Soma ibirimo

Jya kuri meni ya kabiri

Reba urutonde rw'ibirimo

Abahamya ba Yehova

Ikinyarwanda

Umunara w’Umurinzi  |  Ukuboza 2015

 INGINGO Y’IBANZE | NI IKI CYAGUFASHA GUSOBANUKIRWA BIBILIYA?

Bibiliya ni igitabo cyumvikana

Bibiliya ni igitabo cyumvikana

Bibiliya ni igitabo cya kera cyane. Imaze igihe kingana iki yanditswe? Hashize imyaka 3.500 yanditswe, ikaba yarandikiwe mu Burasirazuba bwo Hagati. Yanditswe mu gihe cy’Ubwami bw’Abashinwa bwitwa Shang (ahagana mu kinyejana cya 16 kugeza mu cya 11 Mbere ya Yesu), ni ukuvuga imyaka igihumbi mbere y’uko idini ry’Ababuda ryo mu Buhindi ribaho.—Reba ingingo igira iti “ Icyo twavuga kuri Bibiliya.”

Bibiliya itanga ibisubizo by’ibibazo by’ingenzi duhura na byo

Kugira ngo igitabo kigirire abantu akamaro kandi kibayobore, kigomba kuba cyumvikana kandi kirimo inyigisho zubaka. Bibiliya ni uko imeze. Isubiza neza ibibazo by’ingenzi abantu bibaza.

Urugero, isubiza ikibazo kigira kiti “kuki turi ku isi?” Hashize igihe kirekire abantu bibaza icyo kibazo, kandi ntibarakibonera igisubizo. Nyamara igisubizo cyacyo kiboneka mu bice bibiri bibanza by’igitabo cya Bibiliya cy’Intangiriro. Muri ibyo bice havuga ko “mu ntangiriro” Imana yaremye ijuru n’isi, ubu hakaba hashize imyaka ibarirwa muri za miriyari (Intangiriro 1:1). Iyo nkuru ikomeza isobanura ibintu bitandukanye, urugero, uko isi yaje guturwa, uko ibinyabuzima hakubiyemo n’abantu byabayeho, n’umugambi Imana ifitiye isi.

YANDITSWE MU BURYO BWUMVIKANA

Bibiliya itugira inama nziza zadufasha gukemura ibibazo duhura na byo. Gusobanukirwa izo nama biroroshye kubera impamvu ebyiri zikurikira.

Mbere na mbere, imvugo ikoreshwa muri Bibiliya iroroshye kandi igusha ku ngingo. Aho gukoresha amagambo y’imizimizo cyangwa y’amayobera, hakoreshwa amagambo asobanutse kandi dushobora kumva. Ibitekerezo bigoye kumva bisobanurwa mu mvugo yoroheje.

Urugero, Yesu yakoresheje ingero nyinshi zoroshye zivuga ibintu duhura na byo mu mibereho yacu, kugira ngo yigishe abantu inyigisho zibakora ku mutima. Inyinshi muri zo ziboneka mu cyo bakunze kwita Ikibwiriza cyo ku Musozi, kiboneka muri Matayo igice cya 5 kugeza ku cya 7. Hari umwanditsi wagize ati “iyo disikuru [ya Yesu] ni ingirakamaro,” kuko “itagamije kuzuza mu bwenge bwacu ibitekerezo gusa, ahubwo igamije kutuyobora  no kudufasha kwigenzura.” Ibyo bice byose ushobora kubisoma mu minota iri hagati ya 15 na 20, kandi uhita wibonera ko Yesu yakoresheje amagambo yoroshye, ariko afite imbaraga.

Ikindi kintu gituma Bibiliya yumvikana neza ni ibiyikubiyemo. Si igitabo cy’imigani irimo amakabyankuru. Hari igitabo cyavuze ko Bibiliya hafi ya yose ivugwamo inkuru z’abantu “bakomeye n’aboroheje,” ikaba igaragaza “ingorane bahuye na zo, ibyiringiro bari bafite, amakosa bakoze n’ibigwi byabo.” Gusobanukirwa izo nkuru no kuzibwira abandi, ntibigoye kuko zivuga iby’abantu bazwi, n’ibintu byabayeho. Nanone dushobora gusobanukirwa amasomo y’ingenzi azikubiyemo.—Abaroma 15:4.

BURI WESE ASHOBORA KUYIBONA

Kugira ngo usobanukirwe ibivugwa mu gitabo iki n’iki, ugomba kuba wumva ururimi cyanditsemo. Muri iki gihe Bibiliya iboneka mu ndimi nyinshi kandi ushobora kuyisobanukirwa aho waba uri hose, cyangwa igihugu waba urimo cyose. Reka dusuzume uko byagenze kugira ngo ibyo bishoboke.

Guhindura Bibiliya. Bibiliya yanditswe mbere na mbere mu giheburayo, icyarameyi n’ikigiriki. Ibyo byatumaga isomwa n’abantu bake. Kugira ngo iboneke mu zindi ndimi, hari abantu b’abanyamwete kandi b’inyangamugayo bayihinduye. Kubera imihati bashyizeho, ubu Bibiliya yuzuye cyangwa ibice byayo biboneka mu ndimi zigera ku 2.700. Ibyo bisobanura ko abantu barenga 90 ku ijana batuye isi bashobora gusoma nibura bimwe mu bice bya Bibiliya mu rurimi rwabo.

Gusohora Bibiliya. Umwandiko wa Bibiliya w’umwimerere wari wanditswe ku bintu byangirika, urugero nk’impu cyangwa imfunzo. Kugira ngo uwo mwandiko ugere ku bantu, bawandukuraga n’intoki bitonze. Umwandiko wandikishijwe intoki wabaga uhenze kandi abashoboraga kuwugura bari bake cyane. Ariko igihe Gutenberg yavumburaga uburyo bwo gucapa, ubu hakaba hashize imyaka 550, Bibiliya yageze ku bantu benshi kurushaho. Hari raporo yagaragaje ko ugereranyije, hamaze gutangwa Bibiliya yuzuye cyangwa ibice byayo birenga miriyari eshanu.

Nta gitabo na kimwe cy’idini cyatanzwe nka Bibiliya. Koko rero, dushobora gusobanukirwa Bibiliya nubwo hari igihe biba bitoroshye. Twabigeraho dute? Kuyisobanukirwa byatugirira akahe kamaro? Ibyo ni byo tugiye gusuzuma mu ngingo ikurikira.