Neke ki te tumu manako rikiriki

Neke ki te ngai o te au tumu tuatua

Te Au ra Ainei te Tamaki ki te Akonoanga Kerititiano?

Te Au ra Ainei te Tamaki ki te Akonoanga Kerititiano?

 Te Au ra Ainei te Tamaki ki te Akonoanga Kerititiano?

“Teea turanga tau ta te tamaki i patoi, i riro ei te reira ei angaanga kino me kore ei ara? E uianga umere tikai teia.” ​—Oliver O’Donovan, Poropeta no te Au Irinakianga Akonoanga

TETAI tutu te ingoa ko Akaatinga, no runga i te Tamaki I o te Ao, e tei akaariia i ko i te Runanga Apinga Tamaki Taito i Kanata, te akaari maira i te au vaeau i tamateia, te au vaeau i ora mai e kua mate i te roiroi, e to ratou au kopu tangata i te ipukarea. I runga ake i te akatutuanga, te tautau ua ra a Iesu Karaiti, kua patitiia ki runga i te rakau. Kua poitirere tikai tetai aronga akarakara no tei peniia a Iesu, te “Ariki no te au,” ki te pae mai i te au tutu o te tamakianga a te tangata. (Isaia 9:⁠5) Ko etai tei mareka i te akaatingaanga ta to ratou au tangata i rave, kua manako e te tapapa maira te Atua e tana Tamaiti i te au Kerititiano kia tamaki i te au tamakianga te ka paruru i te turanga ponuiaau e te rangatira o to ratou patireia.

Kua ako ana te au arataki akonoanga i tetai karere e turu ra i te tamaki, no te au anere mataiti. I te mataiti 417 T.N., kua tata te tangata apii akonoanga ko Augustine e: “Auraka koe e manako e kare e tangata angaanga vaeau e taangaanga ra i te au apinga tamaki, e arikiia e te Atua. . . . Ko etai te tamaki ra ratou i te au enemi kitea koreia no kotou na roto i te pure, ia kotou e tamaki ra i te au tangata taae, no ratou.” I te 13 o te anere mataiti, kua akamarama mai a Thomas Aquinas e kua “tikaia te tamaki e te ture e te tau ra, i te mea te paruru ra te reira i te putaua e te katoaanga o te iti tangata mei te ravenga pikikaa a te enemi.”

Eaa ra toou manako? Me akamataia tetai tamaki, tei manakoia e no tetai akakoroanga meitaki ua​—i te paruru i te turanga rangatira o te iti tangata me kore ei akaora mai i tei takinga kinoia​—te akameitaki maira ainei te Atua i te reira? Eaa te “turanga tau” ta te au Kerititiano ka akara kia kite e eaa to te Atua anoano no taua mea ra?

To Iesu Karaiti Akaraanga

Ka rauka ainei kia kite i to te Atua manako no runga i tetai tumu manako ngata mei te angaanga tamaki rai o teia tuatau? Te kite ra te apotetoro ko Paulo e eaa to tatou turanga i te ui anga e: “ ‘Koai oki tei kite i te ngakau o te Atu ra? e naai e apii atu iaia?’ Tei ia matou ra te ngakau o te Mesia.” (1 Korinetia 2:​16) Ei tauturu ia tatou, kua tono mai te Atua ko Iehova ia Iesu ki te enua nei ei Akaraanga no tatou. Ta Iesu i tuatua e i rave, kua akaata mai te reira i to Iehova uaorai manako e tona au arataa. No reira, eaa ta Iesu i tuatua no runga i te angaanga tamaki? Eaa ra tona turanga no runga i te tamaki?

I te akaraanga ko te tumu puapinga roa atu no te tamaki koia oki kia paruru ia Iesu Karaiti. Ko te manako ia o tetai apotetoro ana. To Iesu pikikaaia anga e te opuia anga e tetai pupu tangata ma ta ratou rakau e te koke i te turuaipo, “kua rave iora tetai ki o Iesu ra [tona oa ko Petero] i tana koke, unui akera; ta atura i te tavini o te taunga maata ra, motu ke atura tona taringa.” E  tumuanga tau ainei tetai kia paruru ia Iesu? Kua karanga atura Iesu kia Petero e: “Ka momono ana i taau koke ki roto i te vaî; ko tei rave i te koke ra, ka mate ïa i te koke.”​—Mataio 26:​47-​52.

Kare i te mea poitirere ta Iesu i rave. E rua mataiti i mua atu, kua akakite aia e: “Kua akarongo kotou e, i tuatuaia maira, ‘E aroa atu koe i toou tangata tupu,’ e makitakita atu i toou enemi: Te karanga atu nei ra au kia kotou, E aroa atu i to kotou aronga enemi, e akaora atu i tei tao mai; e takinga-meitaki atu i te aronga e makitakita mai ia kotou, e pure oki no te aronga e akakino mai e tei takinga-kino mai ia kotou: Kia riro kotou ei tamariki na to kotou Metua i te ao ra: te akaiti nei aia i tona rā ki rungao i te kino e te meitaki, e te akatopa mai nei aia i te ua ki runga i te tangata tuatua-tika e te tangata tuatua-tika kore.” (Mataio 5:​43-​45) Te tau ra ainei kia manako e ka rauka i te Kerititiano kia aroa, e kia pure no tona au enemi iaia e tamaki atura kia ratou?

Te akaari maira te tuatua enua e e manganui te au enemi o te au Kerititiano. Ei akaraanga, kua akautunga e kua tamate to Roma ia Iesu Karaiti. I muri poto mai, kua riro ei apa kino kia karanga ua nei e, e Kerititiano koe. Kua kite oti a Iesu e ka timataia rai te au Kerititiano kia kaitamaki atu, e kia patoi atu i te takinokino a to Roma mei ta tetai au ngati Iuda rai i rave. No reira, kua akakite atu aia ki tana au pipi e: “Kare ratou i to teianei ao, mei iaku nei rai oki, kare i to teianei ao.” (Ioane 17:16) Kua iki te au Kerititiano kia vai papaki tai kore ua i te pae poritiki. Kare te ravenga tika kore, me kore te kino ka tupu kia ratou me kore ki to ratou enua, i te tumuanga tau kia piri atu ki roto i te tamaki.

Aronga Turuturu i te Patireia o te Atua

Kua turuturu rai te au Kerititiano mou i to Iesu anoano e kua vai papakitai kore ua. Ka akamanako ana i tei tupu i Lukaonia, tetai oire taito i Asia Minora. “Kia timata ra te au etene, e te ngati Iuda katoa, e to ratou au tutara, i te takinga-kino mai [ia Paulo raua ko Banaba], e te peî mai ia raua ki te toka, Kite akera raua, rere atura ki Lusetera e ki Derebe, i nga oire i Lukaonia ra, e ki te pa enua katoa i reirao: E kua akakite atura raua i te evangelia i reira.” (Angaanga 14:​5-7) E akara ana e, i te aro atu anga i te patoianga kino, kare te au Kerititiano i rave ana i te au apinga tamaki ei paruru ia ratou, e kare katoa i kaitamaki atu. Mari ra, kua tutu aere atu rai ratou “i te evangelia.” Eaa ra te tuatua meitaki ta ratou i akakite aere?

 Tutu aere te au Kerititiano i taua karere rai ta Iesu i tutu aere. Kua akakite aia e: “E tutu aere rai au i te evangelia o te basileia o te Atua.” (Luka 4:​43) Kua turuturu a Iesu e tana au pipi i te Patireia o te Atua. Kare rava a Karaiti i taangaanga ana i te nuku vaeau o te enua ei paruru i te Patireia. “Kare to teianei ao taku basileia,” i akakite ei aia. “Naringa no teianei ao taku basileia, kua akamaroiroi ïa toku au tavini, kia kore au e tukuia ki te ngati Iuda; kare ra toku basileia i to ko nei.”​—Ioane 18:36.

“Kia Aroa Kotou ia Kotou Uaorai”

Ko te tu papaki tai kore i te tuatau tamaki, e akairo te reira no te akamorianga mou. Kua akakite a Iesu e: “Ko te mea teia e kite ei te tangata katoa e e pipi kotou naku, kia aroa kotou ia kotou uaorai.” (Ioane 13:35) Mirioni ua atu tei rekareka i te kite e e pupu tetai e akaari ra i taua tu aroa ra, noatu kua riro ta ratou patoi i te taangaanga i te au apinga tamaki ei akatupu i te aviri, te tapekaanga e te mate.

I raro i te tutara a te Nazi i Europa, mei tetai 10,000 Au Kite o Iehova i akamouauriia e te aronga mana no to ratou turanga Kerititiano papaki tai kore, tei kapiti mai mei te 3,000 tei tukuia ki roto i te au aua takinokino tangata. Inara i taua tuatau rai, e 4,300 tuma Au Kite i Marike tei akamouauriia no tei patoi i te piri ki roto i te vaeau. Kare te Au Kite o Tiamani e Marike i rave ana i te au apinga tamaki, e kare i tamaki atu ana i to ratou au taeake Kerititiano e i tetai ua atu. Peea e rauka ai ia ratou kia akapera e kia karanga i taua taime rai e te aroa ra ratou ia ratou uaorai e to ratou tangata tupu?

Maata te tangata tei manako e ko te tamaki tetai tuanga tau ka anoanoia no te paruru ia taua uaorai. E akamanako ana ra i teia: Noatu e kua takinga kino pakariia te au Kerititiano i te anere mataiti mua e kare ratou i tamaki atu ana, kua ora mai rai ratou. Kare i rauka ana i te Patireia ririnui o Roma i te akapou takiri i te akonoanga Kerititiano. Te tupu ruperupe ua nei te au Kerititiano i teia tuatau, e te turuturu ngaueue kore ua atu nei rai ratou i te turanga papaki tai kore. Kare ratou e tamaki atu ana mari ra, te tapapa marie atu nei rai ratou i te tauturu a te Atua. Te akakite maira Tana Tuatua, te Pipiria e: “E taku au akaperepere e, auraka e akaoko, tuku ua atura i te riri; kua tataia oki e, ‘Te tuatua maira te Atu, ei iaku te akaoko, e naku e tutaki atu.’”​—Roma 12:⁠19.

[Pia i te kapi 22]

AU TAMAKI TA TE ATUA I AKAMEITAKI

Tetai au taime e akamanaia ana to Iseraela i taito, te iti tangata okotai ua ta te Atua i iki i te au anere mataiti i mua ake ka akatumuia ai te akonoanga Kerititiano, kia akaputuputu i tetai nuku vaeau no te tamaki. I mua ake ka tomo ei ia Kanaana, te enua a te Atua i taputou kia Aberahama, kua akakiteia ki te ngati Iseraela e: “Kia tuku mai to Atua ra ko Iehova [e itu iti tangata] ki mua i to aroaro na; e ta koe ia ratou, kia pou takiri rava; auraka koe e papau i te koreromotu kia ratou, auraka koe e akaperepere atu ia ratou.” (Deuteronomi 7:1, 2) I reira kua akavi iora te Rangatira Iseraela ko Iosua i taua pa enua enemi ra “ta te Atua o Iseraela i ta Iehova i akaue maira.”​—Iosua 10:⁠40.

E tu tangi kore e te kaki pangia kore ainei to Iseraela i te akavi anga i teia au enua ke? Kare. Kua ki ua taua pa enua ra i te peu akamori itoro, te akamaringi toto, e te au peu ainga viivii. E kua tau katoa ratou i te tamariki ki te ai ei atinga. (Numero 33:52; Ieremia 7:​31) Kua riro to te Atua tu tapu, tika, e te aroa ei akakeu i tona iti tangata kia takore takiri i te au mea viivii i roto i te enua. Noatu, kua kimi marie atu rai a Iehova i te ngakau tangata ravarai​—tetai mea kare e rauka i tetai rangatira vaeau i te rave i teia tuatau​—e kua akaora mai i te aronga tei akaruke puareinga ua i te au arataa kino e te tavini iaia.

[Tutu i te kapi 23]

I tapapa mai ana ainei a Iesu i tana au pipi kia paruru iaia me kore i te au oa Kerititiano?

[Tutu i te kapi 23]

E Au Kite no Iehova i muri ake i te tataraia mai anga mei te aua takinokinoanga i Buchenwald i te mataiti 1945