Alu i mataupu o loo iai

Alu i le lisi o mataupu

O le Ositaulaga Sili o Lē na Ta‘usalaina Iesu

O le Ositaulaga Sili o Lē na Ta‘usalaina Iesu

O le Ositaulaga Sili o Lē na Taʻusalaina Iesu

E MATAʻINA se mea na maua e ni tane na galulue i se paka, e lē mamao tele mai le aai tuai o Ierusalema, iā Novema 1990. Na faafuaseʻi ona solofa ifo le taualuga o se ana na tanu ai tagata i aso anamua, ona o se masini sua fanua. O nei laueleele na fai ma fanuatanu mai le uluaʻi senituri T.L.M. e oo i le uluaʻi senituri T.A. E ofoofogia mea na maua i totonu o lenā ana, e tagata suʻesuʻe i toēga mea.

Na maua i le ana ni pusa e 12 na tuu ai ponaivi o tagata oti, ina ua atoa se tausaga talu ona iai i tuugamau ma ua pala o latou tino. O loo vaneina i se tasi o pusa ponaivi sili ona matagofie, le igoa Yehosef bar Caiapha lea a faa-Samoa, o Iosefa le atalii o Kaiafa.

O loo iai faamaoniga e iloa ai, atonu o le tuugamau lenei o le ositaulaga sili lea na faia le faamasinoga o Iesu Keriso. Ua faapea mai se alii tusitala Iutaia o Iosefasa, o lenei ositaulaga sili o “Iosefa o lē na igoa iā Kaiafa.” O loo taʻua o ia i le Tusi Paia o Kaiafa. Aiseā tatou te fia iloa ai mea e faatatau iā Kaiafa? Aiseā na ia taʻusalaina ai Iesu?

Lona Aiga ma Lona Talaaga

Na faaipoipo Kaiafa i le afafine o Ana, o se isi ositaulaga sili. (Ioane 18:13) Atonu ua leva ona taupulepule lenei mafutaga a o leʻi taitai le faaipoipoga, ona e lē taumatea na fia maua e aiga e lua ni sootaga lelei. O lona uiga na latou matuā tilofaʻia gafa o aiga, ina ia lelei ona puipuia la latou gafa o ositaulaga. E aliali mai o nei aiga e lua o ni tagata maumea ma taualoa. Atonu na maua lo latou tamaoaiga mai fanua tetele i Ierusalema. E lē taumatea na manaʻo Ana ina ia lelei i mataupufai le tane o le a nofo i lona afafine. E foliga mai o Ana ma Kaiafa na iai i le ituaiga o le ʻau Satukaio, o ni tagata aloaʻia.—Galuega 5:17.

Talu ai na tupuga mai o ia i se aiga taualoa o ositaulaga, e lē taumatea na aʻoaʻoina Kaiafa i Tusi Paia Eperu. Na tatau ona amata ona ia auauna i le malumalu ina ua 20 ona tausaga, ae e lē mailoa pe fia lona matua ina ua fai o ia ma ositaulaga sili.

Ositaulaga Sili

O tofi o ositaulaga sili, na masani ona tuufaasolo mai i tuaa ma e faia i le olaga atoa. Ae i le senituri lona lua T.L.M., na faoa faamalosi ai e le ʻau Hasamonia le tofi o ositaulaga sili. * Na tofia ma aveesea ositaulaga sili e Herota le Sili, e faailoa ai o ia e pule i le tofiaina o ositaulaga sili. O le mea foʻi lenā na fai e kovana Roma.

Ona o nei mea na tutupu, na māfua ai ona iai se vaega o loo taʻua i le Tusi Paia o “le ʻau ositaulaga sili.” (Mataio 26:3, 4) O lenei vaega na aofia ai Kaiafa ma ē na aveesea o latou tofi e pei o Ana, ae o loo taʻua pea i latou o ositaulaga sili. Na aofia ai foʻi ma aiga o ositaulaga sili i le taimi lenā ma le taimi ua fano.

Na tuu atu e Roma le pule i tagata taualoa o Iutaia e aofia ai ositaulaga sili, e latou te puleaina Iutaia. Ona o lea, na mafai ai e le malo o Roma ona pulea Iutaia ma aoina a latou lafoga, e aunoa ma le auina atu o le tele o fitafita Roma. Na faamoemoe le malo o Roma ia vaavaai lelei e tagata taualoa Iutaia le nuu o Iutaia toe lagolagoina le malo o Roma. E leʻi fiafia tele kovana Roma i taʻitaʻi Iutaia o ē tetee i le pule a Roma. Ae na tatau ona pulupululima pea ina ia sologa lelei le malo.

Na pule le ositaulaga sili i mataupufai a Iutaia i ona pō o Kaiafa. Na tofia Ana e fai ma ositaulaga sili e Quirinius, le kovana Roma i Suria i le 6 po o le 7 T.A. E tusa ai ma talatuu a le ʻau Rapi, o aiga taualoa na pule i Iutaia, o ni aiga e matapeʻapeʻa, faaʻauʻau i aiga, faileagaina tagata ma e sauā tele. Ua faapea mai se tusitala, na faamautinoa e le ositaulaga sili o Ana, e “vave ona siitia le tulaga o le tane a lona afafine i meafai a le malumalu; auā e telē le aogā o Kaiafa iā Ana pe a maualuga le tulaga o Kaiafa.”

Na aveesea le tofi o Ana e Valerusi Karatusi le kovana o Iutaia, pe tusa o le 15 T.A. E toʻatolu tagata na taʻitasi ma soloaʻi ane e fai ma ositaulaga sili i se taimi puupuu, e aofia ai le atalii o Ana. Na fai Kaiafa ma ositaulaga sili pe tusa o le 18 T.A. Na tofia Ponotio Pilato o se kovana o Iutaia i le 26 T.A., ma na ia tuuina atu pea le tofi iā Kaiafa, a o fai Pilato ma kovana mo le 10 tausaga. O ona pō o Kaiafa na fai ai le talaʻiga a Iesu, ma le talaʻiga a ona aposetolo mo sina taimi. Ae na tetee Kaiafa i le feʻau a Kerisiano.

Fefe iā Iesu Toe Fefe iā Roma

Na manatu Kaiafa o Iesu o se tagata faatupu faalavelave. Na luʻia e Iesu talitonuga a pule Iutaia e faatatau i le Sapati, ma ia tulia i fafo o le malumalu ē faatauʻoa ma tagata suitupe, ona na ia fetalai ua latou faia le malumalu “ma ana o ē fao mea.” (Luka 19:45, 46) Ua talitonu isi tagata popoto i le talafaasolopito, o nei maketi i le malumalu e ana e le aiga o Ana. Atonu o se tasi lenā o māfuaaga na taumafai ai Kaiafa e fasioti Iesu. Ina ua auina atu e ositaulaga sili fitafita e puʻe iā Iesu, na ofo fitafita i fetalaiga a Iesu ma toe foʻi ai e aunoa ma Iesu.—Ioane 2:13-17; 5:1-16; 7:14-49.

Ia mafaufau i le mea na tupu ina ua faalogo pule Iutaia, na faatūina e Iesu Lasalo mai le oti. Ua faapea mai Ioane: “Ona faapotopoto lea o le fono e le ʻau ositaulaga sili ma le ʻau faresaio, ua latou faapea ane, ‘Se ā sa tatou mea e fai? Auā ua faia faailoga e tele e lea tagata. Afai e faapenei ona tatou tuu ai pea o ia, e talia o ia e tagata uma lava; e ō mai foʻi tagata Roma, ona faaumatia lea o la tatou nei mea atoa ma lo tatou nuu.’” (Ioane 11:47, 48) Na manatu tagata o le fono, na faamataʻu ane Iesu i le pule a le lotu ma le sologa lelei o le nuu, lea na tuu atu e Pilato latou te vaavaaia. Afai e faalogo pule o Roma i ni tagata e foliga mai e tetee iā i latou, ona faalaa ane lea ma aveesea le pule mai tagata Iutaia. E leʻi mananaʻo le fono ia tupu lenā mea.

E leʻi talitonu Kaiafa iā Iesu, e ui ina lē mafai ona ia teena vavega na fai e Iesu. Na loto atu Kaiafa i lona tulaga taualoa ma lana pule. Na lē mafai ona ia taʻutino mai ua toe tū Lasalo. E lē talitonu Kaiafa i le toe tū ona o ia o se Satukaio!—Galuega 23:8.

Na iloa le amioleaga o Kaiafa ina ua ia fai atu i tagata o le fono: “Tou te lē mafaufau foʻi, e aogā iā te i tatou ona oti o le tagata e toʻatasi mo le nuu, ia lē fano foʻi le nuu uma lava.” Ona faaauau lea o le tala: “E leʻi fua mai iā te ia ona fai atu o lea mea, a ona o ia o le ositaulaga sili i lea lava tausaga, na ia vavalo ai, o le a maliu Iesu mo le nuu. E lē gata foʻi i le nuu, a ia faapotopotoina ia faatasi le fanau a le Atua ua taapeape. Talu foʻi i lea aso ua latou taupulepule ai e fasioti iā [Iesu].”—Ioane 11:49-53.

E leʻi iloa e Kaiafa le tāua o ana upu. Na ia faia se valoaga ona o lona tofi o se ositaulaga sili. * E lē na o tagata Iutaia o le a aogā ai le maliu o Iesu. O le taulaga a Iesu o le a tuusaʻoloto ai tagata uma lava mai le agasala ma le oti.

Le Faufauga ia Fasioti Iesu

Na potopoto ositaulaga sili ma toeaina Iutaia i le maota o Kaiafa, e fai pe faapefea ona puʻe ma fasioti Iesu. E lē taumatea na fai foʻi se tala a Kaiafa iā Iuta le Sekara, i le tupe e totogi mo le faalataina o Iesu. (Mataio 26:3, 4, 14, 15) Ona o le leaga o lona loto, na lē malie ai Kaiafa pe a fasioti na o Iesu. “Ua taupulepule le ʻau ositaulaga sili, e fasioti foʻi iā Lasalo. Auā e toʻatele Iutaia na . . . faatuatua iā Iesu.”—Ioane 12:10, 11.

Na faatasi atu Maliko le auauna a Kaiafa, i le vao o tagata na ō atu e puʻe Iesu. Na latou uluaʻi taʻitaʻiina Iesu iā Ana ina ia fesiligia o ia, ona sosoo lea ma Kaiafa, o lē na amia toeaina Iutaia e fai se faamasinoga i le pō, o se mea e faasā e le tulafono a Iutaia.—Mataio 26:57; Ioane 18:10, 13, 19-24.

E leʻi popole Kaiafa ina ua eseese faamatalaga a molimau pepelo na fai e uiga iā Iesu. Na iloa e Kaiafa manatu o tagata o le fono, e faatatau i se tasi e taʻutino mai o ia o le Mesia. O lea la, na fesili atu Kaiafa iā Iesu po o ia o le Mesia. Na tali atu Iesu o le a iloa atu e tagata o loo molia o ia, o loo ia “nofo i le itu taumatau o lē e ona le mana, e sau foʻi o ia i ao o le lagi.” Ona o lona faafiaamiotonu, na “saeia ai lea e le ositaulaga sili ona lava ofu, ua faapea ane, ‘Ua faifai o ia i le Atua; se ā se toe aogā o molimau iā te i tatou?’” Na ioe tagata o le fono ua tatau ona oti Iesu.—Mataio 26:64-66.

E aumai e Roma le faatagaga e faaoo ai le oti i se tagata. Ona o Kaiafa o le sooupu o Roma ma Iutaia, atonu la o ia foʻi na tolaulauina le faamasinoga o Iesu iā Pilato. Ina ua taumafai Pilato e faasaʻoloto Iesu, atonu na faatasi atu foʻi Kaiafa i ositaulaga sili o ē na alalaga atu: “Inā faasatauro ia, faasatauro ia.” (Ioane 19:4-6) Atonu na faaoso e Kaiafa le vao o tagata e alalaga atu e faasaʻoloto le tamāloa fasioti tagata, ae lē o Iesu. Na faatasi atu foʻi Kaiafa i ositaulaga sili o ē na taʻutino ane ma le faagutugutulua: “E leai so matou tupu, na o Kaisara.”—Ioane 19:15; Mareko 15:7-11.

Na teena e Kaiafa faamaoniga o le toe tū o Iesu. Na tetee o ia iā Peteru ma Ioane, atoa foʻi ma Setefano. Na tuu atu foʻi e Kaiafa le faatagaga iā Saulo e puʻe ai Kerisiano i Tamaseko. (Mataio 28:11-13; Galuega 4:1-17; 6:8–7:60; 9:1, 2) Ae na aveesea le tofi o Kaiafa i le 36 T.A. e Vitelu le kovana Roma i Suria.

E faalēlelei le talaaga o le aiga o Kaiafa pe a fua atu i tusitusiga Iutaia. O se faaaʻoaʻoga, ua faapea mai auēga o loo tusia i le Talmud a le ʻau Papelonia: “Oi talofa iā te aʻu ona o le aiga o Ana, talofa e iā te aʻu ona o a latou musumusuga,” po o “tala pepelo taufaaleaga.” O nei auēga atonu na faasino atu i ni “fono faalilolilo, e fafau ai ni mea ina ia faatigāina tagata.”

Se Mea Tatou te Iloa Mai iā Kaiafa

Na fai mai se tagata poto, o ositaulaga sili o ni tagata “malolosi, faaʻoleʻole, tomai ma e lē taumatea o ni tagata faasausili.” E leʻi talia e Kaiafa le Mesia ona o lona faasausili. E lē tatau ona tatou lotovaivai pe a teena e tagata le feʻau o le Tusi Paia i aso nei. E faigatā i isi tagata ona tuu ni talitonuga e tāua iā i latou, ona e lē o lava lo latou naunau i upu moni o le Tusi Paia. Ua vaai maualalo isi tagata i le talaʻia o le tala lelei ona o o latou tulaga maualuga. O ē e lē faamaoni ma matapeʻapeʻa, e faigatā ona latou faia amioga faa-Kerisiano.

Ona o ia o se ositaulaga sili, na ono mafai ona fesoasoani Kaiafa i tagata Iutaia ia talia le Mesia. Ae na ia taʻusalaina Iesu ona o lona losilosivale i le fia pule. E lē taumatea na faatoʻā muta nei teteega ina ua oti Kaiafa. Ua faaalia i le talaaga i le amio a Kaiafa, e tumau pea ona iai o tatou talaaga tusa lava pe tatou te feoti. E maua so tatou talaaga lelei pe lē lelei foʻi i luma o le Atua, e fua i mea tatou te fai.

[Faamatalaga pito i lalo]

^ pala. 9 A e fia silafia le talaaga o le ʻau Hasamonia, ia tagaʻi i Le Olomatamata o Iuni 15, 2001, itulau e 27-30.

^ pala. 19 Na faaaogā foʻi e Ieova le tagata amioleaga o Palaamo e vavalo e uiga i le nuu o Isaraelu.—Numera 23:1–24:24.

[Ata i le itulau 10]

O Iosefa le atalii o Kaiafa

[Ata i le itulau 10]

O le pusa o ponaivi e leʻi leva ona maua

[Ē Ana le Ata i le itulau 10]

Pusa ponaivi, tusitusiga, ma le ana: Courtesy of Israel Antiquities Authority