Kichay leenaykipaq

Índice nisqaman riy

Jehová Diospa testigonkuna

Simita akllay quechua (Cusco)

Wiñay-wiñay Rey Jehová Diosta yupaychasun

Wiñay-wiñay Rey Jehová Diosta yupaychasun

“Wiñay-wiñay Reyta [...] wiñay-wiñaypaq yupaychasun hatunchasun” (1 TIM. 1:17)

1, 2. a) ¿Pin ‘wiñay-wiñaypaq Rey’? b) ¿Imaraykun paylla chay titulota chaskinanpaq hina? (Kay paginapi dibujota qhaway.) c) ¿Iman astawan wiñay-wiñay Reyman asuykachiwanchis?

SUAZILANDIA nacionmanta Sobhuza II reymi yaqa 61 watata hina kamachikurqan. Chhaytukuy tiempo huk runaq kamachikusqanqa ancha admirakunapaqmi. Ichaqa kanmi aswan hatun Kamachikuq, payqa manan runa hinachu. Paytan Biblia sutichan, “wiñay-wiñay Rey” nispa (1 Tim. 1:17). Huk salmistan chay Reypa sutinta willan: “[Jehová Diosqa] wiñay-wiñaypaq Reymi”, nispa (Sal. 10:16).

2 Jehová Diospa kamachikuyninqa manan kay pacha reykunaq kamachikuynin hinachu, kamachikuyninqa wiñaymanta wiñaykama kasqanrayku. Chaywanpas imayna kamachikusqanmi astawanqa payman asuykachiwanchis. Ñawpa Israel llaqtapi 40 watata kamachikuq reymi Diosta yupaychaspa nirqan: “Señor Diosqa khuyapayakuqmi sumaq sonqoyoqmi, mana usqhaylla phiñakuqmi, ancha munakuqmi. Señor Diosmi hanaq pachapi kamachikuy tiyananta churarqan, hinantin pachakunatataq kamachishan”, nispa (Sal. 103:8, 19). Diosqa manan Reynillanchischu aswanpas munasqa Taytanchis iman. ¿Imakunata ruwasqanpin rikuchin Taytanchis kasqanta? ¿Imaynatan rikuchirqan Adanpa  huchallikusqan qhepamanpas kamachikushasqanta? Chaykunamanta yachaymi yanapawasun astawan Jehová Diosman asuykunapaq tukuy sonqowan yupaychanapaq ima.

DIOSPA FAMILIAN

3. a) ¿Pin Diospa familianpi ñawpaq churi karqan? b) ¿Pikunan qhepaman Diospa familian kallarqankutaq?

3 ¡Maytachá Diosqa kusikurqan phiwi Churinta kamaspa! Chay Churintaqa ancha chaninpaqmi qhawarirqan, anchatan munakurqan, paywan kuskataqmi huk angelkunata kamarqan (Col. 1:15-17). Arí, paywan kuskan waranqa-waranqanpi angelkunata kamarqan. Chay angelkunan Diospa “munayninta ruwaq kamachinkuna” kanku, kusisqataqmi servishanku. Paykunatapas Diosqa ancha chaninpaqmi qhawarin, chaymi nin ‘wawaykuna’ nispa, familian ukhupitaqmi kashanku (Sal. 103:20-22; Job 38:7, NM).

4. ¿Imaynapin runakuna Diospa familian kapullarqankutaq?

4 Diosqa hanaq pachata kay pachatawan kamasqan qhepamanmi familianta astawan wiñachirqan. ¿Imaynatan chayta ruwarqan? Kay Hallp’ata sumaqta ruwarqospan Adanta payman rikch’akuqta kamarqan (Gén. 1:26-28). Kamaqnin kasqanraykun Diosqa munarqan kasukunanta. Munakuq Tayta kasqanraykutaqmi kamachirqan imatachus ruwanan kasqanta, ichaqa hunt’ananpaq hinallan chay kamachikuykunaqa karqan (leey Génesis 2:15-17).

5. ¿Imatan Dios ruwarqan runakuna Hallp’aman hunt’ananpaq?

5 Diosqa manan kay pachapi kamachikuqkuna hinachu familianta qhawarin. Payqa familianpi confiaspan ima llank’aytapas paykunaman qon. Chaytan Adanwanpas ruwarqan. Paytan Dios churarqan animalkunata kamachinanpaq, sapankamantaqmi sutita churanan karqan (Gén. 1:26; 2:19, 20). Munaspaqa Adanta hinan Diosqa askha runakunata kay Hallp’api hunt’anankupaq kamanman karqan. Ichaqa Adanpaqmi huk warmita kamapurqan yanapaqnin kananpaq (Gén. 2:21, 22). Paykunaq mirayninwanmi kay Hallp’ata ch’uya runakunawan hunt’achinan karqan. Paykunan kay pachantinta sumaq paraisoman tukuchinanku karqan. Chay hinapin hanaq pachapi angelkunawan huk familia hinalla Diosta yupaychananku karqan. Chay sumaq kawsayta paykunapaq yuyaykusqanpin Diosqa rikuchirqan munakuyninta.

WAWANKUNAN KAMACHIKUYNIN CONTRA HATARINKU

6. a) ¿Imaynatan Diospa wawankuna paypa contranpi hatarirqanku? b) ¿Imakunan rikuchin Diospa kamachikuynin mana qollusqanta?

6 Adanwan Evawanqa manan munarqankuchu Jehová Dios kamachiqninku kananta, aswanmi Saqrata qatikuspa Diospa contranpi sayarirqanku (Gén. 3:1-6). Ichaqa t’aqakusqankumantapachan paykunapas wawankunapas ñak’arirqanku, wañurqanku ima (Gén. 3:16-19; Rom. 5:12). Manan kapurqanchu kay pachapi Diosta kasukuq runakuna. ¿Chayraykuchu Dios manaña munapurqan kamachikuq kayta? ¿Qollupurqanchu kay pachapi kamachikuq kaynin? Manapunin. Payqa kamachikushallarqanmi, chaymi Adanta Evatawan Edén huertamanta wikch’umurqan, chaymantaq querubinkunata churarqan mana kutiykunankupaq (Gén. 3:23, 24). Chaywanpas munakuq Tayta kayninpin prometerqan hanaq pachapipas kay pachapipas hunt’aq sonqo wawakunayoq kananta. Hinaspapas willarqanmi, Saqratapas tukuy mana allinkunatapas prometesqa ‘miraywan’ chinkachinanta (leey Génesis 3:15).

7, 8. a) ¿Imaynan karqanku Noepa tiemponpi runakuna? b) ¿Imatan Dios ruwarqan kay pachata ch’uyanchananpaq, runakunata qespichinanpaqpas?

 7 Ichaqa qhepamanmi Abel, Enoc hina Dios sonqo runakuna karqan. Chaywanpas yaqa llapa runakunan mana munarqankuchu Jehová Dios, Taytankupas Reyninkupas kananta. Chayraykun Noepa tiemponpi ‘kay pachantinpi lliw mana chanin-kay q’oñirirqan’ (Gén. 6:11). Chhaynaqa, ¿hinatachu runakunata Dios saqerparipurqan? ¿Qollupurqanchu kay pachapi kamachikuq kaynin? ¿Imatan chaymanta Biblia nin?

8 Noé runamanta yachasun. Diosmi payta kamachirqan huk arcata ruwananpaq, chaypi paypas familianpas qespichisqa kanankupaq. Chaypaqmi planokunata qorqan imaynata ruwananpaq. Hinaspapas runakunata munakuspan Noeta kamachirqan ‘chanin kawsaymanta willananpaq’ (2 Ped. 2:5). Noeqa llapa runamanchá willarqan millp’uq para chayamunanmanta, valekusparaqchá kallpacharqan huchankumanta pesapakunankupaqpas, ichaqa manan pipas kasukurqanchu. Paykunaqa unaymi qhelli kawsaq millay runakuna ukhupi tiyarqanku. Jehová Diosmi ichaqa munakuq Tayta kayninpi paykunata pakaykurqan samincharqan ima. 2370 watapi (m.J.h.) millp’uq parawan mana kasukuqkunata castigaspan Dios rikuchirqan kamachikuq kasqanta (Gén. 7:17-24).

Jehová Diosqa tukuy tiempon kamachikurqan (6, 8, 10, 12, 17 parrafokunata qhaway)

KAMACHIKUSHALLARQANMI MILLP’UQ PARA QHEPAMANPAS

9. ¿Imatan Dios yapamanta runakunaman kamachirqan?

9 Noeqa familiantin arcamanta lloqsisqan qhepamanmi Diosta agradecekurqan pakaykusqa kasqankumanta. Chaymi huk altarta ruwaspa Diosman sacrificiota haywarqan. Hinan Diosqa paykunata saminchaspa kayta kamachirqan: “Askhata miraychis, kay pachaman hunt’aykuychis”, nispa (Gén. 8:20–9:1). Chaypin Dios yapamanta runakunata kamachirqan, kay pachaman hunt’aykuspa huk hinalla payta yupaychanankupaq.

10. a) ¿Imaynatan runakuna Babel llaqtapi Dios contra hatarillarqankutaq? b) ¿Imatan Dios ruwarqan munaynin hunt’akunanpaq?

10 Millp’uq para qhepamanpas runakunaqa huchallayoqmi kasharqanku, manataqmi Saqrapas supayninkunapas qasichu kasharqanku. Chayraykun runakuna yapamanta Dios contra hatarirqanku. Noeq hawayninpa churin Nimrodmi astawanqa Diospa kamachikuynin contra churapakurqan, chaymi Biblia sutichan: ‘Diospa yanapayninwan kallpasapa chakuq [“Diospa contranpi cazador”, NM]’, nispa. Payqa Babel llaqtata hinan hatun llaqtakunata hatarichirqan, ‘Sinar hallp’apitaqmi’ rey kapurqan (Gén. 10:8-12). ¿Imatan Jehová Dios ruwarqan munayninta qolluchiy munaq reywan? Payqa llapa runakunaq rimaynintan t’ikrarqan, hinan munaynin hunt’akunanpaq “kay pachantinman paykunata ch’eqechirqan”. Paykunawanmi pantasqa yachachikuykuna, munaychakuq kay munasqankupas pachantinman ch’eqerirqan (Gén. 11:1-9).

11. ¿Imaynatan Jehová Dios Abrahamman rikuchirqan hunt’aq sonqo kasqanta?

11 Millp’uq para qhepaman askha runakunaña wak dioskunata yupaycharqanku chaypas, kallarqanpunin Dios sonqo runakunaqa. Hukninmi karqan Abraham, payqa Ur llaqtapi imaymana kaqninkunata saqespan askha watakuna karpakunapi tiyarqan (Gén. 11:31; Heb. 11:8, 9). Abrahamqa manan kamachikuq runakunapichu confiarqan, nitaq allin perqayoq llaqtakunapichu. Paytapas familiantapas Diosmi munakuq Tayta kayninpi pakaykurqan. Huk salmistan qelqarqan:  “Señor Diosqa manan piqpa sarunchanantapas munarqanchu, paykunaraykun reykunatapas anyarqan”, nispa (Sal. 105:13, 14). Diosqa hunt’aq sonqo kasqanraykun amigon Abrahamman prometerqan: ‘Reykunan qanmanta paqarinqa’, nispa (Gén. 17:6; Sant. 2:23).

12. a) ¿Imaynatan Dios kamachikuq kasqanta rikuchirqan Egipto llaqtapi? b) ¿Imaynapin Israel runakunaq allinninpaq karqan?

12 Chay promesa ruwasqantan Diosqa yuyarichirqan Abrahampa churin Isaacman hawaynin Jacobmanwan. Arí, paykunaq mirayninmantan reykuna paqarimunan karqan (Gén. 26:3-5; 35:11). Ichaqa manaraq reykuna paqarimushaqtinmi Jacobpa miraynin Egipto llaqtapi kamachi kapurqanku. ¿Chayraykuchu Diospa munaynin manaña hunt’akunan karqan? ¿Qollupurqanchu kay pachapi kamachikuq kaynin? Manapunin. Diosqa chay qhepallamanmi rikuchirqan faraonmanta aswan hatun kamachikuq kasqanta. Israel runakunatan ichaqa paypi confiasqankurayku Puka lamar-qochanta chimpachispa qespichirqan. Arí, Diosqa munakuq Tayta kayninpin llaqtanta tukuy atiyninwan qespichirqan, chaypin rikuchirqan kamachikuqllapuni kashasqanta (leey Éxodo 14:13, 14).

DIOSMI ISRAEL LLAQTAPI REY KAPURQAN

13, 14. a) ¿Imaynapin Dios kamachikuq kapurqan? b) ¿Imatan Davidman Dios prometerqan?

13 Egiptomanta qespichisqa kasqanku qhepallamanmi Israel runakuna Diosta hatuncharqanku huk sumaq takiwan, chayqa Éxodo 15 capitulopin tarikun. 18 versiculopin nin: “Señor Diosmi wiñay-wiñaypaq kamachikunqa”, nispa. Arí, Diosqa chay mosoq llaqtaq Reyninmi kapurqan (Deut. 33:5). Chaywanpas Israel runakunaqa manan kusisqachu karqanku Reyninku kasqanwan. Chaymi Egiptomanta lloqsimusqanku yaqa tawa pachak watakuna qhepata huk reyta mañakurqanku wak llaqtakuna hina kayta munaspa (1 Sam. 8:5). Huk reytaña churarqan chaypas, Diosqa kamachikushallarqanmi. Chaytan sut’ita rikukurqan Israel llaqtapi David rey kashaqtin.

14 Rey David rimanakuy arcata Jerusalenman apashaqtinmi, Leví runakuna yupaychana takita takispa nirqanku: ‘Suyukunamanpas paykuna willarichun: ¡Señor Diosmi kamachikuq [kapun]!’, nispa (1 Crón. 16:31). ¿Imaraykun Jehová Dios  wiñay-wiñay Rey kashaqtin ‘kamachikuqmi kapun’ nirqanku? Runakunata sapa kuti paypa rantinpi kamachikuqta churaspa otaq imatapas ruwanankupaq kamachisqanpin rikuchin Rey kapusqanta. Chaytan llapallanchis allinta entiendenanchis. Manaraq David wañupushaqtinmi, Diosqa payman prometerqan kamachikuynin manapuni tukukunanta, nirqanmi: “Qanmanta paqarimuq churiykitan kamachikuqta churasaq hinaspan kamachikuyninta takyachisaq”, nispa (2 Sam. 7:12, 13). Prometesqanman hinan waranqa wata qhepaman chay ‘Churi’ rikhurimurqan. ¿Pin karqan? ¿Hayk’aqmi Rey kapunan karqan?

HUK REYTA CHURAN

15, 16. a) ¿Hayk’aqmi Jesús Rey kananpaq akllasqa karqan? b) ¿Imakunatan Jesús ruwarqan Rey kananpaq kay pachallapiraq kashaqtin?

15 29 watapin Bautizaq Juan predicayta qallarirqan: “Hanaq pacha qhapaqsuyun sispaykamun”, nispa (Mat. 3:2). Jesusta Juan bautizasqan qhepamanmi Jehová Dios payta akllarqan Mesías kananpaq Gobiernonpi Rey kananpaq ima. Hinaspapas munakuq Tayta kayninpin nirqan: “Kaymi munakusqay Churiy, paymi anchata kusichiwan”, nispa (Mat. 3:17).

16 Wañupunankaman Jesusqa Taytanta hatuncharqan (Juan 17:4). Chaytan rikuchirqan Diospa Gobiernonmanta runakunaman willaspa (Luc. 4:43). Qatikuqninkunatapas yachachirqanmi chay Gobierno hamunanpaq mañakuyta (Mat. 6:10). Chaymi payqa Rey kananpaq churasqa kasqanrayku enemigonkunata nirqan: “Diospa qhapaqsuyunqa [otaq gobiernonqa] qankunawanñan kashan”, nispa (Luc. 17:21). Manaraq wañuchisqa kashaqtinmi Jesusqa qatikuqninkunawan huk rimanakuyta ruwarqan. Chaypin wakin hunt’aq sonqo qatikuqninkunata prometerqan paywan kuska Diospa Gobiernonpi kamachikuqkuna kanankupaq (leey Lucas 22:28-30).

17. a) ¿Imaynapin 33 watapi Jesuspa kamachikuynin qallarirqan? b) ¿Imapaqmi huk tiempotawanraq suyakunan karqan?

17 ¿Hayk’aqmi Jesús Diospa Gobiernonpi kamachikuyta qallarinan karqan? Manan qatikuqninkunawan rimanakuyta ruwasqan qhepamanchu kanman karqan. ¿Imarayku? Chay p’unchay tardentan payqa wañuchisqa karqan qatikuqninkunataq ch’eqeripurqanku (Juan 16:32). Chaywanpas Diosqa kamachikushallarqanpunin. Chaytan rikuchirqan Jesusta kinsa p’unchaymanta kawsarichimpusqanpi. Hinan Jesusqa 33 wata Pentecostés fiestapi akllasqa cristianokuna ukhupi kamachikuyta qallarirqan (Col. 1:13). Ichaqa huk tiempotawanraqmi suyakunan karqan kay pachantinta kamachimunanpaq. Diosmi nirqan: “Paña ladoypi tiyaykuy, awqaykikunata chaki sarunaykiman churanaykama”, nispa (Sal. 110:1).

WIÑAYPAQ KAMACHIKUQ REYTA YUPAYCHASUN

18, 19. a) ¿Ima ruwananchispaqmi kallpachasqa kashanchis? b) ¿Ima tapuykunatan kutichikunqa qatimuq estudiopi?

18 Waranqa-waranqa watakunaña askha angelkuna runakunapas Diospa kamachikuynin contra sayarirqanku chaypas, Diosqa kamachikushallarqanpunin. Payqa munakuq Tayta kaspan Noeta, Abrahamta, Davidta huk hunt’aq kamachinkunatapas pakaykurqan. Chayta yachasqanchismi kallpachawanchis Reyninchis Jehová Diosta kasukunapaq payman astawan asuykunapaqpas.

19 Ichaqa, ¿imaynapin Jehová Dios Reyninchis kapun kay tiempopi? ¿Imatan ruwasunman hunt’aq sonqo kamachinkuna kanapaq, mana huchayoq wawankuna kanapaqpas? ¿Imatan mañakushanchis Gobiernoyki hamuchun nispa? Chay tapuykunatan kutichikunqa qatimuq estudiopi.