Lege ti wara ye ni

Soro mbeni yanga ti kodoro

Gue na gbe ti menu

Gue na li ti atënë ni

Gue na tënë ti yâ ni

aTémoin ti Jéhovah

Sango

Sara ye na mabe tongana ti ala

 CHAPITRE BALE-OKO NA OSIO

Jéhovah afa na lo ti bâ mawa ti azo

Jéhovah afa na lo ti bâ mawa ti azo

1. (a) Mara ti tambela wa la ayeke ku Jonas? (b) Ndo so lo yeke gue dä so asara lo nyen?

JONAS ayeke na ngoi mingi ti gbu li. Lo doit ti gue na mbeni tambela ti kua na mbeni ndo so ayo akilomètre 800 tongaso. Tambela ni so ayeke ninga nze oko wala ahon so. Me kozo si lo hon, a yeke ti lo ti bâ lege wa la ayeke nduru lege ni nga nzoni ni. Na pekoni awe, lo tï na lege lo gue. Lo fâ yâ ti apopo-hoto na ahoto, lo ngoro kota yando ti Syrie, lo fâ ambeni ngu tongana kota ngu ti Euphrate na gere. A yeke ti lo nga ti hunda ndo ti lango na azo ti kodoro ti Syrie, ti Mésopotamie na ti Assyrie, azo so lo na ala ahinga tere lâ oko ape. Me tongana alango ayeke hon, li ti lo ayeke na ndo ti gbata so lo yeke gue dä, so lo sara mbeto ni mingi. A yeke gbata ti Ninive.

2. Nyen la afa na Jonas so lo lingbi pëpe ti kpe kua so Jéhovah amû na lo so?

2 Mbeni ye ayeke dä so Jonas ahinga so lo lingbi ti sara ni ape. Lo lingbi pëpe ti mû mbeni lege nde ti kpe. Lo tara kozo awe ti sara tongaso, me tongana ti so e bâ na chapitre so ahon, Jéhovah akanga bê, na lo fa ye na lo mingi. Lo sara si kota ngu apika na kota pupu na lê ti ngu nga lo tokua mbeni kota susu ti mene lo Jonas ni. Lango ota na pekoni, susu ni adë Jonas na yanga ti sese. Aye so kue asara si Jonas aga zo so amä yanga na lo sara ye so Jéhovah ahunda na lo ti sara.—Jonas, chap. 1, 2.

3. (a) Nyen la Jéhovah afa na mbage ti Jonas nyen? (b) A ku nyen na mbage ti Jonas?

3 Tongana Jéhovah akiri atene na Jonas  ti gue na gbata ti Ninive, Jonas amä yanga, lo mû lege ti tö lo gue. Lege ni ayo. (Diko Jonas 3:1-3.) Ye oko, aye so kue Jéhovah asara na lo achangé bango ndo ti Jonas ni? Na tapande, Jéhovah abâ mawa ti lo na lege so lo sara si Jonas akui kuâ ti ngu ape, lo punir lo ape ndali ti kengo yanga ti lo ni, na lo kiri lo mû pasa na lo ti kiri ti gue na Ninive ni. Ka lo Jonas ni, lo bâ so lo nga kue lo doit ti bâ mawa ti amba ti lo? Mingi ni ka, a yeke ngangu na e azo ti bâ mawa ti amba ti e azo. Me zia e bâ ye so e lingbi ti manda na lege ti ye so Jonas asara so.

Azo ti Ninive achangé hio

4, 5. (a) Ndani so Jéhovah abâ Ninive tongana “kota kodoro” mingi ayeke nyen? (b) Ye so afa na e nyen na ndo ti Jéhovah?

4 Gbata ti Ninive ayeke ye oko ape na lê ti Jonas. Me ti Jéhovah, a yeke ti lo nde. Lege ota na yâ ti mbaï ti Jonas, a tene na e so Jéhovah abâ Ninive tongana kodoro so ayeke “kota kodoro” mingi (Jonas 1:2; 3:2; 4:11). Nyen la asara si lo bâ Ninive ni tongaso?

 5 Ninive abâ gigi aninga awe, lo yeke na popo ti akozo gbata so Nimrod aleke na peko ti kota ngu ti ngoi ti Noé. Gbata ti Ninive akono mingi na gbâ ti azo asara kodoro dä. Akete kete gbata ayeke nga na yâ ni, si a hunda na zo lango ota ti fâ yâ ni kue na gere (Gen. 10:11; Jonas 3:3). Angbongboro mûr ti Ninive ni, akota temple ni nga na ambeni kota da ni apika bê ti azo mingi. Me aye so la asara si a yeke kota kodoro na lê ti Jéhovah ape. Ti Jéhovah, azo ti yâ ni la ayeke kota mingi na lê ti lo. Na ngoi ni kâ, wungo ti azo ti Ninive ayeke mingi ahon ti ambeni gbata, me atâa so ala yeke sara aye ti sioni mingi, Jéhovah aye nzoni ti ala. Lo bâ fini ti zo na nene ni, nga lo ye si zo oko oko azia sioni sarango ye ti lo na asara ye so ayeke nzoni.

Jonas abâ so Ninive ayeke mbeni kota gbata so sioni asi yâ ni

6. (a) Nyen la asara peut-être si gbata ti Ninive ni akiri azia mbeto na bê ti Jonas? (Bâ nga kete tënë na gbe ni.) (b) So Jonas afa tënë ti lo ni, e manda nyen dä?

6 Tongana Jonas asi na Ninive awe, lo lï na yâ ni na lo bâ gbâ ti azo ni so wungo ti ala ahon 120 000. * Âmanke ye so akiri azia mbeto na bê ti Jonas. Lo tambela dä lango oko, lo gue lo si na mbeni ndo so gbâ ti azo ayeke dä, peut-être a yeke ti wara mbeni nzoni ndo ti komanse ti fa tënë ti lo ni. Lo yeke fa ande tënë ni na yanga ti nyen? Lo hinga ti tene yanga ti azo ti Assyrie ni? Wala Jéhovah asara si na lege ti miracle lo tene yanga ni? E hinga ape. Peut-être lo fa tënë ni na Hébreu, yanga ti kodoro ti lo, si mbeni zo akiri pekoni na azo ti Ninive ni. Atâa a yeke so wa, tokua so Jonas aga na ni ayeke polele na ayeke nzere peut-être na azo ni ape. Lo tene dandara nga fani mingi: “Ade lâ bale-osio, na fade A kinda Ninive.” (Jonas 3:4). Biani, mara ti sarango ye tongaso ahunda kota mabe nga ti duti na mbeto ape, asarango ye so e aChrétien e yeke na bezoin ni laso mingi.

Tokua so Jonas aga na ni ayeke polele na ayeke nzere peut-être na azo ni ape

7, 8. (a) Na mango tënë ti Jonas ni, azo ti Ninive asara nyen? (b) Ka gbia ti Ninive ni, lo sara ti lo nyen?

7 Na mango tënë ti Jonas ni, azo ni aluti, ala dengi mê ti ala na lo. Hinga ape Jonas apensé so ala yeke ga ti sara sioni na lo la, me ye oko ape. Tënë ni andu bê ti ala ngangu si amû  yâ ti kodoro ni hio. Azo kue ayeke sara tënë ti futingo so Jonas afa tënë ni. (Diko Jonas 3:5.) Azo ti mosoro, awayere, ambakoro, amaseka, azo so ayeke na ngangu ti tere wala azo so awoko, ala kue ake ti te kobe, na ye so ague atï na mê ti gbia ti ala.

Ti fa tënë na azo ti Ninive, a lingbi Jonas aduti na kota mabe nga lo sara mbeto ape

8 Tënë ni agbu nga bê ti gbia ni kue. Teti so lo sara mbeto ti Nzapa, lo londo na ndo ti ngende ti lo, lo zi bongo ti lo ti gbia ni na lo yü bongo so tere ni aro rongo so azo ti kodoro ti lo ayü nga. Lo duti na yâ ti mburu ti wâ. Gbia ni na akota zo ti lo asigigi na mbeni mbela so asara si changengo bê ti azo ti kodoro ni aga mbeni tënë ti kodoro. Gbia ni amû yanga ti tene azo kue ayü bongo ti sarango na mawa, même anyama ti ala nga. * Na tâ be-ti-molenge lo yeda so azo ti lo asara sioni mingi. Lo tene nga mbeni tënë so afa so lo yeke na beku so tâ Nzapa ayeke zia lege ti ngonzo ti lo ndali ti so lo na azo ti lo achangé. Lo tene: “Peut-être fade . . . ngonzo ti Lo ti wâ adë si e kui pëpe.”—Jonas 3:6-9.

9. (a) Ambeni zo adë kite, ala tene nyen? (b) E hinga tongana nyen so ala fâ kamba?

9 Ambeni zo adë kite, ala tene so azo ti Ninive alingbi ti changé bê ti ala hio tongaso ape. Me, ambeni wandara atene so mara ti sarango ye tongaso alingbi na ti azo ti giriri, so ayeke sara mbeto ti aye hio nga ayeke changé hio. Mbeni ye ni nga ayeke so e hinga e tene so azo ti dengo kite ni so afâ kamba, teti so Jésus Christ lo wani asara lani tënë ti changengo bê ti azo ti Ninive ni. (Diko Matthieu 12:41.) A yeke senge ape si Jésus asara tënë ni so, lo yeke lani na yayu na lo bâ ni na lê ti lo (Jean 8:57, 58). Kota tënë ni ayeke so: a lingbi e tene lâ oko ape so azo ayeke changé ape, atâa sioni ti ala ni ayeke kota tongana nyen. Biani, gi Jéhovah la alingbi ti hinga ye so ayeke na yâ ti bê ti zo.

Nzapa ayeke bâ mawa ti azo hio, me zo ape

10, 11. (a) So azo ti Ninive achangé bê ti ala, Jéhovah asara nyen? (b) Nyen la afa na e biani so fango ngbanga ti Jéhovah ayeke na lege ni?

10 So azo ti Ninive achangé bê ti ala, Jéhovah asara nyen? Jonas  afa ni, lo tene: “Nzapa abâ kusala ti ala, so ala zia sio lege ti ala; na Nzapa ake sioye so Lo tene fade Lo sara na ala; na Lo sara ye so pëpe.”—Jonas 3:10.

11 Ye so afa atene Jéhovah abâ so ni fâ ngbanga ti azo ti Ninive na lege ni ape la? Oko ape! Bible afa so fango ngbanga ti Jéhovah ayeke tâ mbilimbili. (Diko Deutéronome 32:4.) Ye ni ayeke gi so ngonzo ti Jéhovah adë na tere ti azo ti Ninive ni. So ala changé bê ti ala, lo bâ mawa ti ala si lo ke ti futi ala.

12, 13. (a) Nyen la Jéhovah asara so afa so lo yeke sara ye ahon ndo ni ape, alingbi na dutingo ti zo oko oko nga lo yeke bâ mawa ti azo? (b) Tënë ti Jonas ayeke mvene ape ngbanga ti nyen?

12 Sarango ye ti Jéhovah ayeke tâ nde mingi na ti nzapa so akota zo ti aEglize ayeke fa ka ni, so ala tene lo yeke sioni, lo yeke bâ mawa ti azo ape so. Ti tâ tënë ni, lo yeke sara ye ahon ndo ni ape, alingbi na dutingo ti zo oko oko nga lo yeke Nzapa so ayeke bâ mawa ti azo. Tongana lo ye ti futi asioni zo, kozoni kue lo yeke tokua aprophète ti lo ti fa tënë ni na ala, ndali ti so lo ye si asioni zo asara tongana ti azo ti Ninive, ala zia sioni lege ti ala (Ézéch. 33:11). Jéhovah atene na Jérémie: “Tongana mbeni lâ Mbi sara tënë ti mbeni mara, na tënë ti mbeni royaume, ti gboto, ti fâ na sese, na ti futi ala, tongana azo ti mara so Mbi sara tënë ti ala azia lege ti sioye ti ala, fade Mbi ke ti sara sioye so Mbi bi bê ti Mbi ti sara na ala.”—Jér. 18:7, 8.

Nzapa aye si asioni zo asara tongana ti azo ti Ninive, ala zia sioni lege ti ala

13 Tënë so Jonas atene so ayeke mvene? Oko ape. Tënë ti lo ni agboto mê ti azo ti Ninive ni ndali ti sioni sarango ye ti ala so na pekoni ala changé ni. Me tongana ala kiri na ndo ti sioni ti ala ni, ngbanga ti Nzapa ayeke tï na ndo ti ala. A yeke tâ gi ye so asi angu mingi na pekoni.—Soph. 2:13-15.

14. So Jéhovah abâ mawa ti azo ti Ninive asara nyen na ndo ti Jonas?

14 Tongana futingo ni asi pëpe na ngoi so lo Jonas ni lo tene a yeke si, a sara nyen na lo? Bible atene: “Ye so ayeke sioni mingi na lê ti Jonas, na ngonzo agbu lo.” (Jonas 4:1). Lo sambela Nzapa, na sambela ti lo ni akpa mo bâ mo tene lo suku na Lo ti Ngangu Ahon Kue sukungo. Na yâ ti sambela ni, Jonas atene so ahon tënë lo ngbâ fade na kodoro ti lo. Lo tene nga so lo hinga fade lo tene Jéhovah ayeke futi Ninive ni ape, ndani la si lo kpe lani lo gue na Tarsis. Na pekoni, lo tene ahon tënë ni kui.—Diko Jonas 4:2, 3.

15. (a) Aye wa la ayeke peut-être na gunda ti vundu nga na ngonzo ti Jonas? (b) Atâa vundu ti Jonas ni, Jéhovah asara ye na lo tongana nyen?

15 Nyen la anzere na Jonas ape nyen? E hinga ape, me ye so e hinga ayeke so lo fa tënë ti futingo ti Ninive na lê ti azo ni  kue. Ala mä lo, ala changé na Nzapa afuti ala ape. Mbeto ti tene azo ahe lo wala atene lo yeke prophète ti wataka asara lo? E hinga ape. Ye oko, tere ti lo anzere ape so azo ni achangé bê ti ala wala so Jéhovah abâ mawa ti ala. Nde na so, tënë ni ate gi yâ ti bê ti lo, mawa asara lo ndali ti so lo pensé lo tene iri ti lo abuba. Me atâa vundu ti lo ni, Nzapa ti Jonas so ayeke Nzapa ti nzoni bê angbâ lakue ti bâ nzoni so ayeke na yâ ti prophète ti lo, Jonas ni. Ni la, ahon ti punir lo ndali ti so lo mû nengo na Jéhovah ape so, Jéhovah ahunda gi lo yeke: “Mo sara nzoni ti zia gonzo agbu mo?” (Jonas 4:4). So tâ mbeni hundango ndo ti gbungo li! Jonas akiri tënë na hundango ndo so? Bible afa ni ape.

16. (a) Tongana nyen la si ambeni zo ayeke ke ka ambeni ye na Jéhovah? (b) Tapande ti Jonas afa na e nyen?

16 E yeke ka lakue nduru ti kasa Jonas ndali ti aye so lo sara so, me zia e girisa ape so e azo e yeke bâ ka ye nde na ti Jéhovah. Ambeni zo ayeke tene so Jéhovah alingbi fade ti kanga lege na ambeni ye ti sioni si asi ape, wala a yeke ti lo fade ti futi asioni zo hio. Ala tene nga so a yeke ti lo fade ti futi dunia so kue depuis. Tapande ti Jonas afa na e so tongana e ke na Jéhovah Nzapa ambeni ye, mingi ni ka e la e doit ti changé bango ndo ti e, me lo ape.

Jéhovah afa na Jonas nene ti bâ mawa ti azo

17, 18. (a) Na peko ti so Jonas azia Ninive lo hon, lo sara nyen? (b) So Jéhovah asara miracle si keke ti kangu asigigi asara nyen na ndo ti Jonas?

17 Na vundu na bê, Jonas azia Ninive lo hon. Lo gue na kodoro ti lo ape me lo mû lege ti tö, ndo so gbâ ti ahoto ayeke dä. Lo gue lo leke mbeni kete ndo, lo duti na gbe ni, lo ku. Lo yeke bâ Ninive. Peut-être na yâ ti bê ti lo kâ lo tene Nzapa ayeke futi ni. Me Jéhovah ayeke sara ande nyen ti fa na Jonas so a yeke nzoni lo bâ mawa ti azo?

18 Na bï ni, Jéhovah asara si keke ti kangu asigigi. Tongana Jonas azingo na lango, lo bâ pendere keke so na akugbe ti lo so amû gbe ti dê na lo ahon kete ndo ti lo ni. Tere ti Jonas anzere mingi na keke ni so, na peut-être lo pensé so miracle so afa so Nzapa ayeda na lo awe la. Jéhovah asara ye so gi pëpe ti tene lâ azö lo Jonas ni ape, nga gi pëpe ti tene ngonzo ti lo ni adë. Me a yeke ti ndu bê ti lo. Ni la, lo kiri lo sara mbeni miracle. Lo tokua mbeni kete ver ti ga ti te keke ni kue si akui. Na pekoni, lo kiri lo tokua mbeni “pupu ti est ti wâ mingi” na tere ti Jonas. Ndowa ni asara si lê ti Jonas akomanse ti vuko. Vundu  akiri asara Jonas ngangu si lo hunda na Nzapa ti kui.—Jonas 4:6-8.

19, 20. Tënë ti nyen la Jéhovah atene na Jonas na ndo ti keke ti kangu ni?

19 Ge nga, Jéhovah akiri ahunda na Jonas, lo tene nda ti ngonzo ti lo ni ayeke nyen? ngonzo so lo sara ndali ti keke ti kangu so akui so. Ahon ti tene Jonas ni achangé bango ndo ti lo, ti fa so lo yeke na raison, lo tene: “Mbi sara nzoni ti zia ngonzo agbu mbi, même juska mbi kui.” Lege azi fadeso na Jéhovah ti fa ye polele na Jonas.—Jonas 4:9.

Na lege ti keke ti kangu, Nzapa afa na Jonas ti bâ mawa ti azo

20 Nzapa atara ti gue na Jonas ti bâ ye ni polele. Lo tene na lo so lo sara ngonzo ndali ti mbeni senge keke so asigigi na bï oko si akui kue, mbeni keke so lo Jonas la alu ni ape wala asara si asigigi ape. Nzapa angbâ atene na lo: “A lingbi Mbi bata Ninive pëpe? kota kodoro so, so azo na yâ ni, ala so ahinga koti na gati ti ala pëpe, ahon [saki] ngbangbo oko na ndo ni bale-use, na anyama mingi nga.”—Jonas 4:10, 11. *

21. (a) Nyen la Jéhovah aye ti fa biani na Jonas nyen? (b) Mbaï ti Jonas apusu e ti sara nyen na tere ti e wani?

 21 Mo mä biani yâ ti ye so Jéhovah aye ti fa na Jonas so? Jonas asara ye oko ape ti bâ lege ti keke ni so. Me ti Jéhovah, lo la lo mû fini na azo ti Ninive nga lo mû na ala aye so ala bezoin ni ti ngbâ na fini, même na acréature ti lo kue so ayeke na ndo ti sese. So Jonas abâ na nene ni mingi mbeni senge keke ahon ti bâ na nene ni fini ti azo 120 000 nga na ti anyama ti ala, a yeke na lege ni la? A fa so lo pensé gi na lo wani la ape? Ti tâ tënë ni, lo sara fade vundu ndali ti mbeni keke gi ngbanga ti so a ga na ye ti nzoni na lo wani.  Nga, so lo sara ngonzo teti so Nzapa afuti Ninive ape so, a yeke ndali ti tene kamene asara lo la ape? nga ti tene lo fa so lo la lo yeke na raison ape? Biani, mbaï ti Jonas apusu e ti bâ ye so ayeke tâ na gbe ti bê ti e. E kue, mara ti ye tongaso alingbi ti si na e. Merci na Jéhovah so lo yeke mû ngoi ti lo ti fa na e ti sara ye tongana lo, ti pensé gi na e mveni ape, me ti bâ mawa ti azo nga ti sara nzoni bê na ala.

22. (a) Nyen la afa biani so Jonas ayeda na fango ye so Jéhovah afa na lo na ndo ti tënë ti bango mawa ti azo? (b) Nyen la e kue e lingbi ti manda dä?

22 Kota tënë ni ayeke so: Jonas amä ti lo yâ ti ye so Jéhovah aye ti fa na lo so la? Buku ti lo ahunzi gi na hundango ndo ti Jéhovah so, na a fa kiringo tënë ni ape. A sara si a nzere peut-être na bê ti ambeni zo ape so Jonas akiri tënë lâ oko na ni ape. Me ti tâ tënë ni, kiringo tënë ni ayeke dä, a yeke tâ gi lo buku ti Jonas ni wani. Tara ti bâ Jonas, so na peko ti aye so kue, lo kiri na kodoro ti lo na lo sû buku so. Lo ga fadeso mbakoro awe, lo yeke sara ye na ndara nga na tâ be-ti-molenge. Bâ lo na sungo buku ni. Tongana lo si na ndo so lo fa awokongo ti lo nga na kpengbango li ti lo dä, lo yeke yengi li ti lo. Biani, Jonas amanda ye mingi na lege ti ye so Jéhovah afa na lo so. Lo manda ti bâ mawa ti azo. Ka ti e, a yeke tongana nyen?—Diko Matthieu 5:7.

^ par. 6 Ambeni zo atene so na Samarie ândö kâ, so ayeke li-kodoro ti royaume ti akete mara bale-oko ti Israël, wungo ti azo ni kue asi 20 000 wala 30 000 tongaso. Wungo ni so ayeke kete mingi tongana a haka ni na ti Ninive. Na ngoi so mosoro ti Ninive awu mingi, peut-être lo la lo yeke lani gbata so ayeke kota ahon atanga ni kue.

^ par. 8 Peut-être tënë so akpa ye so ayeke si ka ape, me a si kozo awe. Hérodote, mbeni wandara ti kodoro ti Grèce, atene so lani tongana mbeni watongoro ti aturugu ti aPerse akui, azo ni atoto lo ngangu, ala na anyama ti ala kue asara mua ti lo.

^ par. 20 Na tenengo so azo ni ahinga koti ti ala na gati ti ala pëpe, Nzapa aye ti fa so ala hinga ye oko na ndo ti andia ti lo ape.