Neke ki te tumu manako rikiriki

Neke ki te ngai o te au tumu tuatua

 ARU I TO RATOU AKARONGO

Kua Akakoromaki Aia Noatu te Turanga Tika Kore

Kua Akakoromaki Aia Noatu te Turanga Tika Kore

I AERE a Elia na roto i te O Ioridana. Kua roa tona aere anga mei te Maunga Horeba ki te tua tokerau. Kua tae atu aia i teianei ki Iseraela e te kite ra i te au mea tuke i roto i tona ipukarea. Te ngaro atura te kino ta te tuatau maro i akatupu. Kua akamata ke ana te ua e te arote ra te aronga tanutanu i ta ratou one kai. Kare e kore kua pumaana te ngakau o te peroveta i te kite anga i te enua e meitaki maira, kareka ra, ko te tangata te mea maata tana e manako ra. Kare ratou e akamori akaou ana ia Iehova. Te akamori ra rai te tangata ia Baala no reira e maata ta Elia angaanga ka anoanoia kia rave. *

Kia vaitata atu a Elia ki te oire ko Abela-mehola, kua kite atu aia i tetai angaanga tanutanu e raveia ra. E rua ngauru ma a toa puakatoro kua tataki ruaia. E 12 pupu te katoaanga te arote ra i te au pa one. Te tangata e opara ra i te arote i roto i te pupu openga, koia ta Elia e kimi ra. Ko Elisaia taua tangata ra, koia ta Iehova i iki ei mono ia Elia. Kua manako a Elia e koia anake ua rai te tangata e vai tiratiratu ra ki te Atua, no reira kare e ekoko e te inangaro ra aia i te aravei i teia tangata.—1 Ariki 18:22; 19:14-19.

Kua emiemi ainei a Elia i te oronga i tetai o tana au apainga, pera i tana au angaanga, e penei ka monoia aia a tetai ra? Kare tatou i kite; e kare katoa tatou i kite e me kua manamanata aia i teia au mea. No te mea, “e tangata oki a Elia mei ia tatou katoa te tu.” (Iakobo 5:17) Inara te akakite ra te Pipiria e: “Aere ua aturā Elia na vaitatao iaia ra, e kua titiri akera i tona kakau ki rungao iaia.” (1 Ariki 19:19) Te kakau ta Elia e aao ra—kare e kore e e uru mamoe me kore e uru puakanio—e akairo te reira e kua akamanaia aia e Iehova. I te tuku anga a Elia i te kakau ki runga i te pakuivi o Elisaia, te akaari maira te reira i tona tu kauraro ki ta Iehova akaue anga kia akamana ia Elisaia ei mono iaia. Kua irinaki a Elia e kua akarongo aia i tona Atua.

Kua akamana a Elia ia Elisaia ei mono iaia

Kua inangaro rai a Elisaia i te tauturu i te peroveta. Kare aia i mono vave ana ia Elia. Mari ra, kua aru aia ia Elia e kua tauturu iaia no tetai ono mataiti, e kua kite matauia a Elisaia i muri mai e, “ko tei riringi i te vai ki runga i te rima o Elia.” (2 Ariki 3:11) Kare e kore kua pumaana tikai a Elia i teia tauturu tau! Kua riro mai raua ei nga oa piri mou tikai. Papu roa e kua riro ta raua akamaroiroianga i tetai e tetai, ei tauturu ia raua kia akakoromaki i te turanga tika kore e totoa ua ra i roto i te enua. Te maata ua atura te tu kino o te ariki ko Ahaba.

E tupu ana rai teia turanga tika kore kia koe? E tupu ana teia ki te maataanga ia tatou i roto i teia ao kino. Ka riro tetai oa tiratiratu kia Iehova, ei tauturu ia koe kia akakoromaki. E maata katoa taau ka mou mai mei to Elia akarongo i te akakoromaki anga i te turanga tika kore.

‘KA TU, KA AERE E ARAVEI IA AHABA’

Kua angaanga pakari a Elia raua ko Elisaia i te akamatutu i te akarongo o te tangata. Na raua i tereni i te au peroveta ke atu, tei akanoo aereia i roto i tetai au pupu apii. I te tuatau tei aereia, kua oronga mai a Iehova i tetai angaanga ou na Elia: “Ka tu,  ka aere e aravei atu i te ariki o Iseraela ia Ahaba.” (1 Ariki 21:18) Eaa ra ta Ahaba i rave?

Kua akaruke ke ana a Ahaba i te akamorianga a Iehova, koia te ariki kino rava atu o Iseraela i taua taime ra. Kua akaipoipo aia ia Iezebela, na teia i akamaata roa atu i te akamorianga o Baala i roto i te enua, e kua piri katoa atu aia ki roto. (1 Ariki 16:31-33) Kua o mai te au peu ainga e te akaturi, e pera katoa te akaatinga tamariki. E tetai, kua akarongo kore a Ahaba i te akaue anga a Iehova kia tamate i te ariki kino o Suria, ko Bene-adada. No te noinoi moni, no reira a Ahaba i akarongo kore ei. (1 Ariki, pene 20) E teianei, kua kino rava atu te noinoi apinga e te takinga kino a Ahaba raua ko Iezebela.

E aka are ariki maatamaata to Ahaba i Samaria! E are ariki katoa tona i Iezereela, mei tetai 23 maire (37 kiro mita) te mamao mei reira. I te pae mai i te rua o te are ariki, e kainga vine tetai i reira. Kua noinoi a Ahaba i tera potonga enua, na tetai tangata ko Nabota tona ingoa. Inara, kua poroki atu a Ahaba ia Nabota e kua akakite atura kiaia e ka oake atu aia i tetai moni me kore i tetai kainga vine ke mai ei oko i tona. Inara, kua tuatua atu a Nabota e: “Kia tāpu mai a Iehova iaku, auraka au e oronga atu i te kainga ipukarea o toku ai metua noou.” (1 Ariki 21:3) E tu marokiakia ainei to Nabota, e kare aia e akamanako meitaki ana? Ko te manako ia o tetai aronga. Ko te tikaanga ra, te aru ra aia i te Ture a Iehova, kare e akatikaia te ngati Iseraela kia oko takiri i te tuanga enua o to ratou kopu tangata. (Levitiku 25:23-28) Kia Nabota uaorai, kare roa e rauka iaia kia aati i te Ture a te Atua. E tangata akarongo mou aia e te ngakau toa, no te mea kua kite meitaki aia i te kino ta Ahaba ka akatupu me patoiia aia.

Ko Ahaba ra, kare roa aia e manako atu ana i te Ture a Iehova. Kua oki aia ki te kainga, “ma te ongoongo e te riri” no tei kore i tika ki tona anoano. Te karanga ra te irava e: “Kua moe iora aia ki runga i tona roi, e kua anga ke tona mata, e kare akera e kai i te kai.” (1 Ariki 21:4) Te kite anga a Iezebela i tana tane e akariri ra mei te tamaiti ngakau kino rai, kua kimi vave aia i tetai ravenga kia tupu te inangaro o Ahaba​—e kia takore i tetai kopu tangata meitaki ua.

Ngata tikai kia kore e vinivini i te tu kino o teia vaine. Kua kite ua te Ariki vaine ko Iezebela i te Ture a te Atua, e ka anoanoia e rua nga kite ei akapapu i teia akaapaanga kino. (Deuteronomi 19:15) I na, kua tata aia i tetai au reta i roto i te ingoa o Ahaba i te akakite ki te au tangata taoonga o Iezereela, kia kimi mai e rua nga tangata ei tapepe pikikaa ia Nabota—koia oki no te akakino i te Atua, e ko te mate oki te utunga. E kua puapingaia tana ravenga. Kua rauka mai ‘e rua puke tangata kanga’ tei tapepe pikikaa ia Nabota, e kua pepeiia aia ki te toka kia mate. Kare ko tera ua—kua tamate katoaia te puke tamariki a Nabota! * (1 Ariki 21:5-14; Levitiku 24:16; 2 Ariki 9:26) Kua kopae a Ahaba i tona tikaanga ei upoko, e kua akatika i tana vaine  kia rave i tona anoano, e kia takore i te au tangata meitaki ua.

Akamanako ua ana ra i to Elia manako i te akakite anga atu a Iehova kiaia i ta te ariki e te ariki vaine i rave. E mea taitaia tikai me takinga kino te au tangata kino i te aronga meitaki. (Salamo 73:3-5, 12, 13) Te kite ua nei tatou i te au angaanga tika kore e raveia nei i teia tuatau​—e tetai au taime na te aronga mana tei karanga e e mata ratou no te Atua. Penei ka riro teia papaanga ei akapumaana ia tatou. Te akamaara maira te Pipiria ia tatou e kare e apinga e ngaro i mua ia Iehova, te kite ua maira aia i te au mea pouroa. (Ebera 4:13) Eaa ra tana e rave nei no runga i te au angaanga kino tana e kite ra?

“KUA KITEA AU E KOE, E TOKU ENEMI?”

Kua tono a Iehova ia Elia ki ko ia Ahaba. Kua akakite tika atu te Atua e: “Tei roto aia i te kainga vine o Nabota.” (1 Ariki 21:18) Te akakite atu anga a Iezebela kia Ahaba e nona te kainga vine i teianei, i reira rai kua tu aia ki runga e kua aere i te akara i tona kainga vine ou. Kare roa aia i akamanako ana e te akara ua maira a Iehova iaia. Akamanako ua ana ra iaia e akara aere ra i tona kainga vine, te manakonako ra i tana ka rave ki teia kainga taurekareka nona. I na, kite ua ake aia te tu mai nei a Elia! I reira rai, taui takiri te mata o Ahaba, e tona aka riri e te makitakita kua tuatua atu aia kia Elia e: “Kua kitea au e koe, e toku enemi?”​—1 Ariki 21:20.

“Kua kitea au e koe, e toku enemi?”

E rua nga tarevake ta te tuatua a Ahaba e akaari maira. Te mea mua, na te karanga anga kia Elia e “kua kitea au e koe,” te akaari maira a Ahaba e kare aia i akamanako ana no runga ia Iehova. Kua “kitea” ke ia ana aia e Iehova. Kua kite ana aia ia Ahaba i te rave akakoro anga i te kino e te akatangata anga iaia no te puapinga i rauka mai no ta Iezebela angaanga kino. Kua kite te Atua eaa to roto i te ngakau o Ahaba, kua riro te noinoi apinga ei mea puapinga roa atu kiaia i to te akaari i te tu akaaroa, te tu tika e te aroa. Te rua, na te karanga anga kia Elia e, ‘e toku enemi!’ te akaari maira a Ahaba i tona makitakita ia Elia, te oa o te Atua ko Iehova, te ka tauturu iaia kia taui i tona arataa kino.

Penei ka rauka ia tatou tetai au apiianga puapinga mei te tarevake o Ahaba. Kia akamaara ua rai tatou e te kite maira a Iehova i te au mea pouroa. Te inangaro maira aia ia tatou kia taui i to tatou au tu, no te mea ei Metua aroa, te kite maira aia me aere ke tatou mei te arataa tika. Ei tauturu ia tatou, e akakite mai ana Aia i Tana karere na roto mai i tona au oa—e au tangata akarongo teia mei ia Elia rai. E aka  tarevake tikai kia akariro i to te Atua au oa ei enemi no tatou!​—Salamo 141:5.

Akamanako ana ra ia Elia e pau ra ia Ahaba e: “Kua kitea rai koe e au.” Kua kite aia e eaa to Ahaba tu—e keia, e ta tangata, e e tangata meameaau i te Atua ko Iehova. E ngakau toa tikai tona i te ako atu i taua tangata kino ra! Kua akakite a Elia e eaa ta te Atua utunga no Ahaba. Kua kite a Iehova e eaa te tupu ra—kua totoa atu te angaanga kino mei te uanga o Ahaba ki te iti tangata. No reira kua akakite a Elia kia Ahaba e kua akakoro te Atua kia “tipu keia” tona patireia katoa. Ka akautunga katoaia a Iezebela.​—1 Ariki 21:20-26.

Kua kite a Elia e kare te aronga kino e tuku uaia e kare ratou e akautungaia. No te mea ko ta te tangata ia e manako ra i teia tuatau. Te akamaara maira teia papaanga Pipiria ia tatou e te kite ua maira te Atua e eaa te tupu nei e ka akatikatika aia i te au mea ravarai i te tuatau tei tau iaia. Te akapapu maira Tana Tuatua kia tatou e te vai nei te ra ka takore takiri aia i te au turanga tika kore! (Salamo 37:10, 11) Penei ka manako koe e: ‘Me e utunga ua ainei te o maira ki ta te Atua akavaanga? Me te o maira rai tona tu akaaroa?’

“TE KITE RA KOE I TA AHABA TAAKAAKA ANGA MAI?”

Penei kua poitirere a Elia i te tu o Ahaba i tona akakite anga atu i ta te Atua akavaanga. Te na ko ra te papaanga e: “Tei te akarongo anga mai a Ahaba i teianei au tuatua, kua aae iora aia i ona kakau, kua tuku akera i te kakau paoa ki runga iaia, e kua akakore iora i te kai, moe iora ki roto i taua kakau paoa ra, e kua aere marie iora.” (1 Ariki 21:27) Te tataraara ra ainei a Ahaba no tona au arataa kino?

Kua kite tatou e kua rave aia i tetai au tauianga meitaki. Kua taakaaka a Ahaba iaia uaorai—papu roa e mea ngata teia no tetai tangata ngakau parau e te akatietie kia rave. Kua tae tikai ainei tona ngakau? Penei ka akamanako ana tatou i tetai ariki ke mai tei kino roa atu ia Ahaba—ko Manase tona ingoa. I to Iehova akautunga anga ia Manase, kua taakaaka aia iaia uaorai e kua pati tauturu kia Iehova. Inara, e maata atu tana i rave. Kua taui takiri aia i tona tu oraanga, e kua takore i te au atua itoro tana i anga, kua tauta pakari kia tavini ia Iehova, e kua akamaroiroi katoa i tona iti tangata kia akapera. (2 Paraleipomeno 33:1-17) Te kite ra ainei tatou ia Ahaba e akapera ra? Te mea taitaia, kare.

Te kite maira ainei a Iehova ia Ahaba e akaari ra e kua tataraara aia? Karanga a Iehova kia Elia e: “Te kite ra koe i ta Ahaba taakaaka anga mai ki mua iaku nei? no te mea kua taakaaka mai aia ki mua iaku nei, kare au e apai mai i taua kino nei i tona tuatau; kia tae ra ki to te tamaiti ra tuatau, ka apai mai ei au i taua kino nei ki runga i tona ngutuare.” (1 Ariki 21:29) Te akakore ra ainei a Iehova i te ara a Ahaba? Kare, na te tu tataraara ngakau tae anake ua rai e rauka ai te akakore anga ara a te Atua. (Ezekiela 33:14-16) I te mea kare a Ahaba i tataraara ma te ngakau katoa, kare katoa rai a Iehova e akaari mai te katoaanga o tona aroa kia Ahaba. Kare a Ahaba e kite i te tuatau me takore takiriia tona uanga katoa.

Noatu ra, kare rai ta Iehova akautunga anga i taui. I muri mai, kua ui a Iehova ki tana au angera eaa te mataara ka tau i te akanauru ia Ahaba kia aere ki te tamaki, te ka riro ei akaope i tona oraanga. Kare i roa i muri mai, kua tupu te utunga ta Iehova i tuku no Ahaba. Kua kino aia i roto i te tamaki, e kua mate i roto i tona kariota no tei pou tona toto i te maringi. Te akakiteia maira te au mea tei tupu: Te oti anga te orei i te kariota o te ariki, kua aere mai tetai au puakaoa kua mitimiti i tona toto. Na roto i teia tu, kua akatupuia ta Iehova tuatua i oronga kia Elia kia akakite kia Ahaba e: “I te ngai i mitimitiiaʼi te toto o Nabota e te puaka aoa ra, e mitimiti katoaʼi te puaka aoa i toou toto, i toou tikai.”​—1 Ariki 21:19; 22:19-22, 34-38.

No Elia, no Elisaia, e te aronga tiratiratu ke atu i rotopu i te iti tangata o te Atua, te oronga maira te mate o Ahaba i tetai akamaaraanga pumaana kia tatou, e kare i ngaropoina ia Iehova to Nabota tu ngakau toa e tona akarongo. Ka akautunga a Iehova i te aronga kino, me kare i teianei, penei a muri mai; e e akaari katoa ana aia i te tu aroa me akava i te tangata, me e tumuanga tau tetai. (Numero 14:18) E apiianga puapinga tikai tera no Elia, tei akakoromaki no te au raungauru mataiti i te tutara a taua ariki kino ra! I rokoia ana rai koe e tetai turanga tika kore mei tera te tu? Te inangaro ra ainei koe kia kite i te tuatau e akatikatika ai te Atua i te au mea ravarai? E mea meitaki roa kia aru koe i te akarongo o Elia. Kua akakite ua atu rai raua ko tona taeake tiratiratu ko Elisaia i te karere a te Atua, ma te akakoromaki noatu te turanga tika kore!

^ para. 3 Kua akariro a Iehova i te toru e te apa mataiti o te tuatau maro ei akaari pu ua mai e kare o Baala mana, koia ta te tangata e akamori ana ei apai mai i te ua, e ei akauua i te enua. (1 Ariki, pene 18) Akara i te atikara, “Aru i to Ratou Akarongo” i roto i Te Punanga Tiaki o Tianuare 1, 2008.

^ para. 13 Me te mataku ra a Iezebela e ka peke i te anau a Nabota te kainga vine, penei na te reira i akanauru iaia kia tamate i te puke tamariki a Nabota. No tetai uriurianga no runga i te tumu i akatika ai te Atua i te au angaanga takinga kino, akara i te atikara “Ka Ui ta Tatou Aronga Tatau,” i roto i teia itiu.