Ndokoni pa mphangwa

Pitani pa tsamba ya Pyankati

 NSOLO KHUMI NACINAI

Iye Apfundza Kufunika Kwakubvera Ntsisi Anango

Iye Apfundza Kufunika Kwakubvera Ntsisi Anango

1. Ndi ulendo upi ukhafuna kucita Yona, pontho akhabva tani mukhafika iye dhuzi na nzinda ukhaenda iye?

YONA akhali na ndzidzi uzinji toera kunyerezera, thangwi akhafuna kucita ulendo wa makilometru 800 na miyendo, pontho ulendo unoyu ukhali wa nthanda ibodzi peno kupiringana. Pakhali njira ziwiri, mbwenye iye akhafunika kusankhula ibodzi. Yakutoma ikhali yakubvira na yakugopswa, inango ikhali yakulapha na yakutsidzikizika, mbwenye njira zonsene zikhapita na m’mathando na m’mapiri mazinji. Panango iye mbadapita na n’Thando ikulu ya Sirya, kuwambuka nyandza zikulu ninga ya Eufrate na kusaka mbuto yakutsidzikizika m’mizinda na m’pisa pya ku Sirya, Mesopotamya na Asirya. Pakupita ntsiku zizinji mbakacita ulendo, iye afika dhuzi na nzinda wa Ninive mbatoma kugopa kakamwe.

2. Kodi Yona apfundza tani kuti nee akhafunika kuthawa basa yace?

2 Mbwenye pakhali cinthu cibodzi cikhadziwa Yona: Iye nee akhafunika kubwerera peno kuthawa basa idapaswa iye. Pakutoma ayesera kucita pyenepi. Ninga taona mu nsolo udamala, mwakupirira Yahova apfundzisa Yona mukuphatisira mphepo ikulu m’bara na kumpulumusa mwacirengo mukuphatisira ntsomba ikulu. Pakupita ntsiku zitatu, ntsomba yalukula Yona n’khwetekwete mwa bara na pyenepi pyacitisa Yona kukhala wakubvera na wakucepeseka.—Yona, kapitulu 1, 2.

3. Ndi n’khaliro upi udapangiza Yahova kwa Yona, pontho tinadzadinga mbvundzo upi?

3 Pidapangwa Yona kaciwiri na Yahova toera kuenda ku Ninive, mwakubvera, mprofeta aenda ku nzinda unoyu. (Lerini Yona 3:1-3.) Pakumala kusandikwa na Yahova, kodi Yona acinja? Mwacitsandzo, Yahova ambvera ntsisi, acitisa kuti akhonde kulirima, nee antcunyusa thangwi yakukhonda kwace kubvera, pontho ampasa mwai waciwiri toera kucita basa yace. Pakumala kucitirwa pyenepi pyonsene, kodi  Yona apfundza kufunika kwa kubverambo ntsisi anango? Kazinji kene mphyakunentsa kwa anthu akusowa ungwiro kubvera ntsisi anango. Tendeni tione kuti tinapfundzanji kubulukira ku pinthu pidacitikira Yona.

Mphangwa Zakufudzwa Kwa Anthu a ku Ninive na Kucinja Kwawo Kwakudzumatirisa

4, 5. Thangwi yanji Yahova alonga Ninive kuti ndi ‘nzinda ukulu,’ pontho pyenepi pisatipfundzisanji thangwi ya iye?

4 Yona nee akhaona anthu a ku Ninive ninga mukhaonera Yahova. Bhibhlya isalonga: ‘Nzinda wa Ninive ukhali ukulu kwa Mulungu.’ (Yona 3:3) M’maulendo matatu, Yahova alonga m’bukhu ya Yona kuti Ninive ndi ‘nzinda ukulu.’ (Yona 1:2; 3:2; 4:11) Thangwi yanji Yahova akhaona nzinda unoyu kukhala ukulu, peno wakufunika?

5 Ninive ukhali nzinda wakale kakamwe, pontho ndi ubodzi mwa mizinda idamanga Nimirodhi pakumala Cigumula. Ukhali ukulu kakamwe, wakuti panango ukhaphataniza mizinda inango, pontho  munthu akhamala ntsiku zitatu toera kufika ku nkhomo inango ya nzinda. (Gen. 10:11; Yona 3:3) Nzinda wa Ninive ukhali wakubalika kakamwe, ukhali na matemplo makulu, mipanda mikulu na nyumba zinango zakubalika. Mbwenye si pyenepi tayu pikhacitisa nzinda unoyu kukhala wakufunika kakamwe kwa Yahova Mulungu. Anthu ndi akhali akufunika kakamwe kwa iye. Mu ndzidzi unoyu, anthu akhali akuinjipa kakamwe ku Ninive. Mwakukhonda tsalakana uipi wa mbumba ineyi, Yahova akhaatsalakana. Iye asapasa ntengo umaso wa munthu na asafuna kuti anthu atcunyuke mbapfundza kucita pyadidi.

Yona aona kuti nzinda wa Ninive ukhali ukulu, pontho ukhadadzala na anthu akucita pyakuipa

6. (a) Thangwi yanji Yona agopa pidafika iye mu nzinda wa Ninive? (Onanimbo cidzindikiro capantsi.) (b) Tisapfundzanji thangwi ya basa yakumwaza mphangwa ya Yona?

6 Pidafika Yona ku Ninive, pisaoneka kuti iye agopa kakamwe thangwi agumana anthu akunjipa kakamwe, akupiringana 120.000. * Iye afamba ntsiku ibodzi, mbafika nkati mwa nzinda mukhagumanika anthu azinji, panango akhasaka mbuto yadidi toera kumwaza mphangwa zace. Mphapo akwanisa tani kulonga na anthu anewa? Kodi akhadapfundza cilongero ca Asirya? Peno apaswa luso ineyi na Yahova mwacirengo? Ife nkhabe kupidziwa. Panango Yona amwaza mphangwa mu cilongero cace Cacihebheri mbaphatisira nthumburuzi toera kulonga mu cilongero ca ku Ninive. Mphangwa zace zikhali zakukhonda nentsa, pontho nee zikhali zakutsandzayisa kwa anthu anewa, thangwi zikhalonga: ‘Zasala ntsiku makumanai toera Ninive afudzwe.’ (Yona 3:4) Iye alonga mwacipapo na mwakubwereza-bwereza. Mukucita pyenepi, iye apangiza cipapo na cikhulupiro cakupambulika, makhaliro akuti Akristu lero asafunika kakamwe kukhala nawo.

Mphangwa za Yona zikhali zakukhonda nentsa, pontho nee zikhali zakutsandzayisa kwa anthu

7, 8. (a) Kodi anthu a ku Ninive atawira tani mphangwa za Yona? (b) Kodi ntongi wa ku Ninive acitanji pidabva iye mphangwa za Yona?

7 Anthu azinji ku Ninive abvesera mphangwa za Yona. Mwakukhonda penula, Yona akhanyerezera kuti anthu mbadakhala aukali na auphanga pakubva mphangwa zenezi. Mbwenye, cacitika cinthu cakudzumatirisa. Anthu abvesera, pontho mphangwa zace zamwazika mwakucimbiza. Mwakukhonda dembuka, anthu onsene akhacedza pya mphangwa zenezi zakulonga pya kutonga kwa Yahova. (Lerini Yona 3:5.) Akupfuma na akutcerenga, amphambvu na akusowa  mphambvu, aphale na atsikana pabodzi na akugwesera, onsene atcunyuka mbakhonda na kudya kwene. Mwakucimbiza, ntongi wa nzinda abva mphangwa zenezi.

Yona akhafunika kukhala na cipapo na cikhulupiro toera kumwaza mphangwa ku Ninive

8 Ntongi atcunyukambo pidabva iye mphangwa za Yona. Thangwi yakugopa kwace Mulungu, iye abuluka pa mpando wace wautongi, adula nguwo zace mbabvalambo nguwo zidabvala mbumba, ‘mbakhalambo pa dotha.’ Ntongi na akadamu anango, akhazikisa ntemo wakukhonda kudya udatomeswa na mbumba toera ukhale kwa anthu onsene a nzinda unoyu. Iye alonga kuti anthu onsene pabodzi na pinyama pyawo, akhafunika kubvala masakala. * Mwakucepeseka, iye adzindikira kuti mbumbace ikhacita pinthu pyakuipa na pyauphanga. Mbwenye ntongi akhakhulupira kuti Mulungu wandimomwene mbadaabvera ntsisi, natenepa alonga: ‘Panango Mulungu na kupiona anasiya kuipirwa kwace toera tikhonde kufa.’—Yona 3:6-9.

9. Kodi anthu anango asapokanyanji thangwi ya anthu a ku Ninive, mphapo tisadziwa tani kuti pyenepi ndi uthambi?

9 Anyakupokanya anango asapenula khala anthu a ku Ninive atcunyukadi mwakucimbiza. Mbwenye, anyakupfundza pya Bhibhlya asalonga kuti kutcunyuka kweneku kwacitikadi thangwi anthu a ku Ninive akhakhulupira kakamwe pya mizimu, pontho nee akhadembuka kucinja thangwi yakugopa. Kusiyapo pyenepi, ife tisadziwa kuti anyakupokanya anewa ndi authambi, thangwi mukupita kwa ndzidzi Yezu Kristu alongambo pya kutcunyuka kwa anthu a ku Ninive. (Lerini Mateo 12:41.) Yezu akhadziwa pikhalonga iye, thangwi pikhali iye kudzulu akhapiona mbipikacitika. (Jwau 8:57, 58) Undimomwene ndi wakuti, munthu onsene anakwanisa kucinja ngakhale acita madawo makulu kakamwe. Basi ene Yahova ndiye asadziwa piri muntima mwa munthu.

Kusiyana Kwa Ntsisi za Mulungu na Kuuma Ntima Kwa Anthu

10, 11. (a) Kodi Yahova acitanji pidatcunyuka anthu a ku Ninive? (b) Thangwi yanji tiri na cinyindiro cakuti kutonga kwa Yahova nee kukhadaphonyeka?

10 Kodi Yahova acitanji pidatcunyuka anthu a ku Ninive? Mukupita kwa ndzidzi Yona alemba: ‘Mulungu wandimomwene pakuona  kutcunyuka kwawo mbasiya makhaliro awo akuipa, aabvera ntsisi mbakhonda kuafudza ninga mukhadanyerezera Iye.’—Yona 3:10.

11 Kodi pyenepi pisabveka kuti Yahova akhadaphonyeka pikhadatonga iye kufudza Ninive? Nkhabe. Bhibhlya isalonga kuti ulungami wa Yahova ndi waungwiro. (Lerini Deuteronomyo 32:4.) Yahova aona kuti nee pikhalibve pyakuthema kuipirwa na anthu a ku Ninive akuti akhadatcunyuka. Iye aona kucinja kwa mbumba ineyi, pontho aona kuti nee pikhali pyakuthema kuafudza. Natenepa, unoyu ukhali ndzidzi toera kuabvera ntsisi.

12, 13. (a) Kodi Yahova asapangiza tani kuti ndi wakulinganira, wakukhonda nentsa kucinja na wakubvera ntsisi? (b) Thangwi yanji profesiya ya Yona nee ikhali yauthambi?

12 Yahova asiyana kakamwe na Mulungu wakukhonda kulekerera, ngakhale wakuuma ntima anafokotozwa na atsogoleri a mauphemberi. M’mbuto mwace, iye ndi wakulinganira, wakukhonda nentsa kucinja na wakubvera ntsisi. Angatonga kufudza anthu akuipa, pakutoma iye asatuma aimiriri ace pa dziko yapantsi toera kuacenjeza, thangwi iye asafuna kuti anthu akuipa acite pinthu ninga mudacita anthu a ku Ninive—kutcunyuka na kucinja njira zawo. (Ezek. 33:11) Yahova apanga mprofeta wace Yeremiya: ‘Ndzidzi onsene unalonga ine kuti ndisafuna kufudza anthu peno mautongi, buluka penepo mbasiya pyakuipa pikhacita iwo, ndinadzasiya kubweresa muliri udanyerezera ine.’—Yer. 18:7, 8.

Mulungu asafuna kakamwe kuti anthu akuipa atcunyuke na kucinja njira zawo ninga pidacita anthu a ku Ninive

13 Kodi profesiya ya Yona ikhali yauthambi? Nkhabe; thangwi iyo yacenjeza anthu ku pinthu pikhafuna kuacitikira mbadakhonda kutcunyuka. Cenjezo ineyi ikhali yakubveka, thangwi anthu a ku Ninive akhali na makhaliro akuipa, akuti mwakukhonda dembuka acinja. Anthu a ku Ninive mbadabwerera pontho m’makhaliro awo akuipa, Mulungu mbadaafudza. Pyenepi ndi pidacitikadi mukupita kwa ndzidzi.—Sof. 2:13-15.

14. Kodi Yona apibva tani mudakhonda Yahova kufudza Ninive?

14 Kodi Yona apibva tani mudakhonda kufudzwa anthu a ku Ninive mu ndzidzi ukhadikhira iye? Bhibhlya isalonga: ‘Pyenepi pyatsukwalisa kakamwe Yona mbaipirwa.’ (Yona 4:1) Yona aphembera munjira yakupangiza kuti akhasandika Mulungu! Pontho alonga kuti pikhali pyadidi mbadakhala pyace ku dziko yace. Iye alongambo kuti akhadziwa kuti Yahova nee mbadabweresa muliri ku Ninive, ngakhale kuphatisira mwai unoyu toera kulonga kuti ndi pyenepi pidancitisa kuthawira ku Tarsu pa ulendo wakutoma. Natenepa iye aphemba kufa, mbalonga kuti kufa kukhali kwadidi mbuto mwakukhala maso.—Lerini Yona 4:2, 3.

15. (a) Ninji pidacitisa Yona kutsukwala na kuipirwa? (b) Kodi Yahova atsalakana tani mprofeta wace wakutsukwala?

15 Ninji pikhanentsa Yona? Ife nkhabe kudziwa pikhanyerezera  iye, mbwenye pinadziwa ife ndi pyakuti Yona amwaza mphangwa zakufudzwa kwa anthu onsene a ku Ninive. Anthu atawira mphangwa zace, na thangwi ineyi nee afudzwa. Kodi Yona akhagopa kusingirirwa peno kuoniwa ninga mprofeta wauthambi? Ife nkhabe kupidziwa, mbwenye pinadziwa ife ndi pyakuti iye nee akomerwa na kutcunyuka kwa mbumba, pontho nee akomerwa na kubvera ntsisi kudacita Yahova. M’mbuto mwace, pisaoneka kuti Yona akhali wakutsumbikika, wakutsukwala na wakupasika manyadzo. Ngakhale tenepo, Mulungu wantsisi wa Yona akhapitiriza kuona pinthu pyadidi mwa mprofeta wace wakutsukwala. M’mbuto mwakutcunyusa Yona thangwi yakusowa kwace cilemedzo, Yahova ancita mbvundzo wakuti wamphedza toera kunyerezera: ‘Kodi uli na thangwi yadidi toera kuipirwa?’ (Yona 4:4) Yona atawira tani? Bhibhlya nee isalonga.

16. Ndi munjira zipi anthu anango anakwanisa kukhala na maonero akusiyana na Mulungu, pontho tinapfundzanji na citsandzo ca Yona?

16 Mphyakukhonda nentsa kutonga makhaliro a Yona, mbwenye tisafunika kukumbuka kuti si pyacilendo tayu kwa anthu akusowa ungwiro kukhala na maonero akusiyana na Mulungu. Anango anakwanisa kunyerezera kuti Yahova akhafunika kutsidzikiza pidengwa peno kuti akhafunika kufudza mwakucimbiza anthu akuipa peno kufudza kalene makhaliro ano a pinthu. Citsandzo ca Yona cisatikumbusa kuti tingakhala na maonero akusiyana na Yahova Mulungu, adadawika ndi athu—tayu Ace.

Pidacita Yahova Toera Kupfundzisa Yona

17, 18. (a) Kodi Yona acitanji pidabuluka iye ku Ninive? (b) Kodi pirengo pya Yahova pikhaphataniza cimuti ca masamba makulu pyakhuya tani Yona?

17 Mwakutsukwala, mprofeta abuluka ku Ninive mbaenda, tayu ku nyumba, mbwenye ku mabulukiro a dzuwa a mapiri, mbuto yakuti mbadakwanisa kuona nzinda onsene. Iye amanga nsasa ung’ono, akhala pantsi mbadikhira toera kuona Ninive. Panango akhadikhira kuona kufudzwa kwa nzinda unoyu. Kodi Yahova mbadapfundzisa tani mamuna unoyu wakukhonda kulekerera toera kukhala wakubvera ntsisi?

18 Namasiku, Yahova ameresa cimuti. Pidalamuka Yona, akomerwa kakamwe thangwi yakuona cimuti ca masamba makulu cakuti cikhacitisa nthundzi wadidi kupiringana nsasa wace. ‘Yona akomerwa kakamwe’ thangwi yakuona cimuti, panango akhaona cirengo ceneci ninga cidzindikiro ca nkhombo za Mulungu, pontho kuti akhali wakutawirika kwa iye. Mbwenye, Yahova akhafuna kucita pizinji kuna Yona kupiringana kumpasa nthundzi na kumalisa kuipirwa kwace kwakusowa thangwi. Yahova akhafuna kukhuya ntima wa Yona. Natenepa Mulungu acita pirengo pinango. Iye atuma mpfunye toera kupha cimuti. Buluka penepo, Yahova atuma “mphepo yakupisa,” yakuti  yacitisa Yona kusala pang’ono na kukomoka. Yona atsukwala pontho, mbaphemba Mulungu toera kufa.—Yona 4:6-8

19, 20. Kodi Yahova apfundzisanji Yona mukuphatisira cimuti?

19 Kaciwiri, Yahova abvundza pontho Yona khala ali na thangwi yadidi toera kuipirwa na kufa kwa cimuti. M’mbuto mwakutcunyuka, Yona atawira: ‘Ndiri na thangwi yadidi toera kuipirwa mpaka kufuna kufa.’ Natenepa ukhadafika ndzidzi toera Yahova apfundzise Yona kufunika kwakubvera ntsisi anango.—Yona 4:9.

Mulungu aphatisira cimuti toera kupfundzisa Yona kufunika kwakubvera ntsisi anango

20 Mulungu aphedza Yona toera kuona kuti nee akhali na thangwi toera kutsukwala na cimuti cidamera namasiku, cakuti nee acitceka ngakhale kucikulisa. Buluka penepo, Mulungu ambvundza: ‘Kodi ine nee ndathema kubverambo ntsisi nzinda ukulu wa Ninive na anthu ace akupiringana pikwi dzana na makumawiri akukhonda kudziwa kusiyanisa pyadidi na pyakuipa, kuphatanizambo pifuyo pyawo pizinji?’—Yona 4:10, 11. *

21. (a) Ndi citsandzo cipi cidaphatisira Yahova toera kupfundzisa Yona? (b) Kodi mbiri ya Yona inatiphedza tani toera kudinga piri muntima mwathu?

 21 Kodi mwabvesesa pikhafuna kulonga Yahova mu citsandzo ceneci? Yona nee akhadacita cinthu toera kutsalakana cimuti ceneci. Mbwenye Yahova akhali phata na akhatsidzikiza umaso wa anthu a ku Ninive ninga pinacita iye na pyakucitwa pyonsene pya pa dziko yapantsi. Kodi Yona mbadapasa tani ntengo cimuti mbasiya anthu 120.000 pabodzi na pifuyo pyawo pyonsene? Kodi ndi thangwi yakuti iye akhadakulisa manyerezero akucenama? Mwandimomwene, iye abvera ntsisi cimuti basi ene thangwi cikhampasa nthundzi. Simomwene tayu kuti Yona aipirwa thangwi ya pifuno pyace pyakucenama, kudzikuza kwace na kugopa kwace kuoniwa ninga mprofeta wauthambi? Mbiri ya Yona inatiphedza toera kudinga piri muntima mwathu. Nakuti ndife akusowa ungwiro, tonsene tiri na pipendamiro pyakucenama. Natenepa, tisafunika kupereka takhuta kuna Yahova wakuti mwakupirira asatipfundzisa toera tikhonde kukhala akucenama, mbwenye tikhale antsisi na akulekerera na ntima onsene—ninga iye!

22. (a) Kodi Yona apfundzanji kwa Yahova thangwi yakubvera ntsisi? (b) Kodi tonsene tisafunika kupfundzanji?

22 Mbvundzo ndi uyu: Kodi piripo pidapfundza Yona thangwi ya pidancitikira? Bukhu ya Yona isamalisira na mbvundzo wa Yahova wakuti nee watawirwa. Anyakupokanya anango asalonga kuti Yona nee atawira mbvundzo unoyu. Mbwenye undimomwene ndi wakuti Yona atawira, ntawiro wace ndi bukhu idalemba iye. Pyakucitika pisapangiza kuti Yona ndiye alemba bukhu inacemerwa na dzinace. Cincino nyerezerani kuti mukuona pontho mprofeta unoyu, ali wakutsidzikizika ku dziko yace mbakalemba mbiri ino. Tinakwanisambo kuona mamuna unoyu wakugwesera, waudziwisi na wakucepeseka kakamwe mbakatsumbikika thangwi ya pinthu pidacita iye munalemba iye madodo ace, kukhonda kwace kubvera na kukhonda kubvera kwace ntsisi. Natenepa Yona apfundziswa na Yahova cinthu cakufunika kakamwe. Iye apfundza kufunika kwakubvera ntsisi anango. Kodi ife tiri dzololo toera kubverambo ntsisi anango?—Lerini Mateo 5:7.

^ ndima 6 Pisaoneka kuti Samariya, nzinda ukulu wa madzindza khumi Aisraele ukhali na anthu cifupi na 20.000 peno 30.000 mu ntsiku za Yona—ineyi ikhali numero yakucepa kakamwe mukuilandanisa na ya anthu a ku Ninive. Ndzidzi wakuthambaruka kwa nzinda wa Ninive, panango ukhali ukulu kakamwe pa dziko yonsene yapantsi.

^ ndima 8 Pyenepi pinakwanisa kukhala pyakudzumatirisa, mbwenye nee pikhali pyacilendo mu ndzidzi wakale. Mwacitsandzo nyakulemba pya mbiri Wacigerego anacemerwa Herodotu, alonga kuti anthu a ku Persya angalira kufa kwa ntsogoleri wa anyankhondo wakudziwika, akhaphataniza pinyama pyawo m‘misambo yawo yaciliro.

^ ndima 20 Mafala a Mulungu akuti mbumba nee ikhadziwa kusiyanisa pyadidi na pyakuipa, asapangiza kuti iwo akhali ninga akhombwani akuti nee asadziwa midida ya Mulungu.