Lege ti wara ye ni

Soro mbeni yanga ti kodoro

Gue na gbe ti menu

Gue na li ti atënë ni

Gue na tënë ti yâ ni

aTémoin ti Jéhovah

Sango

TOUR TI BA NDO (TI MANDANGO NI) JANVIER 2015

Koli na wali alingbi biani ti ngbâ ti ye tere?

Koli na wali alingbi biani ti ngbâ ti ye tere?

“Zango ti [ndoye] ayeke zango ti wâ, tâ menga-wa ti L’Éternel.”—BIA TI SAL. 8:6.

1, 2. Azo wa la alingbi ti wara ye ti nzoni tongana ala manda Bia ti Salomon nzoni? (Bâ foto so ayeke na tongo nda ti article ni.)

MBENI wali na koli ayeke bâ lê ti mba na ala yeke he ngia na lango ti mariage ti ala. Azo kue abâ so ala ye tere mingi. Ita so asara diskur ti mariage ti ala abâ tongana nyen la ala gbu mba na kate, na lo hunda tere ti lo, lo tene: ‘Tongana angu ayeke hon, ala yeke ngbâ ande ti ye tere mingi? Wala yengo tere ti ala ni ayeke kiri ande na peko?’ Tongana mbeni koli na wali aye tere biani, songo ti ala ayeke ngbâ ti kpengba même tongana ala wara angangu kpale. Me, teti so azo mingi so asara mariage afâ yâ ti mariage ti ala, a yeke na lege ni ti tene e hunda tere ti e: ‘Koli na wali alingbi biani ti ngbâ ti ye tere?’

2 Même na ngoi ti Salomon, gbia ti Israël ti giriri, a yeke ngangu ti wara azo so aye tere biani. Salomon asara tënë na ndo ti sarango ye ti azo ti ngoi ti lo, lo tene: “Mbi wara gi koli oko na popo ti azo [saki] oko; me mbi wara wali oko pëpe na popo ti ala so kue. Bâ, gi ye oko so mbi wara; Nzapa asara zo mbilimbili, me ala kue agi lege ti sara ye ti mayele nde nde.” (Zo-ti. 7:26-29). Awali so ayeke awande so avoro Baal apusu azo ti Israël ti sara aye ti sioni mingi, a sara si na ngoi ti Salomon lo bâ so a yeke ngangu ti wara  mbeni koli wala mbeni wali so asara nzoni ye. * Me, angu 20 tongaso kozoni, Gbia Salomon asara tënë ti mbeni koli na mbeni wali so aye tere biani na yâ ti mbeni suma-tene. Atâa e sara mariage awe wala ade, Bia ti Salomon alingbi ti mû maboko na e ti hinga ye so tâ yengo tere aye ti tene nga ti hinga tongana nyen la e yeke fa ni.

MBENI KOLI NA WALI ALINGBI BIANI TI YE TERE

3. Ngbanga ti nyen mbeni koli na wali alingbi biani ti ngbâ ti ye tere?

3 Diko Bia ti Salomon 8:6. Tënë “tâ menga-wa ti L’Éternel” so a sara kua na ni ti sara tënë ti ndoye andu aye mingi. Tâ ndoye ayeke “tâ menga-wa ti L’Éternel” ndali ti so Jéhovah la ayeke na gunda ti tâ ndoye. Lo sara zo na image ti lo na lo zia na bê ti zo nzara ti ndoye mba ti lo (Gen. 1:26, 27). Na ngoi so Nzapa aga na kozo wali, Ève, na Adam so ayeke kozo koli, atënë so asigigi lani na yanga ti Adam afa so lo ye Ève. Kite ayeke pëpe so Ève nga kue aye Adam ndali ti so “a kamata lo na yâ” ti Adam (Gen. 2:21-23). Teti so na ngoi so Jéhovah acréé zo lo zia na bê ti zo nzara ti ndoye mba ti lo, mbeni koli na wali alingbi biani ti ngbâ ti ye tere lakue.

4, 5. Fa na nduru tënë mbaï so ayeke na yâ ti Bia ti Salomon.

4 Bia ti Salomon afa pendere mingi ndoye so mbeni koli na mbeni wali alingbi ti duti na ni na popo ti mba. Bia ni ayeke na ndo ti ndoye so ayeke na popo ti mbeni molenge-wali ti kete kodoro ti Sunem, wala Sulem, nga na mbeni maseka berger. Mbaï ni ayeke tongaso: Molenge-wali ni asara kua lani na yâ ti yaka ti vigne ti aita ti lo ti koli nduru na camp ti Gbia Salomon na aturugu ti lo. Salomon abâ molenge-wali ni na lo hunda na azo ti kua ti lo ti ga na lo na yâ ti camp ni. Salomon atene na molenge-wali ni so lo yeke pendere mingi na lo mû na lo gbâ ti aye. Me molenge-wali ni aye ti lo mbeni berger awe nga molenge-wali ni atene so ni ye ti ngbâ gi na berger ni (Bia ti Sal. 1:4-14). Berger ni agi place ti molenge-wali ni na lo gue na yâ ti camp ni. Na ngoi so lo wara lo, ala tene apendere tënë na mba ti fa ndoye ti ala na mbage ti mba.—Bia ti Sal. 1:15-17.

5 Salomon akiri na Jérusalem, lo mû maseka-wali ni lo gue na ni; berger ni amû peko ti maseka-wali ni (Bia ti Sal. 4:1-5, 8, 9). Aye kue so Salomon asara ti tene molenge-wali ni aye lo alï ngu (Bia ti Sal. 6:4-7; 7:2-11). Tongaso, gbia ni azia lo ti kiri na ndo ti lo. Na nda ni, molenge-wali ni atene na berger so lo ndoye lo mingi ti kpe loro “tongana gazelle” ti ga na devant ti lo.—Bia ti Sal. 8:14.

6. Ngbanga ti nyen a yeke ngangu ti hinga zo oko oko so asara tënë na yâ ti Bia ti Salomon?

6 Bia ti Salomon ayeke “bia [so ahon a]bia kue,” a sû ni nzoni nga a yeke pendere mingi. Atâa so kue, a yeke ngangu ti hinga azo so ayeke sara tënë na popo ti ala wala ti hinga zo so ayeke sara tënë gi lo oko. Nga a yeke ngangu ti hinga wala a yeke atënë ti bango li (Bia ti Sal. 1:1). Mbeni bakari (The New Interpreter’s Dictionary of the Bible) atene so “aye tongana kota ye so mbaï ni aluti na ndo ni, mbaï ni kue, atënë ti zo so afa peko ti ye ni nga na azo kue so a sara tënë ti ala na yâ ni ayeke pëpe akota ye so agbu bê ti zo.” Tongaso, ti tene li ti azo angbâ na ndo ti nzoni kode so a sû na atënë ti bia ni nga na suma-tene ni, a zi peut-être iri ti azo ni na yâ ti bia ni. Atâa so a zi iri ti azo ni, e lingbi ti hinga zo oko oko na lege ti tënë so lo tene.

“NDOYE TI MO AHON VIN”

7, 8. Fa ambeni tënë so berger ni nga na maseka-wali ni atene na mba ti fa so ala ye mba.

7 Maseka-wali ni nga na berger ni atene apendere tënë na mba ti fa ndoye so ayeke  na popo ti ala. E lingbi peut-être pëpe ti mä yâ ti ambeni tënë so ala tene na mba, ndali ti so a yeke atënë so a sû ni ahon ngu 3000 awe. Atâa so sarango ye ti ala alingbi ti duti nde na ti ti e laso, e lingbi ti hinga tongana nyen la koli ni na wali ni aye tere lani. Na tapande, berger ni agonda pendere lê ti molenge-wali ni na lege so lo haka ni na ti “akolokoto.” (Bia ti Sal. 1:15, FD). Molenge-wali ni ahaka lê ti berger ni pëpe na lê ti akolokoto me na akolokoto ni wani. (Diko Bia ti Salomon 5:12. *) Vuru lê ti lo so angoro vuko ni ayeke pendere tongana mbeni kolokoto so asukula tere ti lo na yâ ti dulait.

8 Atënë ti yengo tere so ayeke na yâ ti Bia ti Salomon aye pëpe ti sara gi tënë ti pendere ti zo. Bâ ye so berger ni atene na ndo ti sarango tënë ti molenge-wali ni. (Diko Bia ti Salomon 4:7, 11.) Berger ni atene na lo: “Yanga ti mo anzere tongana ngu-lavu; ngu-lavu na dulait ayeke na gbe menga ti mo.” Ti berger ni, atënë ti maseka-wali ni anzere nga ayeke nzoni tongana dulait nga tongana mafuta ti wotoro so anzere mingi. Na ngoi so berger ni atene na maseka-wali ni so ‘lo yeke pendere kue, na ye ti sioni ayeke na tere ti lo pëpe’, lo yeke sara lani tënë ti pendere ti wali ni nga na anzoni sarango ye so lo yeke na ni.

9. (a) Ndoye so ayeke na popo ti koli na wali ti lo andu aye wa? (b) Ngbanga ti nyen a yeke kota ye ti tene koli na wali ti lo asara na mba aye so afa so ala ye mba?

9 Mango tere ndali ti mariage ayeke gi senge mango tere ape wala mbeni ye so koli na wali ayeda ti sara ni sân ndoye wala sân ti tene ala sara na mba aye so afa so ala ye mba. Ndoye ayeke mbeni kota ye so a lingbi aChrétien so asara mariage awe aduti na ni. Me a lingbi a duti mara ti ndoye wa? A yeke ndoye so Bible afa na e ti duti na ni na mbage ti azo kue? (1 Jean 4:8). A yeke ndoye so e yeke na ni na mbage ti afami ti e? A yeke songo so ayeke na popo ti akamarade so aye tere mingi? (Jean 11:3). A yeke yengo tere so mbeni koli na wali aye na tere? (aProv. 5:15-20). Biani, a lingbi mbeni koli na wali ti lo afa tâ ndoye na popo ti ala na alege so kue. Ala yeke fa na mba so ala ye tere na lege ti atënë so ala yeke tene na mba nga na aye so ala yeke sara na mba. A yeke biani kota ye ti sara tongaso lâ na lâ même tongana ala yeke na aye mingi ti sara. Sarango aye so alingbi ti sara si mbeni mariage aduti na siriri nga na ngia. Na ambeni ndo, a yeke soro na mbeni zo mbeni koli wala mbeni wali ti tene lo sara mariage na lo. Peut-être koli na wali ni ahinga tere nzoni pëpe kozo na lango ti mariage ni. Tongaso, tongana ala hinga so a lingbi ala fa na mba na lege ti atënë ti yanga ti ala so ala ye mba, a yeke mû maboko na ala ti ye tere mingi nga mariage ti ala ayeke duti na ngia.

10. Tongana koli na wali ayeke dabe ti ala na aye so ala sara ti fa so ala ndoye mba alingbi ti ga na ala ye ti nzoni wa?

10 Aye so koli na wali ayeke sara ti fa so ala ye mba alingbi ti kpengba mariage ti ala na mbeni lege nde. Na yâ ti bia ni, Gbia Salomon atene na maseka-wali Sulamite, so ti tene zo ti kodoro ti Sulem, lo tene: “Fade e sara ye ti pendere ti lor teti mo, na e zia argent na tere ni.” Lo gonda lo, lo tene so lo yeke “pendere tongana nze, nzoni-kue tongana lâ”. (Bia ti Sal. 1:9-11; 6:10). Me maseka-wali ni angbâ be-ta-zo na berger so lo ye lo mingi. Nyen la amû ngangu na maseka-wali ni nga adë bê ti lo na ngoi so lo yeke yongoro na berger ni? (Diko Bia ti Salomon 1:2, 3.) Lo girisa pëpe atënë so berger ni atene na lo ti fa so lo “ndoye” lo. Ti maseka-wali ni, atënë ti berger ni ayeke “nzoni ahon vin” so azia ngia na bê ti zo, nga iri ti berger ni ayeke nzoni tongana “yombo so asa” na li ti zo  (Ps. 23:5; 104:15). Biani, tongana mbeni koli na wali ti lo ayeke dabe ti ala na atënë so ala tene na mba ti fa so ala ndoye mba, a lingbi ti sara si ala ye tere mingi. A yeke kota ye mingi ti tene koli na wali ti lo asara lakue na mba aye so afa so ala ndoye tere.

ALA ZINGO NDOYE PËPE “JUSKA BÊ TI LO AYE”

11. Nyen la aChrétien so ade ti sara mariage ape alingbi ti manda na lege ti tënë so maseka-wali ni atene na amolenge-wali ti Jérusalem?

11 A-Chrétien so ade ti sara mariage pëpe, mbilimbili ala so ayeke gi mbeni zo ti sara mariage na lo, alingbi nga ti manda ye na lege ti Bia ti Salomon. Maseka-wali ni aye lani Salomon pëpe. Lo tene na amolenge-wali ti Jérusalem, lo tene: “I zingo lo pëpe, i zingo lo pëpe, lo so mbi ndoye lo mingi, juska bê ti lo aye.” (Bia ti Sal. 2:7; 3:5). Ngbanga ti nyen? Ngbanga ti so a yeke na lege ni pëpe ti gi ti ye mbeni koli wala mbeni wali gi tongaso sân ti hinga lo. Tongaso, a yeke nzoni mbeni Chrétien so aye ti sara mariage akanga bê ti lo lo ku juska lo wara mbeni koli wala wali so lo lingbi biani ti ye lo.

12. Ngbanga ti nyen maseka-wali ni aye lani berger ni?

12 Ngbanga ti nyen maseka-wali ti kodoro ti Sulem ni aye lani berger ni? A yeke tâ tënë so berger ni ayeke lani pendere tongana “gazelle” maboko ti lo akpengba tongana “kati ti lor” nga gere ti lo ayeke pendere nga akpengba tongana “pilier ti marbre”. Lo yeke lani na ngangu nga lo yeke pendere. Nga, “lo so [maseka-wali ni a]ndoye lo, lo yeke na popo ti amolenge-koli” “tongana keke ti pomme na popo ti keke ti ngonda.” Tongana maseka-wali so, so ayeke be-ta-zo na Jéhovah, atene mara ti tënë so na ndo ti berger ni afa so berger ni aye lani Jéhovah.—Bia ti Sal. 2:3, 9; 5:14, 15.

13. Ngbanga ti nyen berger ni aye lani maseka-wali ni?

13 Ngbanga ti nyen berger ni aye lani maseka-wali ni? A yeke ngbanga ti so maseka-wali ni ayeke pendere mingi. Même Gbia Salomon asara lani nzara ti lo atâa so lo yeke na ‘awali bale-omene, na awanda bale-miombe, na amasia so zo alingbi ti diko pëpe.’ A yeke gi ndali ti pendere ti maseka-wali ni la berger ni aye lo? Ên-ën. Maseka-wali ni nga aye Jéhovah nga lo yeke na apendere sarango ye. Na tapande, maseka-wali ni asara tere ti lo kete nga lo tene so ni yeke tongana “fleur ti Saron”. Me ti berger ni, maseka-wali ni ayeke nde, “tongana langa na popo ti akî.”—Bia ti Sal. 2:1, 2; 6:8.

14. Ndoye so a sara tënë ni na yâ ti Bia ti Salomon afa nyen na aChrétien so aye ti sara mariage?

 14 Bible awa aChrétien ti sara mariage “gi na yâ ti Seigneur.” (1 aCor. 7:39). Mbeni ita so ayeke kumbamba so aye ti sara mariage ayeke gi pëpe ti sara nzara ti mbeni zo so ayeke Témoin pëpe. Me lo yeke gi ti sara mariage gi na mbeni wakua ti Jéhovah so ayeke be-ta-zo. Koli na wali ti lo ayeke wara akpale lâ oko oko. Me tongana ala use kue ayeke na nzoni songo na Jéhovah, ala yeke duti na ngia nga na siriri na yâ ti mariage ti ala. Tongaso, tongana mo ye ti sara mariage, mû tapande ti berger ni na ti maseka-wali ti Sulem. Gi mbeni zo so ayeke na anzoni sarango ye nga so aye biani Jéhovah.

A-Chrétien ayeke gi pëpe ti sara nzara ti mbeni zo so ayeke Témoin pëpe (Bâ paragraphe 14)

“FINI WALI TI MBI AYEKE YAKA SO AKANGA YANGA NI”

15. Tongana nyen la maseka-wali ti Sulem ayeke tapande ndali ti akoli na awali so akpe mbeto ti Nzapa nga so ade ti sara mariage pëpe?

15 Diko Bia ti Salomon 4:12. Ngbanga ti nyen berger ni atene so maseka-wali ni ayeke tongana “yaka so akanga yanga ni”? Zo kue la ayeke lï pëpe na yâ ti mbeni yaka, wala jardin so a kanga yanga ti gbagba ni. Zo alingbi ti lï na yâ ni gi na yanga ti gbagba ni. Maseka-wali ni ayeke tongana jardin so ndali ti so lo ye gi berger ni. So lo ke ti tene gbia ni ahanda lo so afa so lo yeke tongana “gbagba” me pëpe tongana mbeni “porte” so zo alingbi ti zi ni hio (Bia ti Sal. 8:8-10). Legeoko nga akoli na awali so akpe mbeto ti Nzapa nga so ade ti sara mariage pëpe ayeke bata ndoye ti ala ndali ti zo so ayeke ga ande koli wala wali ti ala.

16. Bia ti Salomon afa nyen na azo so ayeke gi ti hinga tere ti sara mariage?

16 Na ngoi so berger ni ahunda maseka-wali ni ti tene lo na lo ague afono, aita ti maseka-wali ni ti koli ake ti tene lo gue. Me ala tene na lo ti gue ti bata yaka ti vigne. Ngbanga ti nyen? Ala yeke na confiance na lo ape? Ala pensé peut-être so lo ye ti sara lango-sioni? Biani, ala sara hange ndali ti so ala ye ti tene ita ti ala atï pëpe na yâ ti tara (Bia ti Sal. 1:6; 2:10-15). So ayeke mbeni pendere ye ti manda ndali ti aChrétien so ayeke akumbamba. Na ngoi so ala yeke gi ti hinga tere ti sara mariage, ala sara hange ti tï pëpe na yâ ti lango-sioni. Ala duti pëpe na ando so zo alingbi pëpe ti bâ ala. Tongana ala ye ti sara na mba aye so afa so ala ye tere, a lingbi ala sara hange ti tene ala tï pëpe na yâ ti tara.

17, 18. Aye ti nzoni wa la mo wara na mandango atënë so ayeke na yâ ti Bia ti Salomon?

17 Akoli na awali so ayeke aChrétien so asara mariage awe aye ka tere mingi na lango ti mariage ti ala. Teti so Jéhovah so azia gere ti mariage na sese aye ti tene mariage aninga, a yeke kota ye ti tene akoli na awali ti ala asara ngangu ti tene wâ ti ndoye ti ala angbâ ti za lakue nga ti ngbâ ti sara aye so alingbi ti sara si ala ye tere mingi ahon ti kozo.—Marc 10:6-9.

18 Na ngoi so mo yeke gi mbeni zo ti sara mariage na lo, mo ye ti wara mbeni zo so mo lingbi biani ti ye lo nga ti sara si ndoye ni akpengba nga angbâ lakue tongana ti so a fa ni na yâ ti Bia ti Salomon. Même tongana mo ngbâ ti gi mbeni zo ti sara mariage na lo wala tongana mo sara mariage awe, zia si mo na wali wala koli ti mo aduti na tâ ndoye ndali ti so ndoye ayeke “tâ menga-wa ti L’Éternel.”—Bia ti Sal. 8:6.

^ par. 2Tour ti Ba Ndo ti lango 15 ti janvier, ngu 2007, lembeti 31 na Français.

^ par. 7 Bia ti Salomon 5:12 (FD): “Apara ti lê ti lo ayeke tongana akolokoto na terê ti angu so asua, so ala yeke sukula terê ti ala na yâ ti dulait; ala yeke duti na terê ti lende ti ngu.”