Vrati se na sadržaj

Vrati se na sadržaj

 2.

Božje ime u grčkom delu Svetog pisma

Božje ime u grčkom delu Svetog pisma

Biblisti priznaju da se u izvornim tekstovima hebrejskog dela Svetog pisma, koji je poznat kao Stari zavet, Božje ime pojavljuje u obliku tetragrama (יהוה) skoro 7 000 puta. Međutim, mnogi smatraju da se ono nije nalazilo u izvornom grčkom tekstu Svetog pisma, koji je poznat kao Novi zavet. Zbog toga se u većini današnjih prevoda ovog dela Biblije ne pojavljuje Božje ime, Jehova. Čak i u stihovima u kojima se citira iz hebrejskog dela Biblije, u kojima je stajao tetragram, većina prevodilaca koristi titulu „Gospod“, a ne Božje ime.

To nije slučaj sa prevodom Svetog pisma Novi svet. U njemu se Božje ime u grčkom delu Biblije pojavljuje 237 puta. Pritom su u obzir uzete dve važne činjenice: (1) Grčki rukopisi koji danas postoje nisu izvorni rukopisi. Većina od hiljada prepisa koji danas postoje nastala je najmanje dva veka nakon izvornih tekstova. (2) Dotad su prepisivači biblijskog teksta ili zamenili tetragram s Kirios, što na grčkom znači „Gospod“, ili su prepisivali iz rukopisa u kojima je Božje ime već bilo uklonjeno.

Zbog toga što postoje uverljivi dokazi da se tetragram zaista nalazio i u grčkom delu Biblije, prevodioci koji su radili na prevodu Novi svet odlučili su da koriste Božje ime i u tom delu Biblije. Svoju odluku su temeljili na sledećim činjenicama:

  • Primerci hebrejskog dela Svetog pisma koji su se koristili u vreme Isusa i njegovih apostola sadržavali su tetragram na svakom mestu na kom se on javljao u izvornom tekstu. U prošlosti je bilo nekih koji su dovodili u pitanje ovu tvrdnju. Međutim, kada su blizu Kumrana pronađeni rukopisi hebrejskog teksta iz prvog veka, otklonjena je svaka sumnja da se u prepisima hebrejskog dela Svetog pisma iz vremena Isusa i njegovih apostola nalazilo Božje ime.

  • U vreme Isusa i apostola, tetragram se takođe nalazio i u grčkim prevodima hebrejskih knjiga Svetog pisma. Vekovima su biblisti smatrali da se tetragram nije nalazio u  Septuaginti, to jest grčkom prevodu hebrejskog dela Biblije. A onda su sredinom XX veka, njihovu pažnju privukli neki veoma stari fragmenti Septuaginte koji potiču još iz Isusovog vremena. Na tim fragmentima se nalazilo Božje ime ispisano hebrejskim slovima. Dakle, u Isusovo vreme su nesumnjivo postojali rukopisi hebrejskih knjiga Svetog pisma na grčkom u kojima se nalazilo Božje ime. Nažalost, poznatiji prepisi Septuaginte, kao što su Vatikanski i Sinajski kodeks, koji su nastali u četvrtom veku, više nisu sadržavali Božje ime u hebrejskim knjigama Svetog pisma (od Postanka do Malahije) iako se ono nalazilo u ranijim rukopisima Septuaginte. Zato nije nikakvo čudo što se u tekstovima iz tog perioda, Božje ime ne pojavljuje u Novom zavetu, to jest grčkom delu Svetog pisma.

    Isus je jasno rekao: „Ja sam došao u ime svog Oca.“ Takođe je u molitvi Bogu rekao: „Objavio sam tvoje ime ljudima koje si mi dao iz sveta“

  • Iz grčkog dela Svetog pisma može se videti da je Isus često ukazivao na Božje ime i da ga je objavljivao drugima. Jednom prilikom je jasno rekao: „Ja sam došao u ime svog Oca“ (Jovan 5:43). Takođe je u molitvi Bogu rekao: „Objavio sam tvoje ime ljudima koje si mi dao iz sveta“ (Jovan 17:6, 11, 12, 26).

  • Budući da je grčki deo Svetog pisma zapisivan pod vođstvom Božjeg svetog duha, baš kao i hebrejski deo, iznenadan nestanak Jehovinog imena iz grčkih knjiga bio bi krajnje nelogičan. Sredinom prvog veka, Isusov učenik Jakov je rekao starešinama u Jerusalimu: „Simeon je detaljno ispričao kako je Bog prvi put pogledao na druge narode da iz njih izabere narod za svoje ime“ (Dela apostolska 15:14). Bilo bi neobično da je Jakov izjavio tako nešto, a da niko u prvom veku nije znao ni koristio Božje ime.

  • U grčkom delu Biblije Božje ime se pojavljuje u skraćenom obliku. U Otkrivenju 19:1, 3, 4, 6, Božje ime se pojavljuje kao deo složenice „Aliluja“. Ova reč potiče iz hebrejskog „Halelujah“ i doslovno znači „Hvalite Jah“. „Jah“ je skraćeni oblik imena Jehova. Mnoga imena iz grčkog dela Biblije sadrže u sebi Božje ime. Zapravo, mnogi stručni tekstovi pokazuju da Isusovo ime znači „Jehova je spasenje“.

  • Drevni jevrejski zapisi pokazuju da su hrišćani jevrejskog porekla koristili Božje ime kad su pisali grčki  deo Biblije. Tosefta, jedna zbirka usmenih zakona nastala oko 300. n. e., kaže za knjige iz grčkog dela Biblije koje su bile spaljivane na sabat: „Knjige jevanđelista i knjige minima [verovatno naziv za hrišćane jevrejskog porekla] nisu bile pošteđene uništenja vatrom. Umesto toga, spaljivane su, kao i sva ukazivanja na Božje ime koje se nalazi u njima.“ Isti izvor citira rabija Joseja Galilejca, koji je živeo početkom drugog veka n. e., kako kaže da su se drugim danima u sedmici „iz njih [smatra se da je reč o hrišćanskim spisima] isecala mesta s Božjim imenom i odlagala, a ostatak se spaljivao“.

  •   Neki biblisti priznaju da se u biblijskim knjigama pisanim grčkim jezikom, Božje ime najverovatnije nalazilo na mestima gde su bili citati iz hebrejskog dela Biblije. Pod zaglavljem „Tetragram u Novom zavetu“, u jednom delu stoji: „Postoje dokazi da su pisci Novog zaveta koristili tetragram, to jest Božje ime Jahve, u nekim ili u svim stihovima u kojima su citirali Stari zavet“ (The Anchor Bible Dictionary). Biblista Džordž Hauard kaže: „Pošto se tetragram još uvek nalazio u primercima grčke Biblije kojima se služila rana crkva [to jest u Septuaginti], razumno je verovati da su pisci Novog zaveta prilikom  citiranja iz Pisma zadržali tetragram u biblijskom tekstu.“

  • Uvaženi biblijski prevodi su koristili Božje ime u Novom zavetu. Neki od tih prevoda su nastali davno pre prevoda Novi svet. Na primer, to su: Nowy Testament (1574, poljski, Šimon Budni); Die heilige Schrift des neuen Testaments (1791, nemački, Dominikus fon Brentano); The Emphatic Diaglott (1864, engleski, Bendžamin Vilson); O Evangelho Segundo S. Mattheus (1909, portugalski, Padre Santana); Bible de Chouraqui, (1985, francuski, Andre Šuraki). Pored toga, u jednom španskom prevodu s početka XX veka, prevodilac Pablo Beson je koristio ime „Jehova“ u 14. stihu Judine poslanice, a na skoro 100 drugih mesta je u fusnotama objasnio da je verovatno to ispravan oblik Božjeg imena. Pored toga, još barem šest španskih prevoda koristi Božje ime, i to u oblicima Yahvé, Yavé, Yahweh i YHWH. Nadalje, na ruskom se Božje ime pojavljuje u fusnotama prevoda „Smыslovoй perevod“ i „Evreйskiй Novый Zavet“ od Davida Sterna. Samo na nemačkom jeziku, u barem 11 prevoda Novog zaveta pojavljuje se ime „Jehova“ (ili kao transliteracija „Jahve“), dok se u četiri prevoda Božje ime javlja u zagradama iza reči „Gospod“. Preko 70 nemačkih prevoda koristi Božje ime u fusnotama  i napomenama. Osim toga, počevši od XVI veka, u hebrejskim prevodima grčkog dela Biblije u mnogim stihovima koristi se tetragram.

  • Biblijski prevodi na više od sto jezika sadrže Božje ime u grčkom delu Biblije. Primera radi, u mnogim prevodima Novog zaveta na jezicima koji se govore na afričkom, američkom, azijskom i evropskom kontinentu, kao i na pacifičkim ostrvima, Božje ime se pojavljuje mnogo puta. (Videti spisak na 12. i 13. strani.) Prevodioci ovih Biblija su se odlučili da koriste Božje ime iz razloga sličnih onima koje smo već naveli. Neki od tih prevoda su se pojavili u novije vreme, kao što je Biblija na rotumanskom jeziku (1999), u kojoj se „Jihova“ pojavljuje 51 put u 48 stihova Novog zaveta i batačakom jeziku (1989) indonežanskog plemena Tobe, u kojem se 110 puta koristi oblik „Jahowa“.

Božje ime u Marku 12:29, 30 u jednom havajskom prevodu.

Na osnovu svih činjenica, nesumnjivo postoji mnogo razloga da se Božje ime vrati u grčki deo Biblije, to jest Novi zavet. Upravo to su učinili prevodioci koji su radili na prevodu Novi svet. Oni duboko poštuju Božje ime i ne usuđuju se da izostave išta od onoga što je deo izvornog biblijskog teksta (Otkrivenje 22:18, 19).