Kichay leenaykipaq

Índice nisqaman riy

Jehová Diospa testigonkuna

Simita akllay quechua (Cusco)

 18 CAPÍTULO

Allinta yuyaymanaspan sonqonpi hap’irqan

Allinta yuyaymanaspan sonqonpi hap’irqan

1, 2. ¿Maymanmi María risharqan qosanwan kuska, imaraykun paypaq sasa karqan?

MARIAQA manan imayna tiyaytapas atinñachu, askha horakunañan asno patapi rishan Belén llaqtaman, qosantaqmi ñawpanta rishan asnota aysarikuspa. Mariaqa hukmantan reparan wiksanpi wawa kuyuykachasqanta.

2 Bibliaq nisqanman hinaqa, Mariaqa ñan onqokapunanpaqña kashan (Luc. 2:5). Chakra-chakranta pasaqtinkuqa chaypi llank’aqkunaqa tapukunkuchá imarayku onqoq kashaspa viajashasqanmanta. ¿Imaraykun María Nazaret llaqtamantapacha chhaynaniraq karuta rishan?

3. ¿Ima willakuytan María chaskirqan, imatan yachasunchis paymanta?

3 Chaypaq yuyarisunchis Nazaret llaqtapi kashaqtin ima pasasqanmanta. Huk kutinmi Mariaqa mana piqpa uyarisqan willakuyta uyarirqan, huk angelmi willarqan Cristoq maman kananpaq (Luc. 1:35). Hunt’a onqoqña kasharqan chaypas karutan viajanan karqan. Paytaqa imaymanakunan pasarqan, chaypin rikuchinan karqan allin iñiyniyoq kasqanta. ¿Imakunan yanaparqan iñiyninpi mana pisipananpaq?

Belén llaqtaman viajanku

4, 5. a) ¿Imaraykun Josepas Mariapas Belén llaqtaman rinanku karqan? b) ¿Ima profecian hunt’akurqan César Augusto rey kamachikusqanrayku?

4 Ichaqa manan Josewan Mariallawanchu viajasharqanku. Roma llaqtamanta César Augusto reymi kamachikurqan llapa runakuna nacesqanku llaqtapi qelqachikunankupaq. Chayta kasukuspan Josepas “Galilea provinciapi Nazaret llaqtamanta Judea hap’iyman wicharqan, Davidpa llaqtan Belenman, Davidpa mirayninmanta kasqanrayku” (Luc. 2:1-4).

5 Roma reypa chay kamachisqanqa manan paypa munaynillanchu karqan. Qanchis pachak wata ñawpaqtaraqmi huk  profeta willarqanña Mesías otaq Cristo Belén llaqtapi nacenanta. Nazaret llaqtaq qayllallanpin karqan Belén sutiyoq llaqta, chayqa karqan chunka hukniyoq kilómetro hinallapin. Profeta Miqueasmi ichaqa willarqan “Belén Efrata” llaqtapi nacenanta, chay llaqtaqa aswan karupiraqmi karqan (leey Miqueas 5:2). Nazaret llaqtamanta Belén Efrata llaqtakama chayanapaqqa pachak kinsa chunka kilómetro hinatan rina karqan, orqokunanta wasapaspa Samaria llaqtanta pasaspa. Chay llaqtamanmi Joseqa rinan karqan, ¿imarayku? Rey Davidpa miraynin chay llaqtamanta kasqanrayku, Josepas Mariapas chay miraymantan karqanku.

6, 7. a) ¿Imaraykun Mariapaq sasa karqan Belenman riy? b) ¿Imatan ruwarqan María casarasqaña kasqanrayku? (Qhawallaytaq willakuyta.)

6 ¿Imatan ruwarqan María? ¿Josewan kuskachu rinman? Sasachá kanman Mariapaqqa chhayna karuta viajayqa, chay killakunapiqa ñan qallariqña iphu parakuna. Chaymantapas Belenman rinapaqqa manan pampallachu karqan, aswanmi wichaymanraq seqana karqan, chayraykuchá Bibliaqa nin: “[Joseqa] Nazaret llaqtamanta Judea hap’iyman wicharqan”, nispa. Kikin Belenman chayanapaqqa aswan qhataraqmi karqan, chayqa sayk’unapaqmi karqan. Mariaqa onqoqtaq kasharqan chayqa sama-samayuspachá rinkuman, chhayna kaqtinqa aswan unaypichá Belenman chayankuman. Chhayna onqoq kashaspaqa pi warmipas wasillapi qhepakuytachá munanman, chhaynapi onqokapuqtin familiankunapas yanaparinanpaq. Chhayna karuta riyqa kallpapaqmi karqan.

Belén llaqtaman riyqa sasan karqan

7 Chaywanpas Joseqa ‘rirqan María warminwan’ kuskan, chaytan Lucas qelqa nin (Luc. 2:4, 5, Diosmanta Qhelqasqa). Chaypi nisqan hina Mariaqa ñan casarasqaña kasharqan, chaymi manaña soltera hinachu payllamanta imatapas ruwaq. Payqa warmikunapaq Diospa kamachisqanta kasukuspan qosanta imapipas allinta yanaparqan. Chaymantapas umalliqninta hina qhawarispan qosanta kasukurqan respetarqantaq. * Allin iñiyniyoq kasqanmi Mariataqa yanaparqan kasukuq kananpaq.

8. a) ¿Imaraykun María rillanmantaq karqan Belenta? b) ¿Imaraykun Mariaq ruwasqan allinpuni Diosta serviqkunapaq?

 8 ¿Imaraykupiwanmi María qosanta kasukuspa Belenman rinman karqan? ¿Yachanmanchu karqan Cristo (Mesías) Belén llaqtapi nacenanta? Bibliaqa manan imaninpaschu chaymantaqa. Ichaqa manan chayraykuchu nisunman “manan yacharqanchu” nispaqa. ¿Imanaqtin? Chay tiemponpi religionta umalliqkunapas común runakunapas allintan yacharqanku maypichus Cristo nacenanta (Mat. 2:1-7; Juan 7:40-42). Hinaspapas Mariaqa allintan yacharqan Diospa Simin Qelqakunamanta (Luc. 1:46-55). Qosanta kasukusqanraykuña, Cesarpa kamachikusqanraykuña, Diospa munayninta hunt’ay munasqanraykuña rirqan chaypas Mariaqa rirqanpunin. Jehová Diosqa chhayna huch’uyyaykukuq kasukuq runakunatan munakun. Kay tiempopi runakunaqa manan ancha allinpaqchu qhawarinku huch’uyyaykukuq kaytaqa, chaymi Mariaq ruwasqanqa allinpuni llapa Diosta serviqkunapaq.

Cristoq nacesqan

9, 10. a) ¿Imatan Josepas Mariapas yuyarinkuman karqan Belenman chayashaspa? b) ¿Maypin qorpachakurqanku Josewan Mariawan, imarayku?

9 Karullamantaraq Belén llaqtata rikuspaqa thakchá Mariaqa  karqan. Chaymantapas Belén llaqtaq qayllanpi olivos chakra-chakranta purispaqa yuyarirqankuchá chay llaqta ñawpa tiempokunapi imayna kasqanta. Miqueaspa nisqan hina chay llaqtaqa huch’uyllan karqan, chaymi mana llaqtata hinapaschu chay tiempopiqa qhawariqku. Huch’uyllaña karqan chaypas chay llaqtamantan karqanku Booz, Noemí hinallataq rey Davidpas, paykunaqa waranqa wata ñawpaqta hinan kawsarqanku.

10 Cesarpa kamachikusqanraykun runakunaqa hunt’a kashanku chay llaqtapi. Chaymi paykunaq chayanankupaqqa manaña maypi qorpachakunankupaq kanchu. * Chayraykun paykunaqa uywakunaq kanchallanmanña haykunku. Mariaqa onqokunanpaq nanaywanmi hap’ichikun chaymi Joseqa mana imanakuytapas atinchu.

11. a) ¿Imaynapin llapa wawayoq warmikuna yachanku María imaynapi tarikusqanta? b) ¿Imaynapin Jesús phiwi churi karqan?

11 Llapa wawayoq warmikunaqa yachankun imaynapi María tarikushasqanta. Tawa waranqa wata ñawpaqtañan Jehová Diosqa nirqan Adán Eva huchallikusqanrayku warmikuna  sinchi nanaywan onqokunankuta (Gén. 3:16). Mariapas may nanaywanchá wawantaqa onqokurqan. Lucasqa manan willanchu maytukuytachus María onqokushaspa ñak’arisqanta, aswanpas ‘phiwi qhari wawa wachakusqallantan’ nin (Luc. 2:7). Chay qhepamanqa soqta hinaraqmi wawankuna karqan, ichaqa Jesusqa manan común wawachu karqan (Mar. 6:3). Jesusqa manan Mariaq phiwi churillanchu karqan, “payqa karqanñan manaraq imapas kamasqa kashaqtin” chaymi Diospa phiwi Churin kallarqantaq (Col. 1:15).

12. ¿Maypin wawanta puñuykachirqan María, imaynan karqan Jesuspa maypi nacesqan?

12 Jesús naceqtin María ruwasqanmantan Lucas khaynata nin: “Walthanawan walthaykuspataq uywa qaranapi siriykachirqan”, nispa (Luc. 2:7). Runakunaqa uywakunaq kanchanpi nacesqantan munayta qhawarichinku. Ichaqa manan chhaynachu karqan. Lucaspa nisqan hina paykunaqa uywa qaranapin puñuykachirqanku, chayqa cajón hinan karqan, hinaspapas uywakunaq kasqanqa manan limpiochu asnantaqmi kanpas. Manan pi tayta-mamapas munanmanchu chhaynapi wawan nacenantaqa, aswanpas munankun allin wasipi nacenanta. Josewan Mariawanqa maytapunichá munarqanku allin limpio wasipi Jesús nacenanta, astawanqa Diospa Churin kasqanrayku.

13. a) ¿Imaynatan Josepas Mariapas tukuy atisqankuta ruwarqanku wawankuta cuidanankupaq? b) ¿Imaynapin kay tiempopi tayta-mamakuna José María hina kankuman?

13 Chaywanpas paykunaqa manan phiñasqachu karqanku imaynapi tarikusqankumanta, aswanpas tukuy atisqankutan ruwarqanku. Chaymi Mariaqa wawachanta sumaqta walthaykun chhaynapi mana chirinanpaq, chaymantataq uywa qaranapi puñuykachin. Tukuytan ruwan wawanta cuidananpaq. Hinaspapas paykunapaqqa aswan importanteqa karqan Dios munakuyta chay wawaman yachachiymi (leey Deuteronomio 6:6-8). Kay tiempopiqa pisipaqmi qhawarinku wawakunaman Diosmanta yachachiytaqa, allin tayta-mamankunan ichaqa José María hina ruwanku.

Oveja michiqkunaq chayasqan

14, 15. a) ¿Imaraykun michiqkuna phawaylla rirqanku naceq wawata rikunankupaq? b) ¿Imatan michiqkuna ruwarqanku uywa kanchapi Jesusta rikusqa?

14 Uywa kanchapi kashaqtinkun qonqaylla oveja michiqkunaqa  chayman haykumunku. Paykunaqa uywankuta campopi saqerparisparaqmi naceq wawachata rikuyta munaspanku phawaylla hamurqanku. * Sinchi kusisqan willanku imachus rikumusqankumanta. Paykunaqa chayarqospanku hinan Joseman Mariamanwan willanku chay ch’isin ovejankuta cuidashaqtinku imachus pasasqanta. Paykunamanmi Diospa lliphlli-kaynin k’anchaykusqa hinaspan huk ángel rikhurispa willasqa Belén llaqtapi Cristo nacesqanmanta uywa kanchapi walthasqa kashasqantapas. Chayllamanmi huk angelkunapas rikhurisqaku Diosta yupaychanankupaq (Luc. 2:8-14).

15 Chaychá paykunaqa phawaylla Belén llaqtata rirqanku. Chay oveja michiqkunaqa anchatachá kusikurqanku angelpa nisqanman hinapuni wawata tarimuspanku. Manataqmi ch’inllachu qhepakurqanku, aswanpas ‘wawamanta angelpa paykunaman nisqanmantan willakurqanku. Chaymi llapa uyariqkuna’ admirakurqanku (Luc. 2:17, 18). Chay tiempopi religionpi umalliqkunaqa pisicharqankuchá michiqkunataqa. Jehová Diosmi ichaqa sumaqta qhawarirqan chay huch’uyyaykukuq runakunata, paykunaqa allin iñiqkunan karqanku. ¿Imatan María ruwarqan chayta uyarispa?

Jehová Diosqa ancha sumaqpaqmi qhawarirqan huch’uyyaykukuq iñiyniyoq michiqkunata

16. ¿Imaynapin reparanchis yachasqankunapi María yuyaymanasqanta, imapin chay ruwasqan yanaparqan?

16 Onqokapurqantaq chayqa Mariaqa sayk’usqachá kasharqan. Chhaynaña kaqtinpas allintan uyarirqan chay michiqkunaq willakusqanta, chaymantapas ‘chaykunata yuyaymanaspan sonqonpi allintapuni hap’irqan’ (Luc. 2:19). Chaymantapas payqa ratollan entienden michiqkunaman angelkunaq willamusqanta. Jehová Diosmi munarqan chay wawa pichus kasqanta, imaraykuchus nacesqantawan entiendenanta. Chaymi Mariaqa mana uyarillarqanchu chay michiqkunaq willasqanta, aswanmi sonqonpi allinta hap’irqan, chaykunapi killan-killan watan-watan yuyaymanananpaq. Chayta ruwasqanraykuchá Mariaqa mana hayk’aqpas iñiyninpi pisiparqanchu (leey Hebreos 11:1).

Mariaqa tukuy yuyaymi uyarirqan michiqkunaq willasqanta, sonqonpitaqmi hap’irqan

17. ¿Imapin María hina kasunman?

17 ¿Munawaqchu María hina kayta? Chaypaqqa sapa  p’unchay Bibliata leespan yuyaymananayki, chaypin Jehová Diosqa imaymanakunata qelqachirqan allinninchispaq. Chaymantapas Bibliaqa manan común librollachu, aswanpas Diospa siminmi chaypi kashan (2 Tim. 3:16). Leesqanchis qhepamanqa qhawarinanchismi imaynatan chay yachasqanchis kawsayninchispi yanapawasunman chayta, sonqonchispitaq hap’ikunanchis imaynan Mariapas ruwarqan hinata. Sichus leesqanchispi allinta yuyaymanasun chayman hinataq kawsasun chayqa aswan allin iñiyniyoqmi kasunchis.

Hukkunapiwan yuyaymanasqan

18. a) ¿Imaynatan Josepas Mariapas kasukurqanku Kamachikuy Simiq nisqanta? b) ¿Ima ofrendatan Josepas Mariapas haywarqanku, imatan chaywan yachanchis?

18 Chay wawa pusaq p’unchayninpi kashaqtinmi Kamachikuy Simiq nisqanman hina kuchurqanku qhari kaynin qarachata, angelpa nisqanman hinataq Jesús sutita churarqanku (Luc. 1:31). Tawa chunka p’unchayniyoq kashaqtintaq Jerusalén temploman aparqanku, chaypin onqokuq warmiq ch’uyanchakunanpaq ofrendata haywarqanku, Kamachikuy Simiqa nirqanmi wakchakunaqa iskay kullkuta otaq iskay malqo urpita haywanankupaq, hinan paykunaqa chayta ruwarqanku. Huk tayta-mamakunaqa huk malta ovejata huk kullkutawanpaschá haywarqanku, chaywanpaschá Josepas Mariapas llakikurqanku. Chhayna karqan chayqa manan chaywanchu pisiparqanku. Paykunaqa Diospa wasinpi kashaqtinkun allin kallpachasqa karqanku (Luc. 2:21-24). Qhawarisun imachus pasasqanmanta.

19. a) ¿Imata uyarispan María yuyaymanallarqantaq? b) ¿Imatan Ana ruwarqan Jesusta rikuspa?

19 Diospa wasinpi kashaqtinkun huk kurak runa paykunaman asuykuspa Jesusmanta rimapayan, chay runaqa Simeonmi. Paytaqa Diosmi prometesqa manaraq wañushaqtin Cristota rikunanpaq, Diospa santo espirituntaqmi reparachirqan Jesusqa Diospa prometesqan salvaqninku kasqanta. Hinaspapas Simeonqa Mariamanmi willallantaq qhepa tiempoman  espadaq t’urpusqan hinaraq sonqo nanaypi tarikunanta. Chaykuna uyarisqantan Mariaqa sonqonpin hap’ikun (Luc. 2:25-35). Kinsa chunka wata hina qhepaman chaykuna hunt’akuqtinqa chay kurak runaq nisqankunachá Mariataqa yanaparqan llakikuyninta atipananpaq. Chaymantapas profetiza Anan paykunaman asuykullantaq, paypas repararqanmi chay wawa pichus kasqanta, chaymi Jesusmanta willarqan Jerusalén llaqtaq kacharichisqa kananta suyakuqkunaman (leey Lucas 2:36-38).

Josepas Mariapas ancha kallpachasqan Jerusalén templomanta lloqsinpurqanku

20. ¿Ima bendicionkunatan Josepas Mariapas chaskirqanku wawankuta temploman apasqankurayku?

20 May allinpunin karqan Jesusta Diospa wasinman apasqankuqa, chay qhepakunamanpas riqkupunin Diospa wasinmanqa, chhaynapin Jesusqa yacharqan Diospa wasinman riyta. Chay p’unchaypin wakcha kayninkupi tukuy atisqankuta Diosman ofrendata haywarqanku, chaymi Diosqa bendecirqan, chayraykun allin kallpachasqa Diospa wasinmanta lloqsirqanku. Mariaqa iñiyninpi allin kallpachasqachá ripurqan, sonqonpipas allintachá hap’ikurqan Simeonpa rimapayasqankunata Anaq rimapayasqankunatapas, chhaynapi chaykunapi yuyaymanaspa hukkunamanpas willananpaq.

21. ¿Imatan ruwananchis aswan allin iñiyniyoq kanapaq?

 21 Kay tiempopipas askha tayta-mamakunan José María hina kanku. Jehová Diospa testigonkunaqa sapa huñunakuykunamanmi wawankuta apanku. Paykunaqa iñiqmasinkutan sumaqta kallpachanku chhaynapin tukuy atisqankuta Diosman qoshanku imaynan Josepas Mariapas ruwarqanku hinata. Paykunapas allin kallpachasqa, kusisqa, imaymanata yachaspan wasinkuman kutipunku, chaykunatataq hukkunaman willanku. Anchata kusikunapaqmi Dios sonqo familiakunata rikuyqa. Diosta yupaychanapaq paykunawan huñukuspaqa María hina aswan allin iñiyniyoqmi kasunchis.

^ párr. 7 Mariaqa ñawpaqpin viajasqaña Judea llaqtaman. Bibliaq nisqan hina “chay p’unchaykunapin Mariaqa Judea orqo-orqoneqpi huk llaqtaman usqhaylla” risqa Elisabet-ta watukuq (Luc. 1:39). Chay kutipiqa manaraqmi Josewan casarasqaraqchu kasharqan, chhaynaqa yaqapaschá Joseta mana tapuspalla rirqan. Casarasqaña kashaqtinmi ichaqa Joseqa Nazaret llaqtamanta Mariawan kuska Judea hap’iyman wicharqan, chaywanmi yachanchis Belenman rinankupaqqa José decidisqanta manataq Mariachu.

^ párr. 10 Chay tiempokunapi runakunaqqa wasinkupin huk cuarto kaqpuni viajaq runakunata qorpachanankupaq.

^ párr. 14 Ovejakunaqa campopin kasharqanku Jesuspa nacesqan tutaqa, chaymi rikuchin mana diciembre killapichu nacesqanta. Chay killapi nacenman karqan chayqa manachá ovejakunaqa campopichu kashanman karqan aswanpas wisq’asqachá. ¿Imarayku? Chiri tiempo kasqanrayku. Aswanmi Jesusqa octubre killa qallariyta hina nacenman karqan..