“KUÂ ayeke duti ande dä mbeni pëpe, na même a yeke kiri ande na akuâ na fini.” Wali ti mbi, Mairambubu, amä tënë so na ngoi so lo yeke na yâ ti bus. Lo ye lani ti hinga ye mingi na ndö ti tënë so. Na ngoi so bus ni aluti ti tene azo adescend, lo mû loro na peko ti wali so atene tënë ni so. Iri ti wali ni ayeke Apun Mambetsadykova, lo yeke Témoin ti Jéhovah. Na ngoi ni so lani tongana zo asara lisoro na aTémoin ti Jéhovah lo lingbi ti wara kpale, me ye so e manda ambeni ngoi na pekoni na mbage ti Apun achangé fini ti e.

SARANGO KUA NA YANGA TI NDAPRE JUSKA NA LAKUI

A dü mbi na ngu 1937 na ndo so gï azo ti fango yaka la ayeke dä nduru na Tokmok, na Kirghizstan. Sewa ti e ayeke aKirghiz na e yeke tene yanga ti Kirghiz. Babâ na mama ti mbi ayeke azo ti fango yaka, ala yeke sara kua lani na yâ ti bungbi ti azo ti fango yaka na yanga ti ndapre juska na lakui. A yeke mû lani kobe lakue na azo ti fango yaka ni me a yeke futa ala gï fani oko na yâ ti ngu oko. Mama ayeke sara lani ngangu ti bâ lege ti mbi na ngambe ti mbi ti wali. Na peko ti so mbi sara gï ngu oku na ekole, mbi kue mbi komanse ti sara kua na yâ ti bungbi ti azo ti fango yaka ni.

Hoto ti Teskey Ala-Too

Yere ayeke lani mingi na ndo so mbi yeke dä, na a yeke ngangu na zo ti wara ye so lo yeke na bezoin ni. Na ngoi so mbi de maseka mingi, mbi pensé mingi ape na ndö ti fini wala na ndö ti gigi ti kekereke. Mbi pensé lâ oko ape so apendere tâ tënë na ndö ti Jéhovah Nzapa nga na ye so lo leke na bê ti lo ti sara alingbi ti changé fini ti mbi. Lege so tâ tënë asi na Kirghizstan nga amû ndo ge ayeke pendere mingi. Aye ni kue akomanse na ndo so a dü mbi dä na nord ti Kirghizstan.

AZO SO A GUE NA ALA NA MBENI KODRO AGA NA TÂ TËNË NA KIRGHIZSTAN

Tâ tënë na ndö ti Jéhovah Nzapa asi na Kirghizstan na yâ ti angu 1950. Ti tene azo ayeda na tâ tënë, a lingbi tâ tënë ni agbu bê ti azo ni ahon tënë ti acommuniste si. Ngbanga ti nyen? Ngbanga ti so kodro so laso ayeke Kirghizstan ayeke lani na yâ ti Union soviétique. Na yâ ti akodro ti Union  soviétique kue, aTémoin ti Jéhovah aduti nde na aye ti poroso (Jean 18:36). Ni la a sara ye ti ngangu na ala ndali ti so a tene ala yeke awato ti acommuniste. Me mbeni pensé ti dunia so alingbi pëpe ti kanga lege na atënë ti Bible ti ndu bê ti azo so aye ti sara ye na lege ni. Biani, mbeni kpengba ye so mbi manda na yâ ti angu mingi so mbi sara ayeke so Jéhovah “alingbi ti sara ye kue.”—Marc 10:27.

Emil Yantzen

Aye ti ngangu so a sara na aTémoin ti Jéhovah asara si kua ti ala amû ndo na yâ ti Kirghizstan. Ngbanga ti nyen? Ngbanga ti so Sibérie ayeke na popo ti akodro ti Union soviétique so a gue na awato ti Letäa dä. Na ngoi so a zi lani azo so a gue na ala kâ, mingi ti ala aga na Kirghizstan, na ambeni aga na tâ tënë na yâ ti kodro ni. Mbeni oko ti azo so ayeke Emil Yantzen, so a dü lo lani na Kirghizstan na ngu 1919. A gue na Emil na mbeni camp so a yeke sara kua ti ngangu dä na lo wara aTémoin kâ. Lo yeda na tâ tënë na lo kiri na kodro ti lo na ngu 1956. Emil asara kodro na Sokuluk, na ndo so kodro ti mbi ayeke dä. Sokuluk ayeke ndo so kozo congrégation ti Kirghizstan abâ gigi dä na ngu 1958.

Victor Vinter

Ngu oko tongaso na pekoni, Victor Vinter ague na Sokuluk. Fani mingi, a sara aye ti ngangu na ita so ayeke be-ta-zo so. Fani use lo sara kanga ti ngu ota ndali ti so lo duti nde, na pekoni lo sara kanga ti ngu bale-oko nga lo sara ngu oku na mbeni kodro so a gue na lo dä. Me aye ti ngangu so a sara na aita akanga lege pëpe na tâ vorongo ti mû ndo.

TÂ TËNË ASI TÂ NDURU NA GBATA TI MBI

Eduard Varter

Na ngu 1963, wungo ti aTémoin na Kirghizstan ayeke 160 tongaso, mingi ti ala alondo na Allemagne, Ukraine nga na Russie. Na popo ti ala, mo yeke wara Eduard Varter, mbeni koli so a gue na lo na mbeni kodro na so lo wara batême na Allemagne na ngu 1924. Na yâ ti angu 1940, aNazi atokua lo na mbeni camp ti sarango pasi na azo, ambeni ngu na pekoni, acommuniste ti Union soviétique ague na Eduard na mbeni kodro. Na ngu 1961, ita so ayeke be-ta-zo so ague na kete gbata ti Kant so ayeke nduru mingi na kete gbata ti mbi.

Elizabeth Fot; Aksamai Sultanalieva

Elizabeth Fot, mbeni wakua be-ta-zo ti Jéhovah, asara nga kodro na Kant. Lo yeke fü bongo ti wara na nginza. Ndali ti so lo sara kua ti lo nzoni mingi, lo yeke fü bongo ti ambeni kota zo, na tapande adocteur nga na azo ti fango mbeti. Mbeni wali so lo fü bongo ti lo ayeke Aksamai Sultanalieva so ayeke wali ti mbeni procureur. Aksamai aga ti mû abongo so Elizabeth afü na lo, me lo hunda atënë mingi na ndö ti ndani so zo ayeke na fini nga ye so ayeke passé na peko ti kuâ ti zo. Elizabeth asara kua gï na Bible ti kiri tënë na ahundango ndo ti lo. Aksamai aga mbeni zo so ayapu ti fa nzoni tënë.

Nikolai Chimpoesh

Na ngoi ni so, a zia Nikolai Chimpoesh, so ayeke zo ti Moldavie, surveillant ti circonscription na lo sara kua ni nduru na ngu 30. Nikolai asara avizite na acongrégation me lo yeke bâ nga lege ti kua ti sarango acopie ti ambeti ti e nga na ti kangbingo ni. Akota zo ti kodro abâ akua so lo yeke sara. Ni la, Eduard Varter amû mbeni wango na Nikolai, lo tene: “Na ngoi so akota zo ti kodro ahunda mo ti hinga ndo so e wara ambeti ti e dä, tënë na ala polele so kota ndokua ti e so ayeke na Brooklyn la atokua ni na e. Bâ yâ ti lê ti turugu ni. Mo yeke na mbeni ye oko ti sara mbeto ni ape.”—Mat. 10:19.

Ngoi kete na peko ti lisoro so, a iri Nikolai ti gue na kota ndokua ti aturugu na Kant. Lo fa ye so asi na pekoni, lo tene: “Turugu ni ahunda mbi ti hinga  ndo so e wara ambeti ti e dä. Mbi tene na lo so Brooklyn la atokua ni na e. Lo hinga tënë so lo peut ti tene ape. Lo zia mbi mbi kiri na lo iri mbi encore ape.” A-Témoin so asara ye na mbeto ape angbâ lani ti sara ye na hange ti fa nzoni tënë na ndo so kete gbata ti mbi ayeke dä na nord ti Kirghizstan. Na nda ni na ngoi so pendere tâ tënë na ndö ti Jéhovah asi na yâ ti sewa ti mbi na ngu 1981, wali ti mbi, Mairambubu, amä ni kozoni.

HIO, WALI TI MBI AHINGA SO TÂ TËNË LA

Mairambubu alondo na mbeni ndo na Kirghizstan so a iri ni Naryn. Mbeni lâ, na août ngu 1974 lo ga ti bâ ita ti mbi ti wali, kâ la mbi na lo e wara terê ti kozoni. Hio, mbi ye Mairambubu. E sara mariage na oko lango ni so.

Apun Mambetsadykova

Na janvier ngu 1981 na ngoi so Mairambubu ayeke na yâ ti mbeni bus ti gue na gara, lo mä lisoro so ayeke na tongo nda ti article so. Wali ti mbi aye ti hinga aye mingi na ndö ti tënë ni, tongaso lo hunda na wali ni iri ti lo nga na adresse ti lo. Wali ni atene so iri ti lo ayeke Apun, me lo sara ye na hange ndali ti so même na yâ ti angu 1980, a kanga lege na kua ti aTémoin. Ahon ti tene Apun amû adresse ti lo na wali ti mbi, lo hunda adresse ti e. Tongana wali ti mbi asi na yanga-da, terê ti lo anzere.

Mairambubu atene: “Mbi mä fade ambeni tënë so apika bê ti mbi mingi. Mbeni wali atene na mbi so na yâ ti kete ngoi, azo ayeke kui encore ape. Même anyama ti ngonda ayeke sara sioni na zo encore ape.” Na mbi, a kpa mbeni tënë ti tere. Mbi tene na lo: “Zia e ku juska lo ga lo fa na e anzene nzene tënë na ndö ni.”

Nze ota na pekoni Apun aga. Na pekoni, ambeni ita-wali aga asara vizite na e. A yeke na lege so la e hinga ti kozoni ambeni Témoin so ayeke aKirghiz. Aita-wali so aga so afa na e ti kozoni ambeni pendere tâ tënë na ndö ti Jéhovah nga na ye so lo leke ti sara ndali ti azo. Ala diko na e buku Du paradis perdu au paradis reconquis. * Ndali ti so buku so ayeke gï oko na Tokmok, e sara copie ni ndali ti e wani.

Mbeni ye so e manda ni kozoni ayeke prophétie so ayeke na Genèse 3:15. Prophétie so ayeke ga ande tâ tënë na lege ti Jésus so ayeke Gbia ti Royaume ti Nzapa. Tënë so ayeke mbeni kota tënë so a lingbi azo kue amä ni. So ayeke mbeni nzoni raison ti tene e mû mbage na kua ti fango tënë (Mat. 24:14). Ngoi kete na pekoni, tâ tënë ti Bible akomanse ti changé fini ti e.

 E SARA ABUNGBI NGA E WARA BATÊME NA HONDENGO NI

Mbeni ita-koli na Tokmok atisa e na mbeni matanga ti mariage. Hio, mbi na wali ti mbi e bâ so sarango ye ti aTémoin ayeke nde. A nyon sämba na ngoi ti matanga ni ape nga aye kue apassé na lege ni. So ayeke nde mingi na amatanga ti mariage so e gue dä lani so azo so a tisa ala mingi ni ala soulé, ala sara ye kirikiri nga ala tene asioni tënë.

E sara nga ambeni bungbi na congrégation ti Tokmok. Tongana ngu apika ape a sara ni na gbako. Aita ahinga so lapolice ayeke gi ti bâ lakue aye so ala sara, tongaso a zia ambeni ita ti duti sinziri. Na ngoi ti dê, e yeke sara bungbi na yâ ti da. Fani use, lapolice asi na da ni na ala hunda ti hinga ye so e yeke sara. Na ngoi ti batême ti mbi na Mairambubu na Kota ngu ti Chüy na juillet ngu 1982, a lingbi e sara ye lani na hange (Mat. 10:16). Aita aga kete kete na groupe na ala bungbi na yâ ti gbako. E he mbeni bia ti Royaume na e mä diskur ti batême.

LEGE AZI NA E TI FA TËNË MINGI, NA E SARA NI

Na ngu 1987, mbeni ita ahunda mbi ti gue ti bâ mbeni zo so tënë ti Nzapa agbu bê ti lo so ayeke na yâ ti kete gbata ti Balykchi. Ti londo na da ti e ti si kâ, a yeke sara ngbonga osio na train. Na peko ti so e gue ti fa tënë na Balykchi fani mingi, e bâ so tënë ni agbu bê ti azo mingi. A yeke lani polele so lege azi na e ti fa tënë mingi.

Fani mingi, mbi na Mairambubu e gue na Balykchi. Mingi ni na anda-yenga e lango kâ, e fa tënë nga e sara abungbi. Azo mingi aye ti wara ambeti ti e. Na Tokmok, e zia ambeti na yâ ti mbeni sac so a yeke zia ka babolo na yâ ni ti yô ni. Nze oko oko, e gue na sac use so asi na ambeti, me a lingbi azo kue ape. Même na yâ ti train na guengo na Balykchi nga na kiringo ni, e wara lege ti fa tënë na azo so ayeke voyagé.

Na ngu 1995, ngu miombe na peko ti so e gue na kete gbata so ti sara vizite na mbeni zo, mbeni congrégation abâ gigi na Balykchi. Na yâ ti angu so e yeke londo na Tokmok e yeke gue na Balykchi, e futa nginza mingi. E yeke lani na nginza mingi ape, tongaso e wara nginza ni na ndo wa? Mbeni ita-koli ayeke mû ka lani na e nginza ti futa na aye kue so e bezoin ni. Jéhovah abâ nzara so e yeke na ni ti fa tënë mingi, na lo zi “fenêtre ti yayu” na e (Mal. 3:10). Biani, Jéhovah alingbi ti sara ye kue.

E BÂ LEGE TI SEWA TI E NZONI NGA E FA TËNË MINGI

Na ngu 1992, mbi ga ancien, kozo ancien so ayeke Kirghiz na yâ ti kodro ni. Na congrégation ti e na Tokmok, afini lege azi na e ti sara kua ti Nzapa. E manda lani Bible na a-élève mingi so ayeke aKirghiz so asara a-ekole technique. Mbeni élève so e manda ye na lo ayeke laso mbeni membre ti Komite ti Filiale, na ambeni use ayeke apionnier spécial. E gi nga ti mû maboko na azo na abungbi ti e. Na tongo nda ti angu 1990, ambeti ti e ayeke lani na yanga ti Russe, nga e sara abungbi na yanga ti Russe. Me tongana ngoi ayeke hon, yanga ti kodro so azo mingi na yâ ti congrégation ayeke tene ayeke Kirghiz. Tongaso, mbi kiri peko ti abungbi na Kirghiz, na a mû maboko na ala ti mä yâ ti tâ tënë hio.

Mbi na wali ti mbi nga na ambeni molenge ti e miombe na ngu 1989

Batango amolenge ti e so akomanse ti ga mingi amû ngoi ti mbi na Mairambubu mingi. E gue na ala na fango tënë nga na abungbi. Molenge ti e ti wali  Gulsayra, so na ngoi ni so a yeke gï na ngu 12, aye lani ti sara tënë na azo so ayeke hon na lege nga ti fa na ala aye na ndö ti Bible. Amolenge ti e aye nga lani ti bata aversê na li ti ala. Na sarango tongaso, amolenge ti e, nga na pekoni a-âta ti e, abi terê ti ala mingi na yâ ti akua ti congrégation. Na popo ti amolenge ti e 9 nga na a-âta ti e 11 so angbâ na fini, ala 16 ayeke awakua ti Jéhovah wala ala yeke ga na abungbi, ala na ababâ na amama ti ala.

AKOTA CHANGEMENT

Tongana aita so akomanse ti sara kua ti Jéhovah na ndo so e yeke dä na yâ ti angu 1950 alingbi ti bâ achangement so e bâ ni so, bê ti ala ayeke pika mingi. Mbeni changement ni ayeke so na yâ ti angu 1990 ti ga na ni, e yeke na liberté mingi ti fa tënë nga gbâ ti aita alingbi ti bungbi ndo oko.

Mbi na wali ti mbi na fango tënë

Na ngu 1991, mbi na wali ti mbi e gue ti kozoni na mbeni kota bungbi so gbâ ti azo ayeke dä na Alma-Ata, so a iri ni laso Almaty, na Kazakhstan. Nga, na ngu 1993, aita na Kirghizstan asara ti kozoni mbeni kota bungbi na Spartak, mbeni stade na gbata ti Bichkek, so na ngoi ni ala tisa aita ti ambeni ndo nde ti ga. Awafango tënë ni amû yenga oko ti sukula yâ ti stade ni kozo na kota bungbi ni. Ye so ala sara so apika bê ti wayinda ti stade ni mingi asara si lo zia aita ni asara kota bungbi ni senge.

Na ngu 1994, mbeni kpengba ye so asi na yâ ti kodro ni ayeke so a imprimé mbeni mbeti ti e na yanga ti Kirghiz. A yeke kiri fadeso peko ti ambeti ti e na yanga ti Kirghiz, aita so ayeke kiri peko ti ambeti ni ayeke sara kua ni na Béthel ti Bichkek. Na ngu 1998, ndia ayeda na kua ti aTémoin ti Kirghizstan. Bungbi ague na li ni na wungo ti awafango tënë ahon fadeso 5 000. Laso, e yeke na acongrégation 83 nga na agroupe 25 na yanga ti Anglais, Chinois, Kirghiz, Ouïgoure, Ouzbek, Russe, Turque nga na yanga ti awambongi ti Russe. Aita so kue so e ye ala mingi so kodro ti ala ayeke nde nde ayeke sara na Jéhovah beoko. Jéhovah la asara si akota changement so kue asi.

Jéhovah achangé nga fini ti mbi. Mbi kono na yâ ti sewa ti azo ti fango yaka so ayeke awayere nga mbi sara ekole gï ngu oku. Me Jéhovah asara si mbi ga ancien nga lo sara kua na mbi ti fa apendere tâ tënë ti Bible na azo so ahinga mbeti ahon mbi. Biani, Jéhovah asara si aye so azo aku terê ti ala na ni ape asi. Ye so asi na mbi apusu mbi ti tene lakue so Jéhovah “alingbi ti sara ye kue.”—Mat. 19:26.

^ par. 21 So aTémoin ti Jéhovah asigi na ni me so a imprimé ni encore ape.