Neke ki te tumu manako rikiriki

Neke ki te ngai o te au tumu tuatua

Akakite Mai te au Mea Angaia i te Atua Ora

Akakite Mai te au Mea Angaia i te Atua Ora

‘E tau te kakā ia koe, e te Atu, ko Iehova, naau oki i anga i te au mea ravarai nei.’​—APO. 4:11.

1. Eaa ta tatou ka anoanoia i te rave kia ngaueue kore to tatou akarongo?

MAATA te tangata e karanga ra e e irinaki ana ratou i te au mea ta ratou e kite mata ra. Inara, te akakite maira te Pipiria e “kare ua e tangata i kite i te Atua.” (Ioa. 1:18) I te mea e kare tatou e kite mata ana ia Iehova, ka akapeea tatou me tauturu i te aronga irinaki kore i te Atua, kia tuku i to ratou akarongo ki roto iaia? Eaa ta tatou ka rave kia ngaueue kore to tatou uaorai akarongo ki roto ia Iehova, “te Atua akara koreia”? (Kolo. 1:15) Mea mua, ka inangaro tatou kia akataka e eaa te au apiianga e tangaro nei i te tika no runga i te Atua. E oti, ka anoanoia tatou kia taangaanga meitaki i te Pipiria kia akaari ki te tangata e te patoi ra taua au apiianga ra i “te kite i te Atua.”​—2 Kori. 10:4, 5.

2, 3. Eaa te nga apiianga te arai ra i te tangata kia kore e kite i te tika no runga i te Atua?

2 Tetai apiianga pikikaa te akapoiri ra i te manako o te tangata kia kore ratou e kite i te tika no runga i te Atua, ko te apiianga no runga i te au mea tupu ua mai. Kare teia apiianga e rotai ana ki te Pipiria, e kare e oronga ana i tetai manakonakoanga no te tangata. E te apii ra te reira e e mea tupu ua mai te oraanga. Naringa te tika ra teia, kare e rauka ia tatou i te akamarama atu ki te tangata i to tatou akakoroanga i te enua nei.

3 E apii ana tetai au akonoanga e ko te ao e pini ua ake, kapiti mai te au mea ora ravarai, kua vai ana no tetai au tauatini mataiti ua. E karanga ana ratou e kua anga te Atua i te au mea pouroa i roto i te ono ra, e 24 ora i te ra okotai. Te aronga tei irinaki i teia apiianga, e kopae ana ratou i te au akapapuanga taieni e patoi ra i ta ratou e irinaki ra. Penei te akangateitei ra ratou i te Pipiria, inara ka riro teia apiianga ei mea ngata no etai ke kia irinaki i te Tuatua a te Atua. No teaa ra? No te mea te akaari maira teia apiianga pikikaa e te tarevake ra te Pipiria e kare e tau ana. Te akamaara maira teia kia tatou no runga i tetai au tangata i te anere mataiti mua. Kua maroiroi ratou i te akamori i te Atua, “kare ra i te maroiroi  kite” koia oki, kare ta ratou akamori anga e tau ana ki te kite tika tikai. (Roma 10:2) Ka akapeea ra tatou me taangaanga i te Tuatua a te Atua kia akapapu ki te tangata e ko teia au apiianga “ketaketa,” e au apiianga pikikaa? Ka rauka ia tatou i te tauturu i te aronga tei irinaki i teia au apiianga me tauta pakari tatou kia rauka te kite tika tikai no runga i ta te Pipiria e apii maira.

AKARONGO, AKATUMUIA KI RUNGA I TE AU MEA AKARAIA E NA TE AKAMANAKO MEITAKI ANGA

4. Ka akatumu tatou i to tatou akarongo ki runga i teaa?

4 Te apii maira te Pipiria e kia akaperepere tatou i te kite. (Mase. 10:14) Inangaro a Iehova ia tatou kia akatumu i to tatou akarongo ki runga i te au mea akaraia e na te akamanako meitaki anga i te au mea tika, kare ki runga i te manako tangata ua nei me kore te au peu a te au akonoanga. (E tatau ia Ebera 11:1.) Me ka inangaro tatou kia ngaueue kore to tatou akarongo ki roto i te Atua, ka anoanoia tatou kia irinaki na mua e e Atua tika tikai a Iehova. (E tatau ia Ebera 11:6.) Irinaki tatou i te Atua no te mea kua akamanako meitaki tatou e kua atokotoko marie i te au tika, kare no te mea e kua inangaro tatou i te irinaki ki roto i tetai apinga.

5. Eaa tetai tumu i irinaki ei tatou e e Atua tetai?

5 Te akamarama maira te apotetoro ko Paulo i tetai tumu i irinaki ei tatou e e Atua tetai, noatu kare tatou e kite mata ana Iaia. Kua tata a Paulo e: “Te au mea oki nona tei kore e tau kia akara ra, tei kitea puia nei ïa, i te au mea katoa i angaia nei, mei te maani anga mai i teianei ao; koia oki, tona ra mana mutu kore anga, e te Atua anga.” (Roma 1:20) Me kare tetai tangata e irinaki ana e e Atua tetai, ka akapeea koe me tauturu iaia kia irinaki i ta Paulo i tuatua? Ka rauka ia koe i te taangaanga i te au akaraanga e aru maira ei akapapu i to te Atua mana e tona pakari.

KITEA TO TE ATUA MANA I ROTO I TE AU MEA ANGAIA

6, 7. Ka kitea to Iehova mana i roto i teea nga mea e rua?

6 Te kite nei tatou i to Iehova mana i roto i tetai nga mea e paruru maira ia tatou. Koia oki, te mareva e te mana ririnui o te ao. Te oronga maira te mareva i te aʼo no tatou kia akaea e te paruru katoa maira te reira ia tatou. Akapeea ra? E maata te au toka mamaata e aere viviki ra i roto i te mareva e ka rauka i te reira i te akatupu i te tumatetenga maata me topa ana ki runga i te enua. Inara kare teia e tupu ana no te mea ka ka te toka me tomo ki roto i te mareva o te ao. Me ka ana, ka riro mai ei au etu rere i roto i te mareva i te po.

7 Te paruru katoa maira te mana ririnui o te ao ia tatou mei te tumatetenga. I rotopu tikai i te enua, te vai ra tetai apinga mei te auri vera tei tae. Na teia e akatupu ana i te mana ririnui e takako ra i te enua e te mareva. Ka paruru teia mana ririnui ia tatou mei te ra e te au vero o te ra. Na te vero o te ra e tuku mai ana i te radiation ki te enua nei. Inara, no te mea kua paruruia te enua, kare te au mea ora i te enua nei e pakapaka ana no te radiation. Mari ra, ka akangote teia mana ririnui i te radiation me kore ka arai e ka akaoki i te reira ki roto i te mareva. Ka kite tatou i teia mana ririnui kitea koreia i roto i te au kara tukeke e turama maira i te rangi i te North e te South pole. Te akaari maira teia i to Iehova “mana maata.”​—E tatau ia Isaia 40:26.

KITEA TO TE ATUA PAKARI I ROTO I TE AU MEA ANGAIA

8, 9. Akapeea i rauka ai te au mea ora kia ora ua atu rai i te enua nei, e eaa ta te reira e apii maira no runga i te pakari o Iehova?

8 Ka rauka ia tatou i te apii no runga i to Iehova pakari na roto i te tu e akonoia ra te oraanga i te enua nei. Akamanako ana i tetai oire e mirioni ua atu tangata i roto, e kua  akapiniia e tetai patu teitei. Kare e rauka i te apai mai i te vai ma ki roto i te oire e kia tari i te tita ki vao. Kare e roaia, ka viivii te oire e kare e rauka i te noo ki roto. Mei te reira katoa to tatou enua. Kare e maata roa ana te vai, e kare e rauka i te takore atu i te tita. Tera ra, ka rauka rai i te enua i te oronga i te au mea ka anoanoia kia ora te au mea ravarai. Eaa ra i rauka ai teia? No te mea e ravenga umere to te enua i te taangaanga akaou i te au mea pouroa ka anoanoia no te oraanga.

9 Ka akamanako ana tatou e akapeea te enua te oronga mai anga i te reva meitaki (oxygen) no te au mea ora kia akaea. Ka rauka i te pirioni ua atu au mea ora i te akaea i te reva meitaki ki roto e te reva kino (carbon dioxide) ki vao. Noatu te tupu nei teia i te au taime ravarai, kare te reva meitaki e pou ana. No teaa ra? E ngote ana te au ua rakau i te reva kino, te vai, te ra, e te au mea meitaki i roto i te one, e oti kua riro mai ei reva meitaki e ei kai no te ua rakau (carbohydrate). E karangaia ana teia e ko te photosynthesis. Na roto i tera tu, ka rauka ia tatou i te akaea i te reva meitaki ki roto e te reva kino ki vao. E taangaanga ana a Iehova i te au ua rakau tana i anga mai kia rauka i te tangata ravarai “te ora, e te aʼo.” (Anga. 17:25) Mei teaa tikai te tu umere i to Iehova pakari!

10, 11 I roto i teea au tu ka kite ei tatou i to Iehova pakari i roto i te pepe e te kakaravai?

10 Ka kitea katoa to Iehova pakari i roto i te tu i anga mai ei aia i te au mea ora e manganui i te enua nei. Akaari mai te au kimikimianga e mei te 2 mirioni ki te 100 mirioni au mea ora tukeke e vai nei ki runga i te enua. (E tatau ia Salamo 104:24.) Ka apii tatou no runga i to Iehova pakari i roto i te tu i anga mai ei aia i tetai o teia au mea ora.

Ka kitea to Iehova pakari i roto i te tu i anga mai ei aia i te mata o te kakaravai; tutu maatamaata o te mata kakaravai (Akara i te parakarapa 11)

11 Ei akaraanga, me akamanako tatou i te roro o te pepe (monarch butterfly), mei tetai poro pine rai te maata. Noatu te meangiti o tona roro, ka rauka rai te pepe i te rere mei te 3,000 kiro mita te mamao mei Kanata mai ki Mexico. Ka rere aia na te aru anga i te ra. Inara ka akapeea te pepe te aru anga i te ra e ngaro atura? Kua anga a Iehova i te roro meangitika o te pepe na roto i te tu e me ngaro atura te ra, ka rauka rai i te pepe i te rere ki te ngai tana i akakoro. Akamanako katoa i te kakaravai. Ka rauka i tona roro meangitika i te akataka e eaa te au mea ta tona mata e kite ra e ka kite katoa aia i tetai ua atu apinga rikiriki ua e oriori ra.

12, 13 Eaa te mea umere tikai i roto i te tu i anga mai ei a Iehova i to tatou au teera?

12 E mea umere tikai te tu i anga mai ei a Iehova i te au teera (cell) i roto i te au mea ora ravarai. Ei akaraanga i roto i to tatou kopapa, mei te 100 tirioni teera. E i roto i teia au teera rikiriki ua, ko te DNA. Ka rauka i te DNA i te akakite mai i te au mea tei anoanoia kia anga mai i toou kopapa.

13 Mei teaa rai te maata o te au mea ka  rauka i te DNA i te akakite mai? Akaaite i tetai CD ki te okotai karama (gram) DNA. E mea umere tikai me akamanako tatou e ka rauka i te kopi mai i tetai tikitinari ki roto i tetai CD. Inara, ka rauka i te okotai karama DNA i te mou i te au mea i roto i te okotai tirioni CD! Me kore, ka rauka e tai tipunu DNA i te akakite mai i te au mea tei anoanoia kia anga mai e 2.5 tirioni tangata!

14. Eaa toou manako no runga ia Iehova mei te au mea ta te aronga taieni i kite mai?

14 Karanga te Ariki ko Davida e mei te mea rai e kua tata a Iehova ki roto i tetai puka te au mea ka anoanoia i te anga mai i te kopapa tangata nei. Karanga aia e: “Kua kite oki to mata i toku tu, i toku vai oti kore anga ra; e kua tataia toku au melo katoa, i te au rā katoa i te rave angaia, e kare ua tetai i taua au mea ra i oti.” (Sala. 139:16) No reira te akamanako anga a Davida i te tu i angaia mai ei tona kopapa, i marama ai tatou i te tumu i akapaapaa aia ia Iehova. Umere katoa tatou i te au mea e manganui ta te aronga taieni i kite mai no runga i te kopapa tangata nei. Te tauturu maira teia ia tatou kia ariki i ta te tata taramo i tata no runga ia Iehova. Karanga aia e: “Ka akameitaki au ia koe, e mea mataku e te taka ke oki toku anga angaia: e mea vavaria taau au angaanga, kua kite pu tikai oki toku vaerua.” (Sala. 139:14) Kua riro te au mea angaia ta tatou e kite nei ei akapapuanga e e Atua tika tikai a Iehova!

TAUTURU I ETAI KE KIA AKAKAKA I TE ATUA ORA

15, 16 (a) Akapeea ta tatou au poroutia te tauturu anga i te tangata kia apii no runga i ta Iehova au mea i anga mai? (e) Eaa tetai atikara taau i reka i te tatau i raro ake i te tumu tuatua “E Mea Maaniia Ainei?”

15 No te au mataiti e manganui, kua riro te makatini Awake! ei tauturu i te mirioni ua atu tangata kia apii no runga i te Atua mei tana au mea i anga mai. Ei akaraanga, i roto i te atikara o Tepetema, mataiti 2006, te tumu manako koia oki “Is There a Creator?” Te akakoroanga o teia atikara, kia tauturu i te aronga tei irinaki i te au mea tupu ua mai me kore te aronga tei irinaki e kua anga mai te Atua i te au mea pouroa i roto i te ono ra. Kua tata tetai tuaine ki te opati manga i Marike no runga i teia makatini e: “Kua mataora tikai matou i te oronga anga i teia makatini. E 20 kopi o teia makatini ta tetai vaine puapii i pati mai no tana au tamariki apii.” Kua tata mai tetai taeake e: “Mei te openga mai o te au mataiti 1940, e maata taku i rave i roto i te angaanga orometua e te vaitata nei au ki te 75 mataiti, inara kare rava au i kite ana i te mataora mei teia rai te tu, te oronga anga i teia Awake! mei taku i rave i teia marama.”

16 Mei te mataiti 2008, kua kapitiia mai te au atikara “E Mea Maaniia Ainei?” ki roto i tetai au makatini Awake! Te akaari maira teia au atikara i te tu umere o te au mea angaia, e akapeea te tangata i te tauta anga i te kopi mai i te au mea umere ta te Atua i anga mai. I te mataiti 2010, kua tukuia mai te poroutia Was Life Created? Te au tutu manea i roto i teia poroutia, kua maaniia ei tauturu ia tatou kia ariki rekareka i ta Iehova au mea i anga mai. Ka rauka i te au uianga i te openga o te au tuanga e ono ei tauturu i te tangata kia akamanako i ta ratou i tatau ana. E poroutia meitaki tikai teia kia oronga ki te tangata i roto i te angaanga orometua.

17, 18 (a) Eaa te au apainga a te au metua? (e) Akapeea kotou te taangaanga anga i teia nga poroutia i roto i ta kotou akamorianga a te ngutuare?

17 E te au metua, kua apii kapiti ainei kotou e ta kotou tamariki i teia poroutia i te tuatau o te akamorianga a te ngutuare? Me akapera kotou, ka tauturu kotou ia ratou kia maata to ratou akarongo ki roto ia Iehova. Penei e au tamariki mapu ta kotou e aere nei ki te apii tua rua. Te tauta nei tetai aronga e apii ra i te au mea tupu ua mai kia kore ta kotou tamariki e irinaki i Tei Anga mai ia  ratou. Te aronga taieni, te au puapii, te au porokaramu tivi no runga i te au mea natura, e te au teata, te apii ra e e tika tikai te au mea tupu ua mai. Ka rauka ia kotou i te tauturu i ta kotou au tamariki mapu kia apii atu i te tuatua mou na te taangaanga anga i te poroutia The Origin of Life​—Five Questions Worth Asking, neneiia i te mataiti 2010. Mei te poroutia rai Was Life Created?, ka tauturu teia poroutia i te au mapu kia kite i te ‘akamanako meitaki,’ kia rauka ia ratou i te akataka e me te tano ra ta ratou e apiiia nei.​—Mase. 2:10, 11

E te au metua, tauturu i ta kotou tamariki kia apii atu i te tuatua mou (Akara i te parakarapa 17)

18 Tetai taime e ripoti mai ana te nuti e kua keri mai te aronga taieni i te au ivi taito o te au manu ei akapapu e e tika tikai te au mea tupu ua mai. Me kore e au ripoti tetai, e ka rauka i te au taieni i te akapapu e ka rauka i te anga akaou mai i te oraanga. Kua tataia te poroutia Origin of Life kia tauturu i te au tamariki apii kia akataka meitaki e me te tika ra teia. E te au metua, e taangaanga i teia nga poroutia kia tauturu i ta kotou tamariki kia akamarama atu ki tetai ke i te tumu i irinaki ei ratou i te Atua, Tei Anga mai ia tatou.​—E tatau ia 1 Petero 3:15.

19. Eaa te tikaanga ngateitei tei rauka ia tatou pouroa?

19 Ka rauka ia tatou i te apii maata atu no runga i to Iehova au tu manea me tatau tatou i te au puka no runga i te au mea angaia tei orongaia mai na roto i tona akaaerenga. Riro teia au mea pouroa ei akakeu ia tatou kia akapaapaa ia Iehova mei roto mai i to tatou ngakau. (Sala. 19:1, 2) E tikaanga ngateitei to tatou kia oronga i te akangateitei e te akapaapaa tei tau kia Iehova, Tei Anga mai i te au mea pouroa!​—1 Timo. 1:17.