Lege ti wara ye ni

Soro mbeni yanga ti kodoro

Gue na gbe ti menu

Gue na li ti atënë ni

Gue na tënë ti yâ ni

aTémoin ti Jéhovah

Sango

“Zia ala ngbâ na yâ ti ndoye ti Nzapa”

 CHAPITRE 15

Wara ngia na yâ ti ngangu kua ti mo

Wara ngia na yâ ti ngangu kua ti mo

“A lingbi azo kue . . . awara ngia na yâ kusala kue ti ala.”—ZO-TI-FA-TENE 3:13.

1-3. (a) Azo mingi abâ kua ti ala tongana nyen? (b) Bible awa zo ti duti na bango ndo wa na ndo ti kua? Ahundango ndo wa e yeke bâ ni na yâ ti chapitre so?

TI AZO mingi laso, kua ayeke mbeni ye so anzere na zo pëpe. Teti so ala yeke mû angbonga mingi ti sara mbeni kua so ayeke ti bê ti ala pëpe, a nzere na ala pëpe ti gue lakue na kua. Ti azo so ayeke na mara ti bango ndo tongaso, ye nyen alingbi ti pusu ala ti kiri ti bi bê ti ala mingi na kua ti ala na même ti wara ngia dä?

2 Bible awa zo ti duti na nzoni bango ndo na ndo ti ngangu kua. Bible atene so ti sara kua na ti wara aye ti pekoni ayeke mbeni matabisi. Salomon atene: “A lingbi azo kue ate na anyon na awara ngia na yâ kusala kue ti ala, ye so kue ayeke matabisi ti Nzapa nga.” (Zo-ti-fa-tene 3:13). Jéhovah, so aye e na so lakue aye gi nzoni ti e, aye si e wara ngia na yâ ti kua ti e nga aye ti peko ti kua ni. Ti ngbâ na yâ ti ndoye ti lo, a lingbi e duti na bango ndo ti lo nga e sara ye alingbi na akpengba-ndia ti lo na ndo ti tënë ti kua.—Diko Zo-ti-fa-tene 2:24; 5:17.

3 Na yâ ti chapitre so, e yeke bâ ahundango ndo osio: Tongana nyen si e lingbi ti wara ngia na peko ti ngangu kua ti e? Mara ti akua wa atâ Chrétien ayeke sara pëpe? Tongana nyen si e lingbi ti sara si kua ti nginza ti e amû place ti aye ti yingo pëpe? Kua wa si ayeke kota ahon atanga ni kue so e lingbi ti sara ni? Me zia e bâ kozoni kue tapande ti Jéhovah  na ti Jésus Christ, akota zo ti sarango kua ahon azo kue na yâ ti dunia.

TÂ KOTA WASARANGO KUA NGA NA WAKODE

4, 5. Bible afa tongana nyen so Jéhovah angbâ ti sara kua?

4 Jéhovah ayeke tâ Kota Wasarango kua. Genèse 1:1 atene: “Kozoni, Nzapa acréé ayayu na sese.” Tongana Nzapa ahunzi ti leke aye kue na ndo ti sese awe, lo tene so aye ni ayeke “nzoni mingi.” (Genèse 1:31). A ye ti tene so bê ti Jéhovah anzere na akua kue so lo sara na ndo ti sese. Jéhovah, “Nzapa so ayeke na ngia,” ayeke na ngia ti sara kua na ti bâ aye ti pekoni.—1 Timothée 1:11.

5 Nzapa ti e so aye kua mingi azia ti sara kua pëpe. Angu mingi na peko ti so Nzapa ahunzi ti leke aye na ndo ti sese, Jésus atene: “Babâ ti mbi angbâ ti sara kua juska fadeso.” (Jean 5:17). Kua wa si Babâ ni angbâ ti sara so? Kâ na yayu, Jéhovah angbâ ti fa lege na azo na sese ge nga ti bâ lege ti ala. Lo sara si “mbeni fini création” abâ gigi, so ti tene aChrétien so a soro ala na so gbândä ala yeke komande legeoko na Jésus na yayu (2 aCorinthien 5:17). Lo sara kua ti tene ye so lo leke ndali ti azo aga tâ tënë, so ti tene azo so andoye lo ayeke wara ande fini ti lakue lakue na yâ ti fini dunia (aRomain 6:23). Biani, bê ti Jéhovah anzere mingi na bango aye ti peko ti kua so. Azo kutu na kutu ayeda na tënë ti Royaume so a fa na ala, na Nzapa ayeke gboto ala na mbage ti lo nga ala yeke gbian ye na yâ ti fini ti ala si ala ngbâ na yâ ti ndoye ti lo.—Jean 6:44.

6, 7. Fa tongana nyen Jésus ayeke sara kua ngangu ngbene ye giriri.

6 Jésus ayeke sara kua ngangu ngbene ye giriri. Kozoni si lo ga na sese, lo sara kua tongana “wakode” na mungo maboko na Nzapa ti sara “aye kue na yayu nga na ndo ti sese”. (aProverbe 8:22-31; aColossien 1:15-17). Na ngoi so lo yeke na ndo ti sese, Jésus angbâ lakue ti sara kua ngangu. So lo de maseka, lo manda kua ti lekengo aye; a hinga lo tongana  mbeni “sarapande”. * (Marc 6:3). Kua ni so ahunda na zo ti sara ngangu mingi na ti duti na akode nde nde, mbilimbili na ngoi ni kâ, teti akota masini ti fango akeke, akota da ti kango akeke nga amasini ti kuran ade ti sigigi pëpe. Tara ti bâ Jésus so lo yeke gue ti gi keke ti kua ti lo, peut-être même ti kinda akota keke na ti gboto amabaya ni juska na ndo ti kua ni. Tara ti bâ lo na sarango mbeni da, na lekengo akeke ti li ti da nga na ziango ni na ndo ni, na lekengo ayanga ti da ni, nga même ambeni kungba ti yâ ti da ni. Kite ayeke dä pëpe so Jésus ahinga biani kota ngia so zo ayeke wara na peko ti ngangu kua so lo sara ni pendere.

7 Jésus ayeke lani kota wafango tënë so amû bê ti lo kue na kua ni. Teti ngu ota na ndambo, lo mû ngoi ti lo kue na kota kusala so. So lo ye ti fa tënë na azo mingi, lo zia ngoi ti lo ahon senge senge pëpe: lo yeke zingo na kota ndapre ti sara kua juska na bï (Luc 21:37, 38; Jean 3:2). Lo “tambela na yâ ti agbata oko oko nga na yâ ti akete kodoro oko oko, lo yeke fa tënë na lo yeke tene nzoni tënë ti royaume ti Nzapa.” (Luc 8:1). Jésus atambela na gere akilometre mingi, na ndo ti alege so poussière ayeke dä, ti gue ti fa nzoni tënë na azo.

8, 9. Tongana nyen si Jésus awara lani ngia na peko ti ngangu kua so lo sara?

8 Jésus awara lani ngia na peko ti ngangu kua so lo sara na fango tënë? En, lo wara ngia dä! Lo lu angongoa ti tâ tënë ti Royaume, na lo zia na peko ti lo ayaka so akobe ti lê ni abe kue awe. Sarango kua ti Nzapa amû lani ngangu na Jésus nga akpengba lo si lo yeke nduru ti ke kobe ti sara kua ni (Jean 4:31-38). Bâ gi ngia so lo wara na nda ti kusala ti lo na ndo ti sese, tongana lo tene lani na Babâ ti lo: “Mbi mû gloire na mo na ndo ti sese so, mbi hunzi awe kusala so mo mû na mbi ti sara.”—Jean 17:4.

 9 Biani, Jéhovah na Jésus ayeke akota tapande ti azo so awara ngia na peko ti ngangu kua so ala sara. Ndoye ti e teti Jéhovah apusu e ti “ga azo so asara ye tongana ti Nzapa”. (aÉphésien 5:1). Ndoye ti e teti Jésus apusu e ti “mû tâ gi peko ti gere ti lo mbilimbili.” (1 Pierre 2:21). Tongaso, zia e bâ fadeso tongana nyen e nga e lingbi ti wara ngia na peko ti ngangu kua so e sara.

LEGE TI WARA NGIA NA PEKO TI NGANGU KUA TI E

Batango andia ti Bible alingbi ti mû maboko na mo ti wara ngia na peko ti ngangu kua ti mo

10, 11. Nyen la alingbi ti mû maboko na e ti duti na nzoni bango ndo na ndo ti kua ti e?

10 Atâ Chrétien nga ayeke sara kua ti nginza. E ye ti wara ngia nga kamême mbeni nzerengo tere na peko ti kua ti nginza ti e, me a lingbi ti duti ngangu tongana e yeke sara mbeni kua so ayeke ti bê ti e pëpe. Tongana nyen si e lingbi ti wara ngia na peko ti mbeni kua, atâa so a yeke ti bê ti e pëpe?

11 Duti na nzoni bango ndo na ndo ti kua ni. E lingbi lakue pëpe ti changé kua ti e, me e lingbi ti changé bango ndo ti e. Ti gbu li na ndo ti bango ndo ti Nzapa alingbi ti mû maboko na e ti duti na nzoni bango ndo na ndo ti kua. Na tapande, tongana mo yeke babâ ti sewa, bâ kua ti mo ni tongana ye so ayeke mû maboko na mo ti bata sewa ti mo, atâa a bâ ni tongana buba kua. Batango sewa ti mo ayeke buba ye na lê ti Nzapa pëpe. Bible atene so tongana mbeni zo abata azo ti da ti lo pëpe “sioni ti lo ahon ti zo so amä na bê pëpe.” (1 Timothée 5:8). Tongana mo hinga so kua ti mo ayeke ye so ayeke mû lege na mo ti sara kua so Nzapa amû na mo, a yeke sara si mo wara kamême mbeni ngia so amba ti mo azo ti kua awara ni pëpe.

12. Na alege wa si ti duti zo so aye kua nga so asara ye mbilimbili ayeke ga na e ye ti nzoni?

12 Duti zo so aye kua mingi nga so asara ye mbilimbili. Tongana e sara kua ngangu nga e manda ti sara ni nzoni, e lingbi ti wara aye ti nzoni mingi na pekoni. Mingi ni, azo ti  mungo zo na kua aye gi azo so aye kua mingi nga so ayeke na kode (aProverbe 12:24; 22:29). So e yeke atâ Chrétien, a lingbi e nga e sara ye mbilimbili na place ti kua ti e: e nzi nginza wala kungba wala ngoi ti kua ti patron ti e pëpe (aÉphésien 4:28). Tongana ti so e bâ na yâ ti chapitre so ahon, sarango ye mbilimbili ayeke ga na zo ye ti nzoni. Zo ti kua so a hinga lo tongana zo so asara ye mbilimbili, azo ayeke zia bê ti ala kue na lo. Atâa patron ti e abâ wala lo bâ pëpe so e yeke sara kua ngangu, tere ti e anzere ti hinga so e yeke na “nzoni yingo-ti-hinga” nga so e nzere na bê ti Nzapa so e ye lo.—aHébreu 13:18; aColossien 3:22-24.

13. Nzoni tapande ti e na place ti kua alingbi ti ga na aye ti nzoni wa?

 13 Hinga so sarango ye ti mo alingbi ti gonda Nzapa. Na place ti kua ti e, tongana e ngbâ ti sara ye nzoni tongana Chrétien, biani ambeni zo ayeke bâ ni. Ye ti pekoni ayeke nyen? E lingbi “ti sara pendere ti fango ye ti Nzapa, Sauveur ti e.” (Tite 2:9, 10). Biani, nzoni sarango ye ti e alingbi ti pusu azo ti bâ so lege so e yeke voro na Nzapa ayeke nzoni mingi, na a yeke zia nzara ni na yâ ti ala. Bâ gi ngia so mo yeke wara tongana mbeni zo ti place ti kua ti mo asara nzara ti tâ tënë ngbanga ti nzoni tapande ti mo. Na ahon kue, nzoni sarango ye ti mo ni ayeke mû gonda na Jéhovah nga a yeke mû ngia na bê ti lo.—Diko aProverbe 27:11; 1 Pierre 2:12.

BÂ YÂ TI YE NZONI NA NGOI SO MO YEKE GI KUA

14-16. Tongana e yeke mû desizion ti sara mbeni kua ti nginza, aye use wa a lingbi e bâ ni nzoni?

14 Tongana a ndu tënë ti kua ti nginza, Bible afa pëpe molongo ti akua so Chrétien alingbi ti sara ni nga so lo lingbi ti sara ni pëpe. So aye ti tene pëpe so e lingbi ti yeda na mara ti akua kue, atâa kua ni ayeke tongana nyen. Bible alingbi ti mû maboko na e ti soro kua so anzere na bê ti Nzapa nga ti kpe akua so anzere na bê ti lo pëpe (aProverbe 2:6). Tongana e yeke mû desizion na ndo ti tënë ti kua, aye use ayeke dä so a lingbi e bâ ni nzoni.

15 Gi kua ni wani ayeke ye so Bible ake? Bible ake tâ polele tënë ti nzi, mvene nga na lekengo ayanda (Exode 20:4; Kusala 15:29; aÉphésien 4:28; Apocalypse 21:8). E yeke ke akua kue so ayeke hunda na e ti sara mara ti aye tongaso. Ndoye ti e teti Jéhovah ayeke mû lege na e lâ oko pëpe ti yeda ti sara mbeni kua so andu ambeni sarango ye so adoro acommandement ti lo.—Diko 1 Jean 5:3.

16 Ti sara kua ni so ayeke sara si e nga kue e yeda na asioni sarango ye wala e yeke maï ni? Bâ tapande so. Ti sara kua ti yambango aclient ayeke sioni pëpe. Me, ye ni ayeke duti tongana  nyen tongana a hunda na mbeni Chrétien ti sara kua ni so na mbeni da-nganga so kua ni ayeke ti tuku ngo? Tâ tënë, kua ti lo ayeke ti tuku ngo pëpe. Me, na sarango kua kâ lakue, lo yeke mû maboko na nzoni tambela ti da-nganga so kua ni ayeke ti tuku ango la pëpe? tukungo ngo so Bible ake ni (Exode 21:22-24). Teti so e ye Jéhovah mingi, e ye pëpe ti sara mbeni kua so ague oko na asarango ye so Bible ake.

17. (a) Aye wa a lingbi e bâ ni na ngoi so e ye ti mû adesizion so andu kua ti nginza? (Bâ encadré “ A yeke nzoni mbi yeda ti sara kua so?”) (b) Tongana nyen si yingo-ti-hinga ti e alingbi ti mû maboko na e ti mû adesizion so anzere na bê ti Nzapa?

 17 Na gbungo li nzoni na ndo ti kiringo tënë na ahundango ndo use so ayeke na paragraphe 15 na 16 so, e lingbi ti leke akpale mingi so andu tënë ti kua. Ambeni ye ayeke nga dä so a lingbi e bâ ni nzoni tongana e ye ti mû adesizion na ndo ti mbeni kua ti nginza. * E lingbi pëpe ti ku ti tene ngbâa be-ta-zo asigigi na andia so andu atënë kue so alingbi ti londo na ndo ti tënë ti kua ti nginza. A yeke na ndo so si a hunda na e ti bâ yâ ti ye nzoni. Tongana ti so e bâ na Chapitre 2, a lingbi e leke yingo-ti-hinga ti e si a sara kua nzoni na mandango tongana nyen ti sara ye alingbi na Tënë ti  Nzapa na yâ ti gigi ti e. “Na lege ti sarango kusala na ngangu ti gbungo li” ti e, e lingbi ti sara si yingo-ti-hinga ti e amû maboko na e ti mû adesizion so anzere na bê ti Nzapa nga so ayeke mû lege na e ti ngbâ na yâ ti ndoye ti lo.—aHébreu 5:14.

SARA SI KUA TI NGINZA TI MO AMÛ PLACE TI AYE TI YINGO PËPE

18. Ngbanga ti nyen a yeke kete ye pëpe ti ngbâ ti zia aye ti yingo na kozo ndo?

18 Ti sara si kua ti nginza ti mo amû place ti aye ti yingo pëpe ayeke kete ye pëpe na “alango ti nda ni” so ayeke na “angoi ti akpale [ti ala] so ayeke ngangu na zo ti kanga bê na yâ ni”. (2 Timothée 3:1). A lingbi ti duti tâ ngangu ti wara kua ti nginza na ti ngbâ ti sara ni. Teti so e yeke atâ Chrétien, e hinga so a yeke kota ye ti sara kua ngangu ti bata na sewa ti e. Me tongana e sara hange pëpe, kua ti e ni wala bibe ti gingo mosoro ti dunia so, so ayeke tongana kobela so ayeke gbu zo, alingbi ti kanga lege na e ti sara akua ti yingo (1 Timothée 6:9, 10). Zia e bâ tongana nyen e lingbi ti sara si kua ti nginza ti e amû place ti aye ti yingo pëpe si e “hinga biani aye so ayeke akota ye mingi ahon atanga ni”.—aPhilippien 1:10.

19. Ngbanga ti nyen Jéhovah alingbi biani ti tene e zia bê ti e kue na lo? Ziango bê tongaso ayeke mû maboko na e ti sara nyen pëpe?

19 Zia bê ti mo kue na Jéhovah. (Diko aProverbe 3:5, 6.) Jéhovah alingbi biani ti tene e zia bê ti e kue na lo teti lo yeke bi bê na ndo ti e (1 Pierre 5:7). Lo hinga abezoin ti e nzoni mingi ahon e wani, na lo yeke kanga maboko ti lo na e pëpe (Psaume 37:25). Tongaso, a yeke nzoni ti dengi mê ti mä lo tongana Tënë ti lo adabe ti e atene: “Ala zia si ndoye ti nginza aduti na yâ ti sarango ye ti ala pëpe, me zia aye so ayeke dä alingbi na ala. Teti lo [Nzapa, lo] tene: ‘Fade mbi yeke zia mo lâ oko pëpe nga mbi yeke girisa mo lâ oko pëpe.’” (aHébreu 13:5). Mingi ti awakua ti Jéhovah so ayeke sara kua ti ngoi kue alingbi ti tene biani so Nzapa ayeke na ngangu ti mû na awakua ti lo  aye so ala yeke na bezoin ni. Tongana e zia bê ti e kue na Jéhovah so fade lo yeke bâ lege ti e, e yeke gi bê ti e gi senge senge pëpe na ndo ti aye so a lingbi e mû na azo ti sewa ti e (Matthieu 6:25-32). E yeke zia ande lege pëpe na kua ti nginza ti e ti mû place ti aye ti yingo, aye tongana fango tënë nga na guengo na abungbi.—Matthieu 24:14; aHébreu 10:24, 25.

20. Ti duti na lê so abâ ye nzoni aye ti tene nyen? Tongana nyen si mo lingbi ti ngbâ ti duti na mara ti lê tongaso?

 20 Zia lê ti mo abâ ye nzoni. (Diko Matthieu 6:22, 23.) Ti duti na lê so abâ ye nzoni aye ti tene ti duti na aye ahon ndo ni pëpe na yâ ti gigi ti e. Mbeni Chrétien so lê ti lo abâ ye nzoni ayeke bâ gi ye oko: sarango ye so bê ti Nzapa aye. Tongana e zia lê ti e gi na ndo ti ye oko, fade e yeke tomba pëpe peko ti akua so ayeke ga na gbä ti nginza nga so asara si duti ti e ayeke ga tâ nzoni mingi ahon ti kozo. Nga fade e yeke zia pëpe si tombango peko ti akungba ti mitele so asigigi fini fini, na so ayeke pendere mingi amene e; akungba so, azo ti sarango sabango ni ayeke handa e atene e wara ni awe si e yeke duti na tâ ngia. Tongana nyen mo lingbi ti zia si lê ti mo angbâ gi ti bâ ye nzoni? Kpe ti mû abon senge senge. Sara pëpe si yâ ti da ti mo asi singo na akungba so ayeke mû ngoi ti mo mingi nga so li ti mo kue ayeke gi na ndo ni. Sara ye alingbi na wango ti Bible so atene “tongana e yeke na kobe, bongo na ndo ti lango, so alingbi na e awe.” (1 Timothée 6:8). Sara kue ti zi na yâ ti fini ti mo ambeni ye so ayeke gi asenge ye.

21. Ngbanga ti nyen ti soro aye so a lingbi e zia na kozo ndo? A lingbi aye wa si aga na kozo ndo na yâ ti gigi ti e?

21 Zia aye ti yingo na kozo ndo na ngbâ gi dä. Teti so e lingbi ti sara aye kue na yâ ti gigi ti e pëpe, a lingbi e soro aye so a lingbi e zia na kozo ndo. Tongana e sara tongaso pëpe, aye so ayeke tâ kota ye pëpe alingbi ti mû ngoi ti e mingi na ti mû même place ti aye so ayeke kota ye mingi. Ye wa si a lingbi a ga na kozo ndo na yâ ti gigi ti e? Azo mingi na yâ ti dunia so agboto lê gi na ndo ti mandango mbeti ayo ti tene ala wara mbeni kua so aga na ala nginza mingi na yâ ti aye ti ngoi so. Ye oko, Jésus awa lani adisciple ti lo, lo tene: “Ala ngbâ ti gi royaume ti Nzapa . . . kozoni.” (Matthieu 6:33). E so e yeke atâ Chrétien, e zia Royaume ti Nzapa na kozo ndo na yâ ti gigi ti e. A yeke nzoni adesizion ti e, aye so e yeke zia na gbele e ti wara, nga akua so e yeke sara afa so aye ti Royaume nga aye so bê ti Nzapa aye si ayeke tâ kota ye  mingi na lê ti e ahon akungba ti mitele nga na aye so azo ayeke gi gingo na yâ ti dunia so.

SARA KUA NGANGU NA YÂ TI KUSALA TI FANGO TËNË

E lingbi ti fa so e ndoye Jéhovah tongana e zia kua ti fango tënë na kozo ndo

22, 23. (a) Kota kusala so a hunda na atâ Chrétien ti sara ayeke nyen? Na lege wa si e yeke fa so kusala ni so ayeke kota ye mingi na lê ti e? (Bâ encadré “ Desizion so mbi mû aga na mbi ngia na nzerengo tere.”) (b) Na ndo ti tënë ti kua ti nginza, nyen la mo leke na bê ti mo ti sara?

22 So e hinga so e ga tâ nduru mingi na hunzingo ti aye ti dunia so awe, e zia lê ti e gi na ndo ti kpengba kusala so a hunda na atâ Chrétien ti sara, so ti tene ti fa tënë na ti sara si azo aga adisciple (Matthieu 24:14; 28:19, 20). Na tapande ti Jésus, e ye ti mû ngoi ti e kue na kusala so, so alingbi ti sö fini ti azo. Tongana nyen si e lingbi ti fa so kusala so ayeke kota ye mingi na lê ti e? Mingi ti aTémoin ti Jéhovah amû tere ti ala ti fa tënë na bê ti ala kue tongana awafango tënë na yâ ti congrégation. Ambeni achangé aye na yâ ti duti ti ala ti sara kua tongana pionnier wala missionnaire. Ababâ na amama mingi so abâ na nene ni sarango kua na yâ ti bungbi ti Jéhovah awa amolenge ti ala ti sara kua ti ngoi kue na yâ ti gigi ti ala. Awafango tënë ti Royaume so ayapu na kua ni awara ngia na peko ti ngangu kua ti ala so? En! Ti sara na Jéhovah na âme ti e kue ayeke tâ lege ti wara ngia, nzerengo tere nga na aye ti nzoni mingi na yâ ti gigi ti e.—Diko aProverbe 10:22.

23 Ti mingi ti e, a lingbi e sara kua ngangu teti angbonga mingi ti wara ye ti bata na sewa ti e. Zia e dabe ti e so Jéhovah aye si e wara ngia na peko ti ngangu kua ti e. Tongana e leke bango ndo ti e na asarango ye ti e ti gue oko na bango ndo ti Jéhovah nga na akpengba-ndia ti lo, e lingbi ti wara ngia na yâ ti kusala ti e. Ye oko, zia e leke na bê ti e ti zia lâ oko pëpe si kua ti nginza ti e akanga lege na e ti sara kota kua ti fango nzoni tënë ti Royaume ti Nzapa. Tongana e zia si kusala so aga na kozo ndo na yâ ti gigi ti e, e yeke fa so e ndoye Jéhovah, na tongaso e yeke ngbâ na yâ ti ndoye ti lo.

^ par. 6 A tene so mbupa ti yanga ti Grec so a kiri pekoni ni na “sarapande” aye ti sara tënë ti “mbeni zo so ayeke sara kua ti aye kue so ahunda keke, atâa da, akungba ti yâ ni wala ambeni ye tongaso.”

^ par. 17 Ti hinga ambeni tënë mingi na ndo ti ambeni ye so a lingbi e bâ kozoni ti soro mbeni kua ti nginza, bâ Tour ti Ba Ndo ti 15 avril 1999, alembeti 28-30, nga na ti 15 octobre 1982, lembeti 26, na Français.