Ndokoni pa mphangwa

Pitani pa tsamba ya Pyankati

 NSOLO KHUMI NACIPFEMBA

Iye Atsidzikiza, Atsalakana, Mbakhala Wakukhulupirika

Iye Atsidzikiza, Atsalakana, Mbakhala Wakukhulupirika

1, 2. (a) Ndi macinjo api akhafunika kucita Zuze na banjace? (b) Ndi mphangwa zipi zakutsukwalisa zidalonga Zuze kwa nkazace?

ZUZE aikha ntolo unango pa buru. Kukhali namasiku ku Bhetelehemu. Iye akhayang’ana nkhundu-nkhundu mu ndzidzi ukhapaka iye mitolo yace pa buru. Mwandimomwene iye akhanyerezera ulendo wakulapha ukhafuna cita iye kuenda ku Ejito, mbuto ipswa, cilongero cipswa na makhaliro mapswa! Kodi iye na banjace mbadakwanisa kudzolowera macinjo anewa?

2 Pikhali pyakunentsa kwa Zuze kulonga mphangwa zakutsukwalisa kwa nkazace wakufunika, Mariya, mbwenye iye akhala na cipapo toera kumpanga. Iye ampanga pya ndoto zidapangwa iye na anju wa Mulungu kuti Mambo Herodhi asafuna kupha mwanawo, natenepa akhafunika kubuluka mwakucimbiza. (Lerini Mateo 2:13, 14.) Mariya atsukwala kakamwe. Thangwi yanji akhafuna kupha mwanace wakukhonda dziwa cinthu? Pikhali pyakunentsa kakamwe kwa Mariya na Zuze toera kupibvesesa. Mbwenye iwo anyindira Yahova, natenepa akhunganyika toera kuenda ku Ejito.

3. Fokotozani kubuluka kudacita Zuze na banjace ku Bhetelehemu. (Onanimbo cithundzithundzi.)

3 Namasiku, anthu onsene a ku Bhetelehemu mbali kugona, Zuze, Mariya na Yezu abuluka mwacibisobiso mu nzinda. Iwo aenda kubangwe, mukhatoma kuca kunja, panango Zuze akhadzudzumika na pikhafuna kuacitikira kukhaenda iwo. Kodi munthu wakupala matabwa wakucepeseka mbadakwanisa tani kutsidzikiza banjace kuna Herodhi na Sathani? Kodi iye mbadakwanisa kutsalakana pyakufuna pya banjace? Mbadakwanisa kupitiriza kutsalakana basa idapaswa iye na Yahova Mulungu, yakukuza na kutsidzikiza mwanawo wakufunika kakamwe? Zuze mbadathimbana na pinentso pizinji kakamwe. Munadinga ife kuti akwanirisa tani basace, tinadzaona kuti thangwi yanji anyakubala lero—na ife tonsene—tisafunika kutowezera citsandzo ca Zuze.

Zuze Atsidzikiza Banjace

4, 5. (a) Kodi umaso wa Zuze wacinja munjira zipi? (b) Kodi anju awangisa tani Zuze toera kutsalakana basa yakunentsa?

4 Nthanda zizinji pyenepi mbapidzati citika, pikhali iwo ku Nazareti, Zuze adzindikira kuti umaso wace ukhadacinja kakamwe pikhabanyirana iye na mwana wa Eli. Zuze akhadziwa kuti Mariya akhafuna Yahova na midida  yace. Mbwenye buluka penepo adzindikira kuti iye akhali na mimba! Iye akhafuna kumwalana naye mwacibisobiso toera kucalira kuncitisa manyadzo. * Mbwenye anju alonga na Zuze mu ndoto, mbampanga kuti Mariya ali na mimba thangwi ya nzimu wakucena wa Yahova. Anju athimiza kuti mwana anafuna kudzabala iye ‘anadzapulumusa anthu ace ku madawo awo.’ Kusiyapo pyenepi, iye apasa cinyindiro Zuze: ‘Leka gopa kuenda na nkazako Mariya kunyumba.’—Mat. 1:18-21.

5 Zuze, mamuna wakulungama na wakubvera, acita ninga pidampanga anju. Iye atawira basa yakunentsa: kukuza na kutsalakana mwana wakuti nee akhali wace, mbwenye akhali wakufunika kakamwe kwa Mulungu. Patsogolo pace, mukubvera ntemo wa Utongi Waciroma, Zuze na nkazace wakuti akhali na mimba aenda ku Bhetelehemu toera kalembesa banja. Ndi kweneko kudabalwa mwana.

6-8. (a) Ndi pyakucitika pipi pidacinja pontho umaso wa Zuze na banjace? (b) Ninji cinapangiza kuti ndi Sathani adatumiza “nyenyezi”? (Onanimbo cidzindikiro capantsi.)

6 Zuze nee abwerera pontho na banjace ku Nazareti. M’mbuto mwace, iwo akhala mu Bhetelehemu, nsindzo wa makilometru 10 buluka ku Yerusalemu. Iwo akhali atcerengi, mbwenye Zuze acita pyonsene pidakwanisa iye toera Mariya na Yezu akhonde kuthabuka. Mwakukhonda dembuka, iwo agumana nyumba toera kukhala. Buluka penepo, mukhali Yezu wathunga, panango wakupiringana caka 1, umaso wawo wacinja pontho mwakucimbiza.

7 Amuna anango aenda kaaona. Akhali anyakupfundza pya nyenyezi akubuluka Kumabulukiro dzuwa, panango ku Bhabhilonya. Iwo akhatowerera “nyenyezi” toera kufika kunyumba kwa Zuze na Mariya mbasaka mwana wakuti mbadadzakhala mambo wa Ayuda. Amuna anewa akhali acilemedzo kakamwe.

8 Khala akhadziwa pyenepi peno nkhabe, anyakupfundza pya nyenyezi akhadaikha umaso wa Yezu pangozwi ikulu. “Nyenyezi” idaona iwo pakutoma yaatsogolera ku Yerusalemu, tayu ku Bhetelehemu. * Kweneko apanga Mambo Herodhi kuti akhasaka mwana wakuti mbadadzakhala mambo wa Ayuda. Pyenepi pyacitisa mambo kuipirwa kakamwe, mbakhala na ntcanje.

9-11. (a) Kodi Yahova apangiza tani kuti ndi wamphambvu kakamwe kupiringana Herodhi na Sathani? (b) Ndi munjira ipi ulendo wakuenda ku Ejito ukhali wakusiyana na pinalonga mabukhu anango adathimizirwa m’Bhibhlya?

9 Mbwenye mwakutsandzayisa, Yahova ndi wamphambvu kakamwe kupiringana Herodhi na Sathani. Munjira ipi? Mudafika amuna anewa kunyumba kwa Yezu mbamuona na mai wace, apereka miyoni  idabwera na iwo mwakukhonda kuphemba kubwezerwa pinthu. Pikhali pyakudzumatirisa kakamwe kwa Zuze na Mariya kutambira pinthu pya ntengo ukulu mwakukhonda dikhira ninga ‘ndalama, libhano na mira’! Anyakupfundza pya nyenyezi akhafuna kubwerera na kunyumba kwa Mambo Herodhi toera kumpanga mbuto idagumana iwo mwana. Mbwenye Yahova apingiza pyenepi. Kubulukira mu ndoto, iye apanga amuna anewa toera abwerere na njira inango.—Lerini Mateo 2:1-12.

10 Mwakukhonda dembuka, pidabuluka amuna anewa, anju wa Yahova acenjeza Zuze kuti: ‘Lamuka, kwata mwana na mace, uthawire ku Ejito. Ukakhale kweneko mpaka ndzidzi unadzakupanga ine, thangwi Herodhi anadzasaka mwana toera kumupha.’ (Mat. 2:13) Ninga taona pakutoma kwa nsolo uno, Zuze abvera mwakucimbiza. Akhunganyika toera kuenda ku Ejito, thangwi akhaona kuti kutsidzikiza mwana unoyu kukhali kwakufunika kakamwe kupiringana cinthu consene. Nakuti anyakupfundza pya nyenyezi akhadabwera na pinthu pya ntengo ukulu kakamwe, Zuze mbadakwanisa kupiphatisira toera kutsalakana banjace paulendo wawo.

Zuze acita pinthu mwaphinga na mwakukhonda cenama toera kutsidzikiza mwanace

11 Ulendo unoyu ukhali ukulu, wakunentsa pontho wakunetesa. Mbwenye mabukhu anango adathimizirwa m’Bhibhlya, asalonga pithankano na mafokotozero authambi toera kubalikisa ulendo wa banja ineyi kuenda ku Ejito. Mabukhu anewa asalonga kuti ulendo unoyu nee ukhali wakunentsa thangwi Yezu acepesa nsindzo mwacirengo, akhapingiza mambava toera akhonde kuacita pyakuipa, ngakhale kukotamisa miti toera mai wace akwanise kutcoda misapo. *

Zuze asiya basa yace na umaso wadidi toera kutsidzikiza banjace

12. Anyakubala anakuza anawo n’dziko ino ya Sathani, anapfundzanji thangwi ya Zuze?

12 Anyakubala anakwanisa kupfundza pizinji thangwi ya Zuze. Iye asiya basa yace na umaso wadidi toera kutsidzikiza banjace ku pinthu pyakugopswa. Mwandimomwene iye akhaona banjace ninga muoni wakufunika kakamwe wakubuluka kwa Yahova. Dziko ya Sathani inakwanisa kucitisa ana kucita pinthu pyakuipa, kuathabusa ngakhale kuphekesa umaso wawo. Mphyakutsandzayisa kuti anyakubala azinji asayesera kucita pinthu mwaphinga toera kutsidzikiza anawo ku makhaliro akuipa ninga pidacita Zuze!

Zuze Atsalakana Banjace

13, 14. Thangwi yanji Zuze na Mariya aenda kakuza anawo ku Nazareti?

13 Pisaoneka kuti iwo nee akhala ndzidzi uzinji ku Ejito, thangwi  mwakukhonda dembuka anju adziwisa Zuze kuti Herodhi afa. Zuze abwerera na banjace ku Israele, mbakwanirisa profesiya yakale yakuti Yahova anadzacemera Mwanace “ku Ejito.” (Mat. 2:15) Zuze aphedzera toera profesiya ineyi ikwanirisike, mphapo mbadaenda kakhala kupi na banjace?

14 Ngakhale kuti Herodhi akhadafa, Zuze akhafunika kucita gaxugaxu thangwi Arkelau adapitira mbuto Herodhi akhalimbo nsumankha kakamwe. Mulungu atsogolera Zuze na banjace toera kuenda kumulolo, kutali kakamwe na Yerusalemu mpaka kufika ku nzinda wawo, ku Nazareti wa ku Galileya. Kweneko, iye na Mariya akuza anawo.—Lerini Mateo 2:19-23.

15, 16. Kodi basa ya Zuze ikhali ya ntundu wanji na ndi maferamentu api akuti panango akhaaphatisira?

15 Iwo akhali na umaso wakululupa, mbwenye pikhali pyakunentsa kakamwe. Bhibhlya isalonga kuti Zuze akhali nyakupala matabwa. Mafala anewa asapangiza kuti basa yace ikhaphataniza kugwisa miti, kuipandula, kuiumisa, kuithuka toera kamanga zinyumba na miratho ming’ono, kucita mabote, ngolo, maroda na pinthu pyakusiyana-siyana pyakulima napyo. (Mat. 13:55) Ikhali basa yakuwanga kakamwe. Kazinji kene nyakupala matabwa m’midzidzi ya Bhibhlya akhaphata basa pakhonde ya nyumba yace peno akhamanga nyumba ing’ono cifupi na panyumba pace toera kuphatira basa.

16 Zuze akhaphatisira maferamentu akusiyana-siyana, pisaoneka kuti anango akhadapaswa na babace. Iye panango akhaphatisira esquadro, prumu, usalu wakulemba nawo, mbadzo, saroti, enxó, nyundo, nyundo ya muti, formões, arco de pua artesanal, mitundu yakusiyana-siyana ya kola na maperegu, ngakhale pikhanentsa kakamwe toera kupigula.

17, 18. (a) Ninji pidapfundza Yezu kuna babace adankuza? (b) Thangwi yanji Zuze akhafunika kuphata basa mwaphinga?

17 Nyerezerani Yezu mbali wang’ono akuyang’ana babace adankuza mbakaphata basa. Akhayang’ana mwacidikhodikho pyonsene pikhacita iye. Mwakukhonda penula, Yezu akhadzumatirwa na mphambvu, maluso na udziwisi wa babace. Panango Zuze akhatoma kupfundzisa mwanace toera kucita mabasa mang’ono, ninga kupukuta matabwa mukuphatisira nthembe yakuuma ya nyama ya m’madzi. Pisaoneka kuti iye  apfundzisa Yezu kusiyana kwa matabwa a miti yakusiyana-siyana ikhaphatisira iye, ninga matabwa a muti wa nsambvu, milivera na inango.

Zuze apfundzisa mwanace basa yakupala matabwa

18 Yezu akhadziwa kuti ngakhale babace akhali na mapona m’manja thangwi ya basa ikhacita iye, ninga kugwisa miti, kupandula matabwa, kuaumisa, mbwenye manja mabodzi ene akhatsalakanambo mwaufuni iye, mai wace na abale ace. Mukupita kwa ndzidzi, Zuze na Mariya adzakhala na ana atanthatu kusiyapo Yezu. (Mat. 13:55, 56) Zuze akhafunika kuphata basa mwaphinga toera kutsalakana na kudyesa banjace yonsene.

Zuze akhadziwa kuti kutsalakana banjace mwauzimu cikhali cinthu cakufunika kakamwe

19. Kodi Zuze akhatsalakana tani banjace mwauzimu?

19 Mbwenye, Zuze akhadziwa kuti cinthu cakufunika kakamwe ndi kutsalakana banjace mwauzimu. Natenepa, iye akhamala ndzidzi uzinji toera kupfundzisa anace pya Yahova Mulungu na miyambo Yace. Iye na Mariya ndzidzi onsene akhaenda na anawo ku sinagoga, mbuto yakuti Mwambo wa Mulungu ukhalerwi mwakugaluza na kufokotozwa. Panango Yezu akhali na mibvundzo mizinji, pontho Zuze akhawangisira kuitawira toera kukwanirisa pyakufuna pyauzimu pya mwanace. Zuze akhaendambo na banjace ku maphwando akhacitika ku Yerusalemu. Pyaka pyonsene angaenda ku Paskwa, panango akhamala masumana mawiri kuenda na kubwera, nsindzo wa makilometru 120.

Zuze akhaenda na banjace ndzidzi onsene ku templo mu Yerusalemu

20. Kodi Akristu akuti ndi misolo ya mabanja anatowezera tani citsandzo ca Zuze?

20 Lero, Akristu akuti ndi misolo ya mabanja asatowezerambo citsandzo ceneci. Iwo asaperekeka toera kuphedza anawo, pontho asaona kuti kupfundzisa anawo pinthu pyauzimu ndi kwakufunika kakamwe kupiringana pinthu pyakumanungo. Iwo asawangisira kakamwe toera kucita kulambira kwa banja na kuenda na anawo ku misonkhano Yacikristu, ming’ono na mikulu. Ninga Zuze, iwo asadziwa kuti nkhabepo cinthu cakufunika kakamwe kupiringana kuapfundzisa pya Yahova.

‘Tikhapswipa Ntima Kakamwe’

21. Kodi Zuze na banjace akhacitanji mu ndzidzi wa Paskwa, pontho ndi ndzidzi upi udadzindikira Zuze na Mariya kuti Yezu nee akhali na iwo?

21 Pikhali Yezu na pyaka 12 pyakubalwa, ninga mwacidzolowero, Zuze aenda na banjace ku Yerusalemu. Ukhali ndzidzi wa phwando ya Paskwa, pontho mabanja mazinji akhacita ulendo pabodzi pene. Akhaenda na pinyama pyakukwata mitolo, pontho akhapita na njira zakudzala na tsanga yakubithimira nkhundu mwazo. Pikhafika iwo cifupi na Yerusalemu, wakuti ukhagumanika pa nthunda, azinji akhatoma kuimba  masalmo peno nyimbo zakukwira nazo. (Masal. 120-134) Panango anthu azinji akhali piningu-piningu mu nzinda unoyu. Pakumala kwa phwando, mabanja akhatoma kubwerera kunyumba. Pisaoneka kuti Zuze na Mariya akhadaphatika kakamwe mbanyerezera kuti Yezu akuenda na anthu anango, panango na acibale awo. Mbwenye pidafamba iwo nsindzo wa ntsiku yamumphu, adzindikira kuti Yezu nee akhali na iwo!—Luka 2:41-44.

22, 23. Kodi Zuze na Mariya acitanji pidadzindikira iwo kuti Yezu nee akhali nawo pabodzi, pontho Mariya alonganji pidangumana iwo?

22 Mwakusowa cidikhiro, iwo abwerera na njira ibodzi ene mbakasaka Yezu mpaka ku Yerusalemu. Nyerezerani kufamba mu nzinda wakuti nee ukhalibve na anthu azinji, mbakacemera dzina ya mwanawo mbuto zonsene. Kodi mwanawo akhali kupi? Pakumala kunsaka ntsiku zitatu, kodi Zuze anyerezera kuti acimwana kukwanirisa basa yakupambulika  idapaswa iye na Yahova? Pakumalisira iwo aenda ku templo. Iwo ansaka mbuto zonsene mpaka kupita mu sala ikulu ikhadagumanyikana amuna akudziwa pya Mwambo—mbagumana Yezu pakati pawo! Nyerezerani kukhurudzika kudakhala na Zuze na Mariya!—Luka 2:45, 46.

23 Yezu akhabvesera amuna akudziwa pya Mwambo mbakaacita mibvundzo mizinji. Amuna anewa akhadzumatirwa na udziwisi wa mwana na matawiro ace. Mbwenye Zuze na Mariya atsukwala thangwi yakugumana Yezu pa mbuto ineyi. Bhibhlya isalonga kuti Zuze nee alonga cinthu. Mbwenye mafala a Mariya asapangiza mabvero awo. Iye alonga: ‘Mwananga, thangwi yanji wacita pyenepi? Ine na babako tikhakusaka mwakupswipa ntima kakamwe.’—Luka 2:47, 48.

24. Kodi Bhibhlya isapangiza tani kuti kukuza mwana ndi kwakunentsa?

24 Natenepa, Mafala a Mulungu asapangiza kuti kukuza mwana ndi  kwakunentsa, maseze akhale mwana waungwiro! Anyakubala anakhala n’dziko ino yakuipa panango ‘asapswipa ntima kakamwe,’ mbwenye anakwanisa kubalangazwa mukudziwa kuti Mulungu asadziwa nyatwa zinathimbana na iwo.

25, 26. Kodi Yezu atawira tani anyakubalace, pontho Zuze akhapibva tani thangwi ya mafala a mwanace?

25 Yezu akhali pa mbuto yakuti akhapibva kukhala cifupi na Babace wakudzulu, Yahova, mbafuna kakamwe kupfundza pya iye. Iye alonga kuna anyakubalace na cinyindiro consene: ‘Thangwi yanji mukhandisaka? Imwe nkhabe dziwa kuti ndisafunika kukhala n’nyumba mwa Babanga?’—Luka 2:49.

26 Mwandimomwene Zuze anyerezera kazinji kene mafala anewa. Panango akhakomerwa pikhakumbuka iye mafala anewa thangwi yakudziwa kuti apfundzisa mwanace kufuna Yahova Mulungu munjira ineyi. Maseze Yezu akhali mwana mu ndzidzi unoyu, iye akhafuna kakamwe Yahova, pontho akhamuona kuti ndi ‘babace.’ Iye akhali na manyerezero anewa thangwi ya pyaka pidamala iye mbakapfundziswa na Zuze.

27. Ninga baba, ndi basa ipi iri na imwe, pontho thangwi yanji musafunika kukumbuka citsandzo ca Zuze?

27 Khala ndimwe baba, musaona basa iri na imwe yakuphedza ananu toera kuona kuti Yahova asaafuna na kuatsidzikiza ninga Babawo wakudzulu? Munjira ibodzi ene, khala muli kukukuza ana akuti nee ndi anu, kumbukani citsandzo ca Zuze mbamuona mwana m’bodzi na m’bodzi ninga wakufunika kakamwe. Phedzani ana anewa toera akhale na uxamwali wakuwanga na Babawo wakudzulu, Yahova Mulungu.Lerini  Aefesi 6:4.

Zuze Akhali Wakukhulupirika

28, 29. (a) Kodi mafala anagumanika pa Luka 2:51, 52 asatipfundzisanji thangwi ya Zuze? (b) Kodi Zuze aphedza tani mwanace toera kukula na ndzeru?

28 Bhibhlya nee isalonga pizinji thangwi ya khundu yakumalisa ya umaso wa Zuze, mbwenye mphyakufunika kudinga pinalonga iyo. Iyo isalonga kuti Yezu ‘apitiriza kubvera’ anyakubalace.  Pontho tisagumana mafala akuti ‘Yezu akhakula na ndzeru na cimo, mbakafuniwa na Mulungu pabodzi na anthu.’ (Lerini Luka 2:51, 52.) Kodi mafala anewa asatipfundzisanji thangwi ya Zuze? Asatipfundzisa pinthu pizinji. Cakutoma, tisapfundza kuti Zuze apitiriza kutsogolera banjace. Tisalonga tenepo thangwi Yezu, wakuti akhali mwana waungwiro, akhalemedza na kungonjera babace.

29 Caciwiri, tisapfundza kuti Yezu apitiriza kukula na ndzeru. Mwakukhonda penula, Zuze ndiye adapfundzisa mwanace toera kukula na ndzeru. Mu ndzidzi uneule, pakhali na nsangani wakuti Ayuda akhaulemedza, pontho uciripo mpaka lero. Usalonga kuti anthu akukhonda funa kuphata basa asakhala andzeru, mbwenye anyakupala matabwa, anyakulima na anyakufula mautale “nkhabe kwanisa kupfundzisa na kutonga miseru, pontho nee athema kugumanika pana anthu analonga misangani.” Mukupita kwa ndzidzi, Yezu apangiza kuti mafala anewa ndi authambi. Mbaciri mwana, kazinji kene akhabva babace, nyakupala matabwa wakucepeseka mbakapfundzisa mwakuphata ntima kusiyana kwa pinthu pyadidi na pyakuipa pamaso pa Yahova! Mwandimomwene, kazinji kene Zuze akhapfundzisa Yezu.

30. Ndi citsandzo cipi cidasiya Zuze kuna misolo ya mabanja lero?

30 Cinango cinapangiza kuti Zuze akhakuza Yezu mwadidi ndi munjira ikhakula iye. Thangwi yakutsalakanwa mwadidi mbali mwana, Yezu adzakhala wamphambvu na waungumi wadidi. Kusiyapo pyenepi, Zuze apfundzisa mwanace toera kukhala na luso yakucita basa ikhacita iye. Yezu nee akhadziwika basi ene ninga mwana wa nyakupala matabwa, mbwenye ninga ‘nyakupala matabwa.’ (Marko 6:3) Pyenepi pisapangiza kuti Zuze apembera pakupfundzisa mwanace. Misolo ya mabanja isatowezera citsandzo ca Zuze na isanyerezera pya tsogolo ya anawo. Pontho isapfundzisa anawo toera akwanise kutsalakana okhene umaso wawo angakula.

31. (a) Kodi pyakucitika pisapangiza kuti Zuze alowa lini? (Phatanizani  bokosi.) (b) Ndi citsandzo cipi cidatisiyira Zuze toera kucitowezera?

31 Kutomera padabatizwa Yezu mbali na pyaka 30, Bhibhlya nee isalongabve pya Zuze. Pyakucitika pisapangiza kuti Mariya akhali nzice mu ndzidzi udatoma Yezu utumiki wace. (Onani bokosi “ Kodi Zuze Alowa Lini?”) Mbwenye pyonsene pidacita Zuze pisapangiza kuti akhali baba wadidi wakuti akhatsidzikiza banjace, aitsalakana, mbakhala wakukhulupirika mpaka kunkhomo. Anyakubala onsene, misolo ya banja yonsene, peno Akristu anango onsene asafunika kutowezera cikhulupiro ca Zuze.

^ ndima 4 Mu ntsiku zenezi, kubanyirana kukhaoniwa ninga kumanga banja.

^ ndima 8 “Nyenyezi” ineyi nee ikhali yandimomwene; pontho nee ikhadatumwa na Mulungu. Mwakukhonda penula, Sathani aphatisira nyenyezi ineyi ninga nsampha toera kupha Yezu.

^ ndima 11 Bhibhlya isapangiza pakweca kuti Yezu acita cirengo cakutoma peno ‘pidzindikiro pyace pyakutoma’ pakumala kubatizwa.—Jwau 2:1-11.