Gue na tënë ti yâ ni

Gue na gbe ti menu

Gue na li ti atënë ni

aTémoin ti Jéhovah

Sango

Tour ti Ba Ndo (ti mandango ni)  |  Mars 2017

Asa, Josaphat, Ézéchias na Josias

Sara na Jéhovah na bê ti mo kue

Sara na Jéhovah na bê ti mo kue

“Pardon, Jéhovah, mbi gbu gere ti mo. Dabe ti mo so mbi yeke be-ta-zo na mo, mbi sara na mo na bê ti mbi kue.”2 AGBIA 20:3.

ABIA: 52, 65

1-3. Ti sara na Jéhovah ‘na bê kue’ aye ti tene nyen? Mû mbeni tapande.

SO E yeke mbilimbili-kue pëpe, e yeke sara afaute. Singila na Jéhovah so amû ye so a futa ti zi azo nga ayeke nduru ti pardonné e. Tongaso, tongana e sara terê ti e kete nga e changé bê ti e, e lingbi ti hunda lo ti pardonné e. E yeke na confiance so Jéhovah ayeke sara ye na e pëpe “alingbi na siokpari so e sara”. (Ps. 103:10). Me a lingbi e “sara na lo na bê ti [e] kue”. (1 Chron. 28:9). Tongana nyen la e lingbi ti sara ni atâa so e yeke mbilimbili-kue ape?

2 Ti mû maboko na e, e lingbi ti haka fini ti Gbia Asa na ti Gbia Amasiah. Agbia ti Juda so use kue asara lani aye so ayeke na lege ni na lê ti Jéhovah, me Asa asara ni na bê ti lo kue (2 Chron. 15:16, 17; 25:1, 2; aProv. 17:3). Agbia so use kue ayeke mbilimbili-kue pëpe nga ala yeke sara lani afaute. Ye oko, Asa adö lani alege ti Nzapa azia pëpe ndali ti so lo “mû bê ti [lo] kue” na Nzapa (1 Chron. 28:9, kete tënë na gbe ni). Ti Amasiah, lo sara na Jéhovah lani na bê ti lo kue pëpe. Na peko ti so lo sö benda na ndö ti awato ti Nzapa, lo mû anzapa ti ala lo ga na ni na lo komanse ti voro ala.2 Chron. 25:11-16.

 3 Ti sara na Nzapa ‘na bê kue’ ahunda ti ye lo na bê kue na ti sara na lo lakue lakue. Mingi ni na yâ ti Bible, tënë “bê” aye ti sara tënë ti zo ti yâ ni. A ndu anzara ti bê, gbungo li, bango ndo, akode, aye so apusu zo ti sara ye nga na aye so zo aleke ti sara. Tongaso, zo so ayeke sara na Jéhovah na bê ti lo kue ayeke sara na lo pëpe ti handa na lê ti azo. Lo yeke sara kua ti Jéhovah gï tongaso pëpe. Ka ti e ayeke tongana nyen? Atâa so e yeke mbilimbili-kue pëpe, tongana e ngbâ ti ye Nzapa nga ti sara na lo sân ti handa lê ti azo, e yeke sara na lo na bê ti e kue.2 Chron. 19:9.

4. Nyen la e yeke bâ ni fadeso?

4 Ti hinga nda ti tënë ti sara na Nzapa na bê kue, zia e gbu li ti e na ndö ti fini ti Asa nga na ti ambeni gbia ti Juda so asara lani na Nzapa na bê ti ala kue: Josaphat, Ézéchias nga na Josias. Ala osio kue asara lani afaute, me Jéhovah angbâ lani ti bâ ala na nzoni lê. Ngbanga ti nyen la Nzapa abâ lani so ala sara na lo na bê ti ala kue? Tongana nyen la e lingbi ti sara ye tongana ala?

ASA ASARA LANI “NA JÉHOVAH NA BÊ TI LO KUE”

5. Akpengba ye wa la Asa asara lani?

5 Asa ayeke lani ota gbia ti Juda na peko ti so mara ti Israël akangbi lani aga royaume ti Israël na royaume ti Juda. Lo zi ayanda kue na yâ ti kodro ti lo nga lo tomba na yâ ti temple akoli so ayeke sara lango-sioni. Lo zi même âta ti lo Maacah na ndo ti lo ti “mama ti kodro, ndali ti so lo sara mbeni yanda so gï na bango ni bê ti zo ason.” (1 aGbia 15:11-13). Na ndö ni, Asa amû wango na azo ti lo “ti gi Jéhovah . . . nga ti sara ye alingbi na Ndia nga na acommandement ti lo.” Biani, lo sara lani si tâ vorongo amaï.2 Chron. 14:4.

6. Asa asara ye lani tongana nyen na ngoi so aturugu ti Éthiopie aga ti sara bira na Juda?

6 Jéhovah asara si siriri aduti na Juda na ngoi ti akozo ngu bale-oko ti lengo gbia ti Asa. Na pekoni, Zera, zo ti Éthiopie aga na aturugu 1 000 000 nga na achar 300 ti sara bira na azo ti Juda (2 Chron. 14:1, 6, 9, 10). Asa asara ye lani tongana nyen na gbele kpale so? Lo zia lani bê ti lo kue na Jéhovah. (Diko 2 Chronique 14:11.) Ti kiri tënë na sambela so Asa asara na bê ti lo kue, Nzapa asara si Asa asö benda, lo futi aturugu ti Éthiopie kue (2 Chron. 14:12, 13). Même na ngoi so agbia ayeke lani be-ta-zo pëpe, Jéhovah alingbi ti sara si ala sö benda na ndö ti awato ndali ti iri ti lo wani (1 aGbia 20:13, 26-30). Ye oko, Asa azia lani bê ti lo na Nzapa na Jéhovah akiri tënë na sambela ti lo. Me na ambeni ngoi na pekoni, lo sara ye na ndara pëpe. Na tapande, lo gi lani mungo maboko na mbage ti gbia ti Syrie ahon ti gi ni na mbage ti Jéhovah (1 aGbia 15:16-22). Atâa so kue, Jéhovah abâ lani so lo ngbâ ti ye lo. “Na yâ ti gigi ti Asa kue, lo sara na Jéhovah na bê ti lo kue.” Tongana nyen la e lingbi ti mû nzoni tapande ti Asa?1 aGbia 15:14.

7, 8. Tongana nyen la mo lingbi ti sara ye tongana Asa na yâ ti kua ti Jéhovah?

7 E oko oko kue e lingbi ti bâ yâ ti bê ti e ti bâ wala e yeke sara na Nzapa na bê kue. Hunda terê ti mo: ‘Mbi leke na bê ti mbi ti ngbâ ti zia ngia na bê ti Jéhovah, ti gbu koko ti tâ vorongo nga ti sara si congrégation aduti na saleté ape?’ Gbu li ti mo ti bâ tongana nyen la Asa abezoin lani mingi ti sara ye na mbeto ape ti zi na yâ ti kodro ni âta ti lo Maacah, so ayeke lani “mama ti kodro”. Na ambeni ngoi, peut-être mo yeke na bezoin ti sara ye na mbeto pëpe tongana ti Asa. Na tapande, mo yeke sara tongana  nyen tongana mbeni zo ti sewa ti mo wala mbeni kamarade ti mo so mo ye lo mingi asara siokpari na ake ti changé bê ti lo na a lingbi a bi lo na gigi? Mo yeke leke na bê ti mo ti sara songo na lo ape? Nyen la bê ti mo ayeke pusu mo ti sara?

8 Legeoko tongana Asa, mo lingbi ti fa so mo sara na Nzapa na bê ti mo kue tongana mo zia bê ti mo na lo na ngoi so mo tingbi na kangango lege so ambeni ayeke même peut-être ngangu ti hon ndö ni. A lingbi ti zia kamene na lê ti mo wala a he mo na ekole ndali ti so mo yeke Témoin ti Jéhovah. Wala amba ti mo ti place ti kua alingbi ti bâ so a yeke ye ti buba so mo mû congé ndali ti aye ti yingo wala ndali ti so mo yeke sara ka kua ahon l’heure ape. Na yâ ti aye tongaso, zia bê ti mo na Nzapa tongana ti so Asa asara lani. Sambela Jéhovah, sara mbeto pëpe nga ngbâ ti sara ye so ayeke na lege ni. Girisa ape so Nzapa akpengba lani Asa na lo mû maboko na lo, lo yeke kpengba ande mo nga.

9. Na ngoi so e yeke fa tënë, tongana nyen la e lingbi ti fa so e yeke sara na Nzapa na bê ti e kue?

9 Awakua ti Nzapa asara aye mingi ahon ti pensé gï na ala wani. Asa asara lani si tâ vorongo amaï. Legeoko nga e yeke mû maboko na amba ti e “ti gi Jéhovah.” A doit ti nzere na Jéhovah mingi tongana lo bâ so e yeke sara tënë ti lo na amba ti e ndali ti so e ye lo nga ndali ti so e bi bê ti e na ndö ti kekereke ti azo.

JOSAPHAT AGI JÉHOVAH

10, 11. Tongana nyen la mo lingbi ti sara ye tongana Josaphat?

10 Josaphat, molenge ti Asa ti koli, “[a]ngbâ ti sara ye tongana ti babâ ti lo Asa.” (2 Chron. 20:31, 32). Lo sara ni tongana nyen? Josaphat asara ye tongana ti babâ ti lo, lo wa azo ti gi Jéhovah. Lo sara ni na lege so lo leke mbeni kapa ti fango ye na yâ ti “mbeti ti Ndia ti Jéhovah”. (2 Chron. 17:7-10). Lo gue même lani na yâ ti territoire ti nord ti Israël juska na ando so ahoto ayeke dä na Éphraïm, “ti sara si ala kiri na mbage ti Jéhovah”. (2 Chron. 19:4). Josaphat ayeke lani mbeni gbia “so agi lani Jéhovah na bê ti lo kue.”2 Chron. 22:9.

11 Laso, Jéhovah aye ti tene a fa ye na ndö ti lo na azo na yâ ti dunia kue, na e kue e lingbi ti mû maboko na kua ni. Eskê mo leke na bê ti mo nze oko oko ti fa tënë ti Nzapa na azo ti gi ti ndu bê ti ala ti sara na Nzapa? Tongana mo sara ngangu ti sara ni nga na lege ti tufa ti Nzapa, mo lingbi ti komanse ti manda Bible na mbeni zo. A yeke ye so mo leke ti sara so mo yeke sambela ndali ni? Mo yeke nduru ti manda Bible na mbeni zo atâa a lingbi mo sara ni na yâ ti ambeni ngoi so mo mû ti wu terê ti mo? Nga gï tongana ti so Josaphat ague lani na territoire ti Éphraïm ti mû maboko na azo ti kiri na yâ ti tâ vorongo, e lingbi ti gi ti mû maboko na azo so ayeke fa tënë mbeni pëpe. Na ndö ni, a-ancien ti congrégation ayeke leke ti sara vizite nga ti mû maboko na azo so a bi ala na gigi na so azia lege ti siokpari so ala yeke sara lani.

12, 13. (a) Na ngoi so Josaphat atingbi na mbeni ye so asara lo mbeto, lo sara lani ye tongana nyen? (b) Ngbanga ti nyen la a lingbi e sara ye tongana Josaphat ti yeda na awokongo ti e?

12 Josaphat asara ye tongana babâ ti lo, Asa, lo ngbâ ti zia bê ti lo na Jéhovah même na ngoi so gbâ ti aturugu aga lani ti sara bira na Juda. (Diko 2 Chronique 20:2-4.) Mbeto asara lani Josaphat. Ye oko, “lo mû bê ti lo kue ti gi Jéhovah.” Na yâ ti sambela, lo sara terê ti lo kete lo tene so azo ti lo ayeke “na ngangu oko pëpe na devant ti gbâ ti azo so” nga so lo na azo ti lo ahinga ye so  ala lingbi ti sara pëpe. Lo zia bê ti lo kue na Jéhovah, lo tene: “Lê ti e ayeke gï na mbage ti mo.”2 Chron. 20:12.

13 Na ambeni ngoi, legeoko tongana Josaphat, e lingbi ti hinga pëpe ye so e lingbi ti sara, mbeto alingbi même ti sara e (2 aCor. 4:8, 9). Girisa ape so na yâ ti mbeni sambela so Josaphat asara na lê ti azo lo tene so mbeto asara lo na azo ti lo (2 Chron. 20:5). Azo so ayeke mû li ni na yâ ti sewa alingbi ti sara ye tongana Josaphat ti hunda na Jéhovah ti fa lege na ala nga ti kpengba ala ti hon ndö ti kpale so ala tingbi na ni. Sara kamene ape ti zia si azo ti sewa ti mo amä atënë ti vorongo terê so mo yeke tene. Ala ayeke bâ so mo zia bê ti mo kue na Jéhovah. Nzapa amû lani maboko na Josaphat, lo yeke mû ande nga maboko na mo.

ÉZÉCHIAS ANGBÂ LANI TI SARA YE SO AYEKE NA LEGE NI

14, 15. Tongana nyen la Ézéchias afa so lo zia bê ti lo kue na Nzapa?

14 Ézéchias ayeke mbeni gbia so “[a]ngbâ gï nduru na terê ti Jéhovah.” Lo sara ni atâa so babâ ti lo azia mbeni sioni tapande nga avoro ayanda. Ézéchias “[a]zi ando so ayeke na nduzu, nga lo kungbi yâ ti ayanda ti tênë na ayongoro yanda. Lo neka yâ ti ngbo ti cuivre so Moïse asara ni ândö,” ndali ti so azo ti Israël ayeke voro ni lani. Lo sara na Jéhovah na bê ti lo kue ndali ti so “lo ngbâ lakue ti bata acommandement so [Jéhovah a]mû na Moïse.”2 aGbia 18:1-6.

15 Même na ngoi so aturugu ti Assyrie, so ayeke lani na ngangu ahon aturugu kue na yâ ti dunia, alï na ngangu na yâ ti Juda na ala ye ti futi Jérusalem, Ézéchias azia bê ti lo kue na Jéhovah. Sennakérib, gbia ti Assyrie, ahe Jéhovah nga lo gi ti zia mbeto na yâ ti Ézéchias ti zia lege ti bira ni. Ye oko, na yâ ti sambela Ézéchias afa so lo zia bê ti lo kue na ngangu ti Jéhovah ti sö azo. (Diko Ésaïe 37:15-20.) Nzapa akiri tënë na sambela ti lo na lege so lo tokua mbeni ange ti fâ aturugu 185000 ti Assyrie.És. 37:36, 37.

16, 17. Tongana nyen la mo lingbi ti sara ye tongana Ézéchias na yâ ti kua ti Nzapa?

16 Ambeni ngoi na pekoni, terê ti Ézéchias ason na a ngbâ kete lo kui. Lo voro yanga na Jéhovah ti dabe na dutingo be-ta-zo ti lo na ti mû maboko na lo. (Diko 2 aGbia 20:1-3.) Bible afa na e so e yeke pëpe na ngoi so e lingbi ti ku ti tene Nzapa asara amiracle ti sava azo wala ti tene lo sara si e ngbâ na fini aninga mingi. Me tongana ti so Ézéchias asara lani, e oko oko kue e lingbi ti sambela Jéhovah e tene: “Mbi yeke be-ta-zo na mo, mbi sara na mo na bê ti mbi kue.” Mo mä na bê so Jéhovah ayeke na ngangu nga lo yeda na bê ti lo wani ti mû ngangu na mo même na ngoi so terê ti mo ason?Ps. 41:3.

17 Tongana e gbu li ti e na ndö ti tapande ti Ézéchias, e lingbi ti bâ so e yeke na bezoin ti zi mbeni ye so ayeke kanga lege na songo ti e na Nzapa wala mbeni ye so ayeke gboto e yongoro na tâ vorongo. A yeke polele so e ye ti sara ye pëpe tongana azo ti dunia so, so na lege ti aye so a yeke vunga na sango, ala yeke sara ye na azo mo bâ mo tene azo ni ayeke anzapa. Biani, peut-être terê ti ambeni ita anzere ti sara lisoro na afami wala na akamarade ti ala na lege ti Internet. Me azo mingi na yâ ti dunia asara ye ahon ndö ni na Internet, ala yeke mû peko ti akoli wala awali so ala hinga même ala pëpe. Wala ala yeke mû ngoi mingi ti bâ afoto ti ala wala ti diko ye na ndö ti ala. Sarango ye tongaso alingbi ti buba ngoi ti e.  Baba alingbi ti lï e tongana azo mingi afa so ala ye afoto wala acommentaire so e zia na ndö ti Internet. Wala tongana e ga ti bâ so azo azia lege ti bango aye so e zia ni na ndö ti Internet bê ti e alingbi ti son. E pensé so bazengele Paul wala Aquila na Priscille alingbi ti mû ngoi ti ala lâ oko oko ti zia na ndö ti Internet foto ti mbeni zo wala ti gi anzene nzene ye na ndö ti mbeni zo so ayeke ita ape? Bible atene so Paul amû “ngoi ti lo kue na tënë ni”. Nga Aquila na Priscille amû ngoi ti ala lani ti fa ‘lege ti Nzapa nzoni mingi’ na azo (Kus. 18:4, 5, 26). E lingbi ti hunda terê ti e: ‘Mbi yeke sara hange ti sambela pëpe azo? Mbi yeke kpe ti buba ngoi mingi ti sara aye so ayeke nga kota ye ape?’Diko aÉphésien 5:15, 16.

JOSIAS ABATA LANI ACOMMANDEMENT TI JÉHOVAH

18, 19. Na alege wa la mo ye ti sara ye tongana Josias?

18 Gbia Josias so ayeke âta ti Ézéchias aleke nga lani na bê ti lo ti ngbâ ti bata acommandement ti Jéhovah “na bê ti lo kue”. (2 Chron. 34:31). Na ngoi so lo de lani maseka mingi, ‘lo komanse ti gi Nzapa ti David’ nga na ngoi so lo yeke na ngu 20, lo komanse ti zi vorongo yanda na yâ ti Juda. (Diko 2 Chronique 34:1-3.) Josias ayapu lani ti sara ye so azia ngia na bê ti Nzapa ahon agbia mingi ti Juda. Me, na ngoi so a wara mbeti ti Ndia ti Moïse nga a diko ni na Josias, lo bâ so lo bezoin ti sara mingi ye so bê ti Nzapa aye. Lo wa amba ti lo ti sara na Jéhovah. Ye so asara si azo ni ‘azia lege ti Jéhovah pëpe’ na ngoi ti Josias.2 Chron. 34:27, 33.

19 Tongana Josias, a lingbi amaseka akomanse ti gi Jéhovah na ngoi so ala de kete. Peut-être Gbia Manassé so achangé bê ti lo lani la afa na Josias tënë na ndö ti nzoni bê ti Nzapa. Amaseka, ala ga nduru na ambakoro be-ta-zo so ayeke na yâ ti sewa ti ala nga na yâ ti congrégation ti bâ tongana nyen la Jéhovah asara nzoni na ala. Nga, ala girisa ape so, so Josias ayeke diko lani Mbeti ti Nzapa andu bê ti lo na apusu lo ti sara ye. Tongana mo diko Mbeti ti Nzapa alingbi ti pusu mo ti sara ye so ayeke ga na mo ngia mingi na ayeke kpengba songo ti mo na Nzapa nga ayeke pusu mo ti mû maboko na azo ti gi Nzapa. (Diko 2 Chronique 34:18, 19.) Mandango Bible alingbi nga ti mû maboko na mo ti hinga ambeni lege so mo lingbi ti maï dä na yâ ti kua ti Nzapa. Tongana mo bâ ni, sara ngangu ti sara ni gï tongana ti so Josias asara lani.

SARA NA JÉHOVAH NA BÊ TI MO KUE

20, 21. (a) Nyen la agbia osio so e sara tënë na ndö ti ala so asara? (b) Nyen la e yeke sara tënë na ndö ni na yâ ti article ti peko?

20 Nyen la e lingbi ti manda na mbage ti agbia osio ti Juda so asara na Jéhovah na bê ti ala kue so? Ala yapu lani ti sara ye so bê ti Nzapa aye nga ala sara ni na bê ti ala kue. Ala ngbâ lani ti sara ye so bê ti Nzapa aye. Ala sara ni atâa so ala tingbi na angangu wato. Kota ye ni ayeke so ala sara na Jéhovah ndali ti so ala ye lo.

21 Tongana ti so e yeke bâ ande na yâ ti article ti peko, agbia osio so kue e sara tënë na ndö ti ala so asara lani afaute. Me na ngoi so Jéhovah so ayeke bâ yâ ti bê ti zo abâ yâ ti bê ti ala, lo bâ so ala zia bê ti ala kue na lo. E nga kue e yeke mbilimbili-kue pëpe. Tongana Jéhovah ayeke bâ yâ ti asarango ye ti e, eskê lo yeke bâ so e yeke sara na lo na bê ti e kue? Na yâ ti article ti peko, e yeke bâ ye so e lingbi ti manda na lege ti afaute so agbia so asara.