UA AGAʻI atu se tamaʻitaʻi i se potu i le maota o le tupu, a o nofo le tupu i lona nofoālii. Na ia iloa o le a lamatia lona ola pe a alu atu i luma o le tupu, auā e leʻi valaauliaina o ia e faia faapea. E ui na ia lagona le fefe, ae na ia maumauaʻi e alu atu pea. O ai lenei tamaʻitaʻi, ma aiseā na ia faia ai lenā mea?

O lenei tamaʻitaʻi o Eseta. Na maliliu ona mātua a o laʻitiiti o ia, o lea “na ave o ia e Moretekai e fai ma ona afafine.” O Moretekai o le tausoga matua o Eseta. Na nonofo i Susana, o le aai o le tupu o Peresia lea na auauna ai Moretekai i le tupu. O Eseta o se tamaʻitaʻi “lalelei . . . ma e aulelei foʻi ona mata.”

I se tasi aso na filifili ai le tupu o Asueru (atonu o Kesese I) e saʻili se isi ana avā. O lea na faia ai se saʻiliʻiliga i le emepaea atoa mo ni taupou lalelei. Na mātauina e auauna a le tupu le lalelei tele o Eseta ma latou avatu ai o ia i le maota o le tupu. A o leʻi valavala Eseta ma Moretekai, “na poloaʻi atu Moretekai iā te ia e aua neʻi faailoaina atu i se tasi” o ia o se teine Iutaia.

A o iai i le maota o le tupu, “sa fiafia pea iā Eseta tagata uma na vāai iā te ia.” Na iai auala faapitoa na faaaulelei atili ai nei taupou mo le 12 masina. Ina ua māeʻa, ona auina atu loa lea o ia e feiloaʻi i le tupu. “Ua sili ona fiafia ma alofa faamaoni le tupu iā te ia,” ma na ia filifilia o ia mai i taupou uma. Na avea Eseta ma masiofo o lenei malo malosi o le lalolagi. E ui i lea, na faaauau ona ia usiusitaʻi iā Moretekai e ala i le lē faailoa atu i se isi o ia o se tagata Iutaia.

I lenā taimi, na tofia ai e le tupu se tamāloa e igoa iā Hamanu e avea ma palemia o le malo. Na ʻinoʻino Hamanu iā Moretekai, ona o le lē ifo atu iā te ia. E leʻi faia faapea e Moretekai ona o ia o se auauna faamaoni a Ieova, ae e foliga mai o Hamanu e sau mai i se atunuu sa fai ma fili o le Atua. O le matuā ita o Hamanu iā Moretekai, na ia faia ai se faufauga e fasiotia tagata Iutaia uma i le emepaea atoa. Na matuā mafatia Moretekai ina ua ia iloa lenei faufauga. Na ia auina atu se feʻau iā Eseta ma talosaga ai e alu atu i le tupu, ma ʻaiʻoi ai ina ia laveaʻiina ona tagata. O le tofotofoga sili lenā ona faigatā na feagai ma Eseta.

Ae na faapea atu Eseta iā Moretekai e ono faasalaina o ia i le oti, auā e leʻi valaauliaina o ia e alu atu e tū i luma o le tupu. E iloa e tagata uma o  le tupu o sē e ita leaga. E ui i lea, na faalaeiauina o ia e Moretekai ma faamanatu i ai atonu o le māfuaaga autū lea ua avea ai o ia ma masiofo, ina ia puipuia tagata o Ieova. O lea, na filifili ai ma le lototele Eseta e gaoioi ma faapea atu: “Afai ou te oti ai, ia oti ai pea.” Na fai atu Eseta iā Moretekai e talosaga i tagata Iutaia uma, ina ia anapopogi mo aso e tolu. E mautinoa na matuā tatalo faatauanau Eseta faapea ma tagata Iutaia uma. Ona alu atu ai lea o Eseta i luma o le tupu.

E leʻi ita le tupu ina ua ia vaaia Eseta o loo tū atu i lona lotoā, ma e na te leʻi faasalaina foʻi o ia i le oti. Nai lo o lea, na fesili mai le tupu iā Eseta i se mea e manaʻo ai. Na tali atu Eseta e ala i lona valaaulia o le tupu ma Hamanu i se taumafataga na ia saunia. A o faia le taumafataga, na ia faaalia le faautauta e ala i lona lē faailoa atu i le tupu o le faufauga a Hamanu. Na ia toe valaaulia i laʻua i se isi taumafataga i le aso na sosoo ai. Na alu Hamanu i lona fale, ma faufau atili se mea e fai iā Moretekai. Sa manaʻo o ia e faatautau Moretekai i se laau. Peitaʻi, na iʻu leaga lana faufauga.

I le taumafataga na sosoo ai, na toe fesili mai Asueru iā Eseta i se mea e manaʻo ai. Ua maua nei e Eseta le avanoa e faaalialia ai le mea o tupu. Na ia faailoa atu ma le faaaloalo i le tupu le faufauga e fasiotia Eseta ma tagata Iutaia uma. Sa faapea atu Eseta na ia manatu e lē faailoa atu lenei mataupu, peitaʻi, o lenei faufauga o le a aafia ai foʻi ma le tupu. Ua matuā faateʻia Asueru ma fesili mai iā Eseta po o ai lenei tagata faufau leaga. Ona tali atu lea o Eseta, o Hamanu. Ua matuā toʻatamaʻi le tupu ma faatonu atu ina ia fasiotia Hamanu. O le iʻuga, na faatautauina Hamanu i le laau lava lea na ia saunia mo Moretekai.

Na faamoemoe Hamanu e fasiotia Moretekai ma tagata uma o le Atua i le emepaea o Peresia. Nai lo o lea, na fasiotia Hamanu ma le toʻatele o fili o Ieova ma Ona tagata. E manino mai la, na faaaogā e Ieova lenei tamaʻitaʻi lototele ma faatuatua o Eseta e puipuia ona tagata.

Faitau le tala i le Tusi Paia:

• Eseta 1:1–9:​1, 5, 13-17

Mo talanoaga:

O ā auala na faaalia ai e Eseta le lototele?

 Saʻiliʻili Atili

1. 1. O ā ni faamaoniga e iloa ai le saʻo aʻiaʻi o le talafaasolopito o lenei tala? (ia 138, pusa) A

   Tali

   Ungnad, Arthur. “Neubabylonische Privaturkunden aus der Sammlung Amherst.” Archiv für Orientforschung, vol. 19, 1959, pp. 74–82

2. 2. Aiseā atonu na lē ifo ai Moretekai iā Hamanu? (ia 131 ¶18)

   Tali

3. 3. O le ā e faaalia ai na lagolagoina e Satani ma ana temoni taumafaiga a Hamanu e tafiesea tagata Iutaia? (g02 9/8 7 ¶3–8 ¶2-wcgr) E

   Tali

   Cube. Lot of Yahali, puru. Neo-Assyrian Clay. (YPM BC 021122). Courtesy of the Peabody Museum, Division of Anthropology, Babylonian Collection, Yale University; peabody.yale.edu.

4. 4. O le ā le valoaga na faataunuuina ona o le fesoasoani a Eseta ma Moretekai? (ia 142, pusa)

   Tali

 Manatunatu i ni Lesona

• Na usiusitaʻi Eseta ma faaalia pea le atamai e ui ina nofo mamao ese mai i isi tagata tapuaʻi o Ieova. O le ā e aʻoaʻoina e talavou i aso nei mai i lana faaaʻoaʻoga?

  Tali

• Na faalogologo lelei atu le tane a Eseta iā te ia ona sa faaalia e Eseta le onosaʻi, faamaoni, ma faautauta i le auala na ia talanoa atu ai. E faapefea i avā Kerisiano ona faaaʻoaʻo iā Eseta? I

  Tali

• O ā isi auala e mafai ona e faaaʻoaʻo ai iā Eseta i le faaalia o le lototele?

  Tali

Manatunatu iā Ieova ma Lona Finagalo

• O le ā ua ou aʻoaʻoina mai i lenei tala e faatatau iā Ieova?

  Tali

• O le ā le fesootaʻiga o lenei tala ma le finagalo o Ieova?

  Tali

• O ā ni mea ou te fia fesili ai iā Eseta pe a toetū mai?

  Tali