Hamia kwenye habari

Hamia kwenye menyu ya pili

Hamia kwenye yaliyomo

Mashahidi wa Yehova

Kiswahili

Mnara wa Mlinzi  |  Februari 2013

“Injili ya Yuda” Ni Nini?

“Injili ya Yuda” Ni Nini?

MNAMO Aprili 2006, magazeti ulimwenguni pote yalikuwa na ujumbe wenye kushangaza kwamba jopo la wasomi lingetoa habari kuhusu maandishi ya kale yaliyovumbuliwa yenye kichwa “Injili ya Yuda.” Makala hizo za magazeti zilirejelea madai ya wasomi kwamba maandishi hayo yanabadili kabisa maoni yetu kumhusu Yuda, yule mwanafunzi aliyemsaliti Yesu. Kulingana na madai hayo, Yuda alikuwa shujaa, mtume pekee aliyemwelewa Yesu vizuri, na aliyemtoa ili auawe baada ya Yesu kumwomba afanye hivyo.

Je, maandishi hayo ni ya kweli? Ikiwa ndiyo, je, yanafunua ujuzi fulani uliofichwa kumhusu Yuda Iskariote, Yesu Kristo, au Wakristo wa mapema? Je, yanaweza kubadili maoni yetu kuhusu Ukristo?

KUVUMBULIWA KWA “INJILI YA YUDA”

Bado haijulikani jinsi “Injili ya Yuda” ilivyopatikana. Badala ya kuvumbuliwa na kuhifadhiwa na wachimbaji wa vitu vya kale, maandishi hayo yalitokea ghafula kwenye masoko ya vitu vya kale mwishoni mwa miaka ya 1970 au mwanzoni mwa miaka ya 1980. Inaonekana yaligunduliwa huko Misri mwaka wa 1978 katika kaburi fulani, inaelekea ndani ya pango. Yalikuwa mojawapo ya sehemu nne za kodeksi fulani (aina ya kitabu cha zamani) yaliyoandikwa katika Kikoptiki (lugha iliyotumiwa na Wamisri wa kale).

Ikiwa imekaa kwa karne nyingi katika eneo la Misri lililokauka, kodeksi hiyo ya ngozi iliraruka na kuharibika kwa urahisi. Mwaka 1983 wasomi wachache walionyeshwa kifupi kodeksi hiyo; hata hivyo, bei yake ilikuwa juu sana na haikuuzwa. Kwa miaka mingi kodeksi hiyo haikuhifadhiwa vizuri, na basi ikaharibika zaidi. Mwaka wa 2000, ilinunuliwa na mfanyabiashara fulani Mswisi. Mwishowe aliwapa wataalamu wa kimataifa ambao walifanya kazi chini ya mashirika ya Maecenas Foundation for Ancient Art na National Geographic, na kuwapa kazi ngumu ya kurekebisha na kuunganisha kodeksi hiyo, ingawa kurasa nyingi zilikuwa zimepasuka vipande-vipande. Jopo hilo lingechunguza umri  wa kodeksi hiyo, na pia kutafsiri na kufafanua ujumbe wake.

Kifaa cha kupima umri wa vitu vya kale kilionyesha kwamba huenda kodeksi hiyo ilikuwa ya karne ya tatu au ya nne W.K. Hata hivyo, wachunguzi walikisia kwamba maandishi ya Kikoptiki ya “Injili ya Yuda” yalikuwa yametafsiriwa kutoka katika Kigiriki mapema zaidi. “Injili ya Yuda” iliandikwa lini, na iliandikiwa wapi?

“INJILI YA YUDA” NI MAANDSHI YA WAAGNOSTI

Mara ya kwanza ambapo “Injili ya Yuda” inatajwa ni katika maandishi ya Irenaeus, anayedaiwa kuwa mwandishi Mkristo aliyeishi mwishoni mwa karne ya pili W.K. Katika kitabu chake Against Heresies, Irenaeus anaandika kuhusu moja kati ya makundi mengi ambayo alipinga mafundisho yake: “Wanadai kwamba Yuda msaliti alijua mambo haya kwa undani, na kwamba yeye peke yake, akiwa anajua ukweli kuliko wengine, alitimiza fumbo la usaliti. Kupitia yeye, vitu vyote mbinguni na duniani viliingia katika mvurugo. Wanabuni hadithi ya uwongo kama hii; ambayo wanaiita Injili ya Yuda.”

“Si Injili iliyoandikwa wakati wa Yuda na mtu fulani aliyemfahamu”

Irenaeus alikusudia hasa kupinga mafundisho mbalimbali ya Wakristo Waagnosti, ambao walidai kwamba walikuwa na ujuzi wa kipekee. Uagnosti ni jina linalojumlisha makundi mengi, na kila kikundi kilikuwa na ufafanuzi wake kuhusu “ukweli” wa Kikristo. Waagnosti walitoa ufafanuzi wakitegemea maandishi yao, ambayo yalienea katika karne ya pili W.K.

Maandishi hayo ya Waagnosti mara nyingi yalidai kwamba mitume wa Yesu hawakuelewa ujumbe wake na kwamba kuna fundisho la siri ambalo Yesu aliwapa na lilieleweka na wachache tu. * Baadhi ya Waagnosti hao waliamini kwamba dunia ni gereza. Kwa hiyo, “mungu muumba” anayetajwa katika Maandiko ya Kiebrania alikuwa mdogo akilinganishwa na miungu mikuu waliyoabudu. Mtu aliyekuwa na “ujuzi” wa kweli ndiye aliyeelewa “siri” hiyo na hivyo kuona umuhimu wa kuukimbia mwili wa nyama.

Injili ya Yuda” inategemea imani hiyo. Inaanza kwa maneno haya: “Hii ndiyo siri ambayo Yesu alimwambia Yuda Iskariote, kwa siku nane, siku tatu kabla hajasherehekea Pasaka.”

Je, kodeksi hii ndiyo yale maandishi ambayo Irenaeus aliandika kuyahusu, ambayo kwa karne nyingi yalidhaniwa yamepotea? Marvin Meyer, mshiriki wa jopo la awali ambalo lilichunguza na kutafsiri kodeksi hiyo anasema kwamba “ufafanuzi mfupi wa Irenaeus unalingana kabisa na maandishi ya Kikoptiki ya leo yanayoitwa Injili ya Yuda.”

WASOMI WANAMSHUKU YUDA ANAYETAJWA KATIKA INJILI HII

Katika “Injili ya Yuda,” Yesu anacheka kwa dharau wanafunzi wake wanapokosa ujuzi sahihi. Kati ya wale mitume 12, Yuda pekee ndiye aliyemwelewa Yesu kwa undani. Kwa hiyo, Yesu alimweleza [Yuda] faraghani “mafumbo ya ufalme.”

Maoni ya jopo la wasomi lililounganisha maandishi hayo kwa mara ya kwanza yaliathiriwa sana na maelezo ya Irenaeus kuhusu injili hiyo. Katika tafsiri yao, Yuda ndiye mwanafunzi aliyependelewa na Yesu na ndiye angeelewa mafumbo na “kuufikia ufalme.” Ingawa mitume wangepata mtu wa kuchukua mahali pa Yuda, Yuda angethawabishwa zaidi kuliko wanafunzi wengine kwa sababu alikuwa amemsaidia Yesu kuukimbia mwili wa kibinadamu.

Waandishi maarufu, kama vile Bart Ehrman na Elaine Pagels, ambao pia ni wasomi wanaojulikana wa Ukristo wa mapema na Ugnosti, walichapisha  haraka ufafanuzi na maelezo yao kuhusu “Injili ya Yuda” ambayo yalifanana na tafsiri iliyofanywa na jopo la kwanza. Hata hivyo, muda mfupi baadaye, wasomi wengine kama vile April DeConick na Birger Pearson, walitoa maoni yao. Walidai kwamba, Shirika la National Geographic liliharakisha kuchapishwa kwa maandishi hayo ya awali ili kupata umaarufu katika vyombo vya habari. Kwa kuongezea, hatua za kitaalamu za kuchunguza maandishi kwa undani hazikufuatwa na jopo hilo.

Bila kushirikiana, DeConick na Pearson walikata kauli kwamba sehemu fulani kuu za kodeksi hiyo iliyoraruka-raruka zilitafsiriwa kimakosa na wasomi wa kwanza. Kulingana na marekebisho ya DeConick ya maandishi hayo, Yesu anamwita Yuda “Shetani wa Kumi na Tatu,” bali si “roho wa kumi na tatu.” * Pia, Yesu anamwambia Yuda waziwazi kwamba hataingia kwenye ufalme.” Badala ya ‘kuwapita’ wanafunzi wengine, Yesu anamwambia hivi Yuda: “Utashindwa kabisa na wote. Kwa sababu utamdhabihu mtu anayenivisha nguo.” Kulingana na DeConick, “Injili ya Yuda” ni maandishi ya kale ya Waagnosti yanayowadhihaki mitume wote. DeConick na Pearson wanamalizia kwa kukata kauli kwamba katika “Injili ya Yuda,” Yuda si shujaa.

TUNAJIFUNZA NINI KUTOKANA NA “INJILI YA  YUDA”?

Iwe walimwona Yuda wa injili hiyo kuwa shujaa au roho mwovu, hakuna msomi hata mmoja aliyechunguza maandishi hayo anayedai kwamba yana habari sahihi kihistoria. Bart Ehrman anaeleza hivi: “Injili hiyo haikuandikwa na Yuda, wala haisemi hivyo. . . . Si Injili iliyoandikwa wakati wa Yuda na mtu aliyemfahamu vizuri . . . Kwa hiyo, si kitabu kinachotoa maelezo ya ziada kuhusu mambo ambayo yalitukia hasa katika maisha ya Yesu.”

“Injili ya Yuda” ni maandishi ya Waagnosti ambayo yaliandikwa kwanza katika Kigiriki karne ya pili W.K. Bado wasomi wanabishana kama “Injili ya Yuda” iliyovumbuliwa hivi karibuni inafanana na maandishi ya Irenaeus. Hata hivyo, “Injili ya Yuda” inatoa ushahidi ulio wazi kuhusu kipindi ambacho “Ukristo” ulikuwa umegawanyika kwa sababu ya mvutano kati ya mafundisho na madhehebu mbalimbali. Badala ya kukosoa Maandiko “Injili ya Yuda” inathibitisha onyo la mitume, kama lile la Paulo lililorekodiwa katika Matendo 20:29, 30: “Ninajua kwamba baada ya kuondoka kwangu . . . kutoka katikati yenu ninyi wenyewe watu watasimama na kusema mambo yalipotoka ili kuwavuta wanafunzi wawafuate wao wenyewe.”

^ fu. 11 Mara nyingi injili hizo hupewa jina la mtu anayedai kwamba alielewa vizuri mafundisho ya kweli ya Yesu, kama ilivyo kwa “Injili ya Tomasi” na “Injili ya Maria Magdalene.” Kwa ujumla, karibu maandishi 30 kama hayo ya kale yamegunduliwa.

^ fu. 18 Wasomi wanaoamini kwamba Yuda ni roho mwovu katika maandishi haya—aliyemwelewa Yesu zaidi kuliko wanafunzi wengine—wanafananisha jambo hilo na jinsi roho waovu katika masimulizi ya Injili ya Biblia walivyomtambua Yesu kwa usahihi.—Marko 3:11; 5:7.

Hakuna msomi hata mmoja aliyechunguza maandishi hayo anayedai kwamba yana habari sahihi kihistoria