Neke ki te tumu manako rikiriki

Neke ki te ngai o te au tumu tuatua

 Au Taviri Kia Mataora te Pamiri

Tuatua ki Taau Tamariki no Runga i te Ainga

Tuatua ki Taau Tamariki no Runga i te Ainga

Ko Alicia, * e mapu, kua karanga aia e: “Tetai taime e inangaro ana au kia kite i tetai mea no runga i te ainga, manako ra oki au e me ui atu au ki toku nga metua, ka manako raua e e apinga kino taku ka rave.”

Ko Inez, te mama o Alicia, karanga aia e: “E inangaro ana au i te tuatua ki taku tamaine no runga i te ainga, tera ra pou ua tona taime ki tona uaorai oraanga. Ngata i te kimi i tetai taime ka va mai aia.”

TEIA tuatau ka kiteaia te au tutu e te au tuatua no te ainga i te au ngai ravarai​—runga i te tivi, roto i te teata, e te au akakitekiteanga. Te akaraanga ko te ngai ua rai e manakoia ana teia tumu manako e e mea tau kore, koia oki i rotopu i te au metua e te tamariki. “Vare ua atu au e kua kite te au metua e, mei teaa tikai te ngata e te akama kia tuatua kia ratou no runga i te ainga,” i karanga ai tetai mapu i Kanata tona ingoa ko Michael. “Ngoie atu te tuatua ki tetai oa.”

E emiemi ana te au metua, mei te tamariki rai, i te tuatua no runga i teia tumu manako. Roto i tana puka Beyond the Big Talk, kua karanga te puapii no te oraanga kopapa ko Debra W. Haffner e: “Maata te au metua tei akakite mai kiaku e kua oko ratou i tetai puka na ta ratou tamaiti no runga i te pirianga ainga me kore i te mapuanga mai, kua tuku ki roto i te pia o te tamaiti e kare i uriuri akaou atu i te reira.” Karanga a Haffner e te taka ua ra te karere ki te tamariki: “Inangaro matou ia kotou kia kite no runga i to kotou kopapa e no runga i te ainga; kare ra oki matou e inangaro i te tuatua no runga i te reira.”

Me e metua koe, ka inangaroia koe kia akatuke i toou tu. Ae, e mea puapinga tikai e naau uaorai e tuatua ki taau tamariki no runga i te ainga. Akamanako ana e toru au tumu:

  1. Kua tuke te akamaramaanga a te tangata no runga i te ainga. “Kare te tangata e manako akaou ana i te ainga ei mea​—i rotopu ua i te tane e te vaine akaipoipo,” i karanga ai a James e 20 ona mataiti. “Teianei, ko te ainga na roto i te vaa, te ainga na roto i te ara repo, te tuku tutu e te karere ainga na roto i te komupiuta (cybersex), e te tuku karere ainga na roto i te tereponi apaipai (sexting).”

  2. Kare e kore e ka akakiteia te au tuatua tarevake ki ta kotou tamariki i te ou anga rai. “Me akamata ana ratou te aere ki te apii, ka rongo ratou no runga i te ainga,” i karanga ai tetai mama ko Sheila, “kare ratou e kite i te manako e inangaro ra koe ia ratou kia kite.”

  3. E au uianga ta te tamariki no runga i te ainga kare ra oki e inangaro e na ratou e ui mai kia koe. “Ko te tika, kare takiri au i kite e ka akapeea  au me tuatua atu ki toku nga metua no runga i te ainga,” i karanga ai a Ana e 15 mataiti, no Paratiri.

Tika anga tikai, ko te tuatua anga ki taau tamariki no runga i te ainga naau na te metua tera apainga, no ko mai i te Atua. (Ephesia 6:4) Tika rai e penei ka ngata, noou e no ratou. Te mea meitaki ra, maata te mapu e akatika ra i ta Danielle e 14 mataiti e karanga ra e, “Inangaro matou i te kite no runga i te ainga na roto mai i to matou au metua—kare e na roto mai i tetai puapii me kore i tetai porokaramu tivi.” Ka akapeea i reira koe me tuatua ki taau tamariki no runga i teia tumu manako puapinga e te ngata? *

Kia Tau ki to Ratou Mataiti

Ka rongo te tamariki no runga i te ainga i te tamariki anga rai, mari ua me te noo ra ratou i tetai ngai mamao ko ratou ua. Te mea manamanata roa atu koia oki i teia “tuatau openga” ka ‘maata atu’ te tupuanga o te aronga kino. (2 Timoteo 3:1, 13) Te mea taitaia ra, e manganui te tamariki e takinga kinoia nei e te aronga mamaata no te akakoroanga peu ainga viivii.

No reira e mea puapinga tikai kia akamata koe i te apii i taau tamariki koi rikiriki ei. “Me tiaki koe kia mapu mai ratou,” i karanga ai tetai mama i Tiamani ko Renate, “penei ka emiemi ratou i te tuatua mai no te akama no te mea kua mapu.” Te taviri koia oki kia akakite ki te tamariki i teia au mea kia tau ki to ratou mataiti.

No te tamariki kare i akamata i te apii tua tai:

Akamou ki runga i te apii anga i te au ingoa tikai o te au mero ainga, akapapu atu e kare tetai ua atu tangata e akatikaia kia amiri i teia au mero. “Kua akamata au i te apii i taku tamaiti iaia e toru rai mataiti,” i karanga ai tetai mama i Meiko ko Julia te ingoa. “Manamanata tikai au i te mea kua kite au e ka rauka ua i tetai au puapii, tetai aronga tiaki tamariki me kore tetai tamariki mamaata ake i te takino iaia. Ka anoanoia aia kia kite e akapeea aia i te paruru anga iaia mei tetai ua atu tangata.”

TAMATA I TEIA: Tereni i taau tamaiti kia patoi pakari atu i tetai ua atu tangata te ka titau i te amirimiri i tona au mero ainga. Ei akaraanga, apii i taau tamaiti kia akakite atu e: “Akamutu koe i tena angaanga! Ka akakite au ia koe!” Akapapu ki taau tamaiti e e mea tau ua rai kia akakite, noatu me taparu mai tetai tangata ia koe ki tetai apinga aroa me kore me tamataku mai ia koe. *

No te tamariki apii tua tai:

Akariro i teia au mataiti ei tuatau no te akamaata marie atu i te kite o taau tamaiti. “I mua ake ka tuatua atu ei no runga i teia tumu manako, akara e eaa ta ratou i kite e me ka inangaro ratou kia kite i tetai au mea ke mai,” i akakite ei tetai papa ko Peter. Eiaa e maro atu. Kare e kore e me papa ratou ka tuatua ua mai ratou me akapou putuputu koe i tetai taime ki taau tamariki.

TAMATA I TEIA: Uriuri putuputu poto ua kia ratou, eiaa e akaroa roa i te uriurianga. (Deuteronomi 6:6-9) Teia mataara kare taau tamariki e iu. Tetai, ia ratou e mamaata maira ka rauka ia ratou te apiianga tei anoanoia, kia tau ki to ratou turanga pakari.

No te tamariki e mapu maira:

Teia te taime i te akapapu e kua rava te marama o taau tamaiti no te au tuanga pae kopapa, manako ngakau, e te au tuanga no te tu tau o te ainga. “Te tamariki tamaroa e te tamariki tamaine i taku apii kua akamata takere i te pirianga ainga kangakanga ua (hooking up),” i karanga ai a Ana e 15 mataiti tei taikuia i mua ua akenei. “Toku manako, ei Kerititiano, ka anoanoia kia rava toku marama no runga i teia tumu manako. Noatu te akama me tuatua no runga i te ainga, ko tetai apinga ra teia ka inangaroia kia kite au.” *

Akamatakiteanga: Penei ka tapupu te au mapu i te uiui mai no te mea te mataku ra ratou e ka tarotokaka to ratou metua ia ratou i te tu tau kore. Te reira ta tetai papa ko Steven te ingoa, i kite. “Emiemi ta maua tamaiti i te tuatua mai no runga i te ainga,” i karanga ai aia. “I muri mai ra  oki, kua kitea mai e maua e te manako ra aia e ka tarotokaka maua iaia. Kua akapapu atu maua e kare maua e uriuri nei i teia au tumu manako no te mea te tarotokaka ra maua iaia; inangaro ua maua i te akapapu e kua kite meitaki aia e akapeea me patoi atu i te au akakeuanga kino.”

TAMATA I TEIA: E ui atu ki taau tamaiti e mei teaa ra te manako o tona au oa apii no runga i te ainga, eiaa ra e akaaoanga tika ua atu iaia na roto i te uiui anga. Ei akaraanga, penei e karanga koe e: “Maata te tangata i teia tuatau e manako ana e kare te ainga ki te vaa i te ainga tikai. E manako akapera ana rai toou au oa apii?” Na roto i taua au tu uianga ra kare e kore ka tuatua maoraora ua mai taau tamaiti e ka akakite mai i tona uaorai manako.

Autu Anga i te Tu Ngata

Te tuatua anga ki taau tamaiti no runga i te ainga, penei ko tetai ia o te au angaanga ngata roa atu a te metua, taau ka aro atu. Inara ka pauna meitakiia taau tautaanga. “Te tuatau ka aereia,” i karanga ai tetai mama ko Diane, “ka ngaro te tu ngata, e ka riro te tuatua anga ki taau tamaiti no runga i te ainga ei tuatau no te akaketaketa i to korua pirianga.” Te akatika ra rai a Steven tei taikuia i mua ake. “Ka mama roa atu i te uriuri i te au tumu manako ngata mei te ainga, me akanoo koe i tetai peu matau no te tuatua maoraora ua no runga i tetai ua atu manako ka tupu mai i roto i te pamiri,” i karanga ai aia, ma te kapiti katoa mai e: “Kare te tu ngata e ngaro takiri, ko te mea puapinga roa atu ra ka anoanoia no tetai pamiri Kerititiano matutu, ko te komunikeiti maoraora anga.”

^ para. 3 Kua tauiia te au ingoa i roto i teia atikara.

^ para. 11 Ka akara teia atikara i te anoano kia tuatua ki ta kotou tamariki no runga i te ainga. Ka uriuri tetai atikara te ka aru mai i roto i teia au tua, e ka akapeea me apii i te au kaveinga puapinga o te tu tau i roto i taua au tu uriurianga ra.

^ para. 16 Raveia mai mei te kapi 171 o te Learn From the Great Teacher, tei neneiia e te Au Kite o Iehova.

^ para. 19 Taangaanga i te pene 1-5, 28, 29, e te 33 o te Questions Young People Ask​—Answers That Work, Volume 2, neneiia e te Au Kite o Iehova, kia uriuri e taau tamaiti no runga i te ainga.

UI KIA KOE UAORAI . . .

Tatau i teia au tuatua na te au mapu takapini i teianei ao, e oti ui kia koe uaorai i te au uianga e aru maira.

“E akakite mai ana toku nga metua kia tatau au i te au atikara no runga i te ainga e oti me e uianga taku, e ui atu kia raua. Inara inangaro ua atu au kia tuatua mai raua kiaku, no runga i te reira.”​—Ana, Paratiri.

Eaa i toou manako i puapinga ai kia maata atu taau ka rave, i ta te oronga ua i tetai au atikara me kore au puka ki taau tamaiti kia tatau?

“E manganui te au tu ainga tau kore viivii taku i kite—e au apinga, i toku manako kare takiri toku papa i kite. Ka poitirere roa aia me ui atu au kiaia no runga i te reira.”​—Ken, Kanata.

Eaa ra te au mea e mataku ra taau tamaiti i te tuatua atu kia koe no runga i tona au manamanata?

“Te rauka anga iaku te ngakau toa i te ui atu ki toku nga metua no runga i te ainga, kua pau mai raua mei te mea ra e te akaapa maira iaku, na te ui anga mai e, ‘Eaa koe ka ui mai ei i te reira? Eaa ra e apinga tetai i tupu ana?’”​—Masami, Tiapani.

Me ui atu taau tamaiti kia koe i tetai uianga no runga i te ainga, akapeea taau ariu anga atu i te akamama anga me kore i te akangata anga i tetai uriurianga no te tuatau ki mua?

“Ka tauturuia me ka akapapu mai toku nga metua kiaku e, i to raua tamarikianga mei iaku rai, i ui ana rai raua i taua au uianga ra, e e mea meitaki katoa kia ui au.”​—Lisette, Varani.

Akapeea koe i te akamama anga no taau tamaiti, kia kore aia e emiemi i te tuatua atu kia koe no runga i te ainga?

“E ui mai ana toku mama kiaku i tetai au uianga no runga i te ainga—na roto ra i tetai reo maru ua. Manako au e e puapinga teia, kia kore te tamaiti e manako e te akavaia maira aia.”​—Gerald, Varani.

Eaa te tu tangi anga o te reo taau e taangaanga ana me tuatua ki taau tamaiti no runga i te ainga? Ka anoanoia ainei tetai tauianga?