Neke ki te tumu manako rikiriki

Neke ki te ngai o te au tumu tuatua

Uruoaanga e Toru tei Akakeu i Toku Oraanga

Uruoaanga e Toru tei Akakeu i Toku Oraanga

Uruoaanga e Toru tei Akakeu i Toku Oraanga

Akakiteia e George Warienchuck

KUA tukiaia ana ainei koe e tetai apinga taau i akarongo i ko i tetai o ta tatou au uruoaanga tei akakeu ia koe kia rave i tetai tauianga maata i roto i toou oraanga? Kua tupu te reira kiaku. Me akara au ki muri, kua kite mai au e kua riro na e toru uruoaanga i akataka i te arataa o toku oraanga. Ko te mea mua, kua tauturu iaku kia kore au e akama; te rua, kia rauka te tu mareka ua; te toru, kia akamaata atu i toku tu oronga ua. Inara, i mua ake ka akakite atu ei au i taua au tauianga ra, ka akataka atu au no runga i tetai au tupuanga tei tupu i tetai au mataiti i mua ake ka raveia ai teia au uruoaanga​—e au tupuanga te piri atura ki toku tamarikianga.

Kua anauia au i te mataiti 1928, ko au te openga o te au tamariki e toru. Kua utuutuia matou ko toku nga tuaine ko Margie raua ko Olga, i South Bound Brook, i New Jersey, i Marike, e oire mei tetai 2,000 tuma tangata e noo ra i reira i taua taime ra. Noatu e e putaua matou, e vaine oronga tikai a Mama. Me e moni tana i te akapapa i tetai kaikaianga manea, e oake ana aia i tetai kai na te aronga i te pae mai. E iva oku mataiti i atoroia mai ei a Mama e tetai Kite e tuatua ana i te reo Ungari, te reo enua o mama, tei akakeu iaia kia akarongo ki te karere o te Pipiria. I muri mai, kua rave ua atu rai a Bertha, e tuaine e 20 tuma ona mataiti, i te apii Pipiria a Mama e te tauturu iaia kia riro mai ei tavini no Iehova.

Kare i aite kia Mama, e tu akama ua toku, e te papu kore. Te mea kino atu, e taakama ua ana a Mama iaku. Me ui atu au ma te aue kiaia e, “Eaa koe e akaapaapa ua mai ei iaku?” kua akakite mai aia e no tona inangaro tikai iaku no reira kare aia e inangaro iaku kia ngakau parau. E manako meitaki to Mama, inara no te mea kare aia e akameitaki mai ana iaku, kua manako au i reira e kare rai oku puapinga.

I tetai ra, kua pati mai tetai vaine e tuatua maru ua mai ana kiaku, kia aru i tana nga tamariki tamaroa ki te apii Tapati i ko i ta ratou pure. Kua kite au e kare au e akamareka ia Iehova me aere au, inara kua mataku au e ka riri mai taua vaine takinga meitaki ra. No reira, no tetai au marama, e aere ua ana au ki te pure noatu e kua akama tikai au iaku uaorai. I te apii, kua riro katoa te mataku i te tangata i te taki atu iaku kia rave i te au mea te patoiia maira e toku akava ngakau. Ko te puapii maata, e tangata kino tikai, kua akapapu meitaki aia ki te au puapii e kia taki pouroa te tamariki i to ratou rima ki runga i te akangateitei i te reva. Kua taki katoa au i toku rima. Kua tupu ua rai teia no tetai mataiti, e oti i reira kua tupu tetai tauianga.

Apiianga no te Tu Ngakau Toa

I te mataiti 1939 kua akamata tetai pupu apii puka i te uipa ki roto i to matou kainga. Na tetai painia mapu ua ko Ben Mieszkalski e rave ana i te reira. E kapiki ana matou iaia ko Big Ben​—e kua tau rai. Kiaku, a to matou ngutupa rai i mua, tona roangarere e te atea. Inara, noatu tona maatamaata, e tangata takinga meitaki aia, e kua riro tona mata katakata ei akamaru i toku ngakau. No reira, i te pati anga mai a Ben kia aere maua ki te angaanga orometua, kua ariki rekareka au. Kua riro mai maua ei nga oa. Me taitaia au, e tuatua mai ana aia kiaku mei te tu rai o te tuakana ki tona teina. Kua riro te reira ei akapumaana mai iaku, e kua riro aia ei tangata akaperepereia e au.

I te mataiti 1941, kua pati mai a Ben i to matou ngutuare tangata kia aere atu na runga i tona motoka ki tetai uruoaanga i St. Louis, i Missouri. Kua mataora tikai au! Kare rava au i aere mamao ana mei tetai 80 tuma kiromita mei te kainga, i teianei ra ka aere au ki tetai ngai tei tere atu i te 1,500 kiromita te mamao! Inara, e au manamanata tei roto ia St. Louis. Kua akaue te au orometua ki te au tangata o ta ratou akonoanga kia akakore i te au akanoonooanga ta ratou i rave no te Au Kite kia noo ki roto i to ratou au kainga. E manganui tei akakore i taua akanoonooanga ra. Kua tamataku katoaia te ngutuare tangata te ka apai ia matou. Noatu ra, kua ariki mai ratou ia matou. Kua akakite mai ratou e kua inangaro rai ratou i te akono i ta ratou i taputou no tetai ngai nooanga. Kua umere tikai au i to ratou tu ngakau toa.

Kua papetitoia toku nga tuaine i ko i taua uruoaanga ra. I taua ra ra, kua oronga te Taeake ko Rutherford, no te Betela i Brooklyn, i tetai akoanga akamaroiroi tikai e kua pati atu i te au tamariki pouroa te inangaro ra i te akono i te anoano o te Atua, kia tu ki runga. Mei tetai 15,000 tei tu ki runga. Kua tu katoa au. I reira kua pati mai aia kia matou te aronga e inangaro ra i te rave maroiroi i te ka rauka ia matou i roto i te angaanga tutuanga kia karanga e, “Ae.” Kua kapiki maata atu au e te au tamariki e, “Ae!” Kua pokarakara maata te katoatoa. Kua riro teia ei akakeu tikai iaku.

I muri ake i te uruoaanga, kua atoro atu matou i tetai taeake i te tua Opunga o Virginia. Kua akakite mai aia e i tetai taime iaia i roto i te angaanga tutu aere, kua papaia aia e tetai pupu tangata makitakita e kua paraiia aia ki te ta e kua tapiripiriia ki te uru manu. Kua akarongo ua au ma te taitaia. “Inara ka tutu aere ua atu rai au,” i tuatua ai te taeake. I te akaruke anga matou i taua taeake ra, kua aite toku manako mei to Davida rai. Kua papa au i te tamaki atu ia Golia​—te puapii maata o taku apii.

I te apii, kua aravei atu au i te puapii maata. Kua akara riri mai aia iaku. Kua pure muteki ua au no te tauturu a Iehova. I reira kua tuatua viviki atu au e: “I aere ana au ki tetai uruoaanga a te Au Kite o Iehova. Kare au e taki akaou i toku rima i te akangateitei i te reva!” Kua muteki ua. Kua tu marie mai te puapii maata mei tona kaingakai e kua aere mai ki ko iaku. Kua muramura tona mata i te riri. Kua kapiki maata mai aia e: “E taki koe i toou rima ki te reva me kare, ka akaateaia koe mei te apii!” I teia taime kare au i akarongo atu ana kiaia, e i roto i toku ngakau kua rauka iaku te mataora kare rava au i kite ana i mua ana.

Kua rekareka tikai au e kua inangaro i te akakite kia Ben i tei tupu. I toku kite anga iaia i roto i te Are Uipaanga Patireia, kua kapiki atu au e: “Kua akaateaia au mei te apii! Kare au i taki ana i toku rima i te akangateitei i te reva!” Kua takave mai a Ben iaku ma te katakata, e kua karanga mai e: “Papu meitaki e te inangaro maira Iehova ia koe.” (Deu. 31:6) Kua akakeuia tikai au e taua au tuatua ra! I te ra 15 o Tiunu, mataiti 1942, kua papetitoia au.

Kite Anga i te Muna o te Tu Mareka Ua

I muri ake i te Tamaki II o te Ao, kua meitaki mai te turanga kimi puapinga o te enua, e kua totoa ua te inangaro maata i te apinga pae kopapa. Kua tu au i te ngai angaanga moni meitaki e kua rauka iaku i te oko i te au apinga kare rava au i manako ana e ka peke iaku i te oko. E patikara matini to tetai o toku au oa; tetai pae kua akaou aere i to ratou au kainga. Kua oko au i tetai motoka ou tikai. Kare i roa ana, kua akamata toku inangaro no te au apinga materia i te akaiti mai i toku taime no te tavini ia Iehova. Kua kite au e te tamou ra au i toku manako ki runga i te au apinga tarevake. Ko te tupuanga meitaki, i te mataiti 1950 kua raveia tetai uruoaanga i New York City tei tauturu iaku kia akatikatika i toku au arataa.

I ko i taua uruoaanga ra, kua akamaroiroi te au vaa tuatua i te katoatoa rava kia rave atu rai i te angaanga tutu aere. “Kopaeia te au mea teiaa ravarai, e ka oro tamou marie ei i teia oroanga,” i raurau mai ei tetai vaa tuatua kia matou. Mei te mea atura e te tuatua ua maira aia kiaku. Kua kite katoa au i te karatuati anga o tetai pupu Gileada, tei akatupu i te manako kiaku e, ‘Me ka rauka i teia Au Kite, okotai rai o matou uki, i te kopae i te au apinga materia kia rauka ia ratou i te tavini i te au enua ke, ka tau rai au kia tavini puareinga ua mei te reira rai i te ngai e noo nei au.’ Kia tae ki te openga o te uruoaanga, kua papu tikai iaku e ka inangaro au kia riro mai ei painia.

I teia taime ra, kua aere kapiti maua ko Evelyn Mondak, e tuaine maroiroi i roto i te putuputuanga taku e aere ana. E vaine mataku kore te mama o Evelyn tei utuutu e ono tamariki. E mataora ana aia i te tutu aere ki runga i te mataara i mua i te aka are pure o te Akonoanga Katorika Roma. Noatu eaa te putuputu ka akakite te orometua makitakita kia akaatea aia, kare rava aia i aere ana. Mei tona mama rai, kare a Evelyn e mataku ana i te tangata.​—Mase. 29:25.

I te mataiti 1951, kua akaipoipo maua ko Evelyn, kua akaruke i ta maua ngai angaanga, e kua akamata i te painia. Kua akamaroiroi mai tetai akaaere kotinga ia maua kia neke ki Amagansett, e oire i runga i te pae tai o te Atlantic, e 160 kiromita te mamao mei New York City. I te akakite anga mai te putuputuanga e kare a ratou ngai nooanga no maua, kua kimi maua i tetai terera, inara kare i kitea ana tetai te ka peke ia maua i te oko. I reira kua kite atu maua i tetai terera kinokino. Kua inangaro te ona o te terera e 900 tara no te reira​—ko te moni tikai ia tei orongaia mai, ei apinga aroa no to maua akaipoipo. Kua oko maua i te reira e kua maani i te au ngai kinokino, e kua kika atu i te reira ki te ngai ou e tutu aere ra maua. Inara, i to maua tae anga atu ki reira kare takiri a maua moni, e kua akamanako maua e ka akapeea maua i te painia anga.

E tama are ana a Evelyn, e kua kitea mai iaku tetai ngai angaanga tama i te turuaipo i roto i tetai are kaikai Itaria. “Tetai ua atu kai toe,” i tuatua mai ei te ona, “e apai koe ki te kainga na taau vaine.” No reira i toku tae anga atu ki te kainga i te ora rua i te popongi, kua ki to maua terera i te kakara o te pizza e te pasta. E reka tikai taua au kai tamaana ra, i te tuatau anu tikai e ruketekete ua ra maua i roto i te terera anu. I runga ravao, i tetai taime e akaruke ana te au taeake i roto i te putuputuanga i tetai aka ika ki runga i te ara kakenga o te terera. I te au mataiti e tavini ra maua ma te au taeake akaperepereia i roto ia Amagansett, kua kite mai maua e ko te mareka ua i te au mea tei anoanoia no te oraanga e taopenga mai ana ki te oraanga merengo ua. E au mataiti mataora tikai te reira.

Akakeuia Kia Oronga Maata Atu

I roto ia Tiurai mataiti 1953, e anere ua atu au mitinari ta maua i aravei tei aere mai mei ta ratou tukuanga angaanga i te au enua mamao, ki te uruoaanga pa enua i New York City. Kua akakite mai ratou i te au tupuanga umere tikai. Kua riro to ratou mataora ei akamaroiroianga. Tera katoa tetai, me akateimaa te vaa tuatua i ko i te uruoaanga e e manganui ua atu te au enua kare i taea ake e te karere Patireia, kua kite ua maua e eaa ta maua ka rave​—ko te oronga maata atu i to maua taime na te akamaata atu anga i ta maua angaanga orometua. I ko rai i te uruoaanga, kua tuku atu maua i to maua ingoa no te terenianga mitinari. I taua mataiti rai, kua patiia maua kia aere atu ki te pupu 23 o te Apii Gileada, tei akamata i roto ia Peperuare mataiti 1954. E tikaanga manea tikai te reira!

Kua rekareka tikai maua i te kiteanga e kua tukuia maua kia tavini i Paratiri. I mua ake ka akaruke ei maua no teia tere na runga i te pai tima no tetai 14 ra, kua akakite mai tetai taeake irinakiia i Betela kiaku e: “E iva au tuaine mitinari kare i akaipoipo tane ka aru ia koe e taau vaine ki Paratiri. Akonoiao ratou!” Ka rauka ainei ia koe kia akamanako ua i te au mata katakata o te au mataro ia ratou e akara maira iaku e aere atu nei ki runga i te pai e teia au vaine mapu e taingauru? Inara, kare rava o te au tuaine manamanata i teia turanga. Noatu ra, kua pumaana tikai au i to matou taenga atu ki Paratiri ma te ora.

I muri ake i te apii anga i te reo Potukara, kua tukuia atu au kia rave i te angaanga kotinga i roto ia Rio Grande do Sul, e ngai i te tua tonga o Paratiri. Ko te akaaere kotinga taku i mono atu, e taeake kare i akaipoipo tei akakite mai kia maua ko taku vaine e: “Poitirere tikai au no tei tukuia mai tetai nga tangata akaipoipo. E ngai maunga teia.” Kua totoa aere ua te au putuputuanga na roto i teia ngai atea e mamao ki vao, e ka na runga ua i te toroka e taeaia ai tetai pae. Me oko koe i tetai kai na te tangata akaoro, ka akatika aia ia koe kia aru i tona toroka. Mei te aronga akaoro oroenua rai, kua noo maua ma to maua nga vaevae na runga ake i te kako, e te mou piri i te taura e tapeka ra i te reira. Me tapae poto ua ake te toroka, e mou piri ana maua ki runga i te kako e arara atura e te kite ua atura maua i te tariva i roto i te o. Inara, i te kite anga atu i te au mata katakata o te au taeake e tiaki maira i to matou tae anga atu, kua pauna meitakiia rai te taime o taua tere ra.

Kua noo maua ki roto i te kainga o te au taeake. E turanga veve to ratou, inara kare te reira i tapu ana ia ratou i te oronga ua mai. I roto i tetai ngai mamao, e angaanga ana te au taeake pouroa ki roto i tetai ngai apapa anga kiko manu. No te mea kare e maata ana ta ratou moni e koi ana, okotai rai kaikaianga i te ra ka peke. Me kare ratou e angaanga no te ra okotai, kare rai ratou e tutakiia. Noatu ra, i te atoro anga atu maua, kare ratou i aere ana ki te angaanga no tetai rua ra i te turuturu i te angaanga a te putuputuanga. Kua tuku ratou i to ratou irinakianga ki roto ia Iehova. Kua apii mai taua au taeake akaaka ra i tetai apiianga kia maua no runga i te akaatingaanga no te Patireia o te Atua, te kare roa e ngaropoina ia maua. To maua noo anga ki rotopu ia ratou, kua mou mai ia maua tetai apiianga kare rava e rauka i tetai atu apii kia oronga mai. Me oki au me akamanako, i te akamaara i taua au taeake ra, e pururu ana toku roimata i te mataora.

I te mataiti 1976, kua oki atu maua ki Marike i te akono i toku mama maki. E ngata tikai te akaruke anga ia Paratiri, inara kua mataora tikai maua i te kite anga i te tupuanga maata o te au papuritia e te au putuputuanga i roto i taua enua ra. Me tae mai ta maua au reta mei Paratiri, e maara ana ia maua taua au tuatau mataora ra o to maua oraanga.

Aravei Anga Mataora

Ia maua e akono ra ia Mama, kua painia maua e kua rave i te au angaanga tama. I te mataiti 1980, kua mate a Mama, ko tei vai tiratiratu ua kia Iehova. I muri ake i tera, kua patiia mai au ei tavini i roto i te angaanga kotinga i Marike. I te mataiti 1990, kua aere atu maua ko taku vaine i te atoro atu i tetai putuputuanga i Connecticut, te ngai i aravei ei maua i tetai taeake akaperepere tikai. Tetai o te aronga pakari o taua putuputuanga ra ko Ben​—ae, ko taua Ben ra tei tauturu mai iaku i tetai 50 mataiti i mua atu ana kia vai tiratiratu rai kia Iehova. Kua takave maua ma te mataora tikai?

Mei te mataiti 1996 mai, kua tavini maua ko Evelyn ei nga painia takake makimaki i roto i te putuputuanga reo Potukara i Elizabeth, i New Jersey. E au manamanata toku i te pae kopapa, inara ma te tauturu a taku vaine akaperepere, e rave ana au i te angaanga orometua i te ka rauka iaku. E tauturu katoa ana a Evelyn i tetai taeake ruaine apikepike. Tona ingoa? Ko Bertha​—ae, taua Bertha ra tei tauturu i toku mama kia riro mai ei tavini no Iehova e 70 tuma mataiti i topa akenei! Kua rekareka tikai maua no te tikaanga kia akakite i ta matou akameitakianga iaia no te au mea ravarai tana i rave i te tauturu i toku ngutuare tangata kia apii i te tuatua mou.

Te akameitaki nei au e kua riro taua au uruoaanga i mua ana ei akakeu iaku kia vai tiratiratu rai no te akamori mou, kia akamama i toku oraanga, e kia akamaata atu i taku angaanga orometua. Ae, kua riro taua au uruoaanga ra ei akataka i te arataa o toku oraanga.

[Tutu i te kapi 23]

Te mama o Evelyn (kaui) e toku mama

[Tutu i te kapi 23]

Toku oa ko Ben

[Tutu i te kapi 24]

Tae anga ki Paratiri

[Tutu i te kapi 25]

Maua ko Evelyn i teia ra