Skip to content

Skip to table of contents

„Di Könu Tii u mi an dë wan tii kuma di u dee sëmbë u di goonliba aki„

„Di Könu Tii u mi an dë wan tii kuma di u dee sëmbë u di goonliba aki„

„Di soni mbei de pai mi ko a di goonliba aki, fu mi sa lei sëmbë andi da tuu [ku andi da ganjan].”​—JOHANISI 18:37.

KANDA: 15, 74

1, 2. (a) Unfa a waka taa möönmöön sëmbë an ko ta libi fiifii ku deseei? (b) Andi woo luku a di woto aki?

WAN sisa di ta libi a wan köndë u Europa, bi taki taa: „Sensi di mi njönku, hën mi ta si unfa sëmbë ta libi hogi ku wotowan. Fëën mbei ma bi go nama ku politiki soni u di köndë u mi, ma mi bi go nama ku wanlö sëmbë di bi kë tooka soni a di köndë. Boo taa sömëni jaa longi, mi bi dë ku wan womi di ta du hogi u fia ku lanti.” Wan baaa di ta libi a wan köndë fu Afiikan, bi taki faandi mbei a bi ta du hogihati soni ku wotowan. A bi taki taa: „Mi bi ta si kuma di lö ka mi kumutu bi hei möön dee wotowan. Fëën mbei mi bi go nama ku wan politiki paatëi. De bi lei u taa u musu ta kii dee sëmbë u dee woto politiki paatëi ku piiwa, aluwasi u ku de bi dë sëmbë u di wan lö.” Wan sisa di ta libi a wan woto köndë u Europa, bi taki taa: „Mi bi ta buuse sëmbë u wan woto föluku, nasö di bi nango a wan woto keiki.”

2 A di ten aki, möönmöön sëmbë ko ta pakisei kumafa dee sëmbë aki bi ta pakisei. Sömëni politiki paatëi ta feti u de ko fii. Sëmbë lo’ u feti u politiki soni hedi. Söseei a sömëni köndë, sëmbë an ta libi bunu ku woto köndë sëmbë. Wë di Bëibel bi taki  taa sëmbë „an o ta hoi deseei a tii möönsö” (2 Timoteo 3:1, 3). Unfa Keesitu sëmbë sa ta libi fiifii ku deseei go dou, hii fa dee sëmbë u di goonliba aki an ta libi makandi ku deseei? U sa lei sömëni soni a di fasi fa Jesosi bi ta du soni. A di ten u Jesosi seei, sëmbë an bi ta libi fiifii ku deseei, u di de an bi ta si soni a di wan fasi te a bi nama ku politiki soni. A di woto aki, woo luku dee dii hakisi aki: Faandi mbei Jesosi an bi kë nama ku politiki soni u di goonliba aki? Unfa Jesosi bi lei taa dee sëmbë u Gadu an musu nama ku politiki soni u di goonliba aki? Söseei unfa Jesosi bi lei taa wa musu feti?

JESOSI BI GO NAMA KU DEE SËMBË DEE AN BI KË DË A WOTOWAN BASU MÖÖN U?

3, 4. (a) Andi sömëni u dee Dju bi kë a di ten u Jesosi? (b) Unfa di soni dë bi toobi dee bakama u Jesosi?

3 Sömëni Dju di Jesosi bi ta peleiki da, bi kë kumutu a di tii u Loomë basu. Wan politiki paatëi u dee Dju, bi ta seti soni u dee Dju musu hopo fia ku dee Loomë sëmbë. Dee sëmbë u di paatëi aki bi ta waka a wan womi de kai Judasi baka. Di womi aki bi dë u di pisiwata u Galilea, nöö a bi ta libi a di ten u Jesosi. A bi dë wan womi di bi ta du kuma a bi dë di Mësiasi, nöö a bi ta ganjan sömëni sëmbë. Wan womi de kai Josephus, di bi ta sikifi soni u dee Dju fu awooten, bi taki taa Judasi u Galilea bi ta da dee Dju taanga u de go feti ku dee sëmbë u Loomë, söseei a bi ta kai dee sëmbë dee bi ta paka dee Loomë sëmbë di lanti möni, „fëëësonima”. Te u kaba fëën, dee Loomë sëmbë bi kii ën (Tjabukama 5:37). So u dee Dju bi ko ta feti u de bi sa kumutu a Loomë basu.

4 Gaansë u dee Dju bi ta wakiti u di Mësiasi ko. De bi mëni taa di Mësiasi bi o ko puu de a Loomë basu, söseei taa a bi o mbei Isaëli ko toon wan gaan föluku baka (Lukasi 2:38; 3:15). Sömëni sëmbë bi mëni taa di Mësiasi bi o seti wan könuköndë a Isaëli, nöö di soni dë bi o mbei dee Dju dee bi ta libi a dee peipei köndë, toona go libi a Isaëli. Wan daka Johanisi di Dopuma seei bi manda hakisi Jesosi taa: ’I da di sëmbë di Gadu bi paamusi u taa a o manda ko, naa u musu luku wan oto sëmbë möön?’ (Mateosi 11:2, 3) Kandë Johanisi bi kë sabi ee wan woto sëmbë bi o ko u puu dee Dju a Loomë basu. Baka di Gadu bi weki Jesosi ko a libi baka, hën tu bakama u Jesosi bi miti Jesosi a pasi di de bi nango a Emausu. De bi taki taa de bi mëni taa Jesosi bi o ko puu dee Dju a dee Loomë sëmbë basu. (Lesi Lukasi 24:21.) Baka di dë, dee apösutu bi hakisi Jesosi taa: „Joo puu dee Loomë sëmbë a u dee Isaëli sëmbë liba awaa, fuu sa toona tii u seei baka nö?”​—Tjabukama 1:6.

5. (a) Faandi mbei dee sëmbë u Galilea bi kë u Jesosi toon di könu u de? (b) Unfa Jesosi bi heepi de u de tooka di fasi fa de bi ta pakisei?

5 Dee Dju bi ta mëni taa di Mësiasi bi o ko puu de a fuka. Kandë di soni dë mbei dee sëmbë u Galilea bi kë u Jesosi toon di könu u de. A musu u dë sö taa de bi ta pakisei taa Jesosi bi o dë wan bunu tiima. Jesosi bi sa’ u fan, a bi ta kula suwaki sëmbë, söseei te sëmbë an bi abi soni u njan, nöö a bi ta da de soni u njan. Di Jesosi da dee 5000 womi soni u njan, hën dee sëmbë bi foondo seei. Jesosi bi sabi andi dee sëmbë bi kë du. Di Bëibel ta piki u taa: „Di Masa Jesosi sabi sö kaa, nöö hën a fusi kumutu a de mindi, hën a go a dee kununu ala hën wanwan” (Johanisi 6:10-15). A sa dë sö taa di woto daka fëën, hën dee sëmbë bi ko disa di taki dë. Jesosi  bi konda da de taa an bi ko u sölugu libisëmbë, ma a bi ko u konda soni u di Könuköndë u Gadu da de. A bi taki da de taa: „Wan musu ta biinga fuun feni di njanjan di ta hoi unu fu wan pisiten nöö e, dee sëmbë. Ma be un biinga fuun feni di njanjan di sa mbei un feni libi u teego.”​—Johanisi 6:25-27.

6. Unfa Jesosi bi lei gbelingbelin taa an bi kë nama ku politiki soni u di goonliba aki? (Luku peentje 1 a bigi u di woto.)

6 Kölö sö ufö Jesosi dëdë, hën a si taa so u dee bakama fëën seei bi ta mëni taa a o toon di könu u Jelusalen. Jesosi bi konda di woto u dee mina u heepi de u de ko fusutan taa di soni aki an o pasa sö. Di woto aki bi nama ku „wan hebima”. Di hebima aki da Jesosi, di bi musu go u wan longi pisiten (Lukasi 19:11-13, 15). Jesosi bi piki di Hedima u dee sodati u Loomë de kai Pontuisi Pilati, taa an bi go nama a politiki soni u di goonliba aki. Pilati bi hakisi Jesosi taa: „Wë nöö i da di könu u dee Dju sëmbë tuu nö?” (Johanisi 18:33). Kandë Pilati bi ta fëëë taa Jesosi bi o mbei dee sëmbë hopo fia ku dee Loomë sëmbë. Ma Jesosi bi piki ën taa: „Di Könu Tii u mi an dë wan tii kuma di u dee sëmbë u di goonliba aki e” (Johanisi 18:36). Jesosi an bi kë go nama ku politiki soni u di goonliba aki, u di di Könuköndë fëën bi o dë a liba ala. A bi taki taa di wooko di a ko du a goonliba aki, hën da faa ko „lei sëmbë andi da tuu [ku andi da ganjan]”.​—Lesi Johanisi 18:37.

I ta wakiti u di Könuköndë u Gadu hën musu ko puu dee fuka dee dë a goonliba aki ö? (Luku palaklafu 7)

7. Faandi mbei so juu a sa ta taanga da u fu wa tei di së u wan politiki paatëi a u hati?

7 Jesosi bi sabi un faantiwöutu a bi abi. Te useei ta fusutan un faantiwöutu u abi, nöö woo ta köni fu wa tei di së u wan politiki paatëi. Na a u hati seei woo du di soni aki. So juu di soni aki sa ta taanga da u. Wan keling-gaanwomi bi taki taa möönmöön dee sëmbë a di pisiwata ka a ta dë, ta lobi di nasiön u de pasa maaka. De ta biibi taa libi u de o waka  möön bunu ee wan sëmbë u di nasiön u de hën ta tii de. Di keling-gaanwomi aki ta taki tu taa: „Dee baaa ku dee sisa ta mbei möiti u de ta libi fiifii ku deseei, u di de ta paaja di bunu buka u di Könuköndë. De ta wakiti u Gadu seei hën ko puu de a fuka.”

ANDI BI HEEPI JESOSI FU AN GO NAMA KU POLITIKI SONI?

8. Andi bi ta miti dee Dju a di ten u Jesosi?

8 Te sëmbë ta si fa sëmbë ta libi hogi ku wotowan, nöö de ta kë go nama ku politiki soni u di goonliba aki. A di ten u Jesosi, di paka di sëmbë bi musu ta paka lantimöni, bi ta mbei sëmbë bi nango nama ku politiki soni u di köndë. Judasi u Galilea bi hopo fia ku dee Loomë sëmbë, u di de bi ta mbei sëmbë sikifi de në a lanti buku, u de sa ta paka lantimöni. Söseei de bi musu ta paka sömëni möni. De bi musu ta paka u hiniwan soni di de bi abi, de bi musu ta paka u di goon u de, söseei de bi musu ta paka u di wosu u de. Ma dee pii-lantimönima, bi ta ganjan sëmbë, nöö di soni dë bi ta mbei soni ko möön hogi. So juu de bi ta paka dee Tiima u de sa da de möön makiti, nöö de bi ta wooko ku di makiti dë u feni hia möni. Zakeosi, di bi dë wan hedima u dee sëmbë dee ta pii lantimöni a Jelikou, bi ko gudu u di a bi ta mbei sëmbë paka hia möni.​—Lukasi 19:2, 8.

9, 10. (a) Unfa dee felantima u Jesosi bi ta suku fasi u de mbei a nama ku politiki soni? (b) Andi u ta lei u di soni di Jesosi bi piki de? (Luku peentje 2 a bigi u di woto.)

9 Dee felantima u Jesosi bi ta suku fasi u de mbei a taki ee a fiti u paka lantimöni. De bi hakisi ën soni u di „lantimöni” di de bi musu ta paka di „Gaan Könu”. De bi musu ta paka wan dinai, nöö hii dee Dju bi musu ta paka di möni aki. (Lesi Mateosi 22:16-18.) Dee Dju an bi lobi fa de bi buta de ta paka di möni dë seepiseepi, u di a bi ta mbei de fii unfa dee Tiima u Loomë ta sitaafu de tjika. Dee „sëmbë u Könu Helodi paatëi”, bi kë u Jesosi taki taa de an musu paka di lantimöni, nöö di soni dë bi o mbei de kuutu ën taa a dë wan felantima u di Tii u Loomë. Ma ee Jesosi bi taki taa de musu paka di lantimöni, nöö kandë sëmbë an bi o kë waka nëën baka möön. Ma nöö andi Jesosi bi du?

10 Wë Jesosi bi köni fu an tei wan sëmbë së a di woto aki. A bi taki taa: „Di soni di dë u könu nöö un da könu ën e, nöö di soni di dë u Masa Gaangadu nöö un da Masa Gaangadu ën” (Mateosi 22:21). Jesosi bi sabi taa sömëni u dee pii-lantimönima, bi ta ganjan sëmbë, ma an bi buta pakisei a di soni dë. A bi buta pakisei a di Könuköndë u Gadu, di o puu hii dee fuka di libisëmbë abi. Wë useei sa djeesi Jesosi. Wa musu tei së a politiki soni u di goonliba aki, aluwasi a ta djei kuma wan paatëi ta du soni a wan leti fasi, nöö di wotowan an ta du soni a wan bunu fasi. Keesitu sëmbë ta buta pakisei a di Könuköndë u Gadu, söseei de ta buta pakisei a dee soni di Gadu ta piki de. Fëën mbei wa ta buta pakisei gaanfa a di fa sëmbë an ta libi bunu.​—Mateosi 6:33.

11. Andi da di möön bunu fasi fa u sa heepi sëmbë u de an libi hogi ku wotowan möön?

11 Sömëni Jehovah Kotoigi an ta nama ku politiki soni u di goonliba aki möön. Wan sisa di ta libi a Ingisiköndë, di bi go a wan universiteit, bi go nama ku politiki soni gaanfa seei ufö a ko a di tuutuu lei. A ta taki taa: „Mi bi kë hopo taki da dee baakama, u di u bi njan sitaafu te tjika. Mi bi ta wini wanlö kuutu, ma tökuseei ma bi ta dë waiwai.  Ma bi ta fusutan taa ee mi bi kë u sëmbë an ta buuse sëmbë u wan woto föluku möön, nöö mi bi musu tooka di fasi fa dee sëmbë ta pakisei ku di fasi fa de ta fii. Di mi bi bigi lei soni u Bëibel, hën mi bi ko fusutan taa miseei bi musu tooka di fasi fa mi bi ta pakisei ku di fasi fa mi bi ta fii.” Wan sisa di bi dë bakaa, hën bi heepi di sisa aki faa ko ta si soni woto fasi. Nöunöu di sisa aki ta taki taa: „Mi dë wan kowoonu pionili, nöö mi dë a wan tapabukamatöngö kemeente, nöö mi ta mbei möiti u heepi hii pei sëmbë u de ko sabi soni u Gadu.”

„TOONA TUUSI DI UFANGI FII NËËN DOSU”

12. Andi da di „sooda” di Jesosi bi piki dee bakama fëën taa de musu ta köni ku ën?

12 A di ten u Jesosi, dee hedima u keiki bi ta nama ku politiki soni. Di buku de kai Daily Life in Palestine at the Time of Christ, ta taki taa dee Dju bi abi peipei keiki, leti kumafa dee politiki paatëi bi paati a peipei kulupu. Fëën mbei Jesosi bi piki dee bakama fëën taa: „Un mëni unu seei e, be wan tei di sooda u dee Faliseima ku di u Könu Helodi” (Maikusi 8:15). Di Jesosi bi taki u Helodi, nöö a sa dë sö taa a bi ta taki u dee bakama u Helodi paatëi. Dee Faliseima bi dë a di woto kulupu, nöö de bi kë u dee Dju kumutu a di tii u Loomë basu. Te u luku di soni di sikifi a Mateosi, nöö u ta si tu taa Jesosi bi piki dee bakama fëën taa de musu ta köni ku dee Saduseima. Dee Saduseima bi kë u Loomë tii de go dou, u di di soni dë bi o mbei de abi di makiti u de go dou. Jesosi bi piki dee bakama fëën taa de musu ta köni ku di „sooda” nasö dee lei u dee dii kulupu aki (Mateosi 16:6, 12). Jesosi bi taki di soni aki kölö sö baka di dee sëmbë bi kë faa toon könu u de.

Jesosi bi piki dee bakama fëën taa de an musu nama ku politiki soni u di goonliba aki na wan pikisö seei

13, 14. (a) Unfa politiki soni ku keiki soni bi tja feti ko? (b) Faandi mbei nöiti a dë wan bunu soni u feti ku wotowan, aluwasi sëmbë libi hogi ku u? (Luku peentje 3 a bigi u di woto.)

13 Te dee keiki ta nama ku politiki soni, nöö möön gaanfa a ta tja feti ko. Jesosi bi piki dee bakama fëën taa de an musu nama ku politiki soni u di goonliba aki na wan pikisö seei. Di soni aki da wan u dee soni di mbei dee Gaan Begima, ku dee faliseima bi kë kii Jesosi. De bi ta fëëë taa dee sëmbë bi o haika Jesosi, nöö de an bi o ta waka a de baka möön. Di soni aki bi o mbei de an abi makiti möön a di së u keiki soni, söseei a di së u politiki soni. Dee womi aki bi taki taa: „Ee wa tapëën, nöö hii sëmbë o ko biibi nëën taa hën da di könu di bi musu ko. Nöö dee sëmbë u Loomë dee ta tii u, nöö de o ko booko di köndë fuu puu u a di kamian i si u dë aki” (Johanisi 11:48). Fëën mbei di Kaba Hei Begima de kai Kajafasi, bi seti soni u de kii Jesosi.​—Johanisi 11:49-53; 18:14.

14 Kajafasi bi wakiti u ndeti tapa ufö, hën a manda dee sodati fëën u de go kisi Jesosi. Ma Jesosi bi sabi taa sö de bi kë kii ën. Fëën mbei di a bi ta njan di lasiti pasi makandi ku dee apösutu fëën, hën a piki de u de go tei tu së ufangi. Dee tu ufangi aki bi o tjika faa  lei de wan soni (Lukasi 22:36-38). Bakaten a di ndeti dë seei, wanlö sëmbë bi ko u ko kisi Jesosi, hën Petuisi hati bi boonu sö tee taa a hai di së ufangi, hën a koti wan u dee womi (Johanisi 18:10). Hën Jesosi piki Petuisi taa: „Nönö womi, toona tuusi di ufangi fii nëën dosu e. Biga di sëmbë di hopo ufangi a liba nöö ju ufangi o kii” (Mateosi 26:52, 53). Andi Jesosi bi lei dee bakama fëën? A bi lei de taa de an musu dë kuma dee sëmbë u di goonliba aki. Di soni dë Jesosi bi begi hakisi hën Tata di ndeti dë. (Lesi Johanisi 17:16.) Gadu wanwan abi di leti u kuutu sëmbë u dee hogi soni di de ta du.

15, 16. (a) Unfa di Wöutu u Gadu bi heepi Keesitu sëmbë u de an go feti? (b) Andi Jehovah ta si te a ta luku u, ku te a ta luku dee sëmbë u di goonliba aki?

15 Di sisa di ta libi a wan köndë u Europa, di u bi taki fëën a di woto aki, bi ko fusutan di soni aki tu. A ta taki taa: „Mi ko si taa na di feti di sëmbë ta feti ku deseei, hën ta mbei de ko ta libi bunu ku deseei. Mi bi ko si taa gaansë u sëmbë di bi ta feti, bi ta dëdë, u di wotowan bi ta kii de. Nöö sömëni u de bi ko ta buuse wotowan. Mi bi wai seei di mi ko lei a di Bëibel taa Gadu wanwan tö sa mbei sëmbë ko ta libi bunu ku deseei a goonliba aki. Nöunöu 25 jaa kaa mi ta peleiki di bosikopu aki.” Di baaa di bi ta libi a wan köndë fu Afiikan, an bi ta feti ku piiwa möön, ma a bi ta wooko ku di Wöutu u Gadu kuma di „sëufangi” fëën (Efeise 6:17). Nöunöu a ta peleiki wan bosikopu u bööböö libi da hii pei sëmbë, aluwasi de dë u wan woto lö. Baka di di sisa di bi ta libi a Europa bi ko toon wan Jehovah Kotoigi, hën a tööu ku wan baaa u wan lö di a bi ta buuse fosu. Hii dee dii sëmbë aki tooka soni a de libi, u di de bi kë djeesi Keesitu.

16 A dë fanöudu fuu tooka soni a u libi! Di Bëibel ta taki taa libisëmbë dë kuma di ze wata di ta seki nango ta ko, an ta dë pii möönsö (Jesaaja 17:12; 57:20, 21; Akoalimbo 13:1). Dee politiki soni u di goonliba aki, ta mbei sëmbë hati ta boonu, de ta paati sëmbë ku sëmbë, söseei de ta mbei sëmbë ta feti ku deseei. Ma u dee sëmbë u Jehovah ta libi fiifii makandi. Te Jehovah ta luku unfa dee sëmbë u di goonliba aki an ta libi fiifii ku deseei, nöö a musu u ta wai te a ta si unfa dee sëmbë fëën ta libi fiifii ku deseei.​—Lesi Sefanja 3:17.

17. (a) Andi da dii fasi fa u sa lei taa u ta libi fiifii ku wotowan? (b) Andi woo luku a di woto di ta ko?

17 A di woto aki, u bi lei taa u sa ta da wotowan taanga u de ta libi fiifii ku deseei a dii pei fasi: (1) Te u ta biibi taa di Könuköndë u Gadu hën o mbei hii sëmbë ko ta libi bunu ku deseei, (2) te wa ta nama ku politiki soni u di goonliba aki, ku (3) te wa ta feti. Ma wan woto soni di sa mbei wa ta libi fiifii makandi, hën da di fii di u sa ta fii kuma u bunu möön wotowan. A di woto di ta ko, woo taki unfa u sa koti pasi da di soni aki, leti kumafa dee fesiten Keesitu sëmbë bi ta du ën.