Skip to content

Skip to secondary menu

Skip to table of contents

Molimau a Ieova

Faa-Samoa

‘Ia Faatumau iā te Outou i le Alofa o le Atua’

 MATAUPU 2

E Faapefea Ona E Taofimau i se Lotofuatiaifo Lelei?

E Faapefea Ona E Taofimau i se Lotofuatiaifo Lelei?

“Ia taofimau i se lotofuatiaifo lelei.”1 PETERU 3:16.

1, 2. Aiseā e tāua ai le meafaigaluega o le tapasā, ma e faapefea ona faatusaina i le lotofuatiaifo?

UA ULI e se kapeteni lona vaa i peau o le vasa loloa; ua savali se tagata faimalaga i se toafa valevalenoa; ua faatonutonu e se pailate lona vaalele a o lele i luga o ao mai i le tasi itulagi i le isi itulagi. Pe e te iloa le mea e tutusa ai i latou nei? E oo i latou i se faalavelave matuiā pe a leai se tapasā, aemaise foʻi pe a leai isi meafaigaluega faaonapōnei.

2 O le tapasā, o se meafaigaluega aogā e iai se nila e faasino i le itu i mātū. Pe afai e gaoioi lelei aemaise pe a faaaogā faatasi ma se faafanua saʻo, e mafai ona faasaoina ai ola. E mafai ona faatusaina i se meaalofa tāua ua tuuina mai e Ieova iā i tatou, o le lotofuatiaifo lea. (Iakopo 1:17) E matuā leai so tatou taʻitaʻiga pe a leai se lotofuatiaifo. Pe a faaaogā lelei, e mafai ona fesoasoani iā i tatou e iloa ai o  tatou ala, ma tausisi ai i le auala saʻo i le olaga. Seʻi o tatou iloiloina la po o le ā le lotofuatiaifo, ma e faapefea ona gaoioi. Ona tatou talanoaina ai lea o manatu nei: (1) O le auala e aʻoaʻoina ai le lotofuatiaifo, (2) le pogai tatou te manatu mamafa ai i lotofuatiaifo o isi, ma (3) le auala e maua ai faamanuiaga ona o le taofimau i se lotofuatiaifo lelei.

O LE LOTOFUATIAIFO MA LE AUALA E GAOIOI AI

3. O le ā le uiga moni o le upu Eleni “lotofuatiaifo,” ma o le ā le tomai faapitoa i tagata o loo faasino i ai?

3 O le upu Eleni mo le “lotofuatiaifo” i le Tusi Paia, o lona uiga “o le iloa e le tagata o ia lava.” E lē pei o isi foafoaga i le lalolagi, ua foaʻi mai e le Atua le tomai ina ia tatou iloa ai i tatou lava. E mafai ona tatou iloiloina i tatou lava, ma iloa ai po o lelei a tatou amioga. E gaoioi o tatou lotofuatiaifo o se molimau i totonu iā i tatou po o se faamasino, e mafai ona iloiloina a tatou gaoioiga, o manatu, ma filifiliga. E mafai ona faatonutonuina i tatou ina ia fai se filifiliga lelei, pe e lapataʻia foʻi i tatou i se filifiliga leaga. E faamāfanafana iā i tatou pe a lelei se filifiliga, pe e faasalaina foʻi i tatou i faalogona tigā pe a leaga se filifiliga.

4, 5. (a) E faapefea ona iloa na tofu Atamu ma Eva ma le lotofuatiaifo, ma o le ā na iʻu i ai ona o lo la tetee i le tulafono a le Atua? (e) O ā faaaʻoaʻoga e iloa ai na faaaogā e tane faamaoni i aso anamua o latou lotofuatiaifo?

4 O lenei tomai na tuuina i totonu o le tane ma le fafine mai lava i le amataga. Na faaalia e Atamu ma Eva na iai o la lotofuatiaifo. Ua tatou iloa lenā mea i o la faalogona māsiasi ina ua agasala. (Kenese 3:7, 8) Ae o le mea e faanoanoa ai, na lē toe aogā iā i laʻua o la lotofuatiaifo ua ōia. Na la tetee ma le loto i ai i le tulafono a le Atua. O lea la, na la filifili ai ma le iloa ina ia fouvale, ma faasagatau ai iā Ieova le Atua. Ona o i laʻua o tagata lelei atoatoa, na la iloa lelei la laʻua gaoioiga na fai, ma na lē mafai ai ona toe fai se suiga.

5 Peitaʻi, e toʻatele tagata lē lelei atoatoa na latou utagia o latou lotofuatiaifo, e lē pei o Atamu ma Eva. O se  faaaʻoaʻoga, na mafai ona faapea mai le tane faamaoni o Iopu: “Ou te taofimau i laʻu amio saʻo, ou te lē tuuesea lava; e lē faifai mai foʻi loʻu loto iā te aʻu i oʻu aso uma.” * (Iopu 27:6) Na puleaina Iopu e lona lotofuatiaifo. Na matuā faalogo o ia i lona lotofuatiaifo, lea na taʻitaʻia ai ana gaoioiga ma filifiliga. O le māfuaaga lenā na faapea mai ai o ia e leʻi faifai lona lotofuatiaifo iā te ia i ni faalogona māsiasi ma le nofosala. Seʻi mātau mai le eseesega o Iopu ma Tavita. Ina ua lē faaaloalo Tavita iā Saulo, le tupu faauuina a Ieova, “mulimuli ane, ua tuia pea lava le loto o Tavita.” (1 Samuelu 24:5) Na matuā aogā iā Tavita le tigā o lona lotofuatiaifo, ma na aʻoaʻoina ai o ia e aua neʻi lē toe faaaloalo faapena.

6. E faapefea ona iloa o le lotofuatiaifo o se meaalofa i tagata uma?

6 Ae pe e na o auauna a Ieova e iai lenei meaalofa o le lotofuatiaifo? Seʻi manatu i upu a le aposetolo o Paulo: “Pe a masani ona faia e tagata o nuu ese o mea e tusa ma le tulafono e ui e lē o iai i le tulafono, ae e avea i latou ma tulafono iā i latou lava. O i latou na ua faaalia ai ua tusia le tulafono i o latou loto, ma ua molimau o latou lotofuatiaifo iā i latou, ma faasalaina pe taʻutonuina i latou i o latou lava manatu.” (Roma 2:14, 15) E oo foʻi i ē e matuā lē iloa tulafono a Ieova, e iai taimi e uunaʻia ai i latou e lenei molimau o i totonu iā i latou, ina ia gaoioi e tusa ai ma mataupu silisili a le Atua.

7. Aiseā e ono sesē ai le lotofuatiaifo i nisi taimi?

7 Peitaʻi, e iai taimi e ono sesē ai le lotofuatiaifo. Aiseā? Afai e tuu se tapasā i tafatafa o se sila, e ono suia le itu e faasaga i ai le nila nai lo o le itu i mātū. Afai foʻi e faaaogā e  aunoa ma se faafanua saʻo, e lē aogā la le tapasā. E faapena foʻi o tatou lotofuatiaifo, e mafai ona faasino i tatou i se ala sesē pe afai e matuā aafia i tatou i tuʻinanauga manatu faapito o o tatou loto. Afai foʻi e faaaogā e aunoa ma le taʻitaʻiga lelei a le Afioga a le Atua, e iʻu ina lē mafai ona tatou iloa le eseesega o le saʻo ma le sesē i le tele o mataupu tāua. Ina ia mafai ona gaoioi lelei o tatou lotofuatiaifo, e tatou te manaʻomia le taʻitaʻiga a le agaga paia o Ieova. Na tusi Paulo e faapea: “Ua molimau mai iā te aʻu loʻu lotofuatiaifo i le agaga paia.” (Roma 9:1) E faapefea la ona tatou faamautinoa o loo gaoioi o tatou lotofuatiaifo e ōgatusa ma le agaga paia o Ieova? E tatau ona aʻoaʻoina le lotofuatiaifo.

LE AUALA E AʻOAʻOINA AI LE LOTOFUATIAIFO

8. (a) E ono aafia faapefea le lotofuatiaifo i le loto, ma o le ā e tatau ona faamuamua pe a faia a tatou filifiliga? (e) Aiseā e lē lava ai le tau ina iai o se lotofuatiaifo mamā o se Kerisiano? (Tagaʻi i le faamatalaga i lalo.)

8 E faapefea ona e faia se filifiliga e faavae i le lotofuatiaifo? E foliga mai e iai nisi e na o le vaai ifo iā i latou lava, ma suʻesuʻe o latou faalogona ma filifili ai i le mea e fai. Ona latou faapea mai lea, “Ia, e lē o afāina ai lava loʻu lotofuatiaifo.” E ono malolosi faanaunauga o le loto, e oo ina faasesēina ai le lotofuatiaifo. Ua faapea mai le Tusi Paia: “E sili ona faaʻoleʻole le loto nai lo o mea uma, ma e matuā leaga lava. O ai sē e mafai ona iloa?” (Ieremia 17:9) O lea la, e lē tatau ona avea faanaunauga o o tatou loto ma mea e sili ona tāua. Ae e tatau ona tatou mafaufau muamua i le mea e faafiafia ai Ieova le Atua. *

9. O le ā le mataʻu i le Atua, ma e faapefea ona aafia ai o tatou lotofuatiaifo?

 9 Afai e faavae moni se filifiliga i o tatou lotofuatiaifo ua aʻoaʻoina, o le a atagia atu ai lo tatou mataʻu i le Atua, ae e lē o o tatou lava faanaunauga. Seʻi manatu i le faaaʻoaʻoga lenei. Sa iai i le kovana faamaoni o Neemia le aiā e tāpā ai nisi o tupe totogi ma lafoga mai i tagata i Ierusalema. Ae e na te leʻi faia faapea. Aiseā? Na popole o ia ina neʻi toʻasā Ieova pe a faileagaina tagata o le Atua. Na ia faapea mai: “Ou te leʻi faia faapena ona o le mataʻu i le Atua.” (Neemia 5:15) E tāua tele le mataʻu moni i le Atua, o le mataʻu ma le lotoatoa ina neʻi faia se mea e lē fiafia ai lo tatou Tamā o i le lagi. O lenā mataʻu e uunaʻia ai i tatou e saʻili se taʻitaʻiga mai i le Afioga a le Atua, pe a iai ni a tatou filifiliga e fai.

10, 11. O ā mataupu silisili o le Tusi Paia e faatatau i le inuina o le ʻava malosi, ma e faapefea ona tatou maua le taʻitaʻiga a le Atua i le faatatauina o na taʻiala?

10 O se faataʻitaʻiga, ia manatu i le ʻava malosi. O le filifiliga lenei e masani ona fesagaʻi ma le toʻatele o i tatou i faatasitasiga faasamasamanoa, Po ou te inu pe leai? Muamua, e manaʻomia ona aʻoaʻoina i tatou lava. O ā ni mataupu silisili o le Tusi Paia e faatatau i lenei mataupu? E lē o taʻusalaina e le Tusi Paia le faaaogā tatau o le ʻava malosi. O loo viiviia ai Ieova ona o lenei meaalofa o le uaina. (Salamo 104:14, 15) Ae e taʻusalaina e le Tusi Paia le inutele ma patī e lē taupulea. (Luka 21:34; Roma 13:13) E lē gata i lea, o loo lisi mai ai le onā faatasi ma isi agasala matuiā e pei o le faitaaga. *1 Korinito 6:9, 10.

11 O le lotofuatiaifo o se Kerisiano ua aʻoaʻoina i na mataupu silisili ma iloa ai le mea e fai. O lea, pe a tatou fesagaʻi ma se filifiliga e uiga i le inu i se faatasitasiga, e tatou  te fesili ifo e faapea: ʻO le a faapeʻī lenei faatasitasiga? Po o le a iʻu ina lē puleaina, ma avea ai ma patī e lē taupulea? O ā oʻu faanaunauga? Po o oʻu naunau i le ʻava, faalagolago i ai, ma faaaogā e pulea ai oʻu faalogona ma amioga? Pe e mafai ona ou pulea aʻu lava e faatapulaa ai laʻu inu?’ A o tatou mafaufau loloto i mataupu silisili o le Tusi Paia ma fesili ua lāgā ai, e lelei ona tatou tatalo iā Ieova mo le taʻitaʻiga. (Faitau le Salamo 139:23, 24.) O le faia faapea, ua tatou tuu atu iā Ieova e taʻitaʻia i tatou e lona agaga paia. Ua tatou aʻoaʻoina ai foʻi o tatou lotofuatiaifo ina ia ōgatusa ma mataupu silisili a le Atua. E iai foʻi se isi vala e tatau ona tatou mafaufau i ai pe a faia a tatou filifiliga.

AISEĀ E MANATU AI I LOTOFUATIAIFO O ISI?

E mafai ona fesoasoani se lotofuatiaifo ua aʻoaʻoina i le Tusi Paia i lau filifiliga pe e inu i le ʻava malosi pe e leai

12, 13. Aiseā ua eseese ai lotofuatiaifo o Kerisiano, ma e faapefea ona tatou tali atu i na eseesega?

12 Atonu e iai taimi e faateʻia ai oe i le matuā eseese o lotofuatiaifo o Kerisiano. E iai le tasi tagata e tetee i se faiga po o se tū masani; ae o le isi tagata e fiafia i ai, ma e manatu e lē leaga lenā mea. O se faaaʻoaʻoga o le inu ʻava malosi a o faatasi ma isi tagata, e fiafia le tasi e inu sina ʻava malosi ma ana uō a o mālōlō faatasi i se afiafi; ae e faapopoleina ai le isi. Aiseā ua eseese ai, ma e faapefea ona aafia ai a tatou faaiʻuga?

13 E tele māfuaaga e eseese ai tagata. E matuā eseese talaaga o tagata. O se faaaʻoaʻoga, e iloa lelei e isi o latou lava vaivaiga na tauivi ma i latou i le taimi ua teʻa, ma atonu e leʻi manumalo ai i nisi o taimi. (1 Tupu 8:38, 39) Atonu e maʻaleʻale o latou faalogona e faatatau i le ʻava malosi. Afai e asiasi atu se tagata faapena i lou fale, e ono uunaʻia e lona lotofuatiaifo o ia ina ia aua neʻi inu e tusa lava pe e te ofo i ai se ʻava malosi. Po o le a e lē malie ai? Po o le a e faatauanauina o ia e inu? E leai. Pe e te iloa pe lē iloa foʻi māfuaaga ua lē inu ai o ia—atonu e filifili o ia e lē faailoa atu na  māfuaaga a o iai isi tagata—ae o le alofa faaleuso o le a uunaʻia ai oe e manatu mamafa iā te ia.

14, 15. O le ā le mataupu na eseese ai lotofuatiaifo o tagata o le faapotopotoga i le uluaʻi senituri, ma o le ā le fautuaga a Paulo?

14 Na iloa e le aposetolo o Paulo na matuā eseese lava lotofuatiaifo o Kerisiano i le uluaʻi senituri. Na iai ni Kerisiano i lenā taimi, na faapopoleina i nisi o meaʻai na fai ai taulaga i tupua. (1 Korinito 10:25) E leʻi teena e le lotofuatiaifo o Paulo na meaʻai na mulimuli ane faatauina atu i maketi. Na manatu Paulo o tupua o ni meanoa; e lē pule tupua i meaʻai mai iā Ieova, auā o Ia e ana meataumafa. Ae na malamalama Paulo, e lē tutusa lona manatu ma isi tagata e faatatau i lenei tulaga. Atonu na matuā aafia nisi i le ifo i tupua a o leʻi avea i latou ma Kerisiano. Na matuā ʻinoʻino i latou i so o se mea lava e fesootaʻi atu i le ifo i tupua. O le ā la se vaifofō?

15 Na faapea mai Paulo: “A o i tatou o ē e malolosi, e tatau ona tatou tauave vaivaiga o ē e lē malolosi, ma aua neʻi faafiafia i o tatou lava loto. Auā e oo lava i le Keriso, na te leʻi faafiafia i lona lava loto.” (Roma 15:1, 3) Na faapea mai Paulo e tatau ona faamuamua manaʻoga o o tatou uso ae e lē o i tatou lava, e pei ona sa faia e Keriso. Na faapea mai Paulo i se isi foʻi mataupu faapena, e sili atu iā te ia ona lē ʻai i aano o manu, i lo o le faatausuai i se mamoe pele o lē na maliu ai Keriso.—Faitau le 1 Korinito 8:13; 10:23, 24, 31-33.

16. Aiseā e tatau ai i ē e maʻaleʻale o latou lotofuatiaifo ona ʻalofia le faamasinoina o ē e ese o latou lotofuatiaifo?

16 Peitaʻi, o ē e maʻaleʻale o latou lotofuatiaifo, e lē tatau ona faitio i isi ma maumauaʻi ia manatu tagata uma e pei o i latou, e faatatau i mataupu o le lotofuatiaifo. (Faitau le Roma 14:10.) O le mea moni, o le lotofuatiaifo e lelei ona faaaogā e faamasino ai e le tagata o ia lava, ae e lē o se faatagaga lea e faamasinoina ai isi tagata. Ia manatua fetalaiga  a Iesu: “Aua tou te toe faamasino atu ina neʻi faamasinoina outou.” (Mataio 7:1) E ao i tagata uma o le faapotopotoga ona ʻalofia le finau i mataupu e fitoitonu i le lotofuatiaifo o le tagata lava ia. Nai lo lea, tatou te taumafai e faatupu le alofa ma le autasi, e atiaʻe e le tasi le isi, ae lē o le faavaivaia e le tasi o le isi.Roma 14:19.

LE AUALA E MAUA AI FAAMANUIAGA ONA O SE LOTOFUATIAIFO LELEI

E mafai ona taʻitaʻia o tatou olaga e se lotofuatiaifo lelei, e maua ai le olioli ma le filemu o le mafaufau

17. O le ā le mea ua tupu i lotofuatiaifo o le toʻatele i aso nei?

17 Na tusi le aposetolo o Peteru: “Ia taofimau i se lotofuatiaifo lelei.” (1 Peteru 3:16) O se lotofuatiaifo e mamā i le silafaga a Ieova le Atua, o se faamanuiaga tele lea. E lē pei o lotofuatiaifo o le toʻatele i aso nei. Ua faamatalaina  e Paulo i latou na, o ē “ua faailogaina o latou lotofuatiaifo i le uʻamea aasa.” (1 Timoteo 4:2) O le faailogaina i se uʻamea aasa e mū ai le aano, e maʻila ai ma e lē toe lagona se mea. O le toʻatele ua lē toe gaoioi o latou lotofuatiaifo, ua maʻila ma ua lē toe lagona ai se mea, ma ua lē toe avatua ni lapataʻiga, pe e tetee atu, pe e lagona le tigā o le māsiasi, po o le nofosala ona o se mea sesē na faia. E fiafia le toʻatele i aso nei ona o le lē toe iai o na faalogona nofosala.

18, 19. (a) O ā aogā o faalogona o le nofosala ma le māsiasi? (e) O le ā e mafai ona faia pe a faasalaina pea i tatou e le lotofuatiaifo ona o agasala na faia i aso ua mavae ua tatou salamō ai?

18 O faalogona nofosala, o le auala lea ua faailoa mai ai e le lotofuatiaifo ua tatou faia se mea sesē. Afai e uunaʻia e na faalogona se tagata agasala ina ia salamō, e oo lava la i agasala e sili ona matuiā, e mafai ona faamagaloina. O se  faaaʻoaʻoga o le tupu o Tavita, na nofosala o ia i le faia o se mea sesē matuiā, ae na matuā faamagaloina o ia ona o lona salamō moni. O lona ʻinoʻino i le mea sesē na ia faia ma lona faanaunauga e usiusitaʻi i tulafono a Ieova, na amata mai ai i inā ona ia iloatino o Ieova “e lelei ma ua . . . nofosauni e faamagalo.” (Salamo 51:1-19; 86:5) Ae faapefea la pe afai e tumau pea ona iai faalogona nofosala ma le māsiasi, a ua uma ona tatou salamō ma ua faamagaloina i tatou?

19 O nisi taimi e soona atuatuvale ai le lotofuatiaifo, ma fasia ai le tagata agasala i faalogona nofosala, e ui lava ua tatau ona teʻa na faalogona. Afai o lea, e tusa lava pe e faasala i tatou e o tatou loto, ae ia tatou faamautinoa pea i o tatou loto e sili atu Ieova i loto o tagata. E tatau ona tatou talitonu ma talia lona alofa ma lana faamagaloga, e pei ona tatou faalaeiauina isi. (Faitau le 1 Ioane 3:19, 20.) I le isi itu, o se lotofuatiaifo ua faamamāina e maua ai le filemu o le mafaufau, o le toʻafilemu, ma le olioli tele lea e seāseā ona maua i lenei lalolagi. O le toʻatele o ē na faia ni agasala matuiā, ua latou tofo i lenei mapusaga ofoofogia ma ua mafai ai i aso nei ona taofimau i se lotofuatiaifo lelei, a o latou auauna iā Ieova le Atua.1 Korinito 6:11.

20, 21. (a) O le ā le fuafuaga o lenei tusi mo oe? (e) O le ā le saʻolotoga ua tatou olioli ai o ni Kerisiano, ma e faapefea ona tatou faaaogāina?

20 Ua fuafuaina lenei tusi e fesoasoani iā te oe ina ia maua ai le fiafia, ma taofimau i se lotofuatiaifo lelei a o faagasolo nei aso faigatā faaiʻu o le lalolagi a Satani. O le mea moni, e lē o mafai ona aofia ai tulafono uma ma mataupu silisili o le Tusi Paia e manaʻomia ona e mafaufau i ai, ma faatatauina i tulaga e tulaʻi mai i lea aso ma le aso. E lē gata i lea, aua neʻi faatalitalia ni tulafono faigofie ma maʻoti i mataupu o le lotofuatiaifo. O le fuafuaga o lenei tusi e fesoasoani iā te oe e aʻoaʻoina ma iloa le mea e  fai e lou lotofuatiaifo, e ala i le suʻesuʻeina ma faatatauina o le Afioga a le Atua i lou olaga i aso faisoo. E lē pei o le Tulafono a Mose, ua valaaulia e le “tulafono a le Keriso” i latou o loo pipii i ai, ina ia ola e tusa ma o latou lotofuatiaifo ma mataupu silisili, nai lo o tulafono tusitusia. (Kalatia 6:2) Ua tuuina mai e Ieova i Kerisiano le saʻolotoga matagofie. Ae peitaʻi, ua faamanatu mai e lana Afioga le Tusi Paia iā i tatou, e aua lava neʻi faaaogā lenā saʻolotoga “ina ia ufiufia ai mea leaga.” (1 Peteru 2:16) Ua tatou maua se avanoa matagofie e faaali atu ai lo tatou alofa iā Ieova ona o lenā saʻolotoga.

21 O le iloiloina faatasi ma le tatalo le auala sili e ola ai i mataupu silisili o le Tusi Paia, ma faatino au filifiliga, o le a faaauau ai se gaoioiga tāua na amataina ina ua e faatoʻā iloa Ieova. O le a aʻoaʻoina lou “mafaufau” e ala i le “faaaogā.” (Eperu 5:14) O le a avea lou lotofuatiaifo ua aʻoaʻoina i le Tusi Paia, o se faamanuiaga iā te oe i aso uma o lou ola. E pei o le tapasā e taʻitaʻia le tagata malaga, o le a fesoasoani lou lotofuatiaifo iā te oe e faia ai filifiliga e faafiafia ai lou Tamā o i lagi. O le auala mautinoa lenei e faatumau ai oe i le alofa o le Atua.

^ pala. 5 E leai se upu maʻoti mo le “lotofuatiaifo” i Tusitusiga Eperu. Ae e foliga mai o loo iai le lotofuatiaifo i nei faataʻitaʻiga, e pei o lenei mau. E masani ona faasino atu le upu “loto” i le tagata i totonu. O faataʻitaʻiga e pei o lenei mau, e foliga mai e faasino atu i se vaega patino o le tagata i totonu, o lona lotofuatiaifo lea. E 30 taimi o loo taʻua ai i Tusitusiga Eleni le upu Eleni ua faaliliuina i le “lotofuatiaifo.”

^ pala. 8 Ua faaalia e le Tusi Paia e lē lava le tau ina iai o se lotofuatiaifo mamā. O se faaaʻoaʻoga, na faapea mai Paulo: “Ou te lē iloa se mea ou te sesē ai. Ae e lē faamaonia ai i lenei mea laʻu amiotonu, a o Ieova e na te faamasinoina aʻu.” (1 Korinito 4:4) E oo lava iā i latou na sauāina Kerisiano, e pei ona sa faia e Paulo, e ono faia foʻi faapea ma se lotofuatiaifo mamā, auā ua latou manatu e fiafia le Atua i mea ua latou faia. E tāua la le mamā o o tatou lotofuatiaifo i la tatou vaai, ma ia mamā foʻi i le silafaga a le Atua.Galuega 23:1; 2 Timoteo 1:3.

^ pala. 10 Ia mātau, ua faapea mai le toʻatele o fomaʻi e lē mafai e i latou ua pulea e le ʻava malosi ona faaaogā tatau le ʻava malosi; o le faaupuga “faaaogā tatau” iā i latou, o lona uiga ia aua le inu.