Vareko peske mišľinel, hoj bi elas feder, te bi e Biblija elas prethoďi lav lavestar avka sar sas varekana pisimen. Aľe nane oda furt avka. Soske?

• Dojekha čhiba hin lakeri gramatika, o lava the oda sar pes sthoven o veti. O profesoris S. R. Driver, savo sikhľarel e hebrejsko čhib, pisinďa, hoj o čhiba „hine aver na ča andre oda, hoj len hin aver gramatika the aver lava, aľe the. . . kaleha sar hine phende o mišľenki andro veti“. O manuša, save vakeren avra čhibaha the inakšeder premišľinen. „Vaš oda pes andre dojekh čhib inakšeder sthoven o veti,“ phenel o profesoris Driver.

• Andre ňisavi čhib, so hin adaďives, nane odi isto gramatika the lava, so sas andre hebrejsko, aramejsko the grecko čhib. Vaš oda te bi pes e Biblija prethovelas lav lavestar, ta bi oleske ňiko na achaľiľahas avka sar bi kampelas a šaj bi olestar avľahas avri aver mišľenka.

• Kampel tiš te dikhel či ola lava pasinen la mišľenkaha, pal soste oda hin.

Varesave kotora, so hine pisimen andre hebrejsko, aramejsko the grecko čhib, pes šaj prethoven lav lavestar. Aľe koda, ko prethovel, peske mušinel te del igen baro pozoris pre oda sar prethovel.

Hin adaj varesave prikladi, save sikaven, hoj te pes prethovel lav lavestar, ta pes na mušinel lačhes te achaľol e mišľenka:

• Andre Biblija pes le laveha „te sovel“ mišľinel, hoj o manuš geľa čačes te sovel, aľe the oda, hoj o manuš muľa. (Matuš 28:13; Skutki 7:60) Te andre kada lav džal pal o meriben, ola, so prethoven e Biblija, peske šaj phenen, hoj les prethovena avka, hoj „muľa“. Vaš oda koda, ko genela e Biblija, lačhes achaľola la mišľenkake. (1. Korinťanenge 7:39; 1. Tesaloničanenge 4:13; 2. Peter 3:4)

• O apoštol Pavol andro ľil le Efezanenge 4:14 pisinďa lav, savo bi pes lav lavestar prethoďahas, hoj „o manuša bavinen kocki“. Andre puraňi doba pes kaleha mišľinelas, hoj sar o manuša bavinenas kocki, ta paš oda klaminenas. Te bi pes oda prethovelas lav lavestar, ta bi oleske ňiko na achaľiľahas. Vaš oda hin feder kala lava te prethovel „o manuša, save klaminen“.

• Andro ľil le Rimanenge 12:11 hin grecko lav, savo doslovňe znameňinel „taďol o duchos“. Te bi ada kamľamas te prethovel andre romaňi čhib, na delas bi oda ňisavo viznamos. Vaš oda hin oda prethodo le lavenca „kaj tumaro jilo te labol pal oda, so o Del kamel“.

• Sar o Ježiš vakerelas pro vrchos, phenďa lava, save buterval vareko prethovel ajse lavenca, hoj „bachtale hine o čore pro duchos“. (Matuš 5:3, Sveto Biblija) Te oda hino avka prethodo, ta o manuša oleske na igen achaľon a del oda aver viznamos. O Ježiš adaj na vakerelas pal o čoripen aňi pal oda, hoj o manuš hino psichicki nasvalo. Kamľa lenge te phenel, hoj bachtale na ena akor, te ča kerena pal oda, so lenge kampel andro dživipen. Aľe bachtale ena akor, te achaľona, hoj lenge kampel, kaj len te ľidžal o Del. (Lukaš 6:20) Vaš oda hin feder ala lava te prethovel le lavenca „bachtale hine ola, save džanen, hoj lenge kampel le Devles“. (Matuš 5:3)

• Grecko lav, savo pes andro but verši prethovel sar te „žjarľinel“, šaj znameňinel choľi, savi o manuš ciťinel, te les vareko zraďinďa, kerďa dukh abo tiš te zavidzinel varekaske oda, so les hin. (Skutki 5:17; Rimanenge 13:13) Aľe šaj pes kale laveha mišľinel the vareso lačho. Napriklad, hoj vareko služinel le Devleske calone jileha abo hoj na služinela ňikaske avreske ča leske. (Jan 2:17; 2. Korinťanenge 9:2)

• Grecko lav, savo hino andro Matuš 6:17, savo pes prethovel sar muj, ta kale laves hin buter viznami. Šaj tiš znameňinel ada sar o manuš dičhol avri abo savo hino. (Matuš 16:3; Skutki 17:26; Juda 16)

Kalestar dičhol, hoj e Biblija pes na del te prethovel lav lavestar andal odi puraňi čhib avka, hoj jekh lav prethovaha furt ole istone laveha. Koda, ko prethovel, mušinel mištes te rozmišľinel, save lavenca oda prethovela, kaj andre te ačhel odi isto mišľenka, so sas andro purane zvitki. A mek ke oda mušinel te sthovel o veti avka, kaj oda gramaticki te pasinel andre odi čhib, andre savi prethovel, kaj pes oleske lačhes te achaľol.

Koda, ko prethovel e Biblija, peske mušinel tiš te del pozoris pre ada, kaj te na prethovel igen pal peskero. Bo šaj pes ačhel, hoj na achaľola le mišľenkenge a paľis oda dela aver viznamos. Sar pes kada šaj ačhel? Avka, hoj prethovela odi mišľenka andal ola purane zvitki avka sar ov oleske achaľiľa abo mukhela avri oda dvoležito, so andre hin. Te vareko avka prethovel, lokes pes oda genel, aľe ola, so ada genena, pes na dodžanena savoro, so sas pisimen andre ola purane zvitki.

Andro Matuš 7:13 hin pisimen: „Buchlo drom ľidžal ko meriben.“ Varesave, so prethoven e Biblija, odoj dine lav peklos, bo len avka sikhľaren andre lengere vjeri, choč ada lav po grecki znameňinel meriben. Vaš oda ola, so prethoven, peske mušinen te del pozoris, kaj te na preanen andal peskeri vjera vareso, so nane čačipen.

Ola, so prethoven, mušinen te mišľinel the pre oda, hoj e Biblija sas pisimen andre ajsi čhib, savake achaľonas običajna manuša. Bo la pisinenas ajse, save kerenas buťi pre maľa, o pasťjera abo o ribara. (Nehemijaš 8:8, 12; Skutki 4:13) Te hiňi e Biblija lačhes prethoďi, ta lake achaľola dojekh manuš, saves hin lačho jilo a hin jekh či oda manuš hino parno abo kalo, čoro abo barvalo. Hin feder te prethovel ajse lavenca, savenge pes del lokes te achaľol sar ajse lavenca, savenge o manuša, saven nane bare školi, na achaľon.

Andro but moderna prekladi la Biblijake peske ola, so prethovkeren, dovoľinde te mukhel avri le Devleskero menos Jehovas, choč hino andro purane biblicka zvitki. (Dikh o dodatkos A5.) But lendar odoj thode titulis Raj abo Hospoďin. A varesave lendar narokom garude, hoj le Devles hin menos. Sar priklados amenge phenaha le Ježišoskeri modľitba, savi hiňi andro Jan 17. kapitola. Andre varesave prekladi andro 26. veršos hin pisimen kavka: „Sikaďom lenge tut“ a andro 6. veršos hin: „Le manušenge, saven mange diňal andal o svetos, sikaďom, ko vlastňe sal.“ Aľe te kamas presňe te prethovel leskere lava, ta phenďa kavka: „Kerďom sa, kaj te sprindžaren tiro menos“ a tiš „Vakerďom pal tiro menos le manušenge, save dživenas andre ada svetos a saven mange diňal“.

Andro peršo anglicko Nevo svetoskero preklados pes pisinelas: „Na prethovas e Biblija pal peskero. Igen kamľam, kaj všadzik kaj pes delas te prethovas avka sar sas andro purane zvitki, te pes oda andre moderno angličťina delas. Aľe kerahas sa, kaj koda doslovno preklados te na el ajso, hoj bi pes phares achaľolas a na kamahas te garuvel ola mišľenki, so sas andre puraňi čhib.“ Ola, so dodikhen pre buťi, savi pes kerel pro Nevo svetoskero preklados, igen kamle te kidel avri ajse lava the veti, kaj oda so nekbuter te pasinel oleha, so sas andro purane zvitki. Aľe tiš peske denas pozoris, kaj andre te na en ajse lava, savenge bi o manuša na achaľilehas a e hlavno mišľenka bi elas zagaruďi. Vaš oda pes adi Biblija lokes genel a koda, ko peske la genel, peske šaj el isto, hoj koda, so amenge le Devleskero lav kamel te phenel, hino prethodo presnones. (1. Tesaloničanenge 2:13)