Lege ti wara ye ni

Soro mbeni yanga ti kodoro

Gue na gbe ti menu

Gue na li ti atënë ni

Gue na tënë ti yâ ni

aTémoin ti Jéhovah

Sango

“Zia ala ngbâ na yâ ti ndoye ti Nzapa”

 CHAPITRE 8

Nzapa andoye azo so aye saleté pëpe

Nzapa andoye azo so aye saleté pëpe

“Azo so abata tere ti ala na saleté pëpe, mo yeke sara ye na ala na saleté pëpe.” —PSAUME 18:26FD.

1-3. (a) Ngbanga ti nyen mbeni mama ayeke gi ti bâ si molenge ti lo ayü nzoni bongo na aduti na saleté pëpe? (b) Ngbanga ti nyen Jéhovah aye si awakua ti lo aduti na saleté pëpe? Nyen la apusu e ti ye ti duti na saleté pëpe?

MBENI mama aleke kete molenge ti lo ti tene ala sigigi. Lo gi ti bâ si molenge ni asukula ngu na lo yü bongo so ayeke nzoni nga na saleté pëpe. Lo hinga so ti tene molenge ni angbâ na nzoni seni, a lingbi lo duti na saleté pëpe. Nga, lo hinga so lege so molenge ni ayeke leke na tere ti lo alingbi ti ga na gonda wala zonga na ndo ti babâ na mama ti lo.

2 Jéhovah, Babâ ti e ti yayu, aye si awakua ti lo aduti na saleté pëpe. Bible atene: “Azo so abata tere ti ala na saleté pëpe, mo  yeke sara ye na ala na saleté pëpe.” * (Psaume 18:26, FD). Jéhovah andoye e; lo hinga so batango tere ti e na saleté pëpe ayeke ndali ti nzoni ti e. Lo ku nga ti tene sarango ye ti e aTémoin ti lo apusu azo ti gonda lo. Biani, dutingo ti e na saleté pëpe nga na nzoni sarango ye ti e ayeke mû gloire na Jéhovah nga na iri ti lo so ayeke nzoni-kue, me a yeke bi zonga na ndo ti lo pëpe.—Ézéchiel 36:22; diko 1 Pierre 2:12.

3 Ti hinga so Nzapa andoye azo so aye saleté pëpe apusu e ti bata tere ti e na saleté pëpe. E ye si dutingo ti e amû gonda na Jéhovah ngbanga ti so e ndoye lo. Nga, e ye ti ngbâ na yâ ti ndoye ti lo. Tongaso, zia e bâ kozoni kue ngbanga ti nyen a lingbi e bata tere ti e na saleté pëpe; na pekoni, e yeke bâ ye so aye ti tene ti bata tere ti e na saleté pëpe; na nda ni, e yeke bâ tongana nyen e lingbi ti bata tere ti e na saleté pëpe. Ye so e yeke bâ ande alingbi ti mû maboko na e ti bâ wala ambeni ye ayeke dä so a lingbi e gbian ni.

NGBANGA TI NYEN A LINGBI E BATA TERE TI E NA SALETÉ PËPE?

4, 5. (a) Kozo raison so ndali ni e yeke bata tere ti e na saleté pëpe ayeke so wa? (b) Na lege wa aye so Jéhovah aleke na so lê abâ amû lege na e ti bâ so lo ye saleté pëpe?

4 Mbeni lege so Jéhovah ayeke fa ye na e ayeke na lege ti tapande so lo zia. Ni la, Bible awa e ti “ga azo so asara ye tongana ti Nzapa”. (aÉphésien 5:1). Tongaso, kozo raison so ndali ni e yeke bata tere ti e na saleté pëpe ayeke so Jéhovah, Nzapa so e yeke voro lo, ayeke na saleté pëpe, lo yeke na sioni oko pëpe nga lo yeke nzoni-kue na yâ ti aye kue.—Diko Lévitique 11:44, 45.

5 Aye so Jéhovah asara na so lê ti e abâ ni amû lege na e ti hinga so lo yeke na saleté pëpe, gi tongana ti so a mû lege na e nga ti hinga ambeni sarango ye ti lo mingi (aRomain 1:20). A leke lani sese ti duti mbeni ndo so ayeke na saleté pëpe ti tene azo alango dä. Jéhovah aleke ambeni ye so asara si pupu so e yeke hu nga na ngu so e yeke nyon aduti na saleté pëpe. Ambeni sene ayeke nga  dä so ayeke mû azende ti sara ni si a ga ambeni ye so alingbi ti sara sioni na zo pëpe. Awandara amû ambeni sene ni so ti zi na asioni ye so azo atuku na yâ ti akota ngu si abuba ni. A yeke polele so Nzapa so “asara sese” aye saleté pëpe (Jérémie 10:12). A lingbi e nga kue e ye saleté pëpe.

6, 7. Tongana nyen Ndia ti Moïse agboto lê mingi na ndo ti dutingo na saleté pëpe ti azo so ayeke voro Jéhovah?

6 Mbeni raison ni so ndali ni a lingbi e bata tere ti e na saleté pëpe ayeke so Jéhovah, Gbia ti dunia kue, ahunda na awakua ti lo ti duti na saleté pëpe. Na gbe ti Ndia so Nzapa amû na azo ti Israël, tënë ti dutingo na saleté pëpe na tënë ti vorongo Nzapa ague oko. Ndia ni afa so tongana a si na Lâ ti Lungulango Siokpari, a lingbi kota prêtre asukula ngu gi fani oko pëpe me fani use (Lévitique 16:4, 23, 24). A hunda na aprêtre so ayeke sara kua ti sukula maboko ti ala nga na gere ti ala kozoni si ala yä sandaga na Jéhovah (Exode 30:17-21; 2 Chronique 4:6). Ndia ni afa ambeni ye 70 so asara si tere ti zo aduti na saleté nga so ndali ni lo lingbi pëpe ti bungbi oko na amba ti lo ti sara kua ti Nzapa. Tongana duti ti mbeni zo ti Israël ayeke na saleté, lo lingbi pëpe ti voro Nzapa legeoko na amba ti lo; tongana lo sara ni, a lingbi ti fâ lo (Lévitique 15:31). Zo so ake ti sara ye alingbi na ngobo ti zingo saleté na tere ti lo, so andu nga sukulango tere nga na abongo ti lo, a lingbi “a lungula zo so na popo ti bungbi ti azo ni”.—Nombre 19:17-20.

7 Atâa so e yeke na gbe ti Ndia ti Moïse pëpe, Ndia ni so amû lege na e ti hinga bango ndo ti Nzapa na ndo ti aye. A yeke polele so Ndia ni agboto lê mingi na ndo ti dutingo na saleté pëpe ti ala so ayeke voro Nzapa. Jéhovah achangé pëpe (Malachie 3:6). Tongana e ye ti tene lo yeda na vorongo so e yeke voro na lo, a lingbi “vorongo [ni] so ayeke na sioni pëpe nga . . . saleté ayeke dä pëpe”. (Jacques 1:27). Ni la, e yeke na bezoin ti hinga ye so lo ku na mbage ti e na ndo ti tënë so.

TI DUTI NA SALETÉ PËPE NA LÊ TI NZAPA AYE TI TENE NYEN?

8. Fa alege osio so na yâ ni Jéhovah aku na mbage ti e ti duti na saleté pëpe.

8 Na yâ ti Bible, tënë ti dutingo na saleté pëpe andu gi tënë ti tere  ti zo pëpe. Ti duti na saleté pëpe na lê ti Nzapa andu aye kue so e yeke sara na yâ ti fini ti e. Jéhovah aku na mbage ti e ti duti na saleté pëpe na alege osio: kozoni, na lege ti vorongo Nzapa; use ni, na lege ti sarango ye ti e; ota ni, na aye so e yeke bi bê ti e na ndo ni; na osio ni, tere ti e nga na aye ti e. Zia e bâ aye so oko na oko.

9, 10. Ti duti na saleté pëpe na lege ti vorongo Nzapa aye ti tene nyen? Atâ Chrétien ayeke kpe nyen?

9 Dutingo na saleté pëpe na lege ti vorongo Nzapa. Ti fa nda ni nduru, dutingo na saleté pëpe na lege ti vorongo Nzapa aye ti tene ti bungbi tâ vorongo Nzapa na vorongo nzapa ti wataka pëpe. Na ngoi so azo ti Israël azia Babylone ti kiri na Jérusalem, a hunda lani na ala ti sara ye alingbi na wango ti Nzapa so: “I sigigi na ndo so, i ndu ye ti sioni oko pepe; . . . i sukula i mveni.” (Ésaïe 52:11). Kozo raison so ndali ni azo ti Israël akiri na kodoro ti ala ayeke ti kiri na vorongo Jéhovah na place ni. A lingbi vorongo Jéhovah so aduti na saleté pëpe, so ti tene a lingbi a wara na yâ ni pëpe afango ye, asarango ye wala angobo ti anzapa ti Babylone so ayeke bi zonga na ndo ti Nzapa.

10 Laso, e so e yeke atâ Chrétien, a lingbi e sara hange si afango ye ti anzapa ti wataka aga abuba yâ ti vorongo so e yeke voro na Nzapa pëpe. (Diko 1 aCorinthien 10:21.) A lingbi e sara hange mingi ngbanga ti so afango ye ti anzapa ti wataka angoro e kue. Na yâ ti akodoro mingi, ambeni ngobo, ambeni sarango ye nga na ambeni ye ti akotara ague oko na atënë ti mabe ti anzapa ti wataka, na tapande, tënë so a tene toro ti kuâ ayeke dä. Mingi ni, a yeke ye so la asara si azo ayeke lango na place ti kuâ (Zo-ti-fa-tene 9:5, 6, 10). Atâ Chrétien ayeke kpe angobo kue so andu tënë ti mabe ti anzapa ti wataka. * E yeke zia lege pëpe na azo ti pusu e ti doro andia ti Bible so andu tâ vorongo Nzapa.—Kusala 5:29.

11. Ti duti na saleté pëpe na lege ti sarango ye andu nyen? Ngbanga ti nyen a yeke kota ye mingi ti ngbâ ti duti na saleté pëpe na lege ti sarango ye ti e?

11 Dutingo na saleté pëpe na lege ti sarango ye ti mo. Ti duti na saleté pëpe na lege ti sarango ye ti e andu nga kpengo alege kue ti lango-sioni. (Diko aÉphésien 5:5.) A yeke kota ye mingi ti ngbâ ti  duti na saleté pëpe na lege ti sarango ye ti e. Tongana ti so e yeke bâ ande na yâ ti chapitre so ayeke ga, ti “ngbâ na yâ ti ndoye ti Nzapa”, a lingbi e “kpe yongoro na lango-sioni.” Azo so asara lango-sioni si aye ti changé bê ti ala pëpe so, “royaume ti Nzapa ayeke ga ti ala pëpe.” (1 aCorinthien 6:9, 10, 18). Na lê ti Nzapa, mara ti azo tongaso ayeke na popo ti “ala so bê ti zo ayeke londo na aye ti saleté so ala yeke na yâ ni”. Tongana ala ngbâ ti duti na saleté na lege ti sarango ye ti ala, “fade ye so a yeke mû na ala ayeke . . . kuâ ti use ni.”—Apocalypse 21:8.

12, 13. Ye wa atingbi aye so e yeke bi bê ti e na ndo ni na aye so e yeke sara? Tongana nyen e lingbi ti duti na saleté pëpe na yâ ti aye so e yeke bi bê ti e na ndo ni?

12 Dutingo na saleté pëpe na yâ ti aye so zo ayeke bi bê ti lo na ndo ni. Aye so zo ayeke bi bê ti lo na ndo ni ayeke pusu lo ti sara aye ni. Tongana e zia lege na asioni bibe ti mû ndo na yâ ti li ti e nga na yâ ti bê ti e, gbândä gbä e yeke gue ti sara aye ti saleté (Matthieu 5:28; 15:18-20). Me tongana e bi bê ti e gi na ndo ti aye so ayeke nzoni-kue, so ayeke na saleté pëpe, a lingbi ti pusu e ti ngbâ ti duti na sarango ye so ayeke na saleté pëpe. (Diko aPhilippien 4:8.) Tongana nyen si e lingbi ti duti na saleté pëpe na yâ ti aye so e yeke bi bê ti e na ndo ni? Mbeni ye ni ayeke so, a lingbi e kpe angia kue so alingbi ti buba bibe ti e. * Nga, a yeke na lege ti mandango Bible lakue si e lingbi ti bi bê ti e gi na aye so ayeke na saleté pëpe.—Psaume 19:9, 10.

13 Ti ngbâ na yâ ti ndoye ti Nzapa, a yeke kota ye mingi ti bata tere ti e na saleté pëpe na lege ti vorongo so e yeke voro na Nzapa, na lege ti sarango ye ti e nga na lege ti aye so e yeke bi bê ti e na ndo ni. Na yâ ti ambeni chapitre ti buku so, a sara tënë mingi na ndo ti aye so, so andu tënë ti dutingo na saleté pëpe. Zia e bâ fadeso osio lege ti dutingo na saleté pëpe ni: tere ti e nga aye ti e.

TONGANA NYEN E LINGBI TI BATA TERE TI E NGA NA AYE TI E NA SALETÉ PËPE?

14. Ngbanga ti nyen tënë ti batango tere na saleté pëpe abâ gi zo wani pëpe?

14 Ti duti na saleté pëpe andu tere ti e nga na aye ti e. Tënë ni so  abâ gi zo wani awe? Ti azo so ayeke voro Jéhovah, tënë ni ayeke tongaso pëpe. Tongana ti so e fa fade awe, Jéhovah aye si e bata tere ti e na saleté pëpe ngbanga ti so a yeke ndali ti nzoni ti e wani nga ngbanga ti so a lingbi ti ga na gonda wala na zonga na ndo ti lo. Kiri mo gbu li ti mo na ndo ti tapande so e bâ fade na kozo paragraphe. Tongana mo bâ mbeni molenge so lakue tere ti lo ayeke gi saleté wala bongo ti lo ayeke nzoni pëpe, mo yeke hunda tere ti mo wala babâ na mama ti lo ayeke anzoni zo la? E ye pëpe si mbeni ye na tere ti e wala na yâ ti fini ti e abi zonga na ndo ti Babâ ti e ti yayu wala asara si azo adengi mê pëpe ti mä tënë ti e. Bible atene: “E yeke sara kue ti ga pëpe mbeni ye so asara si bê ti zo ason, si a kasa kusala ti e pëpe; me na yâ ti aye kue, e wani e sara nzoni tënë ti e tongana awakua ti Nzapa.” (2 aCorinthien 6:3, 4). Tongana nyen e lingbi ti sara si tere ti e nga aye ti e aduti na saleté pëpe?

15, 16. Kpengo saleté andu aye wa? A lingbi abongo ti e aduti tongana nyen?

15 Lege ti kpengo saleté nga ti lekengo tere ti e nzoni. Atâa so angobo ti kodoro ti azo ayeke nde nde, mingi ni e lingbi ti wara  savon na ngu ti tene e sukula tere ti e lakue nga e bâ nzoni si amolenge ti e aduti na saleté pëpe. Kpengo saleté andu nga sukulango maboko ti e na savon kozoni ti te kobe wala ti ndu ye ti tengo ni. A ndu nga sukulango maboko ti e na peko ti so e londo na kabine wala na peko ti so e sukula ngbonda ti molenge wala na peko ti changengo couche ti lo. Ti sukula maboko na savon alingbi ti mû lege na e ti kanga lege na akobela nga ti bata fini ti azo. A lingbi ti sara si ambeni zo awara pëpe amakongo ti kobela nga na amicrobe; sarango tongaso amû lege na zo ti kpe akobela ti sasa. Na ando so a yeke ngangu ti wara nzoni kabine dä, a yeke nzoni ti lu azende so ayeke sigigi na yâ ti zo, tongana ti so a sara ândö na Israël ti giriri.—Deutéronome 23:12, 13.

16 A yeke nzoni nga ti tene e sukula abongo ti e lakue si a duti nzoni nga na saleté pëpe. A hunda pëpe ti tene bongo ti mbeni Chrétien aduti bongo ti nginza mingi wala bongo so asigigi gi fini fini, me a lingbi a duti nzoni, na saleté pëpe nga na lege ni. (Diko 1 Timothée 2:9, 10.) Atâa e yeke na ndo wa, e ye si bongo ti e nga na tere ti e “[a]sara pendere ti fango ye ti Nzapa, Sauveur ti e.”—Tite 2:10.

17. Ngbanga ti nyen a lingbi da ti e nga aye ti e aduti na saleté pëpe na a leke ni nzoni?

17 Ada ti e nga aye ti e. Peut-être ada ti e ayeke ada so pendere ni apika bê ti azo pëpe, me a lingbi a duti na saleté pëpe na e leke ni nzoni alingbi na ngangu ti e. Nga ti abozo ti e so e yeke gue na ni na bungbi nga na fango tënë, a lingbi e sara kue si a duti na saleté pëpe. Zia e girisa pëpe so da so ayeke na saleté pëpe na yâ ni nga na gigi ni ayeke gonda Nzapa so e voro lo, teti e yeke fa na azo so Jéhovah ayeke Nzapa so ayeke na saleté pëpe, so fade lo yeke “buba azo so ayeke buba sese” na Royaume ti lo ayeke sara si sese ti e aga paradis (Apocalypse 11:18; Luc 23:43). Biani, e ye si na bango da ti e nga na aye ti e azo abâ so même fadeso e yeke maï anzoni ngobo ti dutingo na saleté pëpe so alingbi na azo so ayeke duti ande na yâ ti fini dunia so ayeke ga.

Ti duti na saleté pëpe na lege ti mitele ahunda ti bata tere nga na ndo ti e na saleté pëpe

18. E lingbi ti fa so e ne Da ti Royaume ti e tongana nyen?

18 Da so e yeke voro Nzapa ti e na yâ ni. Tongana e ndoye Jéhovah, e yeke ne Da ti Royaume ti e so ayeke ndo so e yeke voro tâ Nzapa ti e dä na yâ ti vaka ni. Tongana afini zo aga na da ti bungbi,  e ye si ala sara nzoni tënë ti ndo ni. A hunda lakue ti zi asaleté na ti leke aye so atara ti buba na tere ni, ti tene da ni angbâ pendere. E yeke fa so e ne Da ti Royaume ti e tongana e sara ye kue so e lingbi ti sara ti bata da ni si a ngbâ na saleté pëpe. A yeke mbeni kota pasa ti mû ngoi ti e na bê ti e wani ti mû maboko na kua ti sukulango yâ ti da ti bungbi nga ti “leke da” so e yeke voro Nzapa ti e na yâ ni (2 Chronique 34:10). E yeke sara ye alingbi na a-oko kpengba-ndia so na ngoi so e yeke wara tere na ada ti akota bungbi wala na ambeni ndo so e yeke tingbi tere dä ti sara akota bungbi ni so.

E SUKULA TERE TI E WANI TI ZI ASARANGO YE KUE TI SIONI

19. Ti bata tere ti e na saleté pëpe, a hunda na e ti kpe nyen? Bible amû maboko na e na ndo ti tënë so tongana nyen?

19 Ti bata tere ti e na saleté pëpe, a hunda na e ti kpe asarango ye so ayeke sioni si ayeke buba tere ti zo, aye tongana nyongo manga, nyongo sämba ahon ndo ni nga na nyongo ambeni yorö senge senge gi ti tene a turnê li ti zo. Bible afa pëpe iri ti asarango ye ti saleté nga na asioni sarango ye kue so amû ndo laso, me a fa na e ambeni kpengba-ndia so alingbi ti mû lege na e ti hinga bango ndo ti Jéhovah na ndo ti sarango aye tongaso. Teti so e hinga bango ndo ti Jéhovah na ndo ti atënë so, ndoye ti e teti lo ayeke pusu e ti sara ye so anzere na bê ti lo. Zia e bâ akpengba-ndia oku ti Bible.

20, 21. Jéhovah aye si e zia lege ti mara ti asarango ye wa? Kpengba raison wa e yeke na ni ti sara tongaso?

20 “Aita so mbi ndoye ala mingi, so e yeke na azendo so, zia e sukula tere ti e wani ti zi aye kue so asara si tere na bibe aga sioni, nga na lege ti kpengo mbeto ti Nzapa zia e gi ti ga azo so ayeke nzoni-kue ahon ti kozo.” (2 aCorinthien 7:1). Jéhovah aye si e zia lege ti asarango ye so ayeke buba tere ti e nga na bibe ti e wala bango ndo ti e. Tongaso, a lingbi e kpe asarango ye so ayeke mû zo na ngbâa so azo ahinga atene a yeke sara sioni na tere ti zo nga so a sara si li ti zo ayeke nzoni pëpe.

21 Bible afa na e mbeni kpengba raison so ndali ni e yeke “sukula tere ti e wani ti zi aye kue so asara si tere na bibe aga sioni”. Bâ so na 2 aCorinthien 7:1 a tene: “So e yeke na azendo so.” Azendo wa? Tongana ti so aversê so aga kozo na ni afa, Jéhovah amû  zendo, lo tene: “Mbi yeke yamba ala ande. . . . Mbi yeke duti ande babâ ti ala.” (2 aCorinthien 6:17, 18). Gbu li ti mo kete na ndo ti tënë so: Jéhovah amû zendo so ni yeke bata mo na ni yeke ndoye mo tongana ti so mbeni babâ andoye molenge ti lo. Me Jéhovah ayeke sara ye alingbi na azendo ni so gi tongana mo kpe “aye kue so asara si tere na bibe aga sioni”. So tâ ye ti buba ti zia lege na aye so ayeke sara sioni na tere ti zo ti buba pendere songo so mo yeke na ni na Jéhovah!

22-25. Akpengba-ndia wa ti Bible alingbi ti mû maboko na e ti kpe asarango ye so ayeke sara sioni na tere ti zo?

22 “Mo ndoye Jéhovah Nzapa ti mo na bê ti mo kue, na âme ti mo kue nga na bibe ti mo kue.” (Matthieu 22:37). Jésus atene so commandement so ayeke kota ahon atanga ni kue (Matthieu 22:38). A yeke na lege ni ti tene e ndoye Jéhovah tongaso. Ti tene e ndoye lo na bê ti e kue, na âme ti e kue, na bibe ti e kue, a lingbi e kpe asarango ye so ayeke sara si gigi ti zo ahunzi hio wala so ayeke buba ngangu ti gbungo nda ti ye ti e so Nzapa amû na e.

23 [Jéhovah] amû na azo kue fini, mbö nga na aye kue.” (Kusala 17:24, 25). Fini ayeke mbeni matabisi so alondo na Nzapa. E ndoye lo so amû na e matabisi so, ni la e ye ti fa so e ne matabisi ni. E yeke kpe asarango ye kue so ayeke sara sioni na seni ti e, teti e hinga so mara ti asarango ye tongaso ayeke fa na gigi so e ne oko pëpe fini so a mû na e.—Psaume 36:10.

24 “Mo ndoye mba ti mo tongana mo wani.” (Matthieu 22:39). Mingi ni, asioni sarango ye ayeke buba gi fini ti zo ti sarango ni pëpe me nga fini ti azo so ayeke na tere ti lo. Na tapande, tongana mo yeke nyon manga na tere ti zo so ayeke nyon ni pëpe, guru ti manga ni alingbi ti sara sioni na lo nga. Zo so asara sioni na azo so ayeke na tere ti lo adoro ndia ti Nzapa so ahunda e ti ndoye amba ti e. Sarango ye ti lo afa nga so lo tene tâ tënë pëpe tongana lo tene so ni ndoye Nzapa.—1 Jean 4:20, 21.

25 “Woko tere na gbe ti angorogbia nga na akomandema, [na] mä yanga ti ala”. (Tite 3:1). Na yâ ti akodoro mingi, ndia ni ake na azo ti duti na aye tongana mbangi wala ti nyon ni. Teti so e yeke atâ Chrétien, e yeke duti na aye tongana mbangi pëpe nga e yeke nyon ni pëpe.—aRomain 13:1.

26. (a) Ti ngbâ na yâ ti ndoye ti Nzapa, a lingbi e sara nyen? (b) Ngbanga ti nyen dutingo lakue na saleté pëpe na lê ti Nzapa ayeke gi oko nzoni lege ti duti na fini?

 26 Ti ngbâ na yâ ti ndoye ti Nzapa, a lingbi e bata tere ti e na saleté pëpe, gi na ambeni lege ni oko wala use pëpe me na alege ni kue. A lingbi ti duti kete ye pëpe ti zia lege ti mbeni sarango ye so ayeke buba tere ti zo nga ti ngbâ ti ke ni, me zo alingbi ti sara ni. * Ti tâ tënë ni, nzoni lege ti dutingo na fini ti hon so ayeke dä pëpe, ngbanga ti so Jéhovah ayeke fa ye lakue na e ndali ti nzoni ti e. (Diko Ésaïe 48:17.) Ti so ayeke kota mingi ahon atanga ni kue a yeke so, tongana e ngbâ ti duti na saleté pëpe, e yeke duti na ngia so e yeke mû gonda na Nzapa so e ndoye lo, na tongaso e yeke ngbâ na yâ ti ndoye ti lo.

^ par. 2 Mbupa ti yanga ti Hébreu so a kiri pekoni na “saleté pëpe” aye gi pëpe ti sara tënë ti tere ti zo wala aye ti lo so ayeke na saleté pëpe, me nga ti sarango ye ti zo so ayeke na saleté pëpe wala tënë ti vorongo Nzapa na lege ni.

^ par. 10Chapitre 13 ti buku so tongana mo ye ti hinga aye na ndo ti amatanga na angobo so a lingbi atâ Chrétien akpe ni.

^ par. 12 Chapitre 6 ti buku so afa tongana nyen ti soro anzoni ngia.

^ par. 67 A changé iri ni so.

TI HINGA AMBENI TËNË

Asarango ye ti ala aga nzoni: Ala ga nzoni-kue tongana ti Nzapa

Asinziri nga na akota yanga-da ti temple so Ézéchiel abâ na yâ ti mbeni bango li ti lo aye ti fa na e ambeni ye so andu azo ti Nzapa depuis ngu 1914.