Gue na tënë ti yâ ni

Gue na gbe ti menu

Gue na li ti atënë ni

aTémoin ti Jéhovah

Sango

Tour ti Ba Ndo (ti mandango ni)  |  Octobre 2017

 GIGI TI MBENI ZO

Ti sara ye so Nzapa ahunda aga na aye ti nzoni

Ti sara ye so Nzapa ahunda aga na aye ti nzoni

A hunda na mbi na koli ti mbi nga na ita ti mbi ti koli na wali ti lo ti sara mbeni kua so ayeke nde. Hio e tene: “E yeke sara ni.” Nyen la apusu e ti yeda na kua ni? Jéhovah airi tënë nzoni na ndö ti e tongana nyen? Kozoni kue, zia mbi sara tënë na ala na ndö ti mbi wani.

A DÜ mbi na ngu 1923 na Hemsworth, mbeni kete gbata ti Yorkshire, na Angleterre. Mbi yeke na mbeni yaya ti mbi ti koli so iri ti lo ayeke Bob. Na ngoi so mbi yeke na ngu gumbaya tongaso, babâ ti e avo ambeni mbeti so afa tongana nyen la abungbi ti vorongo ti wataka ayeke handa azo. Ye so lo diko na yâ ti ambeti so apika bê ti lo mingi ndali ti so a nzere na lo ape so akota zo ti Nzapa ayeke sara ye ti handango lê ti zo. Angu kete na pekoni, Bob Atkinson aga na da ti e na lo zia mbeni diskur ti Ita Rutherford so a zia na ndö ti phonographe e mä ni. E hinga so a yeke oko groupe ti azo so la asigi na ambeti so Babâ adiko ni lani. Babâ na mama ti mbi atene na Ita Atkinson ti ga ti te ye lakue na ndo ti e na lakui na ti kiri tënë na gbâ ti ahundango ndo ti e na ndö ti Bible. Lo tisa e ti gue na abungbi so a yeke sara na da ti mbeni ita so ayo mingi na ndo ti e ape. E komanse ti gue lakue na abungbi, na mbeni kete congrégation abâ gigi na Hemsworth. A ninga mingi na pekoni ape, e komanse ti tisa aserviteur ti zone (so a iri ala fadeso asurveillant ti circonscription) ti ga ti lango na ndo ti e nga ti tisa apionnier ti acongrégation so ayeke nduru na e ti ga ti te ye na ndo ti e. Aita so apusu mbi ti sara anzoni ye.

E komanse lani ti dë buze, me Babâ atene na ita ti mbi ti koli, lo tene: “Tongana mo ye ti ga pionnier, e yeke zia ande dengo buze so.” Bob ayeda, na ngu 21, lo quitté ndo ti e lo gue ti sara kua ti pionnier. Ngu use na pekoni, na ngoi so mbi yeke na ngu 16, mbi ga pionnier. Na anda-yenga, mbi na aita e yeke fa tënë, me na yâ ti yenga ni, mingi ni mbi fa tënë gï mbi oko. Mbi yeke sara kua na carte ti fango tënë nga na phonographe. Me Jéhovah asara si mbi komanse ti manda Bible na mbeni zo so ague na li ni nzoni. Na nda ni, afami ti lo mingi aga na yâ ti tâ tënë. Ngu oko na pekoni, mbi ga pionnier spécial, mbi na Mary Henshall. A tokua e na mbeni territoire so ade a tokua mbeni zo dä ape na kodro ti Cheshire.

Na ngoi so Use bira so amû sese kue angbâ ti kporo, a hunda na awali ti sara akua ti mû maboko na yâ ti bira ni. E so e yeke lani apionnier spécial, e pensé so a yeke mû lege na e ti duti yamba, tongana tanga ti awakua ti abungbi ti nzapa. Me ada-ngbanga ake,  tongaso a dë ngbanga ti kanga ti lango 31 na li ti mbi. Ngu oko na pekoni, na ngoi so mbi yeke na ngu 19, mbi zia iri ti mbi na popo ti azo so conscience ti ala ake na ala ti sara bira. A gue na mbi na gbele ngbanga fani use, me a zi mbi. Na yâ ti kpale so kue, mbi hinga so yingo vulu amû maboko na mbi na Jéhovah agbu maboko ti mbi, lo sara si mbi luti ngangu na mbi kpengba.—És. 41:10, 13.

MBI WARA MBENI FINI ZO TI TENE MBI NA LO E SARA KUA

Mbi na Arthur Matthews e wara terê na ngu 1946. Na peko ti so Arthur asara kanga nze ota ndali ti so conscience ti lo ake na lo ti sara kua ti turugu, lo gue na ndo ti ita ti lo Dennis, so ayeke pionnier spécial na Hemsworth. Babâ ti ala afa tënë ti Jéhovah na ala na ngoi so ala de foroto na ala wara batême na ngoi so ala yeke maseka. Hio a tokua Dennis na Irlande na Arthur angbâ lo oko. So Arthur so ade maseka ayeke pionnier so asara kua ngangu nga lo yeke sara ye na lege ni apika bê ti babâ na mama ti mbi mingi, ala tisa lo ti ngbâ na ndo ti ala. Na ngoi so mbi yeke gue na ndo ti ala, mbi na Arthur e yeke sukula asembe na peko ti tengo ye. A si na mbeni ngoi, e komanse ti tokua lettre na mba. Na yâ ti ngu 1948, Arthur akiri asara kanga ti nze ota. E sara mariage na janvier ngu 1949, na e leke na bê ti e ti ngbâ ti sara kua ti ngoi kue aninga. So Jéhovah asara tufa na ndö ti e nga e buba nginza ti e ape, na ngoi ti congé e yeke wara nginza na lege so e yeke ko alê ti keke, tongaso si e wara lege ti ngbâ ti sara kua ti pionnier.

Na Hemsworth kete na peko ti mariage ti e na ngu 1949

Ngu oko na pekoni, a tokua e na Irlande du Nord, e gue kozo na Armagh na pekoni e gue na Newry, na ando ni so use kue aCatholique ayeke dä mingi. Na ando ni so azo ake amba ti ala ngangu ndali ti bungbi ti vorongo ti ala, tongaso a lingbi e sara hange mingi nga e bâ yâ ti aye nzoni na ngoi so e yeke fa tënë na azo. E sara bungbi na ndo ti ambeni ita so ayo na e kilomètre 16. Azo miombe la aga na bungbi ni. Tongana e lango kâ, e yeke lango na sese na ndade ni na ndapre e yeke te gbâ ti kobe. A nzere na e mingi ti hinga so fadeso aTémoin ayeke kâ mingi.

“E YEKE SARA NI”

Ita ti mbi ti koli na wali ti lo, Lottie, ayeke lani apionnier spécial na Irlande du Nord. Na ngu 1952 e osio kue e gue na mbeni kota bungbi ti lango ota na Belfast. Mbeni ita ti nzoni bê ayamba e kue na ndo ti lo, e na Pryce Hughes so na pekoni lo ga serviteur ti filiale na Grande-Bretagne. Na mbeni bï e sara lisoro na ndö ti fini brochure La voie de Dieu est une voie d’amour so a sigi na ni ndali ti azo ti Irlande. Ita Hughes atene so a yeke kete ye ape ti fa tënë na aCatholique ti République d’Irlande. A yeke tomba aita na ando so ala yeke lango dä nga aprêtre ayeke pusu azo ti sara ye ti ngangu na aita. Pryce atene: “Ti sara kapa ti kangbingo brochure ni na yâ ti kodro ni kue, e yeke na bezoin ti azo so ayeke na oto.” * Hio e tene: “E yeke sara ni.”

E na amba ti e apionnier na ndö ti mbeni moto nga na yâ ti ye ti yongo zo so a zia na terê ni

Mbeni ndo so apionnier alingbi ti duti dä lakue na  Dublin ayeke ndo ti Mama Rutland, mbeni ita-wali so ayeke be-ta-zo teti angu mingi. Na peko ti so e gue e duti kâ kete nga e kä ambeni ye ti e, e osio kue e monté moto ti Bob so a zia mbeni ye ti yongo azo na terê ni na e gue e gi mbeni oto. E wara oto ti mbeni zo so lo ye ti kä ni na e hunda lo ti ga na ni na e, ndali ti so e hinga ti kpe na oto ape. Na lakui Arthur aduti na ndö ti gbogbo, lo sara ye mo bâ mo tene lo yeke kpe na oto ni. Na ndade ni na ndapre na ngoi so lo yeke gi ti sigi na oto ni, Mildred Willett, mbeni ita-wali missionnaire, so na pekoni lo na John Barr asara mariage, aga na ndo ti e. Ndali ti so lo hinga ti kpe na oto, lo fa na Arthur tongana nyen ti kpe na oto ni. E yeke fadeso nduru ti hon.

Oto ti e nga na da ti e so a yeke gboto ni na oto

Na pekoni, e yeke lani na bezoin ti ndo ti lango. Aita atene na e ti lango pëpe na yâ ti kete da so a yeke gboto ni na oto ndali ti so azo so ayeke kanga lege na e alingbi ti gbi ni. Tongaso e gi mbeni da me gbä. Na bï ni so e kue e lango na yâ ti oto ni. Na ndade ni, e wara mbeni kete da, so a yeke gboto ni na oto, so kete gbogbo ti étage ayeke na yâ ni. Na a ga da ti e. A dö bê ti e so azo ti fango yaka so ayeke na nzoni bê ayeda ti tene e zia da ti e ni na ndo ti ala. E fa tënë na yâ ti territoire so ayo kilomètre 16 ti si na 24 na ndo so da ti e ni ayeke dä. Tongana e hon na da ti e na mbeni ndo nde, e yeke kiri ti fa tënë na azo na ndo so e zia lani da ti e ni dä.

E si na ayanga-da kue so ayeke na sud-est ti République d’Irlande sân ti wara kota kpale, e kangbi brochure ahon 20 000 na e tokua iri ti azo so ayeda na tënë ni na bureau ti filiale ti Grande-Bretagne. A yeke mbeni pendere ye so laso aTémoin ayeke kâ mingi.

E KIRI NA ANGLETERRE, NA PEKONI E GUE NA ÉCOSSE

Ambeni ngu na pekoni, a tokua e na sud ti Londres. Ayenga kete na pekoni, aita ti bureau ti filiale ti Grande-Bretagne airi Arthur na ala tene na lo ti komanse kua ti circonscription na ndade ni. A fa na e tongana nyen ti sara kua ni na yâ ti yenga oko, na pekoni e gue na circonscription ti e na Écosse. Arthur awara lani ngoi mingi ti leke adiskur ti lo ape, me so lo yeke ka nduru ti sara kua kue so a mû na lo na yâ ti kua ti Jéhovah akpengba mbi mingi. Kua ti circonscription ni anzere na e mingi. E sara angu mingi na yâ ti territoire so ade a tokua mbeni zo dä ape, na fadeso a nzere na e mingi ti duti na popo ti aita.

Na ngoi so a tisa Arthur na Ekole ti Galaad na ngu 1962, e yeke lani na mbeni kota desizion ti mû. Ekole ni ayeke sara lani nze bale-oko, me mbi peut ti gue na lo ape ndali ti so a tisa mbi ape. Na nda ni e tene a yeke nzoni Arthur ayeda na tisango ndo ni. Ndali ti so mbeni pionnier ayeke dä ape ti tene mbi na lo e fa tënë, a kiri na mbi na Hemsworth ti sara kua ti pionnier spécial. Ngu oko na pekoni, na ngoi so Arthur akiri, a tokua e ti sara kua ti district, e sara kua na Écosse, na nord ti Angleterre nga na Irlande du Nord.

FINI KUA NA IRLANDE

Na ngu 1964, a mû na Arthur mbeni fini kua. Lo ga surveillant ti bureau ti filiale na République  d’Irlande. Kua ti guengo na ando nde nde anzere lani na e mingi, tongaso na tongo nda ni e sara mbeto ti changement ni. Tongana mbi gbu li ti mbi fadeso na ndö ti kua ni, mbi kiri singila mingi so mbi wara pasa ti sara kua na Béthel. Mbi bâ ti mbi so tongana zo ayeda ti sara mbeni kua même tongana a nzere na lo ti sara ni ape, Jéhovah ayeke iri tënë nzoni lakue na ndö ti lo. Na Béthel, mbi sara kua na yâ ti bureau, mbi zia ambeti na yâ ti acarton, mbi tö kobe nga mbi sara nettoyage. Na ambeni ngoi, e sara nga kua ti district na e wara lege ti tingbi na aita na yâ ti kodro ni kue. Ti hinga aita so nga ti bâ tongana nyen la azo so e manda Bible na ala ague na li ni, a sara si e duti na kpengba songo na sewa ti aita ti e na Irlande. So pendere pasa!

MBENI KPENGBA YE NDALI TI ATÉMOIN NA IRLANDE

A sara kozo assemblée internationale na Irlande na gbata ti Dublin na ngu 1965. * Atâa so azo akanga lege na e ngangu, assemblée ni apassé nzoni. Azo 3 948 aga, na azo 65 awara batême. Azo kue so amû ndo ti lango na aita 3 500 so alondo na akodro-wande aga awara mbeni lettre so a kiri singila na ala. Nga, azo so amû ndo ti lango na aita agonda lani anzoni sarango ye ti aita. A yeke biani mbeni kpengba ye ndali ti Irlande.

Arthur ayeke bara Ita Nathan Knorr na ngoi so Ita Knorr aga ti sara kota bungbi ti ngu 1965

Arthur ayeke fa sigingo ti buku Mbeti ti atene ti Bible na yanga ti Gaélique na ngu 1983

Na ngu 1966, a zia nord nga na sud ti Irlande na gbe ti bureau ti filiale ti Dublin. Dutingo beoko ti aita tongaso ayeke nde mingi na ti azo ti Irlande, so tënë ti poroso na ti vorongo Nzapa akangbi yâ ti ala. A nzere na e mingi ti bâ tongana nyen la aCatholique mingi aga na yâ ti tâ tënë na ala yeke sara kua maboko na maboko na aita ti ala so ayeke lani aProtestant.

KUA TI E ACHANGÉ NGANGU

Na ngu 2011, gigi ti e achangé ngangu na ngoi so filiale ti Grande-Bretagne na ti Irlande abungbi aga filiale oko na a tokua e na Béthel ti Londres. Na ngoi ni so, mbi komanse ti gi bê ti mbi na ndö ti seni ti Arthur. Lo yeke lani na mbeni ngangu kobela so a iri ni Parkinson. Na lango 20 ti mai ngu 2015, kamarade ti mbi so mbi na lo e sara ngu 66 akui.

Na yâ ti angu so ahon, vundu asara mbi mingi. Giriri, Arthur ayeke lakue dä ti mû maboko na mbi. So lo yeke dä ape, nzara ti lo asara mbi mingi. Me tongana mo hon na yâ ti mara ti akpale so, songo ti mo na Jéhovah ayeke kpengba mingi. A zia nga ngia na bê ti mbi ti hinga so azo mingi aye lani Arthur. Aita ti Irlande, ti Grande-Bretagne na même ti États Unis atokua alettre na mbi. Alettre so, legeoko na atënë ti kpengbango zo ti Dennis, ita ti Arthur ti koli, nga na ti wali ti lo Mavis na amolenge ti ala ti wali, Ruth na Judy, amû maboko na mbi mingi.

Mbeni versê so akpengba mbi mingi ayeke Ésaïe 30:18 so atene: “Jéhovah akanga bê ti lo, lo ku ti sara nzoni na ala, na lo yeke londo ti sara nzoni bê na ala, ndali ti so Jéhovah ayeke Nzapa ti mbilimbili. Ngia ayeke na azo kue so angbâ ti ku lo.” A dë bê ti mbi mingi ti hinga so Jéhovah akanga bê ti lo, lo ku ti leke akpale ti e kue na ti mû na e apendere kua ti sarango ni na yâ ti fini dunia ti lo.

Tongana mbi gbu li ti mbi na ndö ti gigi ti e ândö, mbi bâ tongana nyen la Jéhovah afa lege na e nga lo iri tënë nzoni na ndö ti kua ti fango tënë na Irlande. Mbi bâ ni tongana kota pasa ti mû mbage kete na yâ ti kua so. Kite oko ayeke dä ape so tongana e sara ye so Jéhovah ahunda na e, a yeke ga lakue na aye ti nzoni.

^ par. 12Annuaire ti ngu 1988, l. 100-102.

^ par. 22Annuaire ti ngu 1988, l. 109-112.