Lege ti wara ye ni

Soro mbeni yanga ti kodoro

Gue na gbe ti menu

Gue na li ti atënë ni

Gue na tënë ti yâ ni

aTémoin ti Jéhovah

Sango

TOUR TI BA NDO NO. 5 2016

Popo-hoto ti Élah

David na Goliath: Eskê ye ni so asi biani?

David na Goliath: Eskê ye ni so asi biani?

Ambeni zo ayeke hunda tere ti ala wala mbaï ti David na Goliath ayeke tâ mbaï wala gi tënë ti tere. Mara ti kite ni so aga na li ti mo na ngoi so mo yeke diko fade mbage so ahon so? Tongana a yeke tongaso, e wa mo ti gbu li na ndo ti ahunda ota so ge.

1 | Mbeni zo alingbi biani ti yo mètre 2,9 tongaso?

Bible atene so Goliath ayo “coudée omene na empan oko.” (1 Samuel 17:4). Coudée oko alingbi na centimètre 44,5; empan oko alingbi na centimètre 22,2. So ti tene tongana a bungbi yongo ti lo ni, a yeke sara mètre 2,9. Ambeni zo atene so Goliath apeut ti yo tongaso ape, me bâ tënë so: Na ngoi ti e, ambeni mbeti afa so, yongoro koli so ayo ahon tanga ti azo kue ayo mètre 2,7. Tongaso, eskê Goliath apeut ti yo ahon koli so centimètre 20 ape? wala lo peut ti yo tongaso ape? Goliath ayeke lani zo ti mara ti Rapha, so a hinga ala tongana azo so ayo ka ngangu mingi. Mbeni mbeti ti Egypte, so a sû ni na yâ ti angu 1200, afa so ambeni ngangu zo ti bira so azo ayeke kpe ka ala mingi, so ayeke na yâ ti Canaan, ayo ka mètre 2,4. Même si a yeke bâ ka ni mingi ape, Goliath alingbi ti yo ti si mètre 2,9.

2 | David ayeke tâ zo so ayeke lani dä?

Na mbeni ngoi lani, awandara atara ti zia mbaï ti Gbia David na popo ti atere, me a ga ngangu na ala ti sara ni. Ambeni zo ti gingo nda ti ye na gbe ti sese awara mbeni tênë so a sû mbeni tënë na ndo ni giriri a tene, “da ti David.” Na ndo ni, Jésus Christ asara tënë na ndo ti David tongana tâ zo so ayeke lani dä (Matthieu 12:3; 22:43-45). Ambaï use so na yâ ni a fa molongo ti akotara ti Jésus, so ayeke Messie, afa so lo ga na yâ ti ahale ti Gbia David (Matthieu 1:6-16; Luc 3:23-31). Biani, David ayeke tâ zo so ayeke lani dä.

3 | Eskê aye so a tene na yâ ti mbaï ni so asi na mbeni tâ ndo biani?

Bible atene so a tiri tiri ni na yâ ti Popo-hoto ti Térébinthe (Élah). Me a kiri a fa ni polele mingi na tenengo so aPhilistin asara camp ti ala na tere ti mbeni hoto so ayeke na popo ti agbata use: Soco na Azéka. Azo ti Israël aluti ti ala na tere ti hoto so ayeke na mbage ni kâ, na popo-hoto la akangbi milieu ti ala. Ando ni so ayeke lani mbeni tâ ndo biani?

Bâ ye so mbeni koli, so ague ti bâ ando ni so ade ti ninga ape, atene: “Zo so ayeke fa lege lani na e ahinga tënë ti Nzapa mingi ape. Lo mû e lo gue na e na Popo-hoto ti Élah. E mû mbeni lege so ague na e na li ti mbeni hoto. Na ngoi so e bâ popo-hoto ni, lo diko na e 1 Samuel 17:1-3. Na pekoni, lo fa na e popo-hoto ni na lo tene: ‘Kâ, na mbage ti wali, a yeke gbata ti Soco so abuba awe.’ Lo ngbâ lo tourné na lo tene: ‘Ti mbage ti koli, a yeke gbata ti Azéka, so a buba awe. A-Philistin asara lani camp ti ala na popo ti agbata use so, na tere ti hoto so ayeke na devant ti ala so. Tongaso, peut-être ndo so e ngbâ ti luti dä so ayeke ndo so azo ti Israël asara camp ti ala dä.’ Mbi pensé Saül na David aluti lani tâ gi na place so mbi ngbâ ti luti dä so. Na pekoni, e descend, na e fâ mbeni ngu so ahule mingi awe nga so gbâ ti atênë ayeke na yâ ni, so ayeke na yâ ti popo-hoto ni. Mbi pensé David aluti lani ge ti mû alê ti tênë oku, so na popo ni oko afâ lani Goliath.” A pika bê ti koli ni, nga na ambeni zo nde, ti bâ so anzene nzene tënë ti Bible ayeke tâ tënë.

Mbeni tënë tongaso so gere ni aluti, so afa atene mbaï ni so ayeke tâ tënë ape, ayeke dä ape. Mbaï ni asara tënë ti azo nga na ando so ayeke lani dä biani. Kota ye ni ahon kue ayeke so, mbaï ni ayeke na yâ ti Bible, so ti tene alondo na Nzapa ti tâ tënë, lo so “alingbi ti tene mvene pëpe”.—Tite 1:2; 2 Timothée 3:16.