema hivi: “Tunajikaza sana kutumia kiasi kidogo cha maji ya moto wakati tunaoga.” Kulingana na mwanasayansi Steven Kenway, “kulinda maji ya moto kunaleta faida nyingi sana,” kwa sababu “kunapunguza matumizi ya umeme na maji, kunapunguza ombi la umeme kwa shirika zenye kutoa umeme, na kunasaidia watu . . . walinde feza.”

Uvizime. Hilo linatia ndani mwangaza, vyombo, na vifaa vya kielektroniki kama vile televizyo na ordinatere. Hata kama ni vyenye kuzimwa, vingi kati ya vifaa hivyo vinaendelea kutumia umeme kama havizimwe kikamili. Wataalamu fulani wanashauri kuvichomoa kwenye chanzo cha umeme ao kuzima chanzo cha umeme ili kuvizima kikamili kwa ajili ya kulinda umeme. Fernando, mwenye tumekwisha kutaja, amekuwa na desturi hiyo. Anasema hivi: “Nazima mwangaza na kuchomoa vifaa vyote vyenye situmie.”

Pengine hatutaweza kabisa kuzuia garama ya umeme ao matokeo ya kutokezwa kwa umeme juu ya mazingira, lakini tunaweza kuchagua kutumia umeme kwa hekima. Watu katika dunia yote wanatafuta njia mbalimbali za kufanya hivyo. Ni kweli kwamba kulinda umeme na mafuta kunaomba kujikaza sana, lakini ufikirie faida. Valeria, wa Mexico, anasema hivi: “Situmie feza nyingi, na nalinda mazingira pia.”

^ fu. 10 Ufuate kwa uangalifu maagizo ya mutengenezaji ili kutumia kwa usalama kifaa cha kuleta joto ao baridi. Kwa mufano, vifaa fulani viko na mufumo wa pekee wa kutoa hewa yenye kuwa baridi ao maagizo kuhusu kuondoa moshi wa kifaa hicho ambayo inaweza kuomba mulango ao dirisha ibaki wazi.