„Te di jeje ta tii wan sëmbë, nöö a o . . . ta duwengi hënseei.”​GALASIA 5:22, 23, NW.

KANDA: 121, 36

1, 2. (a) Andi sa pasa ee wan sëmbë an ta duwengi hënseei? (b) Faandi mbei u musu taki soni u di duwengi di u musu ta duwengi useei?

JEHOVAH Gadu hën sa heepi u fuu ta duwengi useei (Galasia 5:22, 23). Jehovah hën a sa duwengi hënseei hii juu, ma u di u da zöndu libisëmbë, mbei na hii juu u sa ta duwengi useei. U di sëmbë an ta duwengi deseei, mbei sömëni fuka ta miti sëmbë a di ten aki. Te wan sëmbë an ta duwengi hënseei, nöö a sa mbei a biabia u du soni di a musu du, nasö a sa mbei an wooko bunu a siköö, nasö a wookope. Te wan sëmbë an ta duwengi hënseei, nöö di soni dë sa mbei a kosi sëmbë, a sa mbei a bebe daan dööngö, nasö a sa mbei a feti ku wotowan. Boiti di dë, a sa mbei a booko tööu, a sa ko abi paima, a sa ko dë saafu u wan soni, de sa söötö ën a dunguwosu, a sa mbei a ta kusumi, a sa ko abi wan taku siki u di a libi fanafiti a di së u manu ku mujëë soni, söseei a sa ko dë ku bëë söndö fu hënseei kë.​—Psalöm 34:11-14.

2 Sëmbë di an sa duwengi deseei, ta abi sömëni bookohedi, nöö de ta tja sömëni bookohedi ko da wotowan tu. Möön dee jaa ta pasa, möön sëmbë an ta duwengi deseei. Di soni aki an  musu ta foondo u, u di di Wöutu u Gadu bi taki a fesi kaa taa di duwengi di sëmbë an bi o ta duwengi deseei, bi o dë wan maaka di bi o ta lei taa u ta libi „a dee lasiti daka u di goonliba aki.”​—2 Timoteo 3:1-3.

3. Faandi mbei u musu ta duwengi useei?

3 Faandi mbei u musu ta duwengi useei? Wë tu soni mbei u musu ta du ën. Di fosuwan, hën da sëmbë di ta duwengi deseei an ta abi bookohedi sö. De ta abi mati, hati u de an ta boonu hesi, söseei de an ta lasi hati hesihesi. Di u tu soni, hën da ee u kë dë mati ku Gadu u nöömö, nöö u musu duwengi useei fu wa du dee poipoi soni dee u hati ta kë. Di soni aki Adam ku Eva an bi du (Kenesesi 3:6). Wë sö nöö sömëni sëmbë a di ten aki ta abi gaan bookohedi u di de an ta duwengi deseei.

4. Andi sa heepi wan sëmbë di a ta taanga da faa duwengi hënseei?

4 Jehovah sabi taa u da zöndu libisëmbë, söseei a sabi taa a ta taanga da u fuu duwengi useei. Ma a kë heepi u fuu duwengi useei fu wa du dee poipoi soni dee u hati ta kë (1 Könu 8:46-50). A dë kuma wan mati fuu di lobi u, nöö a ta heepi u te a ta taanga da u fuu duwengi useei. A di woto aki woo lei soni a di fasi fa Jehovah ta duwengi hënseei. Woo luku woto u Bëibel tu, di ta taki u sëmbë di bi du bunu soni, ku sëmbë di an bi du bunu soni, söseei woo luku unfa dee woto u de sa heepi u.

DJEESI JEHOVAH A DI FASI FA A TA DUWENGI HËNSEEI

5, 6. Unfa Jehovah bi lei taa a ta duwengi hënseei?

5 Hii juu Jehovah ta duwengi hënseei, u di a dë wan Gadu di an ta mbei föutu (Detolonomi 32:4). Uu ta mbei föutu, nöö na hii juu u sa ta duwengi useei. Ma tökuseei u musu luku unfa Jehovah ta duwengi hënseei, sö taa u sa möön djeesi ën a di lö fasi dë. Di soni aki o heepi u fuu du soni a wan bunu fasi, te wan soni pasa di sa mbei hati fuu boonu. Unfa Jehovah bi lei taa a ta duwengi hënseei?

Hii juu Jehovah ta duwengi hënseei, u di a dë wan Gadu di an ta mbei föutu

6 Pakisei di soni di Jehovah bi du, di Saatan bi hopo fia ku ën a di djai u Eden. Di soni di Saatan bi taki bi musu u toobi hii dee ëngëli dee bi ta hoi deseei a Gadu. Kandë hati u de bi boonu ku Saatan, nöö de bi ko buuse ën tu. Kandë i ta fii sö tu, te i ta pakisei hii dee fuka dee Saatan tja ko da u. Ma Jehovah an bi hopo ligei. A bi du soni a wan leti fasi. Jehovah an bi du soni ku hati boonu, ma a bi kuutu Saatan a wan leti fasi (Ëkisodesi 34:6; Jöpu 2:2-6). Faandi mbei a bi du di soni aki? Jehovah bi mbei ten pasa, u di an kë u na wan sëmbë dëdë, „ma a kë u hii sëmbë musu bia de libi ko nëën.”​—2 Petuisi 3:9.

7. Andi u sa lei u Jehovah?

7 Di soni di Jehovah bi du aki, ta lei u taa u musu ta pakisei ufö u taki wan soni, nöö wa musu ta du soni hesi poi. Fëën mbei te i musu du wan fanöudu soni a i libi, nöö i musu tei ten u pakisei ufö i go du ën. Begi Jehovah faa da i köni fii sa taki bunu soni, söseei fii sa du soni a wan bunu fasi  (Psalöm 141:3). Te hati fuu boonu, nöö hesihesi seei u sa hopo ligei. Di soni aki bi miti sömëni sëmbë. Nöö a bi ko ta hati de taa de bi taki soni nasö du soni söndö u pakisei!​—Nöngö 14:29; 15:28; 19:2.

DINIMA U GADU DI BI DU BUNU SONI KU DI AN BI DU BUNU SONI

8. (a) Naasë u sa feni woto u sëmbë di bi ta duwengi deseei? (b) Andi bi heepi Josëfu fu an du di soni di di mujëë u Potifali bi kë faa du? (Luku di peentje a bigi u di woto.)

8 Un woto u Bëibel ta lei u taa a dë fanöudu fuu ta duwengi useei? Kandë i ta pakisei di woto u di womi mii u Jakopu de kai Josëfu. A bi koti pasi da wan soni di bi o miti ën, di a bi ta wooko a di wosu u Potifali, di hedima u dee wakitima u Falao. Josëfu bi dë „wan gadja womi, nöö a bi hanse tu”. Fëën mbei di mujëë u Potifali bi këën, nöö a bi ta pooba sömëni pasi u mbei Josëfu duumi ku ën. Andi bi heepi Josëfu faa koti pasi da di soni aki? A musu u dë sö taa a bi pakisei a fesi kaa andi bi sa miti ën ee a bi go du sö wan soni. Fëën mbei di di mujëë kisi di djakiti fëën hoi, hën a kule go. A bi taki taa: „Unfa mi sa du sö wan gaan hogi faa ko dë taa mi du zöndu a Gadu wojo?”​—Kenesesi 39:6, 9; lesi Nöngö 1:10.

Ee wan soni ta pooba i fii du hogi, nöö hakisi Jehovah faa da i köni, söseei faa heepi i fii sa duwengi iseei

9. Unfa i sa tei seeka a fesi fu ja go du wan soni di ta pooba i fii du hogi?

9 Andi u sa lei a di woto u Josëfu? Wë u ta lei taa ee soni ta pooba u fuu pasa dee wëti u Gadu, nöö u musu koti pasi da dee soni dë. Ufö u ko dë Jehovah Kotoigi, nöö so fuu bi ta njan pasa maaka, so fuu bi ta bebe daan dööngö, so fuu bi ta sumuku, ta hai taku tabaku, ta libi fanafiti a di së u manu ku mujëë soni, nasö u bi ta du woto soni di an bunu. Hii fa so fuu dopu kaa, tökuseei so juu u ta kë toona du dee soni dë baka. Ee di soni aki ta miti i, nöö pakisei unfa i ku Jehovah o ko dë ee i toona go ta du dee hogi soni dë. Kandë i sa suku u ko sabi andi da dee soni dee sa pooba i, nöö luku unfa i sa koti pasi da de (Psalöm 26:4, 5; Nöngö 22:3). Ee wan soni ta pooba i fii du hogi, nöö hakisi Jehovah faa da i köni, söseei faa heepi i fii sa duwengi iseei.

10, 11. (a) Andi ta miti sömëni njönkuwan a siköö? (b) Andi sa heepi dee njönkuwan dee dë Keesitu sëmbë u de an pasa dee wëti u Gadu?

10 Wanlö soni kuma di soni bi miti Josëfu, ta miti sömëni njönkuwan di dë Keesitu sëmbë a di ten aki tu. Wan u dee njönkuwan aki da wan sisa de kai Kim. Te dee mii fëën kalasi bi go a siköö munde, nöö de bi lo’ u taki unfa de bi duumi ku womi a di sata nasö a di sonde di pasa. Kim an bi ta abi dee lö woto dë faa konda da de. A bi taki taa u di an bi dë kuma dee wotowan, mbei so juu a bi ta fii kuma a dë „hën wanwan, söndö mati”, söseei dee wotowan bi ta si kuma a kaba a sösö u di an bi ta duumi ku womi. Ma wan köni soni wë Kim bi du. Kim bi fusutan taa te i njönku, nöö di fii u duumi ku womi sa taanga gaanfa seei (2 Timoteo 2:22). Woto mii a siköö bi lo’ hakisi ën ee an  duumi ku womi wan daka. Di soni aki bi dëën di okasi faa konda da de faandi mbei an ta du ën. U ta wai ku dee njönkuwan dee ta mbei möiti u de an libi fanafiti a di së u manu ku mujëë soni, nöö Jehovah ta wai ku de tu!

11 Di Bëibel ta konda woto u sëmbë di bi libi fanafiti a di së u manu ku mujëë soni. Nöö a ta piki u un hogi bi miti de, u di de an bi duwengi deseei. Ee di soni di bi miti Kim ta miti i tu, nöö pakisei di woto u di njönku kijoo di an bi du soni a wan köni fasi, di sikifi a Nöngö kapitë 7. Pakisei di woto u Aminön tu, nöö pakisei dee hogi dee bi miti ën u di a bi tja hënseei a wan fasi di an fiti (2 Samuëli 13:1, 2, 10-15, 28-32). Dee mama ku dee tata sa heepi dee mii u de u de ta duwengi deseei, söseei u de du soni a wan köni fasi, te de ta taki u dee woto aki ku de a di Wosudendu Dini.

12. (a) Unfa Josëfu bi hoi hënseei di dee baaa fëën bi ko a Egepiti? (b) Na un ten u musu ta duwengi dee fii fuu?

12 Bakaten, Josëfu bi toona du wan soni di ta lei taa a ta duwengi hënseei. Di soni aki bi pasa di dee baaa fëën bi ko a Egepiti ko bai soni u njan. U di Josëfu bi kë sabi unfa dee baaa fëën bi ta pakisei, mbei an bi piki de taa hën da di baaa u de. Di a bi ko fii kuma an bi o sa hoi hënseei, hën a bi go hën wanwan a wan kamian go këë (Kenesesi 43:30, 31; 45:1). Ee wan baaa nasö wan sisa du wan soni di mbei hati fii boonu, nöö i musu djeesi Josëfu a di fasi fa a bi ta duwengi hënseei. Di soni aki o heepi i fu ja taki wan soni nasö du wan soni di o hati i bakaten (Nöngö 16:32; 17:27). Kandë i abi famii di de puu a di kemeente. Ee sö a dë, nöö i musu hoi iseei fu ja nama ku dee lö sëmbë dë ee an dë fanöudu. Di soni aki sa dë wan taanga soni. Ma an o ta taanga da i sö ee i ta hoi a pakisei taa te i ta du sö, nöö i ta djeesi Jehovah, söseei i ta du andi a piki i.

Na wan sëmbë musu si kuma a taanpu gingin, tee taa na wan soni o sa poobëën faa du wan soni di an bunu

13. Andi u sa lei a di woto u Könu Dafiti?

13 U ta lei soni a di woto u Könu Dafiti tu. Di Saulosu ku Simei, bi suku Dafiti a toobi, nöö hati fëën an bi boonu, söseei an bi wooko ku di makiti fëën u du hogi ku de (1 Samuëli 26:9-11; 2 Samuëli 16:5-10). Ma na hii juu Dafiti bi ta duwengi hënseei. U sabi di soni aki u di u ta lesi a Bëibel taa a bi du zöndu, di a bi duumi ku Batiseiba, söseei di a bi hopo faa go ligei ku Nabali (1 Samuëli 25:10-13; 2 Samuëli 11:2-4). U sa lei sömëni soni a di woto u Dafiti. Di fosu soni, hën da dee sëmbë dee ta tei fesi a dee sëmbë u Gadu mindi musu ta duwengi deseei, sö taa de an wooko ku di makiti u de a wan föutu fasi. Di u tu soni, hën da na wan sëmbë musu si kuma a taanpu gingin, tee taa na wan soni o sa poobëën faa du wan soni di an bunu.​—1 Kolenti 10:12.

WANTU SONI DI I SA DU

14. Andi bi miti wan baaa, nöö faandi mbei useei musu mëni fa u ta du soni te dee lö soni aki miti u?

14 Andi i sa du fii sa ta möön duwengi  iseei? Buta pakisei a di woto aki. Wan wagi bi naki di wagi u wan baaa de kai Luigi a baka. Hii fa di woto sëmbë hën bi föutu, tökuseei di sëmbë bi bigi ta buja ku Luigi, nöö a bi kë feti ku ën tu. Ma Luigi bi begi Jehovah faa heepi ën faa dë piii, nöö a bi pooba u kötö di womi hati. Ma di womi bi ta buja ku ën go dou. Fëën mbei Luigi sikifi dee fanöudu soni u di wagi pampia u di womi tei, hën a go fëën hii fa di womi bi sai dë ta ligei jeti. Baka wan wiki, hën Luigi bi go peleiki da wan mujëë di a bi miti kaa. Di manu u di mujëë dë, hën bi dë di womi di bi naki di wagi fëën! Sen bi kisi di womi, nöö a bi hakisi Luigi faa dëën paadon u di fasi fa a bi tja hënseei. A bi mbei möiti u de seeka di wagi u Luigi dëën möön hesi. Di womi bi sindo makandi ku di mujëë fëën u haika di bosikopu u Bëibel, nöö a bi lobi ën seei. Di soni aki bi mbei Luigi ko fusutan taa a bunu fa a bi hoi hënseei fu an ligei di di womi bi naki di wagi fëën, söseei a bi ko fusutan fa soni bi o ko hogi seei ee hati fëën bi boonu.​—Lesi 2 Kolenti 6:3, 4.

Dee soni dee u ta du sa mbei soni waka bunu da u a di peleikiwooko nasö de sa mbei soni an waka bunu da u (Luku palaklafu 14)

15, 16. Unfa di lei di un ta lei soni u Bëibel sa heepi i ku dee sëmbë fii wosudendu fuun duwengi unuseei?

 15 Te wan Keesitu sëmbë ta lei hënseei soni u Bëibel hii juu, nöö a ta heepi ën faa ta duwengi hënseei. Mëni di soni di Gadu bi piki Josua, di a bi taki taa: „I musu ta konda soni u di wëti di sikifi a di buku aki hii juu. I musu ta lesi ën sapisapi ndeti ku didia, fii sa du hii dee soni dee sikifi nëën. Te i du sö, soni o waka bunu da i, nöö joo du soni a wan köni fasi” (Josua 1:8). Ma unfa di lei di joo ta lei soni u Bëibel sa heepi i fii ko ta duwengi iseei?

Te i ta lei iseei soni u Bëibel hii juu, nöö a ta heepi i fii duwengi iseei

16 U bi luku kaa taa di Bëibel abi woto di ta lei u dee wini dee u ta feni te u ta duwengi useei, söseei di ta lei u dee hogi dee sa miti u te wa ta du ën. Na u sösö Jehovah mbei sëmbë sikifi dee lö woto aki (Loomë 15:4). A bi o dë wan köni soni fuu ta lesi dee woto aki, ta öndösuku de möön bunu, söseei fuu ta pakisei fundu u de. Luku unfa de sa heepi i ku dee sëmbë u di wosudendu fii. Begi Jehovah faa heepi i fii du dee soni dee i ta lei a di Wöutu fëën. Ee i ko si taa ja sa ta duwengi iseei a so soni, nöö na du kuma na sö a dë. Begi Jehovah faa heepi i, nöö mbei taanga möiti fii sa duwengi iseei (Jakobosi 1:5). Öndösuku dee buku fuu fii sa feni lai di sa heepi i.

17. Unfa mama ku tata sa heepi dee mii u de u de ko sa’ u duwengi deseei?

17 Unfa i sa heepi dee mii fii u de sa ta duwengi deseei? Dee mama ku dee tata sabi taa te de pai wan mii, nöö an ta sa’ u duwengi hënseei jeti. Fëën mbei de musu lei dee mii u de u de ko abi bunu fasi, u di deseei o ta lei taa de abi dee fasi dë (Efeise 6:4). Ee i si taa dee mii fii an ta duwengi deseei, nöö a bunu fii hakisi iseei ee na u di ja ta duwengi iseei mbei a dë sö. Hii juu i musu nango a di peleikiwooko ku dee komakandi, söseei hii juu i musu ta hoi di Wosudendu Dini. Nöö ja musu fëëë u piki dee mii fii nönö, te a dë fanöudu! Jehovah an bi mbei Adam ku Eva du hii soni di de bi kë du. Di soni dë bi sa heepi de u de lesipeki Jehovah, di Tiima u de. A di wan seei fasi, te mama ku tata ta kiija dee mii u de a wan bunu fasi, söseei te deseei ta tja deseei a wan bunu fasi, nöö a sa heepi dee mii u de u de ko sa’ u duwengi deseei. Dee möön fanöudu soni dee i sa lei dee mii fii, hën da u de lobi di fasi fa Jehovah ta tii, söseei u de hoi dee wëti fëën.​—Lesi Nöngö 1:5, 7, 8.

18. Faandi mbei u musu ta köni te woo tei sëmbë ko dë mati fuu?

18 Aluwasi wa dë mama ku tata, tökuseei u musu ta köni te woo tei sëmbë kuma mati fuu. Ee dee mati fii lobi Jehovah, nöö de o da i taanga fii du bunu soni, söseei de o heepi i fii ta köni ku soni di sa tja hogi ko da i (Nöngö 13:20). Di fasi fa dee mati fii ta duwengi deseei sa heepi i fii du di wan seei soni tu. Söseei di bunu fasi fa i ta tja iseei o heepi de tu. Te u ko ta duwengi useei, nöö Gadu o feni u bunu, woo abi wan piizii libi, söseei woo ta heepi wotowan u de ko abi bunu fasi tu.