Soma ibirimo

Jya kuri meni ya kabiri

Reba urutonde rw'ibirimo

Abahamya ba Yehova

Ikinyarwanda

Umunara w’Umurinzi  |  No. 5 2016

Ikibaya cya Ela

Ese ibivugwa kuri Dawidi na Goliyati byabayeho koko?

Ese ibivugwa kuri Dawidi na Goliyati byabayeho koko?

Hari abantu bibaza niba ibivugwa mu nkuru ya Dawidi na Goliyati byarabayeho cyangwa niba ari umugani. Ese na we ni uko byakugendekeye igihe wasomaga iyo nkuru mu ngingo yabanjirije iyi? Niba ari uko byagenze, suzuma ibibazo bitatu bikurikira.

1 | Ese umuntu yagira uburebure bwa metero 2,9?

Bibiliya ivuga ko Goliyati “yari afite uburebure bw’imikono itandatu n’intambwe y’ikiganza” (1 Samweli 17:4). Umukono uvugwa muri uyu murongo wareshyaga na santimetero 44,5 naho intambwe y’ikiganza ikareshya na santimetero 22,2. Byose hamwe bingana na metero 2 na santimetero 90. Hari abavuga ko Goliyati atareshyaga atyo. Ariko zirikana ko no muri iki gihe, umuntu muremure usumba abandi wabayeho yari afite metero 2,7. Ese Goliyati ntiyari kumurusha santimetero 15 cyangwa zirenga? Goliyati yakomokaga mu muryango w’Abarefayimu kandi abantu bo muri uwo muryango bari bazwiho kuba barebare bidasanzwe. Hari inyandiko zo muri Egiputa zo mu mwaka wa 13 Mbere ya Yesu, zagaragaje ko zimwe mu ngabo z’intwari z’Abanyakanani zari zifite metero zirenga 2,4 z’uburebure. Ubwo rero, nubwo Goliyati yari muremure bidasanzwe, ntibisobanura ko bitabayeho.

2 | Ese Dawidi yabayeho koko?

Hari intiti zagerageje kwerekana ko inkuru ivuga iby’Umwami Dawidi ari umugani, ariko ntibyazikundiye. Abashakashatsi mu byataburuwe mu matongo babonye inyandiko ya kera yanditseho ngo “inzu ya Dawidi.” Nanone, Yesu Kristo yavuze ko Dawidi yabayeho (Matayo 12:3; 22:43-45). Ibisekuru bibiri bya Yesu ari we Mesiya, bigaragaza ko yakomotse ku Mwami Dawidi (Matayo 1:6-16; Luka 3:23-31). Ibyo rero bigaragaza ko Dawidi yabayeho.

3 | Ese ahantu havugwa muri iyo nkuru habayeho?

Bibiliya ivuga ko Dawidi na Goliyati basakiraniye mu kibaya cya Ela, ikagera n’aho ivuga ko Abafilisitiya bari bakambitse mu ibanga ry’umusozi wari hagati y’imigi ibiri, ari yo Soko na Azeka. Abisirayeli bo bari bakambitse mu ibanga ry’umusozi wo hakurya y’icyo kibaya. Ese aho hantu habayeho?

Zirikana icyo umuntu uherutse kuhasura yavuze. Yagize ati “uwadutembereje mu kibaya cya Ela, ntiyari umunyedini. Twarazamutse maze tugera mu mpinga y’umusozi. Mu gihe twarimo tureba mu kibaya, yadusomeye muri 1 Samweli 17:1-3. Hanyuma yadutungiye agatoki hakurya y’icyo kibaya, aratubwira ati ‘hariya ibumoso ni mu matongo ya Soko.’ Yarahindukiye arongera aravuga ati ‘hariya iburyo ho hari amatongo ya Azeka. Abafilisitiya bari bakambitse hagati y’iyo migi yombi, mu ibanga ry’uriya musozi mureba. Birashoboka ko aha duhagaze, ari ho Abisirayeli bari bakambitse.’ Nahise ntekereza ko Sawuli na Dawidi bari aho nari mpagaze. Nyuma yaho twamanutse tugana muri icyo kibaya twambuka akagezi kasaga n’akakamye, kari kuzuye amabuye. Nabaye nk’uwitegereza Dawidi aza aho ngaho, agatora amabuye atanu, rimwe akaryicisha Goliyati.” Uwo mukerarugendo kimwe n’abandi, yashimishijwe cyane n’ibimenyetso byemeza ko ibivugwa muri Bibiliya ari ukuri.

Nta mpamvu n’imwe yagombye gutuma dushidikanya ko iyo nkuru ari ukuri. Abantu bavugwamo babayeho kandi n’ahantu havugwamo habayeho. Icy’ingenzi kurushaho, ni uko ari imwe mu nkuru zigize Ijambo ry’Imana ryahumetswe, ikaba ituruka ku Mana ivugisha ukuri, “idashobora kubeshya.”—Tito 1:2; 2 Timoteyo 3:16.